211125_Groenblauwplan Dordrecht.pdf
Tekst van het document
|
69
Bijlagen | 7. Kosten | 6. Eenmalige acties | 5. Beheer en onderhoud
6.2 Financiële investeringen
4. Beleiduitgangspunten | 3. Uitgangssituatie 2020 | 2. Visie | 1. Inleiding
Maatregelen vanuit thema Aantrekkelijkheid
6.2.1
Nieuwe boomstructuren
Om een aantrekkelijke, klimaatbestendige, biodiverse en gezonde stad te bereiken en behouden wordt ingezet op het beschermen, in stand houden en versterken van bomenstructuren. In 2021 wordt aan de hand van de voorzet voor het Bomenstructuurplan (Van Hall Larenstein, 2020) bepaald wat de huidige bomenstructuur is en wat er moet gebeuren om de gewenste bomenstructuur te bereiken. Nieuwe of te versterken structuren worden in de daaropvolgende jaren gerealiseerd/aangepakt. Naar verwachting worden veel nieuwe structuren aangelegd in het buitengebied. Aandachtspunt hierbij is het behoud van open landschap (zonder bomen) nabij broedgebied van weidevogels. Inschatting
2021
Eenmalige kosten
2022
2023
2024
2025
2026
TOTAAL
€63.000
€63.000
€63.000
€63.000
€63.000
€315.000
Maatregelen vanuit thema Klimaatbestendigheid
6.2.2
Groene, schaduwrijke routes van centraal punt naar park
Om nadelige effecten van extreme hitte op de leefbaarheid van de stad te beperken, zet Dordrecht zich in op het vergroenen van routes. In iedere wijk wil Dordrecht een groene, koele langzaam verkeersroute van een centraal punt in de wijk (zoals een plein of ontmoetingsplek) richting een nabijgelegen park realiseren. De realisatie van deze routes wordt gekoppeld aan de uitvoering van MOP-projecten (Meerjarig Uitvoerings Programma). De routes die Dordrecht tussen 2020 en eind 2026 wil vergroenen zijn: • Nieuw Krispijn: Prins Bernardstraat* • Krispijn: Charlotte de Bourbonstraat • De Staart: Haringvlietstraat • Sterrenburg: Minnaertweg Bij de Prins Bernardstraat is het nog onzeker of vergroening financieel en ruimtelijk haalbaar is, bij de andere drie straten wordt verwacht dat vergroening goed mogelijk is. De route in de Vogelbuurt tussen Reiger- en Aalscholverstraat is reeds gepland en gefinancierd en ontbreekt hierom in het rijtje. Bij de uitwerking van de groene routes gaat aandacht uit naar de wens om ’s zomers schaduwwerking te hebben, maar ’s winters juist van zon te worden voorzien. Inschatting
2021
Eenmalige kosten
6.2.3
2022
2023
2024
2025
2026
TOTAAL
€270.000
€270.000
€270.000
€270.000
€270.000
€1.350.000
Tuincoach
Om de hele gemeente klimaatbestendig te maken worden private partijen (zoals inwoners en bedrijven) gestimuleerd door een Tuincoach, om op eigen terrein te vergroenen en/of klimaatbestendige maatregelen te nemen. De Tuincoach creëert bewustwording en biedt hulp met vergroenen aan geïnteresseerden. Zo worden drempels weggenomen en wordt vergroenen op de meest optimale manier gedaan. Inschatting Eenmalige kosten
2021
2022
2023
2024
2025
2026
TOTAAL
€25.000
€25.000
€25.000
€25.000
€25.000
€125.000
Groenblauwprogramma Dordrecht
|
feb 2021
|
70
Operatie Steenbreek acties
Om de hele gemeente klimaatbestendig te maken worden private partijen (zoals inwoners en bedrijven) gestimuleerd via Operatie Steenbreek acties, om op eigen terrein te vergroenen en/of klimaatbestendige maatregelen te nemen. 60% van het oppervlak van de stad is in handen van private partijen, 40% in handen van de gemeente. De gemeente stimuleert private partijen op verschillende manieren tot deelname om samen een leefbare stad te bereiken en behouden. Inschatting
2021
Eenmalige kosten
2022
2023
2024
2025
2026
TOTAAL
€25.000
€25.000
€25.000
€25.000
€25.000
€125.000
Maatregelen vanuit thema Biodiversiteit
6.2.5
Aanpak biodiversiteitsstress
