Accountantsverslag Jaarstukken 2024.pdf

26 JUNI 2025

ACCOUNTANTSVERSLAG 2024

Gemeente Dordrecht

BDO Audit & Assurance B.V., Weena 764, 3014 DA Rotterdam, www.bdo.nl

Aan:

Geachte leden van de raad,

de raad van de gemeente Dordrecht T.a.v. mevrouw A.E.T. Wepster, raadsgriffier Postbus 8 3300 AA DORDRECHT

Wij hebben de jaarrekening 2024 van de gemeente Dordrecht gecontroleerd. Zoals afgesproken in onze opdrachtbevestiging ontvangt u hierbij ons accountantsverslag 2024. In dit verslag hebben we de belangrijkste bevindingen en conclusies naar aanleiding van de jaarrekeningcontrole opgenomen. Wij zijn van mening dat de reikwijdte van onze werkzaamheden en de resultaten daarvan een deugdelijke basis vormen voor ons oordeel over de jaarrekening 2024 van de gemeente Dordrecht.

Rotterdam, 26 juni 2025

Dit accountantsverslag hebben we reeds besproken met de portefeuillehouder financiën en de gemeentesecretaris en hebben we daarna besproken tijdens de bijeenkomst met uw auditcommissie op 10 juni 2025.

Kenmerk: MS/YvK/RA4302 Het opstellen en controleren van de jaarrekening vraagt elk jaar weer een aanzienlijke inspanning. Bij deze willen wij alle betrokken medewerkers van de gemeente Dordrecht bedanken voor de constructieve en plezierige samenwerking tijdens de controle. Wij vertrouwen er op u met dit verslag van dienst te zijn. Vanzelfsprekend zijn wij graag bereid om een nadere toelichting op de inhoud te geven. Met vriendelijke groet, BDO Audit & Assurance B.V. namens deze,

C.M. (Marc) Steehouwer MSc RA Partner

F.P. (Arne) Koole MSc RA Partner

3

ACCOUNTANTSVERSLAG 2024 – GEMEENTE DORDRECHT

Inhoudsopgave

01

02

03

Dashboard accountantscontrole

Uitkomsten jaarrekeningcontrole

Resultaat & financiële positie

04

05

06

Belangrijkste bevindingen

Bijlagen

4

ACCOUNTANTSVERSLAG 2024 – GEMEENTE DORDRECHT

1. Dashboard accountantscontrole

1.1 Dashboard accountantscontrole

5

ACCOUNTANTSVERSLAG 2024 – GEMEENTE DORDRECHT

STATUS VAN DE CONTROLE

BELANGRIJKE BEVINDINGEN

RESULTAAT 2024

Wij hebben een goedkeurende verklaring verstrekt bij de jaarrekening 2024

In het kader van getrouwheid hebben we een aantal fouten gerapporteerd die nog moeten worden gecorrigeerd in de definitieve jaarrekening.

De gemeente Dordrecht heeft in 2024 een positief resultaat behaald van € 5,8 miljoen. Het voorspellend vermogen is verbeterd ten opzichte van 2023.









Wij hebben onze jaarrekeningcontrole afgerond en bij de jaarrekening 2024 een goedkeurende verklaring verstrekt. De niet-gecorrigeerde controleverschillen onder de materialiteit. De gehanteerde materialiteit voor fouten en onzekerheden bedragen respectievelijk € 8.060.000 en € 24.180.000. Het jaarverslag, inclusief de opgenomen informatie in de paragraaf bedrijfsvoering, is verenigbaar met de jaarrekening en bevat geen materiële onjuistheden



Getrouwheid: in het kader van de getrouwheid hebben we 14 controleverschillen geconstateerd met een gesaldeerde impact van € 2,2 miljoen op het saldo van baten en lasten. Hiervan zijn er 12 gecorrigeerd in de definitieve jaarrekening.



Rechtmatigheid: de totale afwijking inzake rechtmatigheid bedraagt € 9,0 miljoen (2023: € 18,8 miljoen). Dit is lager dan de daarvoor gestelde verantwoordingsgrens. Onrechtmatigheden zijn met name het gevolg van begrotingsoverschrijdingen van de lasten op programma’s (€ 6,6 miljoen) en het niet naleven van Europese aanbestedingsrichtlijnen (€ 2,4 miljoen).

De grondslagen van de jaarrekening zijn aanvaardbaar en het BBV wordt nageleefd en de WNT is correct nageleefd.



Het resultaat van € 5,8 miljoen voor 2024 is € 0,8 miljoen lager dan het begrote resultaat € 6,6 miljoen). Het resultaat wijkt ten opzichte van het begrotingstotaal circa 0,1% af.



Op meerdere programma’s is sprake is van afwijkingen tussen begrote baten en lasten en de daadwerkelijke baten en lasten. Uw raad is hierover geïnformeerd middels de decemberbrief. 2024

BEGROTING NA WIJZIGINGEN

Saldo van baten en lasten

€ -19,7

€ -39,3

Mutatie reserves

€ 25,5

€ 45,9

RESULTAAT

€ 5,8

€ 6,6

(x €1.000)

SAMENWERKING

AANDACHTSPUNTEN 2025

UW FINANCIËLE POSITIE

We hebben een plezierige en constructieve samenwerking met de organisatie ervaren.

Wij zien voor de gemeente Dordrecht de volgende aandachtspunten voor 2025.

Uw financiële positie is nog goed, langjarige ombuigingen voor structureel meerjarig evenwicht



De jaarrekeningcontrole 2024 heeft in een plezierige en constructieve samenwerking plaatsgevonden. In de afgelopen jaren heeft Dordrecht mooie stappen gezet.



Ten aanzien van de VIC zien wij een verbeterslag ten opzichte van voorgaand boekjaar. De VIC haalt wel relatief veel fouten uit de controles die eigenlijk in de 1e lijn hadden moeten worden voorkomen. De financiële kolom vinden we kwetsbaar.



Ten aanzien van de kwaliteit van het balansdossier zien wij een beperkte vooruitgang. Met name ten aanzien van de kwaliteit van onderbouwingen van een aantal balansposten is verbetering nodig om de doorlooptijd van de controle te kunnen verkorten.



Wij constateren dat de APPA-voorziening van de gemeente niet de aanspraken van alle wethouders bevatten, dit is conform het BBV. Met de invoering van de Wet toekomst pensioenen zal de gemeente echter wel de aanspraken moeten laten “invaren” per 1 januari 2028. Hiervoor zal de gemeente eenmalig moeten bijstorten. De gemeente kan op verschillende manieren nu al een extra bedrag reserveren. Wij adviseren hier in 2025 een standpunt over in te nemen.



In onze benchmark o.b.v. jaarrekening 2023 en meerjarenbegroting 2025 is sprake van een positieve uitgangspositie. Aandacht is benodigd voor het meerjarig tekort en de structurele exploitatieruimte



Langjarig realiseert Dordrecht meer lasten dan baten, waardoor wordt ingeteerd op het eigen vermogen. Een deel hiervan betreft de inzet van de kapitaallastenreserve ter dekking van afschrijvingen



Ombuigingspakket wordt als onderdeel van de perspectiefnota 2026 aan de raad voorgelegd



Inzet van reserves als tijdelijke dekking zal leiden tot hogere rentelasten en daarmee ook het structureel saldo negatief beïnvloeden.

6

ACCOUNTANTSVERSLAG 2024 – GEMEENTE DORDRECHT

2. Uitkomsten jaarrekeningcontrole

2.1 Onze opdracht en controle 2.2 Strekking controleverklaring 2.3 Aandachtspunten 2025

7

ACCOUNTANTSVERSLAG 2024 – GEMEENTE DORDRECHT

2.1 Onze opdracht en controle (1) Het totaal van de ongecorrigeerde controleverschillen blijft onder de grens en derhalve hebben wij een goedkeurende verklaring verstrekt. Doel en object van de controle. Het doel van de controle is het geven van een onafhankelijk oordeel of de financiële overzichten van de gemeente Dordrecht, in alle van materieel belang zijnde opzichten, zijn opgesteld in overeenstemming met het BBV. De reikwijdte van onze controle nader toegelicht. Wij hebben de jaarrekening gecontroleerd conform de Nederlandse controlestandaarden en de met u gemaakte afspraken in de opdrachtbevestiging. Tevens beoordeelden wij de verenigbaarheid van de andere informatie, inclusief de overige gegevens en het jaarverslag met de jaarrekening en of deze geen materiële afwijkingen bevatten op basis van onze kennis en ons begrip, verkregen vanuit de jaarrekeningcontrole of anderszins. Voor een accountantscontrole gelden inherente beperkingen, die zijn uiteengezet in de opdrachtbevestiging. Strekking van de controleverklaring is goedkeurend. Het totaal van de ongecorrigeerde controleverschillen blijft onder de grens en derhalve hebben wij een goedkeurende verklaring verstrekt. Wij de hebben de materialiteit voor de jaarrekening bepaald op € 8.060.000. De rapporteringstolerantie bedraagt € 403.000.