Een veranderend klimaat (o.a. hittestress en watertekort) heeft direct impact op de biodiversiteit. Niet alleen leidt het tot een afname van soorten, ook zijn effecten op voedselketens en ecosystemen groot. Om kwetsbaarheden voor biodiversiteit in relatie tot klimaatverandering op te lossen wordt in 2021 een “Aanpak biodiversiteitstresst” gestart. Deze aanpak begint met een risico-dialoog met groenpartijen (zoals KNNV, IVN, Staatsbosbeheer, Waterschap Hollandse Delta en NWC). Kwetsbare plekken in Dordrecht voor biodiversiteit worden tijdens deze dialoog geïdentificeerd. Vervolgens wordt een knelpuntenkaart opgesteld met gebieden die prioriteit hebben om aan te pakken vanuit biodiversiteitsdoelstelling. Uit te voeren maatregelen worden uitgewerkt en vervolgens uitgevoerd. Uitvoering vindt naar verwachting plaats in 2022 en 2023. Na uitvoering wordt bepaald of getroffen maatregelen effectief zijn gebleken met de tool “biodiversiteitstresstest – kansenkaart voor biodiversiteit “. De tool legt het verband tussen de huidige biodiversiteit, potentiële biodiversiteit en mogelijke maatregelen tot het realiseren van hogere biodiversiteit. Inschatting
2021
2022
2023
2024
2025
2026
TOTAAL
Eenmalige €20.000 kosten
6.2.6
€20.000
Monitoring biodiversiteit
Om de ontwikkeling van de Dordtse biodiversiteit en het effect van getroffen maatregelen op de biodiversiteit te meten wordt een monitoringsplan ontwikkeld en opgevolgd. Monitoring betekent in deze context: "Regelmatig periodiek onderzoek naar soorten, hun aantallen en hun levensomstandigheden, gekoppeld aan de effectiviteit van maatregelen uit het Groenblauw-programma, aan Dordts ecologisch beheer en aan het Dordtse natuurbeleid". De ontwikkeling van het monitoringsplan gaat gepaard met een zogenoemde nulmeting. Hierbij brengt een gekwalificeerd ecologisch onderzoeksbureau de huidige biodiversiteit aan planten en insecten in beeld op plekken waar maatregelen getroffen gaan worden of het beheer zal worden aangepast van traditioneel- naar ecologisch beheer. Na uitvoering van de maatregelen en aanpassing van het beheer blijft de gemeente de soorten, aantallen en levensomstandigheden monitoren in de aankomende jaren. Hiervoor wordt samengewerkt met betrokken groenpartijen. Aan de hand van monitoringsresultaten stuurt de gemeente bij in (inrichting en) beheer, om de biodiversiteit optimaal te versterken. Inschatting
2021
Eenmalige €25.000 kosten
2022
2023
2024
2025
2026
TOTAAL
€15.000
€15.000
€15.000
€15.000
€15.000
€100.000
|
71
Bijlagen | 7. Kosten | 6. Eenmalige acties | 5. Beheer en onderhoud
6.2.4
4. Beleiduitgangspunten | 3. Uitgangssituatie 2020 | 2. Visie | 1. Inleiding
6.2.7
Samenwerking HAS Den Bosch (Handleiding Ecologisch beheer)
Om het beheer op gemeentelijk niveau te professionaliseren en te komen tot een integrale aanpak waarmee de Dordtse biodiversiteit wordt gestimuleerd, wordt in 2021 de Handleiding Ecologisch beheer uitgewerkt. Dit wordt gedaan door een groep studenten onder begeleiding van de gemeente. Binnen deze uitwerking wordt gekomen tot een beheeraanpak die balans brengt in traditioneel tegenover ecologisch groenblauw. Deze beheeraanpak kan over de hele gemeente worden uitgerold. In de Handleiding is per beheergroep, die voorkomt in de ecologische zones, uitgewerkt wat de na te streven eindbeelden zijn, welke randvoorwaarden aan de inrichting, het beheer en onderhoud zijn verbonden en wat de te behalen scores “Laag”, “Gemiddeld” en “Hoog” exact inhouden. Ook wordt in dit plan uitgewerkt hoe inrichting, beheer en onderhoud wanneer nodig worden bijgestuurd aan de hand van monitoringsresultaten, om optimale biodiversiteit in de ecologisch beheerde gebieden te bereiken.
6.2.8
Maaibeheerplan en omslag van klepelen naar ecologisch beheer
Om al snel winst te behalen op het gebied van biodiversiteit, wordt in 2021 een ecologisch maaibeheerplan opgesteld en al snel gestart met de uitvoering. Dit plan beschrijft een gemeentebrede omslag van klepelmaaien naar (gefaseerd) maaien en afruimen/afzuigen. Voor beheer van de dijken wordt samenwerking gezocht met Waterschap Hollandse Delta. De projectgroepen van de Handleiding Ecologisch beheer (samenwerking met Has Den Bosch) en het maaibeheerplan borgen onderlinge afstemming van beide plannen. Een budget van €30.000 is nodig voor het opstellen van het plan. Voor de gemeentebrede uitvoering van ecologisch maaibeheer is €130.000 budget extra nodig, bovenop het reeds beschikbare onderhoudsbudget. Elke jaar wordt onderhoud van zo’n drie van de tien gebieden opnieuw aanbesteed en kan het maaibeheer wijzigen. Dit betekent dat vanaf 2022 1/3e deel van het extra budget nodig is, vanaf 2023 2/3e deel en vanaf 2024 het totaal. Na 2026 valt het budget niet meer onder de eenmalige investeringen maar onder het reguliere onderhoudsbudget dat dan wordt herzien. Inschatting
2021
Eenmalige €30.000 kosten
2022
2023
2024
2025
2026
TOTAAL
€43.500
€86.500
€130.000
€130.000
€130.000
€550.000
6.2.9 Natuurvriendelijke oevers Om de klimaatbestendigheid en biodiversiteit, maar ook aantrekkelijkheid en gezondheid van de leefomgeving te verhogen worden steile oevers verflauwd. Uitgangspunt (van het beleid in hoofdstuk 4) is dat iedere watergang en waterpartij, mits aan gestelde voorwaarden wordt voldaan, minimaal één natuurvriendelijke oever aanwezig krijgt. In bijlage 4 is onder andere omschreven wanneer oevers wel of niet in aanmerking komen voor verflauwing en zijn randvoorwaarden aan de uitvoering en het beheer gesteld. Aan de hand van deze bijlage is in 2020 een eerste aanzet gedaan voor een kansenkaart. Deze kaart wordt in 2021 verder uitgewerkt. In een Plan van Aanpak wordt in 2021 omschreven op welke wijze van kansenkaart tot realisatie wordt gekomen, bijvoorbeeld met een gebiedsgerichte aanpak. Ook verbetermogelijkheden met betrekking tot in- en uittreedplaatsen voor fauna bij steile(re) oevers worden hierbij meegenomen. In het Plan van Aanpak wordt de planning duidelijk. In het financieel overzicht is rekening gehouden met het verflauwen van 1 kilometer steile oever per jaar. Naar verwachting moeten ook na 2026 nog flink wat oevers worden verflauwd om aan de gestelde ambitie, van minimaal één flauwe oever per watergang, te voldoen. Inschatting Eenmalige kosten
2021
2022
2023
2024
2025
2026
TOTAAL
€50.000
€50.000
€50.000
€50.000
€50.000
€250.000
Groenblauwprogramma Dordrecht
|
feb 2021
|
72
Om faunavoorzieningen functioneel te houden wordt groot onderhoud gepleegd. Naar aanleiding van het Uitvoeringsprogramma Stedelijke Ecologische Structuur 2009-2013 (SES) zijn verschillende faunavoorzieningen aangelegd om natuur binnen en buiten de stad te behouden, beschermen en versterken en om deze natuur te verbinden met andere (stadse) natuur. Sinds moment van aanleg heeft regulier beheer, zoals het schoonmaken van nestkasten, structureel plaatsgevonden, maar groot onderhoud niet. In 2022 en 2023 vindt groot onderhoud plaats. Kapotte of niet langer functionerende voorzieningen worden daarbij vervangen. Ook worden voorzieningen waar nodig herstelt. De inpassing van de voorziening met vegetatie wordt herstelt of verbeterd waar nodig, zodat fauna de juiste geleiding heeft. Inschatting
2021
Eenmalige kosten
2022
2023
€25.000
€25.000
2024
2025
2026
TOTAAL €50.000
6.2.11 Ecologische knelpunten bij killen en infrastructuur Killen zijn oorspronkelijk buitendijkse getijdenkreken, die door stedelijke uitbreiding nu in de Dordtse stad zijn komen te liggen. Om de groen- en ecologische structuur langs de killen te versterken worden infrastructurele knelpunten/barrières opgeheven in 2022 en 2023. Met name de verbinding tussen de woon- en werkgebieden van de Dordtse Kil is problematisch voor verspreiding van flora en fauna en de spoorweg vormt een aanvullende barrière. Faunapassages worden gerealiseerd die knelpunten kunnen wegnemen. Het gaat hierbij zowel om natte, als droge en hoge (voor vleermuizen) passages/verbindingen. Inschatting