Afwijkingen kunnen ontstaan als gevolg van fouten of fraude en zijn materieel indien redelijkerwijs kan worden verwacht dat deze, afzonderlijk of gezamenlijk, van invloed kunnen zijn op de economische beslissingen die gebruikers op basis van deze jaarrekening nemen. De materialiteit beïnvloedt de aard, timing en omvang van onze controlewerkzaamheden en de evaluatie van het effect van onderkende afwijkingen op ons oordeel. Bij onze controlewerkzaamheden hebben wij als uitgangspunt de door de raad vastgestelde toleranties gehanteerd. De raad heeft ons daarbij opgedragen om bij onze oordeelsvorming en rapportering uit te gaan van de hierna vermelde goedkeurings- en rapporteringstolerantie. Op basis van het Besluit accountantscontrole decentrale overheden (BADO) en onze professionele oordeelsvorming hebben wij de materialiteit voor de jaarrekening als geheel bepaald op € 8.060.000 (1%).

Wij houden ook rekening met afwijkingen en/of mogelijke afwijkingen die naar onze mening voor de gebruikers van de jaarrekening om kwalitatieve redenen materieel zijn. Wij zijn met u overeengekomen dat wij tijdens onze controle geconstateerde afwijkingen boven de € 403.000 rapporteren (5% van de goedkeuringstolerantie), alsook afwijkingen die naar onze mening om kwalitatieve redenen relevant zijn. Onze controle richt zich tevens op de getrouwheid van de informatie in de WNTverantwoording en de getrouwheid en rechtmatigheid van de SiSa-bijlage van de jaarrekening. Voor de WNT en SiSa gelden specifiek voorgeschreven rapporteringstoleranties die veelal lager zijn dan uw rapporteringstolerantie. Wij passen deze voorgeschreven WNT- en SiSa-toleranties eveneens op correcte wijze toe. Het jaarverslag en de jaarrekening van de gemeente Dordrecht zijn verenigbaar. De jaarstukken 2024 van de gemeente Dordrecht bestaan uit:  het jaarverslag 2024 (programmaverantwoording en verplichte paragrafen);  de jaarrekening 2024 (rechtmatigheidsverantwoording, balans met toelichtingen, overzicht van baten en lasten in de jaarrekening met toelichting inclusief SiSa-bijlage en taakvelden);  de inhoudsopgave, algemeen en de bijlagen.

In het onderdeel ‘programmaverantwoording’ van het jaarverslag is informatie opgenomen over ‘wat hebben we bereikt’, ‘verantwoording over beleid’, ‘wat zijn de indicatoren’ en ‘wat heeft het gekost?’ De programmaverantwoording vormt samen met de verplicht voorgeschreven paragrafen (zoals weerstandsvermogen, bedrijfsvoering, etc.) het jaarverslag. Het jaarverslag en de jaarrekening zijn met elkaar verenigbaar.

8

ACCOUNTANTSVERSLAG 2024 – GEMEENTE DORDRECHT

2.1 Onze opdracht en controle (2) Wij hebben voor de volgende risico’s in onze controle verhoogde aandacht gehad voor de verhoogde risico’s die vooral betrekking hebben op schattingsgevoelige en/of complexe posten De materiële schattingen die onderhevig zijn aan de jaarrekening hebben we gecontroleerd en daaruit hebben we geen bijzonderheden aangetroffen. De belangrijkste verslaggevingsgrondslagen van uw gemeente zijn uiteengezet in de grondslagen van de jaarrekening 2024. Significante verslaggevingsgrondslagen en toepassing hiervan zijn belangrijk voor de presentatie van de financiële positie van uw gemeente en de baten en lasten in de jaarrekening. Het college en het management moeten een oordeel vormen over soms ingewikkelde, subjectieve en complexe posities vaak. Dit betekent ook dat college en management inschattingen moet maken ten aanzien van onzekere situaties. Wij hebben het door het college en het management toegepaste proces met betrekking tot significante verslaggevingsaspecten geëvalueerd en hebben gegevensgerichte controlewerkzaamheden uitgevoerd. Wij kunnen ons vinden in de gekozen grondslagen, aangezien deze in overeenstemming zijn met het BBV. Onze controleaanpak is gebaseerd op een risicogerichte benadering. Onze controleaanpak is gebaseerd op een risicogerichte benadering. Deze aanpak gaat uit van een risicoanalyse op zowel balansposten als baten en lasten.

In de risicoanalyse hebben wij beoordeeld in hoeverre de onderkende risico’s van invloed kunnen zijn op de jaarrekening. Wij hebben voor de volgende risico’s in onze controle verhoogde aandacht gehad:  Het risico van management override of internal controls; dit is het op grond van de controlestandaarden (verplicht) te onderkennen risico dat het management buiten de getroffen beheersingsmaatregelen om invloed zou kunnen of willen uitoefenen op de in de jaarrekening gepresenteerde uitkomsten;  Facturen worden ten onrechte goedgekeurd, omdat de prestatie niet is geleverd of de prijs op de factuur niet overeenkomstig het contract is.  Onjuiste waardering van de grondexploitatie Stadswerven. Dit project is een prestigieuze grondexploitatie met een significante omvang. Op grond van deze omstandigheden is sprake van een mogelijk frauderisico ten aanzien van de beïnvloeding van de waardering van deze grondexploitatie teneinde tot een gewenste uitkomst te komen en negatieve publiciteit te vermijden.

Wij zijn onafhankelijk van de gemeente Dordrecht. Op basis van Nederlands recht en overige beroepsregels, zoals de ‘Verordening inzake de onafhankelijkheid van accountants bij assuranceopdrachten’ (ViO), is vereist dat wij onafhankelijk zijn ten opzichte van onze controlecliënten. Wij zijn van mening dat door ons is voldaan aan deze eisen. Naast de controle van de jaarrekening en natuurlijk advies verrichten wij controleopdrachten, en aan controle gerelateerde opdrachten, met betrekking tot specifieke financiële verantwoordingen, zoals subsidieverantwoordingen. Wij hebben de automatiseringsorganisatie van de gemeente Dordrecht uitsluitend in het kader van de jaarrekeningcontrole beoordeeld. De accountant dient op basis van artikel 2:393, lid 4 BW, melding te maken van zijn bevindingen met betrekking tot de betrouwbaarheid en continuïteit van de geautomatiseerde gegevensverwerking. Tijdens de interim-controle hebben wij ook relevante processen met betrekking tot de geautomatiseerde gegevensverwerking getoetst. Voor onze bevindingen verwijzen wij naar onze boardletter 2024. Wij hebben de automatiseringsorganisatie van de organisatie uitsluitend in het kader van de jaarrekeningcontrole beoordeeld. Wij vinden de inschatting van het college v.w.b. het vermogen om risico’s vanuit de reguliere bedrijfsvoering financieel op te vangen aanvaardbaar.

Gemeente Dordrecht heeft een goede financiële positie. In generieke zin kunnen gemeenten bij langdurige financiële tekorten een beroep doen op een extra uitkering uit het gemeentefonds. Gemeenten kunnen echter niet failliet gaan. Het gevolg hiervan is dat crediteuren en andere stakeholders nooit benadeeld kunnen worden door een faillissement. Desalniettemin is de financiële positie vanuit het perspectief van raadsleden van belang en moet het college van burgemeester en wethouders inzicht geven in hoeverre de gemeente in staat is om de financiële risico’s vanuit de reguliere exploitatie en onverwachte tegenvallers financieel op te vangen.

9

ACCOUNTANTSVERSLAG 2024 – GEMEENTE DORDRECHT

2.1 Onze opdracht en controle (3) Wij hebben vastgesteld dat in 2024 goede stappen zijn gezet op het gebied van frauderisicobeheersing met het actualiseren van de frauderisicoanalyse, wij adviseren u een frauderesponseplan op te stellen en te formaliseren. Met de invoering van de aangepaste Nederlandse Standaard 700 dienen accountants voor gemeenten in hun controleverklaringen bij jaarrekeningen naast fraude te rapporteren over de veronderstellingen inzake de financiële risico’s in relatie tot de financiële positie. Onze controlewerkzaamheden hebben geen informatie opgeleverd die strijdig is met de veronderstellingen en aannames van het college van burgemeester en wethouders over de gehanteerde uitgangspunten om de normale bedrijfsvoering voort te kunnen zetten. Voor een nadere uiteenzetting van onze controleaanpak ten aanzien van de veronderstellingen inzake financiële risico’s in relatie tot de financiële positie verwijzen wij naar onze controleverklaring 2024. De besprekingen met het management en onze controlewerkzaamheden hebben geen indicaties voor materiële fraude opgeleverd. Bij de planning van de jaarrekeningcontrole houden wij rekening met het risico dat de jaarrekening als gevolg van fraude en onregelmatigheden onjuistheden van materieel belang zou kunnen bevatten.

Daarnaast hebben wij beoordeeld in hoeverre sprake kan zijn van een risico omtrent corruptie of een risico omtrent het niet-naleven van wet- en regelgeving. Eén van de door ons uitgevoerde maatregelen is het bespreken van de mogelijke frauderisico’s en mogelijke fraudesituaties met verschillende personen binnen de gemeente Dordrecht. Daarnaast nemen wij kennis van de door u opgenomen toelichtingen in de jaarstukken. Het voorkomen en mitigeren van frauderisico’s is primair de verantwoordelijkheid van het college en de raad. Daarom hebben wij op diverse momenten met u en uw auditcommissie over dit onderwerp van gedachten gewisseld. Deze besprekingen en onze controlewerkzaamheden hebben geen indicaties voor materiële fraude opgeleverd.

Wij hebben vastgesteld dat de gemeente begin 2024 de frauderisicoanalyse heeft geactualiseerd. In overeenstemming met onze boardletter hebben wij het college onderstaande geadviseerd met betrekking tot de frauderisicobeheersing: • Het opstellen en formaliseren van een frauderesponseplan c.q. deze te integreren in de bestaande frauderisicoanalyse; • Ten aanzien van corruptie constateren wij dat de relevante maatregelen in processen wel aanwezig zijn, maar dat er geen (centraal) geformaliseerd beleid is ten aanzien van (anti-)corruptiemaatregelen. • Wij adviseren u daarnaast om jaarlijks het beleid en de bijbehorende frauderisicoanalyse minimaal jaarlijks te agenderen bij het bestuur en de auditcommissie. Wij hebben specifiek aandacht besteed aan de veronderstelling dat er bij de opbrengstverantwoording frauderisico’s bestaan. Wij hebben in onze controleverklaring melding gemaakt van de belangrijkste frauderisico’s en hoe wij deze hebben geadresseerd. Tijdens de controle van boekjaar 2024 betroffen dat de risico’s zoals beschreven op de vorige pagina. Voor een nadere uiteenzetting van onze controleaanpak ten aanzien van de frauderisico’s verwijzen wij naar onze controleverklaring 2024. Onze werkzaamheden hebben niet geleid tot specifieke aanwijzingen voor materiële fraude(risico’s) of vermoedens van materiële fraude(risico’s).

10 ACCOUNTANTSVERSLAG 2024 – GEMEENTE DORDRECHT

2.2 Strekking controleverklaring Een overzicht van de ongecorrigeerde controleverschillen. Het totaal van de ongecorrigeerde controleverschillen blijft onder de grens en derhalve hebben wij een goedkeurende verklaring verstrekt. Strekking van de controleverklaring is goedkeurend. We hebben een goedkeurende verklaring verstrekt bij de jaarrekening 2024. Dit betekent dat de jaarrekening een getrouw beeld geeft van de grootte en de samenstelling van zowel de baten en lasten over 2024 als van de activa en passiva per 31 december 2024 in overeenstemming met het BBV. De in de jaarrekening opgenomen rechtmatigheidsverantwoording geeft een getrouw beeld en de met de raad gemaakte afspraken hierover zijn nageleefd (zie ook verdere uitwerking in paragraaf 4.1). Wij hebben onderstaande verschillen geconstateerd welke niet zijn verwerkt in de jaarrekening. Wij zijn met u overeengekomen dat wij tijdens onze controle geconstateerde afwijkingen boven de € 403.000 rapporteren, alsmede afwijkingen die naar onze mening om kwalitatieve redenen relevant zijn. ONGECORRIGEERDE CONTROLEVERSCHILLEN 2024 Impact op saldo B&L (in €)

Verwijzing

576.000

576.000 (V)

4.3

2

Geëxtrapoleerde fout inkoopfactuur 2024 die deels betrekking heeft op boekjaar 2025, betreft een factuur van € 55.000 in onze steekproef waarvan de helft betrekking heeft op prestaties die in 2025 worden geleverd. Om deze reden is circa de helft van de factuur ten onrechte in 2024 verantwoord. Geëxtrapoleerd op de totale massa aan inkoopfacturen levert dit een fout op van € 875.000. Gezien de aard van de fout kan deze niet worden gecorrigeerd.

875.000

875.000 (V)

4.2

3

Reserve Afval: De reserve afval mag alleen worden gevormd voor specifieke voordelen die de gemeente behaald op het taakveld Afval. De onderbouwing voor de toevoegingen aan deze reserve kunnen niet volledig worden onderbouwd. Om deze reden zijn wij van mening dat dit bedrag niet als reserve mag worden gepresenteerd, maar als een voorziening moet worden verantwoord.

4.386.000

4.386.000 (N)

4.2

TOTAAL

5.837.000

2.935.000 (N)

Materialiteit (1% voor fouten, 3% voor onzekerheden)

8.060.000

24.180.000

Uitvoeringsmaterialiteit (75% van de materialiteit)

6.045.000

18.135.000

#

Omschrijving

1

Grondexploitaties: Dordrecht past de nieuwe systematiek rentetoerekening toe vanaf 2024 (verplicht vanaf 2025), maar past deze toe op een iets andere manier dan commissie BBV heeft voorgeschreven.1

Rapporteringstolerantie

Fouten (in €)

403.000

Wij hebben het college verzocht om deze controleverschillen te corrigeren. Het college heeft gemotiveerd aangegeven waarom zij deze verschillen niet heeft verwerkt en dat zij van oordeel is dat deze posten zowel individueel als gezamenlijk niet materieel zijn voor de jaarrekening als geheel. Deze verschillen en de analyse van de impact zijn bevestigd in de bevestiging van het college bij de jaarrekening. Wij concluderen dat de resterende niet-verwerkte controleverschillen zowel individueel als gezamenlijk niet materieel zijn voor de jaarrekening als geheel en hebben een goedkeurende controleverklaring verstrekt met betrekking tot de getrouwheid van de jaarrekening 2024. 1 Gegeven de relatief beperkte omvang en de onduidelijkheid die er op onderdelen in de notitie van de Commissie BBV bestaat, hebben we gezamenlijk geconcludeerd dat het op deze

wijze rapporteren het beste is. Nadere toelichting blijkt op pagina 30.

11 ACCOUNTANTSVERSLAG 2024 – GEMEENTE DORDRECHT

2.2 Strekking controleverklaring Een overzicht van de gecorrigeerde controleverschillen. Onderstaande voorgestelde correcties zijn verwerkt in de definitieve versie van de jaarrekening. Onderstaand geven wij u inzicht in de correcties die naar aanleiding van onze controle zijn verwerkt in de jaarrekening. Hoewel het aantal en de omvang van fouten in 2024 zijn afgenomen, zien wij nog verdere ruimte tot verbetering op een aantal specifieke onderdelen. In paragraaf 2.3 van dit verslag gaan wij daar meer concreet op in. GECORRIGEERDE CONTROLEVERSCHILLEN 2024* Fouten (in €)

Resultaatimpact (in €)

Verwijzing

604.000

604.000 (V)

4.2

Overlopende passiva: Er is sprake van diversen facturen met een factuurdatum 2025 die in 2024 geboekt als crediteur in plaats van overlopend passief. Betreft een balansreclassificatie (geen resultaatimpact).

1.390.000

-

4.2

3

Materiële vaste activa: Baten en lasten projecten MVA: De activering van aangekochte gronden vond plaats via de programmarekening, dit is niet terecht en daarom gecorrigeerd.

10.646.000

-

4.2

4

Uitzettingen (vorderingen): Er vindt jaarlijks een correctie plaats op de af te dragen BTW, deze correctie was echter ten onrechte niet op de schuld in mindering gebracht, maar onder de vorderingen gepresenteerd.

1.365.000

-

4.2

5

Grondexploitaties: Stadswerven - Raming Wervenpark: Voor de inrichting van Wervenpark is een verplichting aangegaan, deze was ten onrechte niet in minder gebracht op de raming.

1.444.000

1.444.000 (V)

4.3

6

Grondexploitaties: Spuiboulevard – Inbrengwaarde gebouwen: De inbrengwaarde van de te slopen gebouwen vanuit de materiële vaste activa bevatte niet alle relevante boekwaarden (bijv. verbouwingen).