2021
2022
2023
Eenmalige kosten
2024
2025
€100.000
€100.000
2026
TOTAAL €200.000
6.2.12 Ecologische knelpunten tussen stadsparken en andere belangrijke groenzones Om te zorgen dat flora en fauna zich veilig door de stad kunnen verplaatsen en om rust-, voedsel- en voortplantingsgebied bereikbaar te houden en maken, wordt de onderlinge verbinding tussen stadsparken en andere groenzones (zoals sportvelden en begraafplaatsen) behouden en verder versterkt. Het versterken van verbindingen krijgt vorm door knelpunten op te lossen in 2024 en 2025. Dit gebeurt via een groene inrichting of via toepassing van (technische) faunapassages. Het gaat hierbij zowel om natte, droge als hoge (voor vleermuizen) verbindingen. Om de ecologische structuren en stapstenen na realisatie te beschermen worden deze opgenomen op de Groenblauwe structuurkaart, waarvan alle onderdelen zijn voorzien van bijbehorend beschermingsbeleid. Zo wordt voorkomen dat dit groen of deze voorzieningen bij verdichtingsplannen versnippert raken. Inschatting Eenmalige kosten
2021
2022
2023
2024
2025
€50.000
€50.000
2026
TOTAAL €100.000
|
73
Bijlagen | 7. Kosten | 6. Eenmalige acties | 5. Beheer en onderhoud
6.2.10 Faunavoorzieningen
4. Beleiduitgangspunten | 3. Uitgangssituatie 2020 | 2. Visie | 1. Inleiding
6.2.13 Pilotproject Wantijpark Om Dortenaren kennis te laten maken met ecologisch beheer start in 2021 een pilotproject voor het Wantijpark. Binnen dit pilotgebied worden kansen gesignaleerd voor zowel de inrichting als het beheer en het gebruik. Er wordt onder andere uitgewerkt hoe landschappelijke- en cultuurhistorische structuren binnen het gebied door inrichting en/of beheer versterkt kunnen worden. De focus binnen het pilotgebied ligt op ecologisch beheer. Dortenaren worden nauw betrokken bij het proces om te achterhalen wat er leeft en draagvlak voor ontwikkelingen te creëren. Aan het gebiedsplan worden uitvoerings- en/of beheermaatregelen gekoppeld. Inschatting
2021
2022
2023
2024
2025
2026
Eenmalige €50.000 kosten
TOTAAL €50.000
Maatregelen vanuit thema Gezondheid 6.2.14 Nulmeting gezonde leefomgeving Om spelen, bewegen en ontmoeten in de buitenruimte te stimuleren, en daarmee een gezonde stad te bereiken, wordt gemeten hoe Dordrecht er nu (2020) voorstaat op het gebied van een gezonde leefomgeving. Dit wordt gedaan door het uitvoeren van een 0-meting, in samenwerking met het RIVM. Als pilot wordt in 2021 gestart met de Schil-West en Sterrenburg 1-oost. Aan de hand van de GO-methode en de resultaten van de uitgevoerde 0-meting in wordt in 2021 ook een maatregelenset bepaald. Uitvoering van deze maatregelen vindt naar verwachting plaats in/vanaf 2022. De effecten van deze maatregelen worden gemonitord om de effectiviteit vast te stellen, dit is uitgewerkt onder 6.3.10 Monitoring gezonde leefomgeving. Inschatting
2021
Eenmalige €25.000 kosten
2022
2023
2024
2025
2026
€25.000
TOTAAL €50.000
6.2.15 Realisatie drie extra Tiny Forests Om biodiversiteit en gezondheid te stimuleren worden drie extra Tiny Forests aangelegd. Een Tiny Forest is een dichtbegroeid, inheems bos ter grootte van een tennisbaan. Dit bos is een prettige plek voor vogels, kleine zoogdieren, insecten en als er water dichtbij is ook voor reptielen en amfibieën. Ook voor mensen is het een prettige plek. Kinderen van omliggende scholen leren in het buitenlokaal over de natuur en buurtbewoners ontmoeten elkaar op een prettige en gezonde plek. Daarnaast verleidt het bos jong en oud tot spelen en bewegen in de natuur. Ter gelegenheid van 800 jaar stadsrechten is budget vrijgemaakt (door de gemeente Dordrecht, IVN NL en de Postcodeloterij) voor de aanplant van jubileumbomen in de vorm van drie Tiny Forests. Eind 2019 is het eerste Tiny Forest aangelegd aan de Nassauweg. In 2021 worden de andere twee Tiny Forests vanuit deze viering aangelegd bij de Gendtstraat en waarschijnlijk Reggestraat. Toekomstambitie is om iedere wijk uiteindelijk te voorzien van een Tiny Forest. Met de drie extra Tiny Forests staat de teller in 2026 op een totaal van zes. Inschatting Eenmalige kosten