3.647.000

3.647.000 (N)

4.3

7

Grondexploitaties: Spuiboulevard – Evenemententerrein: Er was een bedrag gereserveerd voor de verplaatsing van het evenemententerrein. Deze kosten zijn niet volledig toerekenbaar aan de GREX.

571.000

571.000 (V)

4.3

8

Grondexploitaties: Oranjepark – Toekomstige kosten waren niet opgenomen in de grondexploitatie, wat hersteld is in de definitieve grondexploitatie.

400.000

400.000 (N)

NVT

9

Grondexploitaties: Einsteinstraat – Levering gronden: De levering van deze gronden heeft in 2024 plaatsgevonden. Dit was niet als zodanig verwerkt in de grondexploitatie.

717.000

-

NVT

10

Overlopende activa: De balanspositie inzake SiSa-regeling M16 (Bekostigingsregeling opvang ontheemden Oekraïne) was te laag opgenomen. De vordering op het Rijk is hierop verhoogd.

661.000

661.000 (V)

4.2

11

Overlopende passiva: Uit de voortgezette controle blijkt dat er facturen in 2025 zijn binnengekomen die betrekking hebben op 2024, maar ten onrechte (nog) niet in 2024 waren geboekt.

1.050.000

-

4.2

12

Financiële vaste activa: Duurzame waardevermindering (voorziening) op deelneming Dordtse Kil was nog niet doorgevoerd. Nu de (verlieslatende) grondexploitatie door de AVA is vastgesteld, moest dat wel.

2.013.000

2.013.000 (N)

4.2

24.507.000

2.780.000 N

#

Omschrijving

1

Voorzieningen: Een transactie inzake de rioleringsvoorziening was verkeerd geboekt waardoor de rioleringsvoorziening in eerste instantie te hoog was.

2

TOTAAL

12 ACCOUNTANTSVERSLAG 2024 – GEMEENTE DORDRECHT

2.3 Proces jaarrekeningcontrole 2024 De gemeente Dordrecht heeft op onderdelen in 2024 opnieuw stappen gezet om het jaarrekeningcontroleproces te verbeteren, tegelijkertijd is er op onderdelen beperkte voortgang ten opzichte van voorgaand boekjaar De gemeente Dordrecht heeft in 2024 diverse stappen gezet om het proces van de jaarrekeningcontrole te verbeteren, met als uiteindelijke doel om de jaarrekeningcontrole effectiever en efficiënter te laten verlopen en de gecontroleerde jaarstukken eerder aan de raad te kunnen aanbieden. Een belangrijke verbetering constateren wij ten aanzien van het grondbedrijf De gemeente heeft de grondexploitaties per 1 november 2024 geactualiseerd, zodat de controle op de waardering reeds in december en januari voor een groot deel plaats kon vinden. De actualisatie per 31 december 2024 hebben wij vervolgens in april gecontroleerd. De wijzigingen ten opzichte van de cijfers per 1 november 2024 waren beperkt. Ten aanzien van de onderbouwing van de grondexploitaties zien wij opnieuw verbeteringen ten opzichte van voorgaand boekjaar. Op onderdelen kan de gemeente hier nog winst behalen, met duidelijkere beschrijvingen en betere onderbouwing van bijzonderheden en veranderingen ten opzichte van voorgaand boekjaar. De samenwerking met het grondbedrijf is in dit hele traject ons inziens goed verlopen.

Ten aanzien van de VIC zien wij een verbeterslag ten opzichte van voorgaand boekjaar. De VIC haalt wel relatief veel fouten uit de controles die eigenlijk in de eerste lijn hadden moeten worden voorkomen De kwaliteit van de VIC is hoger, de dossiers zijn beter opgebouwd en bevatten vaker alle benodigde documentatie om de getrouwheid en de rechtmatigheid van uitgaven en inkomsten te onderbouwen. Daarnaast stellen wij vast dat de VIC meer bevindingen zelf constateert en wij minder aanvullende bevindingen hebben. Ook dit is een indicatie dat de kwaliteit van de VIC-werkzaamheden is verbeterd. Het totale aantal bevindingen is ons inziens relatief hoog. Dit houdt in dat er in de eerste lijn relatief veel fouten worden gemaakt die door de tweede lijn niet (voldoende) worden opgemerkt en gecorrigeerd. Een betere invulling van de eerste en tweede lijn zou de VIC in een betere positie moeten brengen om meer tijd aan advisering te besteden en minder aan ondersteuning van de financiële functie.

Ten aanzien van het proces rondom de jaarrekening en het bijbehorende controledossier heeft de gemeente beperkt stappen voorwaarts gemaakt Ten aanzien van de onderbouwing van overlopende activa en passiva, voorzieningen en eigen vermogen constateren wij dat de documentatie die hieraan ten grondslag ligt in eerste instantie onvoldoende is. Hierdoor moeten wij veel aanvullende vragen stellen om een oordeel te kunnen geven over de opgenomen boekingen. Daarnaast ontbreekt het in veel gevallen aan een toelichting op de boekingen, waardoor wij relatief veel tijd besteden aan het uitzoeken, navragen en het controleren van (aanvullende) onderbouwingen. Ten aanzien van de beheersing van de SiSa-regelingen constateren wij voor veel regeling een verbetering ten opzichte van voorgaand boekjaar. De balansposities sluiten beter aan op het achterliggende dossier, waardoor we op dit onderdeel ook minder controleverschillen hebben geconstateerd dan voorgaand boekjaar. Voor de complexere regelingen constateren wij tegelijkertijd dat deze ook dit jaar later zijn opgeleverd dan gepland was, waardoor dit onderdeel van de controle nog lang onderhanden is geweest. De kwaliteit van de aanlevering van deze meer complexe regelingen is nog voor verbetering vatbaar, wat ook de doorlooptijd nu nadelig heeft beïnvloed.

Overall constateren wij dat met name in de eerste lijn nog winst is te behalen Dit zou ons inziens voornamelijk bestaan uit het beter onderbouwen en toelichten van memoriaalboekingen op het moment dat deze in de administratie worden opgenomen. Dit voorkomt in het jaarrekeningproces een extra stap om het dossier ten aanzien van de balansposten compleet te maken voor het team dat de jaarrekening voorbereidt. Daarnaast adviseren wij om bijvoorbeeld ten aanzien van de SiSa-verantwoordingen de tussentijdse monitoring te verbeteren, wat versnellend kan werken in het afsluitproces en controleverschillen kan voorkomen. Hiermee ontstaat tegelijkertijd een mogelijkheid om tussentijds te sturen op het tijdig uitnutten van de SiSa-gelden.

13 ACCOUNTANTSVERSLAG 2024 – GEMEENTE DORDRECHT

2.4 Aandachtspunten 2025 Aanpassing van de materialiteit van 1% naar 2% is een belangrijke wijziging voor 2025. Daarnaast zijn er ontwikkelingen op het gebied van de APPA-voorziening. Voorziening voor pensioenaanspraken van politieke ambtsdragers Met de invoering van het nieuwe pensioenstelsel is besloten dat ook de APPApensioenaanspraken van politieke ambtsdragers in een pensioenfonds ondergebracht moeten worden per 1 januari 2028. Dat betekent dat per die datum de APPA-voorzieningen toereikend moeten zijn. Een algemeen aandachtspunt betreft het opnemen van het partnerpensioen in deze APPAvoorziening. Gemeente Dordrecht heeft de APPA-voorziening inclusief het partnerpensioen berekend. Op het moment van overdracht per 1 januari 2028 kunnen er ten gevolge van schommelingen in de rekenrente mogelijke tekorten ontstaan. Een lagere rekenrente in het laatste jaar voor de overdracht kan een aanzienlijk gevolg hebben. Eind oktober 2024 heeft de commissie BBV in een Q&A aangegeven dat er géén vrijstelling mogelijk is voor een verplichte vrijval van de APPAvoorziening. Een alternatief in de verslaggevingsvoorschriften van het BBV is dat de voorziening tegen nominale waarde kan worden verantwoord. Dit heeft als gevolg dat rente-effecten géén rol meer spelen en de middelen voor de berekende nominale verplichting in de voorziening zijn opgenomen.

Indien een decentrale overheid verandert in de keuze (wel of geen rekening houden met de rentecomponent) is dat wel een stelselwijziging die als zodanig moet worden verwerkt middels onder andere een raadsbesluit en/of een begrotingswijziging. Het voordeel van de verantwoording van de voorziening tegen nominale waarde is dat de voorziening niet meer gevoelig is voor de (ontwikkeling van de) rekenrente tot het moment van de kapitaaloverdracht naar het ABP. Een nadeel van deze optie is dat de voorziening mogelijk moet worden opgehoogd. Daarnaast betreft het een stelselwijziging die als zodanig moet worden verwerkt. Deze optie heeft dus extra administratieve gevolgen. Wij hebben begrepen dat u vooralsnog geen keuze gemaakt heeft de APPA-voorziening tegen nominale waarde of op contante waarde te verantwoorden.

Om de gevolgen van de overgang voor provincies, gemeenten en waterschappen in te schatten, wordt een onderzoek gestart. Het betreft een gezamenlijk onderzoek van het ministerie van BZK, IPO, VNG en Unie van Waterschappen. Het onderzoek richt zich op de omvang van de al opgebouwde APPA-aanspraken, de toekomstige premie en de al beschikbare middelen. Aan de hand van deze gegevens worden de financiële gevolgen voor afzonderlijke provincies, gemeenten, waterschappen en het Rijk ingeschat. Deze inschatting wordt vervolgens teruggekoppeld aan de decentrale overheden om een indicatie te krijgen van de mogelijke financiële gevolgen in 2027, het jaar voordat de overgang ingaat. Wij constateren dat de gemeente Dordrecht voor circa 20 wethouders, met een recht op een uitkering, op dit moment geen APPA-voorziening heeft opgenomen. Dit betreffen ex-wethouders waarvoor de aanspraken zijn ontstaan vóór de invoering van het BBV. De totale aanspraken van deze ex-wethouders bedragen circa € 2,5 miljoen. De uitkeringen van deze ex-wethouders, voorzover sprake is van ingegane pensioen, worden jaarlijks vanuit de exploitatie gefinancierd. Daarnaast loopt de gemeente overlijdensrisico en arbeidsongeschiktheidsrisico voor de zittende wethouders. De risico’s per wethouder zijn omvangrijk en tellen op tot een bedrag van respectievelijk € 5,1 miljoen en € 14,3 miljoen.

Deze financiële risico’s zijn niet meegenomen in de berekening van het weerstandsvermogen. Wij adviseren u te beoordelen in hoeverre het wenselijk is om voor deze risico’s een verzekering af te sluiten ter dekking van de risico’s die de gemeente loopt. Aanpassing materialiteit naar 2% voor 2025 Vanaf boekjaar 2025 wordt de wettelijke controlegrens voor de accountant verhoogd van 1% naar 2%. Deze wijziging betreft tevens de samenvoeging van de controlegrens van 1% voor fouten en 3% voor onzekerheden tot een norm van 2%. Wij adviseren u uw controleprotocol voor de accountantscontrole hierop aan te passen. In aansluiting hierop zal de verantwoordingsgrens dan maximaal 2% dienen te bedragen (zie ook paragraaf 4.1), wat bij Dordrecht nu ook al het geval is.

14 ACCOUNTANTSVERSLAG 2024 – GEMEENTE DORDRECHT

3. Resultaat & financiële positie

3.1 Resultaat per programma 3.2 Weerstandsvermogen en ratio’s 3.3 Ons beeld van uw financiële positie

15 ACCOUNTANTSVERSLAG 2024 – GEMEENTE DORDRECHT

3.1 Resultaat per programma Het resultaat 2024 wijkt ongeveer 0,1% af van de totale begrote lasten (na wijziging). Op basis van onze ervaringsnorm bij decentrale overheden is een afwijking van 2-3% te verwachten, het begrotingsproces is verbeterd. Realisatie vs. gewijzigde begroting Het resultaat 2024 van de gemeente Dordrecht is € 0,8 miljoen lager in vergelijking met de begroting na wijzigingen. Procentueel wijken de werkelijke cijfers slechts 0,1% af ten opzichte van de begroting na wijzigingen (als percentage van de totale begrote lasten). Deze afwijking is beperkt. In onderstaand overzicht is het resultaat per programma in het kort weergegeven: OVERZICHT REALISATIE PER PROGRAMMA 2024 * € 1.000,Realisatie

Begroting na wijziging

Verschil

Bestuurlijk en Ondersteunend

15.839

14.088

1.751 N

Levendig, Leefbaar en Veilig

31.927

38.413

6.486 V

Groen, Duurzaam en Ruimtelijk

36.030

41.153

5.123 V

Gezond, Sociaal en Zorgzaam

255.948

265.459

9.511 V

Lerend en Ondernemend

25.509

26.852

1.343 V

Bouwend en Bereikbaar

22.283

21.551

732 N

-429.075

-429.213

138 N

60.948

60.902

46 N

215

106

109 N

Saldo van baten en lasten

19.624

39.311

19.687 V

Onttrekkingen reserves

76.280

104.093

27.813 N

Dotatie aan reserves

50.820

58.133

7.313 V

RESULTAAT

5.833

6.649

816 N

Programma

Algemene Dekkingsmiddelen Overhead Vennootschapsbelasting

Het ‘verlies’ van € 19,7 miljoen voor 2024 is € 19,6 miljoen lager dan het geplande ‘verlies’ vanuit de begroting na wijzigingen van € 39,3 miljoen Wij vinden het naast de analyse op de ontwikkeling van het resultaat ook goed om de ontwikkeling van het saldo van baten en lasten te analyseren, dus exclusief de reservemutaties. Het saldo van baten en lasten bepaalt immers de ‘winst’ (of ‘verlies’) van het betreffende jaar. Het eigen vermogen stijgt (of daalt) met de omvang van het saldo van baten en lasten. Op meerdere programma’s is sprake van aanzienlijke afwijkingen tussen begrote baten en lasten en de daadwerkelijke baten en lasten. Dit wordt in belangrijke mate gecompenseerd door hogere en lagere mutaties in reserves. Voorspellend vermogen begroting is ten opzichte van 2023 verbeterd Wij constateren dat de afwijking tussen het begrote resultaat (na wijziging) en het gerealiseerde resultaat relatief beperkt is. Dit past bij het algehele beeld dat de gemeente in 2024 specifieke aandacht heeft besteed aan het beter beheersen van de begroting. Daarnaast is een deel van de afwijkingen die niet eerder bekend waren in december middels een raadsinformatiebrief met uw raad gedeeld. Op basis de jaarrekening van 2024 en de afgelopen boekjaren, is wel een trend zichtbaar dat de gemeente Dordrecht (structureel) conservatief begroot.

Op basis hiervan concluderen wij dat het voorspellend vermogen van de begroting (na wijzigingen), ondanks de genoemde verbeteringen nog voor verdere verbetering vatbaar is. Uiteraard zijn op onderdelen specifieke omstandigheden aan de orde waardoor sprake is van afwijkingen van de begroting na wijzigingen. De belangrijkste afwijkingen van de begroting na wijzigingen zien we terug in het ruimtelijk domein. Wij zijn van mening dat de raad middels toelichtingen in de jaarrekening goed geïnformeerd wordt over de afwijkingen tussen begroting en realisatie.

16 ACCOUNTANTSVERSLAG 2024 – GEMEENTE DORDRECHT

RATIO WEERSTANDSVERMOGEN

3.2 Weerstandsvermogen en ratio’s Het weerstandsvermogen en de solvabiliteit van de gemeente Dordrecht is ruim voldoende t.o.v. de signaleringswaarden van GTK 2020. Onze rol in relatie tot het weerstandsvermogen en financiële kengetallen De analyse van het weerstandsvermogen en de financiële kengetallen is een onderdeel van het jaarverslag en de paragraaf weerstandsvermogen en risicobeheersing. De financiële kengetallen geven, met de inherente beperkingen hierbij, inzicht in (de ontwikkeling van) uw financiële positie. Hieronder vindt u een andere toelichting op de ratio's van uw gemeente. Weerstandsvermogen van de gemeente Dordrecht is ruim voldoende In de paragraaf Weerstandsvermogen en risicobeheersing heeft het college een overzicht opgenomen van de weerstandscapaciteit. De weerstandscapaciteit bedraagt volgens deze paragraaf € 21,7 miljoen. In de paragraaf weerstandsvermogen zijn de relevante risico’s benoemd. De gemeente heeft op basis van interne berekeningen het totale bedrag aan risico’s waaraan de organisatie is blootgesteld bepaald op € 25,2 miljoen. Het weerstandsvermogen van de gemeente Dordrecht is volgens het GTK 2020 matig te noemen. Daarnaast is het weerstandsvermogen lager dan met uw raad is afgesproken. Dit was reeds voorzien en opgenomen in de begroting 2025. Solvabiliteit De solvabiliteit bedraagt ultimo 2024 56% (2023: 64%).