2021
2022
2023
2024
€10.000
€10.000
€10.000
Groenblauwprogramma Dordrecht
|
2025
feb 2021
2026
TOTAAL €30.000
|
74
Om samen spelen en bewegen in een gezonde (groene) buitenruimte te stimuleren is Dordrecht gestart met een subsidieregeling voor ‘groenblauwe schoolpleinen’. Nevendoelen zijn het verminderen van wateroverlast (door waterberging) en hittestress in de stad en het versterken van biodiversiteit. Educatief nevendoel is dat belangstelling van kinderen over de natuur groeit en mogelijkheid ontstaat om buiten les te geven. Groenblauwe schoolpleinen hebben naar verwachting een positief effect op de leerprestaties van kinderen. Deze regeling biedt subsidie aan basisscholen om schoolpleinen te voorzien van meer beplanting en natuurelementen in plaats van tegels. Streven is dat alle basisscholen in Dordrecht in 2030 een groenblauw schoolplein hebben. De subsidie is opgesplitst in twee regelingen, één voor het ontwerp en één voor de aanleg. De uitvoeringsregeling is ingegaan op 1 februari 2020, de ontwerpregeling op 1 maart 2020. Tot en met 2021 is al budget gereserveerd voor deze subsidieregeling. Maar ook in de jaren daarna wil Dordrecht scholen blijven stimuleren hun schoolplein te vergroenen. Inschatting
2021
Eenmalige kosten
2022
2023
2024
2025
2026
TOTAAL
€40.000
€40.000
€40.000
€40.000
€40.000
€200.000
6.2.17 Vergroenen van bestaande speel- en beweegplekken Om een gezonde leefomgeving te bereiken die stimuleert om buiten te spelen, bewegen en ontmoeten vergroend Dordrecht bestaande speel- en beweegplekken waar het kan. Bijvoorbeeld bij de speelplek aan de Heelalstraat is toevoeging van groen al succesvol gebleken om dit te bereiken. De komende jaren worden jaarlijks drie locaties vergroend. Naar verwachting wordt vooral aan de randen groen toegevoegd. Inschatting
2021
Eenmalige kosten
2022
2023
2024
2025
2026
TOTAAL
€15.000
€15.000
€15.000
€15.000
€15.000
€75.000
6.2.18 Realiseren Natuurspeelplek Wielwijkpark Om gezondheid van kinderen te bevorderen en te zorgen voor een blijvende interesse in de natuur, worden natuurspeelplekken in Dordrecht aangelegd. De eerste natuurspeelplek is in 2019 aangelegd in het Biggetjespark in Sterrenburgpark. Ambitie is om ook het Wielwijkpark en Overkamppark van een natuurspeelplek te voorzien. Bij het Wielwijkpark is toegezegd ruimte vrij te houden voor een natuurspeelplek bij de herinrichting. Haalbaarheid bij het Overkamppark is nog onzeker. Bij ontwerp, aanleg en beheer wordt rekening gehouden met de Notitie Randvoorwaarden en kosten natuurlijke speelplekken. Inschatting Eenmalige kosten
2021
2022
2023
2024
2025
2026
TOTAAL
€150.000
€150.000
|
75
Bijlagen | 7. Kosten | 6. Eenmalige acties | 5. Beheer en onderhoud
6.2.16 Realiseren groenblauwe schoolpleinen (subsidieregeling)
4. Beleiduitgangspunten | 3. Uitgangssituatie 2020 | 2. Visie | 1. Inleiding
6.2.19 Realisatie groenblauwe ambities Schil West Omdat buiten spelen en verblijven in het groen bijdraagt aan de mentale- en fysieke gezondheid van zowel kinderen als volwassen én omdat de toevoeging van groen hittestress verminderd, wordt het netwerk aan groene verblijfsplekken met ruimte voor spelen en bewegen in Schil West versterkt. In 2021 wordt onderzocht welke mogelijkheden er zijn en welke locatie geschikt is voor het toevoegen van een groene verblijfsplek. Een voorbeeldlocatie met grote potentie is het Beverwijcksplein. Deze locatie in Schil west heeft al een verblijfs- en ontspanningsbestemming, maar kan door de toevoeging van groen en eventueel sport- en speelvoorzieningen aantrekkelijker worden gemaakt. Ook kunnen diverse (groene) beweegroutes worden ontwikkelt. Inschatting Eenmalige kosten
2021
2022
2023
2024
2025
2026
TOTAAL
€150.000
€150.000
€150.000
€450.000
Groenblauwprogramma Dordrecht
|
feb 2021
|
76