Voor de solvabiliteit geldt dat hoe hoger dit percentage is, hoe beter de gemeente Dordrecht in staat is om haar verplichtingen op lange termijn te voldoen. De solvabiliteit van de gemeente Dordrecht laat, een positief beeld zien ten opzichte van de signaleringswaarden volgens het gemeenschappelijk financieel toezichtkader (GTK 2020).

3,0

2,6

2,5 2,0

2,0 1,6

1,5 1,2

1,0

1,1

1,1

1,1 0,9

0,5 0,0 2021

2022

2023

2024

SOLVABILITEITSRATIO 80%

71%

72%

68%

69%

70% 60%

68% 58% 64% 56%

50% 40% 30% 20% 2021

2022

2023

2024

17 ACCOUNTANTSVERSLAG 2024 – GEMEENTE DORDRECHT

NETTO SCHULDQUOTE (GECORRIGEERD)

3.2 Weerstandsvermogen en ratio’s De financiële positie van de gemeente Dordrecht is goed, de relevante ratio’s zijn positief. Netto schuldquote De netto schuldquote bedraagt 18% (2023: 7%). De netto schuldquote geeft een indicatie van de druk van de rentelasten en de aflossingen op de exploitatie en de hoogte van de investeringen uit het nabije verleden. De netto schuldquote van de gemeente Dordrecht laat een positief beeld zien ten opzichte van de signaleringswaarden volgens het gemeenschappelijk financieel toezichtkader (GTK 2020). Wel is te zien dat de nettoschuldquote een opwaartse trend laat zien.

40%

31%

30% 18%

20% 7%

10% 0%

-8% 2021

-10% -20%

0% 2022

4% 2023

2024

-6% -12%

Ratio grondexploitatie Voor de ratio grondexploitatie geldt dat hoe lager deze is, hoe beter. De ratio grondexploitatie van de gemeente Dordrecht is relatief laag ten opzichte van de signaalwaarden. Hiermee kan worden gesteld dat het risico van de grondexploitaties relatief beperkt is. Belastingcapaciteit De belastingcapaciteit van de gemeente geeft de belastingdruk weer. Een percentage lager dan 100% geeft weer dat de belastingdruk van de gemeente Dordrecht lager is dan het landelijk gemiddelde. Met een ratio van 99% (2023: 89%) is de belastingdruk in 2024 iets lager dan het landelijk gemiddelde.

RATIO GRONDEXPLOITATIE 14% 12%

12% 10%

10%

10%

8% 6% 4%

6%

10% 9%

9%

2022

2023

2024

Realisatie

Begroting

7%

2% 0% 2021

18 ACCOUNTANTSVERSLAG 2024 – GEMEENTE DORDRECHT

3.3 Ons beeld van uw financiële positie (1) Zonder verdere maatregelen zal het eigen vermogen van de gemeente Dordrecht ultimo 2028 per saldo afgenomen zal zijn met circa € 73 miljoen tot circa € 584 miljoen. Een sterk versnipperd landschap, gedeelde onzekerheid. Dat is de titel van ons benchmarkonderzoek gemeenten dat wij in januari 2025 hebben uitgebracht over de financiële positie van gemeenten. Wij concluderen hierin dat de meeste gemeenten over 2023 een positief resultaat hadden (per saldo € 1,7 miljard) terwijl voor de komende vijf jaren grote tekorten worden verwacht (over vijf jaar totaal voor alle gemeenten € 3,9 miljard). Dit is voornamelijk het gevolg van de gewijzigde financieringssystematiek vanuit het Rijk, wat leidt tot het zogenoemde ravijn. In de grafiek hiernaast zijn de begrote eindstanden van het structureel begrotingssaldo van de gemeente Dordrecht per jaar inzichtelijk gemaakt. Zonder verdere maatregelen betekent dit dat het eigen vermogen van de gemeente Dordrecht ultimo 2028 per saldo afgenomen zal zijn met circa € 73 miljoen tot circa € 584 miljoen. De algemene reserve van Dordrecht per 31-12-2024 bedraagt € 21,7 miljoen, dus Dordrecht lijkt daarmee onvoldoende buffer te hebben om deze tekorten op te vangen.

De gemeente Dordrecht heeft echter nog wel eigen vermogen opgenomen in verschillende bestemmingsreserves, hier is echter in belangrijke mate al eerder een bestemming aan gegeven, waardoor keuzes gemaakt zullen moeten worden. Wat wij verder zien in ons benchmarkonderzoek is dat de gemeenten verschillend anticiperen op dit ravijn. Sommige gemeenten hebben al ombuigingen verwerkt in de begroting, anderen bedenken taakstellingen zonder dat dit volledig geconcretiseerd wordt en er zijn ook gemeenten die afwachten. Ook gemeente Dordrecht is een zogenaamde ‘nadeel-gemeente’ waardoor maatregelen genomen moesten worden. De begroting van de gemeente Dordrecht is voor de jaren 2025 tot en met 2028 niet sluitend, met een totaal te verwachten verlies van eigen vermogen van 73 miljoen. Uw score in onze landelijke benchmarkrapportage: 8 (2023: 9) Vanuit hun taak als financieel toezichthouder hebben de twaalf provincies een gemeenschappelijk financieel toezichtkader opgesteld. In dit GTK 2020 zijn signaleringswaarden opgenomen voor de financiële kengetallen zoals opgenomen in het jaarverslag van de gemeente. Wij hebben deze signaleringswaarden als basis gebruikt voor het bepalen van uw score en dus financiële positie. Indien uw gemeente voor de komende jaren (2024 tot en met 2028) per saldo een negatief resultaat begroot (en inteert op het eigen vermogen), beïnvloedt dit de score.

Een uitwerking van deze systematiek beschrijven wij in onze benchmarkrapportage.

BEGROOT RESULTAAT VOOR MUTATIE RESERVES (IN MILJOENEN €) 0 2025

2026

2027

2028

-5 -10

-8,3

-15 -20 -25

-20,1 -23,3

-21,3

19 ACCOUNTANTSVERSLAG 2024 – GEMEENTE DORDRECHT

3.3 Ons beeld van uw financiële positie (2) De analyse van de financiële verschillen tussen de begroting en de realisatie per programma is zowel op een hoog abstractieniveau (onderdeel ‘algemeen’) als een laag abstractieniveau uitgevoerd (onderdeel ‘verschillenanalyse’). Wel ligt de focus op resultaat (ná reservemutaties) en nauwelijks op het saldo van baten en lasten. Terwijl juist het saldo van baten en lasten bepaalt wat het ‘verlies’ is geweest van het jaar. Zoals ook uit voorgaande pagina’s blijkt heeft de gemeente Dordrecht een financieel solide uitgangspositie in termen van een fors eigen vermogen en een lage (netto) schuldquote. Tegelijk zijn de uitdagingen groot om een structureel sluitende meerjarenbegroting te kunnen opstellen. Hoewel de wijzigende bekostigingssystematiek vanuit het rijk hier in beginsel debet aan is, zien wij vanuit het meerjarenbeeld dat hieronder is opgenomen, een beeld dat ieder jaar meer lasten worden verantwoord dan er aan baten binnen komen (het ‘Enecojaar’ 2020 uitgezonderd). Het zoeken naar een structureel sluitende begroting is om die reden wat ons betreft een belangrijk uitgangspunt voor de begroting van de komende jaren, nog los van de ontwikkelingen op rijksniveau. Een belangrijke nuance hierbij is dat jaarlijks ruim € 8 miljoen uit de kapitaallastenreserve wordt geput ter dekking van een aantal specifieke investeringen.