Om sturing te geven aan de ontwikkeling van de buitenruimte en het bereikien van de visie worden de volgende plannen uitgewerkt binnen de periode 2021 t/m 2026. Hierbij is geen financiële investering nodig, maar wel een investering in capiteit van medewerkers. Algemeen • 6.3.1 Actualiseren beheersysteem incl. uitdenken databeheer toekomst • 6.3.2 Groennlauwe structuurkaart incl. beschermingsbeleid Klimaatbestendigheid • 6.3.3 Monitoring klimaatlabels Biodiversiteits • 6.3.4 Uitwerking ziekten, plagen en exotenbeleid • 6.3.5 Honingbij beleid • 6.3.6 Plan van Aanpak Wet natuurbescherming • 6.3.7 Handboek natuurinclusief bouwen • 6.3.8 Informatiedocument tijdelijke natuur Gezondheid • 6.3.9 Pilot Gezonde leefomgeving op de staart • 6.3.10 Monitoring gezonde leefomgeving
6.3.1
Actualiseren beheersysteem incl. uitdenken databeheer toekomst
Het beheersysteem wordt aangepast, op de in de toekomst te handteren zonering, zoals beschreven in paragraaf 5.4. De gebieden die onder het Natuureffectbestek vallen wordt hierbij nader onder de loep genomen. Afzonderlijke beheergroepen worden ook hier gedefinieerd en ingetekend in het beheersysteem. De beheergroepen kunnen bestaande, of nieuwe beheergroepen zijn en sluiten aan op de nog op te stellen Handleiding Ecologisch Beheer. Hiernaast wordt nagedacht over methodes om het databeheer van de toekomst vorm te geven.
6.3.2
Groenblauw structuurkaat inc. beschermingsbeleid
Om biodiversiteit en waardevolle structuren gericht te kunnen beschermen en versterken worden bestaande groenblauwe structuren op kaart gezet en geambieerde nieuwe of te versterken structuren aan deze Groenblauwe structuurkaart toegevoegd. De Visiekaart groenblauw eiland van Dordrecht (Urbanisten, 2020) vormt de basis van de actualisatie en wordt aangepast/aangescherpt. De Stedelijke Ecologisch Structuurkaart (SES 2008) wordt hierin verwerkt. Ook de kansrijke gebieden om stedelijke ontwikkelingen te combineren met de ambitie om minimaal 40% grondoppervlak in te richten met openbaar groen en/of blauw worden op deze kaart gezet. Na bepaling van de actuele hoofd- en neven boomstructuren, komen ook de bestaande en beambieerde bomenstructuren op de Groenblauwe structuurkaart. Groenblauwe speel- en beweegplekken of -routes worden tevens opgenomen op de kaart. Bestaande ecologische voorzieningen (afkomstig van de voormalige SES) komen op de kaart. Monitoringsresultaten hiervan over de periode 2014-2020 worden in 2021 geëvalueerd door het Natuurwetenschappelijk Centrum (NWC). In de evaluatie van de monitoring geeft NWC aan of de ecologische voorzieningen nog goed functioneren, of er knelpunten zijn en of aanpassing van het object of beheer en onderhoud nodig zijn.
Uit deze evaluatie kunnen aanvullende werkzaamheden voortkomen met betrekking tot aanpassing van het beheer, onderhoud, inrichting en/of monitoringsplan. Zodra de bestaande structuren in beeld zijn wordt een beschermingsstatus toegekend aan de verschillende structuren en hun onderdelen. Onderdeel van het beschermingsbeleid is het ‘ja, mits’-principe. Dankzij de Groenblauwe structuurkaart weet gemeente Dordrecht, per gebied, integraal waar rekening mee moet worden gehouden. Deze kennis kan in de vorm van eisen worden meegeven aan projectontwikkelaars.
|
77
Bijlagen | 7. Kosten | 6. Eenmalige acties | 5. Beheer en onderhoud
6.3 Capaciteitsinvesteringen
4. Beleiduitgangspunten | 3. Uitgangssituatie 2020 | 2. Visie | 1. Inleiding
6.3.3
Monitoring klimaatlabels
Om de effectiviteit van getroffen klimaatmaatregelen te meten en deze kennis in te kunnen zetten voor het klimaatbestendiger maken van de stad, worden de klimaatlabels gemonitord . In 2021 en 2022 wordt op kaart gebracht welke klimaatmaatregelen reeds zijn getroffen en wordt een monitoringsplan opgesteld. De navolgende jaren vindt monitoring plaats. Het monitoringsplan wordt opgesteld aan de hand van de pilots die al lopen in Wielwijk en vanaf 2021 ook in de Vogelbuurt. Als verbeterpunten duidelijk worden uit de monitoring worden verbetermaatregelen uitgevoerd. Pas na enkele jaren, of zeldzame situaties zoals een extreme bui of hittegolf, kan vaak pas worden geconcludeerd of alles naar wens functioneert. Ook na 2026 zal monitoring hierom noodzakelijk blijven.
6.3.4
Uitwerking ziekten,plagen en exotenbeleid
Omdat ziekten, plagen en (invasieve) exoten een vergelijkbare werkwijze behoeven, worden deze thema’s gebundeld uitgewerkt in het ziekten, plagen en exotenbeleid. Iedere ziekte en plaag behoeft een eigen aanpak. Dordrecht werkt de aanpak per ziekte en plaag uit in soortspecifieke factsheets. Deze factsheets kunnen worden gezien als werkprotocollen zoals het voorbeeld van essentaksterfte, waarin is omschreven op welke wijze gehandeld moet worden als de ziekte wordt aangetroffen. Ook de taken en verantwoordelijkheden met externe partijen worden in dit ziekten, plagen en exotenbeleid vastgelegd. Met betrekking tot invasieve exoten wordt daarnaast de verspreiding binnen gemeente Dordrecht in kaart gebracht. Toe te passen behandelmethoden voor bestrijding en/of beheersing komen per soort aan bod in soortspecifieke factsheets. Ook wordt de samenwerking tussen betrokken partijen en de rol van inwoners in dit plan beschreven.
6.3.5
Honingbij beleid
Om wilde bijensoorten te behouden en toename van wilde bijen te versterken reguleert gemeente Dordrecht het aantal toegestande honingbijkasten. In het honingbij beleid wordt, in samenwerking met het bevoegd gezag (provincie Zuid-Holland), uitgewerkt in welke gebieden honingbijkasten wel en niet zijn toegestaan en indien wel toegestaan, in welke hoeveelheden. Het stimuleren van wilde bijen is binnen dit programma daarnaast gewaarborgd middels de inrichtings- en beheeruitgangspunten voor biodiversiteit en binnen andere acties, zoals het opstellen van een maaibeheerplan.
6.3.6
Plan van Aanpak Wet natuurbescherming
Het proces omtrent naleving Wet natuurbescherming wordt nader uitgewerkt in het Plan van Aanpak Wet natuurbescherming. Hierin komen borgingsschema’s die wetsovertreding voorkomen, handvaten voor ontheffingsaanvragen, stappenplannen voor onderzoeken en audits. Dit plan gaat over de drie onderdelen uit de Wet natuurbescherming; gebieden, soorten en houtopstanden buiten de bebouwde kom.
6.3.7
Handboek natuurinclusief bouwen
Om natuurinclusief bouwen te bevorderen dient er, naast de Beleidsregel nieuwbouw en herstructurering, een plandocument (Handboek natuurinclusief bouwen) te komen met een toelichting op het planproces en inspirerende voorbeelden van natuurinclusief bouwen. Belangrijk onderdeel van het planproces is dat toegepaste natuurinclusieve maatregelen meegenomen dienen te worden in een beheer- en onderhoudsplan. De Beleidsregel nieuwbouw en herstructurering wordt vastgesteld door de Gemeenteraad, (het standardisatieproces uit) het Handboek niet.
Groenblauwprogramma Dordrecht
|
feb 2021
|
78
Informatiedocument tijdelijke natuur
Om Tijdelijke Natuur en daarmee biodiversiteit te stimuleren worden de kaders en te doorlopen processtappen nader uitgewerkt in een informatiedocument tijdelijke natuur.
6.3.9
Pilot Gezonde leefomgeving op de Staart
Met een gezonde leefomgeving wordt bedoeld dat de openbare ruimte zo is ingericht dat een positieve bijdrage wordt geleverd aan de fysieke en mentale gezondheid van Dordtenaren. Om verschillen tussen wijken, op het gebied van een gezonde leefomgeving, te verkleinen en de leefomgeving van de Staart gezonder te maken, is in 2020 gestart met een pilotproject. Er is een nadrukkelijke samenhang met het project 'Gezonde Wijk in de Staart' (armoede en gezondheid). De samenwerkende organisaties binnen deze pilot zijn: de Provincie Zuid-Holland, de GGD Zuid-Holland Zuid, het RIVM, Omgevingsdienst Zuid-Holland Zuid, R-Newt en de gemeente Dordrecht (wijkmanager, programma 'Gezonde wijk in de Staart', opgave Groenblauwe stad). Bij deze pilot wordt gebruik gemaakt van de Groene Cirkel methode. De kern van deze methode is een droomsessie waarin met stakeholders een gezamenlijke droom voor de wijk geformuleerd wordt, die vervolgens wordt vertaald in concrete acties om deze droom te verwezenlijken. Deze acties zullen eind 2020 bepaald worden, en kunnen in 2021 en navolgende jaren (afhankelijk van de omvang van de acties) worden uitgevoerd.