Hiertoe is bij het accorderen van de betreffende investeringen besloten door de raad. In bredere context is ons beeld dat Dordrecht structureel reserves inzet om uitgaven te dekken. Dit betreft veelal incidenteel geld dat wordt ingezet in het doen van strategische investeringen. Door de forse ‘spaarrekening’ in de vorm van reserves is dit niet een acuut probleem. Wel toont dit de noodzaak om de komende jaren te werken aan het meer structureel in evenwicht brengen van de lasten met de baten en daarmee de inzet van reserves te kunnen beperken. Goed om te realiseren is het gegeven dat het saldo dat in de reserves beschikbaar is geen geld is dat op de bankrekening van de gemeente beschikbaar is. Inzet van reserves om uitgaven te dekken betekent dan ook dat Dordrecht extra geld moet lenen waardoor de (netto) schuldquote verslechtert en de rentelasten toenemen. Ook het ‘sparen’ voor toekomstige vervangingsinvesteringen wordt door deze systematiek bemoeilijkt. Omschrijving Saldo van baten en lasten Resultaat Verschil

€ € €

2024 -19.687.000 € 5.833.000 € -25.520.000 €

2023 -21.812.000 € 28.708.000 € -50.520.000 €

Meerjarig beeld gerealiseerde baten en lasten exclusief onttrekkingen aan reserves

2022 -7.382.000 € 38.198.000 € -45.580.000 €

2021 -9.847.000 € 17.062.000 € -26.909.000 €

2020 289.109.000 € 26.466.000 € 262.643.000 €

2019 -1.420.000 € 4.927.000 € -6.347.000 €

2018 -5.384.000 € 7.915.000 € -13.299.000 €

2017 -564.000 € 14.246.000 € -14.810.000 €

2016 -2.782.000 4.593.000 -7.375.000

20 ACCOUNTANTSVERSLAG 2024 – GEMEENTE DORDRECHT

4. Belangrijkste bevindingen 4.1 Rechtmatigheidsverantwoording 4.2 Belangrijke (overige) bevindingen 4.3 Uitgelicht programma ‘Grondzaken’ 4.4 Informatiewaarde van het jaarverslag 4.5 BBV, WNT en SiSa 4.6 Belangrijke schattingsposten

21 ACCOUNTANTSVERSLAG 2024 – GEMEENTE DORDRECHT

4.1 Rechtmatigheidsverantwoording (1) Blijkens de rechtmatigheidsverantwoording bedraagt de omvang van de in de jaarrekening verantwoorde baten en lasten alsmede de balansmutaties die niet rechtmatig tot stand zijn gekomen € 9,0 miljoen (2023: € 18,8 miljoen ) Strekking van de rechtmatigheidsverantwoording van de gemeente Dordrecht De raad van de gemeente Dordrecht heeft de verantwoordingsgrens bepaald op 2% van de totale lasten inclusief de dotaties aan de reserves en de verantwoordingsgrens is daarmee bepaald op € 16,1 miljoen. Blijkens de rechtmatigheidsverantwoording stelt het college van de gemeente Dordrecht vast dat de omvang van de in de jaarrekening verantwoorde baten en lasten alsmede de balansmutaties die niet rechtmatig tot stand zijn gekomen € 9,0 miljoen bedraagt. Dit is lager dan de daarvoor gestelde verantwoordingsgrens. Van de niet rechtmatig tot stand gekomen verantwoorde baten en lasten alsmede de balansmutaties is volgens het college van de gemeente Dordrecht overigens een bedrag van € 6,5 miljoen acceptabel (€ 2,5 miljoen niet-acceptabel) op basis van door de gemeenteraad vastgestelde afspraken. De door het college gerapporteerde afwijkingen kunnen als volgt worden samengevat: BEVINDINGEN IN HET KADER VAN RECHTMATIGHEID Acceptabel (in M€)

Niet-acceptabel (in M€)

Totaal afwijkingen (in M€)

Onduidelijkheden (in €)

Voorwaardencriterium

-

2,4

2,4

-

Begrotingscriterium

6,5

0,1

6,6

-

-

-

-

-

TOTAAL

6,5

2,5

9,0

-

Verantwoordingsgrens (2%)

16,1

Rapportagegrens

0,4

Onrechtmatigheden

Misbruik en oneigenlijk gebruik criterium

Status wijziging wet– en regelgeving Het wetgevingstraject rondom de rechtmatigheidsverantwoording is voor gemeenten afgerond op 21 maart 2025. De gedelegeerde regelgeving die relevant zijn voor het opstellen van de jaarrekening (BBV) en voor de uitvoering van de accountantscontrole 2024 en oordeelsvorming in de controleverklaring (BADO) zijn op het moment van schrijven van dit accountantsverslag formeel bekrachtigd. De wijzigingen in de BADO-notitie gaan in voor jaarrekeningen over het begrotingsjaar 2025. Voor de jaarrekening 2024 wordt nog de uitwerking uit NBA Alert 48 2.0 gevolgd. Aan de hand van te onderkennen scenario's / omstandigheden zijn in NBA Alert 48 2.0 aanwijzingen opgenomen voor de uitvoering van de accountantscontrole van de jaarrekening en de oordeelsvorming in de controleverklaring. Door de aanpassing in het BBV mag de raad vanaf boekjaar 2025 de verantwoordingsgrens maximaal vaststellen op 2% (was 3%). Vanaf 2025 wordt de verantwoordingsgrens bepaald op basis van de totale lasten, exclusief de toevoegingen aan de reserves. De actualisatie van de Kadernota rechtmatigheid (oktober 2024) leidt voor de gemeente Dordrecht beperkt tot wijzigingen ten opzichte van vorig jaar.

De belangrijkste wijziging betreft een tekstuele aanpassing in de modelverordening ten aanzien van de geconstateerde bevindingen, specifiek in relatie tot de omvang van niet rechtmatig tot stand gekomen verantwoorde baten, lasten en balansmutaties en welk deel acceptabel is op basis van de vastgestelde afspraken.

22 ACCOUNTANTSVERSLAG 2024 – GEMEENTE DORDRECHT

4.1 Rechtmatigheidsverantwoording (2) Wij zien dat gemeente Dordrecht actief bezig is om aanbestedingsonrechtmatigheden te voorkomen. Hierin zijn ten opzichte van voorgaand boekjaar opnieuw een aantal onrechtmatige contracten beëindigd. Tegelijkertijd komen ook in het huidige boekjaar weer twee nieuwe contracten aan het licht die ten onrechte niet aanbesteed zijn. Voorwaardencriterium Het college toetst bij de uitvoering van haar controlewerkzaamheden of bij de uitvoering van financiële beheershandelingen binnen de geldende wet- en regelgeving is gehandeld. De relevante wet- en regelgeving is tussen het college en de raad afgestemd door middel van het normenkader. Het voorwaardencriterium is relevant bij meerdere processen binnen de gemeente Dordrecht. Indien is vast komen te staan dat de gemeente niet aan het voorwaardencriterium heeft voldaan is sprake van een onrechtmatigheid. De geconstateerde afwijkingen in het kader van het voorwaardencriterium betreffen onrechtmatigheden als gevolg van het niet naleven van Europese aanbestedingsrichtlijnen (€ 2,4 miljoen). Bij de Europese aanbestedingen zijn de onrechtmatigheden afgenomen en komen uit op € 2,4 miljoen (2023: € 2,7 miljoen) In het kader van de rechtmatigheidsverantwoording 2024 heeft het college de juiste toepassing van de Europese aanbestedingsrichtlijnen gecontroleerd aan de hand van een zogenaamde spend-analyse.

Over 2024 blijkt uit de spend-analyse een totaal aan onrechtmatigheden van € 2,4 miljoen (2023: € 2,7 miljoen). De onrechtmatigheden bestaan met name uit een aantal in het boekjaar doorlopende contracten die ook in voorgaand boekjaar als onrechtmatig waren aangemerkt, in totaal € 1,4 miljoen. Daarnaast is sprake van twee in dit boekjaar gesignaleerde onrechtmatige contracten voor een totaalbedrag van € 1,0 miljoen. Wij adviseren een oorzaakanalyse uit te voeren op de geconstateerde onrechtmatigheden in het boekjaar en op basis hiervan vast te stellen of aanvullende maatregelen wenselijk zijn, om het risico op onrechtmatige inkopen verder te beperken.

Begrotingscriterium Overschrijdingen van de lasten en overschrijdingen van investeringsbudgetten (kredieten) zijn op basis van de Gemeentewet onrechtmatig. Het totaal aan overschrijdingen op lasten in 2024 ten opzichte van de laatst geautoriseerde begrotingswijziging bedraagt € 5,7 miljoen. De realisatie op de individuele investeringsbudgetten (kredieten) heeft geleid tot een overschrijding van € 0,9 miljoen. In overeenstemming met de financiële verordening wordt vindt de beoordeling hiervan plaats op basis van het totaalkrediet en niet op (individuele) jaarschijven. Wij kunnen ons hierin vinden. Overschrijdingen van baten en/of onderschrijdingen van lasten en baten en investeringsbudgetten (kredieten) zijn op zichzelf niet onrechtmatig. Deze zijn echter wel onrechtmatig als deze niet tijdig tot een begrotingswijziging hebben geleid of te laat aan de raad zijn gemeld. Over 2024 bedraagt het totaal aan overschrijding van baten € 4,0 miljoen, onderschrijding van lasten € 73,9 miljoen, en onderschrijding van baten € 52,6 miljoen. Ook ten aanzien van de investeringsbudgetten is over het algemeen sprake van onderbestedingen.

Het college en de raad hebben in de financiële verordening afspraken gemaakt over wanneer overschrijdingen van baten en/of onderschrijdingen van lasten en baten en investeringsbudgetten (kredieten) in een begrotingswijziging aan de raad voorgelegd moeten worden. Afgesproken is dat deze tijdig gemeld zijn indien deze in de jaarrekening toegelicht worden. Wij zijn van mening dat e.e.a. toereikend toegelicht is in de jaarrekening en dat de overschrijdingen van baten en/of onderschrijdingen van lasten en baten en investeringsbudgetten (kredieten) rechtmatig zijn.

23 ACCOUNTANTSVERSLAG 2024 – GEMEENTE DORDRECHT

4.1 Rechtmatigheidsverantwoording (3) Wij hebben vastgesteld dat de rechtmatigheidsverantwoording in uw jaarrekening een getrouw beeld geeft en dat de gemeente Dordrecht toereikende werkzaamheden heeft uitgevoerd om de in de rechtmatigheidsverantwoording genoemde onrechtmatigheden te onderbouwen. Misbruik en oneigenlijk gebruik criterium Als laatste dient het college een uitspraak te doen over de naleving van bepalingen die in wet- en regelgeving zijn opgenomen met betrekking tot misbruik en oneigenlijk gebruik. Hiervoor stelt het college vast welke verplichte handhaving noodzakelijk is en welke maatregelen binnen de gemeente genomen zijn om dit te kunnen uitvoeren. Tevens stelt het college vast of de getroffen maatregelen werken. Indien geconstateerd wordt dat beleid niet bestaat of niet wordt nageleefd dan wordt dit toegelicht in de paragraaf bedrijfsvoering. Rechtmatigheidsverantwoording in uw jaarrekening geeft een getrouw beeld Het is onze rol om de getrouwheid van de rechtmatigheidsverantwoording in de jaarrekening 2024 van de gemeente Dordrecht te controleren. Wij hebben vastgesteld dat de rechtmatigheidsverantwoording in uw jaarrekening een getrouw beeld geeft. Onze controle richt zich op het bepalen of de rechtmatigheidsverantwoording door het college toereikend is onderbouwd.

De rechtmatigheidsverantwoording in de jaarrekening richt zich op een drietal criteria die wij hiervoor nader hebben toegelicht. Voor de SiSa-bijlage heeft het college de negen rechtmatigheidscriteria in acht genomen. Hierbij stellen wij vast of de rechtmatigheidsverantwoording is opgesteld in overeenstemming met de afspraken die gemaakt zijn tussen de raad en het college in de financiële verordening zijn gemaakt.

De paragraaf bedrijfsvoering is verenigbaar met de jaarrekening en bevat geen materiële afwijkingen. De paragraaf bedrijfsvoering is onderdeel van het jaarverslag. Wij hebben deze paragraaf gelezen en hebben op basis van onze kennis en ons begrip, verkregen vanuit de jaarrekeningcontrole of anderszins, overwogen of deze paragraaf materiële afwijkingen bevat. Deze werkzaamheden hebben niet dezelfde diepgang als onze controlewerkzaamheden van de rechtmatigheidsverantwoording in de jaarrekening. Op grond van onze werkzaamheden zijn wij van mening dat de paragraaf bedrijfsvoering verenigbaar is met de jaarrekening en geen materiële afwijkingen bevat.

24 ACCOUNTANTSVERSLAG 2024 – GEMEENTE DORDRECHT

4.2 Belangrijke (overige) bevindingen (1) Wij constateren dat de beheersing van de gemeentelijke financiën en het jaarrekeningproces nog verder kan worden verbeterd. Naar aanleiding van de controle rapporteren wij de volgende relevante bevindingen. Afgrenzing facturen We constateren dat de gemeente de afgrenzing van facturen niet op de juiste manier verwerkt in de financiële administratie. Dit leidt tot de volgende bevindingen:  De schulden en verplichtingen zijn niet volledig, doordat niet voor alle nog te ontvangen facturen, waarvoor de prestaties in 2024 zijn geleverd de kosten en de verplichtingen zijn opgenomen;  De boeking van inkoopfacturen vindt pas plaats nadat de facturen zijn goedgekeurd door de daartoe bevoegde functionarissen. Hierdoor kan het voorkomen dat facturen met een factuurdatum 2024 pas (ruim) in 2025 worden goedgekeurd en ingeboekt. Hierdoor worden deze facturen ten onrechte niet onder de crediteuren verantwoord en is er een verhoogd risico op het niet in het juiste jaar verantwoorden van uitgaven.  Voor wat betreft de opbrengsten constateren wij dat de facturen in het verkeerde jaar worden geboekt. De gemeente voert hier achteraf extracomptabele correcties op uit. Wij hebben vastgesteld dat deze correcties nauwkeurig en volledig plaats hebben gevonden.

De BTW over deze facturen is echter ten onrechte als vordering geboekt en had ten laste van de te hoge schuldpositie af te dragen BTW moeten worden opgenomen.

Voorziening door derden beklemde middelen - Riolering De gemeente heeft in de jaarrekening een dotatie aan de voorziening riolering (door derden beklemde middelen) verwerkt voor een bedrag van circa € 859.000. Deze voorziening is ingericht om te voorkomen dat gelden die via de rioolheffing worden ingezameld worden ingezet voor andere doeleinden dan riolering. Wij zien dat de gemeente in het boekjaar op basis van de gemaakte afspraken met de Raad een tekort heeft op het taakveld riolering van € 1,3 miljoen. De gemeente heeft hiermee op basis van de bestaande afspraken in 2024 geen kostendekkend tarief in rekening gebracht bij haar burgers, hierdoor bestaat er geen verplichting om een dotatie te doen aan deze voorziening. De onderdekking wordt in belangrijke mate veroorzaakt doordat de BTW op de gemaakte kosten en de BTW op investeringen mag worden meegenomen in de berekening van de kostendekkendheid. Doordat de investeringen in 2024 eenmalig hoog zijn, is de toerekenbare BTW eveneens eenmalig hoog. Deze BTW is feitelijk geen kostenpost voor de gemeente, omdat deze kan worden teruggevraagd bij het BTW Compensatiefonds, maar geldt op basis van de gemaakte afspraken wel als kostenpost in de berekening van de kostendekkendheid van het tarief.

Ons advies: bij het actualiseren van het rioleringsbeleid specifiek beleid te formuleren ten aanzien van de berekening van de kostendekkendheid. Hierbij kan bijvoorbeeld een maximumbedrag aan toerekenbare BTW worden afgesproken, zodat de jaarlijkse fluctuaties in de mate van kostendekkendheid van het tarief worden beperkt. Ook het vereenvoudigen van de rekenmethodiek kan een mogelijkheid zijn om de beheersing van de rioolheffing en inzet daarvan te verbeteren.

25 ACCOUNTANTSVERSLAG 2024 – GEMEENTE DORDRECHT

4.2 Belangrijke (overige) bevindingen (2) Wij constateren dat de beheersing van de gemeentelijke financiën en het jaarrekeningproces nog verder kan worden verbeterd. Naar aanleiding van de controle rapporteren wij de volgende relevante bevindingen. Dordrecht Capital Dordtse Kil I en II De gemeente heeft in het boekjaar een tweetal vennootschappen opgericht, Dordrecht Capital Dordtse Kil I en II B.V. en C.V. De gemeente heeft in het boekjaar in totaal een bedrag van € 8 miljoen verstrekt aan Dordrecht Capital Dordtse Kil I en II. Hiervan heeft € 4 miljoen betrekking op een kapitaalstorting en betreft de resterende € 4 miljoen een bijdrage ter dekking van onrendabele toppen. De gemeente heeft de kapitaalstortingen in eerste instantie als lasten verantwoord in de financiële administratie. Vanuit de VIC is dit geconstateerd en gecorrigeerd. In 2025 heeft het bestuur van de B.V./C.V. een grondexploitatie geopend met een verwachte negatieve eindwaarde van € 2,0. Aangezien de gemeenteraad in 2024 een toezegging heeft gedaan om de negatieve eindwaarde tot een bedrag van € 4 miljoen te dekken, heeft de gemeente een voorziening gevormd ter dekking van deze onrendabele top. Naast bovenstaande heeft de gemeente voor een bedrag van circa € 3,2 miljoen gronden tegen boekwaarde ingebracht de C.V.

Doordat de gronden tegen boekwaarde zijn overgedragen is mogelijk sprake van een stille reserve die met de overdracht naar de C.V. is overgegaan. Ons advies: wees in de toekomst alert wanneer derden toetreden als kapitaalverstrekker in deze C.V. op de afspraken die gemaakt worden over de inbrengwaarde. Dit om te voorkomen dat een deel van de stille reserves onbedoeld overgaat op een derde.