6.3.10 Monitoring gezonde leefomgeving Om de effectiviteit van getroffen gezondheidsmaatregelen te meten wordt een monitoringsplan opgesteld en opgevolgd. Als eenmalige investering wordt in 2021 gestart met een nulmeting gezonde leefomgeving voor SchilWest en Sterrenburg 1-oost. In samenwerking met het RIVM ontwikkeld de gemeente hierbij een dashboard met relevante data omtrent de gezonde leefomgeving. Aan de hand van dit dashboard kan de gemeente de navolgende jaren zelf een 0-meting voor de andere wijken uitvoeren. Ook zal dit dashboard periodiek worden ingezet om de status van de gezonde leefomgeving in de verschillende wijken te meten. Monitoringsresultaten worden geëvalueerd, hieruit voorkomende knelpunten worden opgelost en kansen worden benut.
|
79
Bijlagen | 7. Kosten | 6. Eenmalige acties | 5. Beheer en onderhoud
6.3.8
7 Kosten
4. Beleiduitgangspunten | 3. Uitgangssituatie 2020 | 2. Visie | 1. Inleiding
7.1 Eenmalige investeringskosten De eenmalige, financiële investeringen uit hoofdstuk 6 zijn in tabelvorm weergegeven in paragraaf 1. Naast deze eenmalige investeringen is structureel budget nodig om een groenblauwe kwaliteitsimpuls te kunnen geven aan de buitenruimte van Dordrecht. Onder andere als deze toch al op de schop gaat, in verband met weg- of rioolonderhoud. Paragraaf 2 maakt de structureel benodigde budgetten inzichtelijk. Om groen en blauw na aanleg in de juiste conditie te kunnen houden is regulier onderhoudsbudget nodig. Dit bedrag is toegelicht in paragraaf 3. Alle in dit hoofdstuk benoemde bedragen zijn exclusief BTW.
Groenblauwprogramma Dordrecht
|
feb 2021
|
80
Tabel 9. Overzicht eenmalige investeringskosten
2021 TOTAAL
2022
2023
2024
2025
2026
TOTAAL
€ 165.000 € 771.500 € 639.500 € 908.000 € 948.000 € 848.000 € 4.280.000 € 63.000
€ 63.000
€ 63.000
€ 63.000
€ 315.000
6.2.1 Nieuwe boomstructuren
€ 63.000
6.2.2 Groene, schaduwrijke routes van centraal punt naar park
€ 270.000 € 270.000 € 270.000 € 270.000 € 270.000 € 1.350.000
6.2.3 Tuincoach
€ 25.000
€ 25.000
€ 25.000
€ 25.000
€ 25.000
€ 125.000
6.2.4 Operatie Steenbreek acties
€ 25.000
€ 25.000
€ 25.000
€ 25.000
€ 25.000
€ 125.000 € 20.000
6.2.5 Aanpak biodiversiteitsstress
€ 20.000
6.2.6 Monitoring biodiversiteit
€ 25.000
€ 15.000
€ 15.000
€ 15.000
€ 15.000
€ 15.000
€ 100.000
6.2.7 Samenwerking HAS Den Bosch (Handleiding Ecologisch beheer)
€ 15.000
€ 15.000
€ 15.000
€ 15.000
€ 15.000
€ 15.000
€ 90.000
6.2.8 Maaibeheerplan en omslag van klepelen naar ecologisch beheer
€ 30.000
€ 43.500
€ 86.500
€ 130.000 € 130.000 € 130.000 € 550.000
6.2.9 Natuurvriendelijke oevers
€ 50.000
€ 50.000
€ 50.000
6.2.10 Faunavoorzieningen
€ 25.000
€ 25.000
€ 50.000
€ 100.000 € 100.000
6.2.12 Ecologische knelpunten tussen stadsparken en andere belangrijke groenzones
€ 50.000
€ 50.000
6.2.14 Nulmeting gezonde leefomgeving
€ 25.000
€ 250.000 € 50.000
6.2.11 Ecologische knelpunten bij killen en infrastructuur
6.2.13 Pilotproject Wantijpark
€ 50.000
€ 200.000 € 50.000
€ 100.000
€ 50.000 € 50.000
€ 25.000
€ 30.000
6.2.15 Realisatie drie extra Tiny Forests
€ 10.000
€ 10.000
€ 10.000
6.2.16 Realiseren groenblauwe schoolpleinen (subsidieregeling)
€ 40.000
€ 40.000
€ 40.000
€ 40.000
€ 40.000
€ 200.000
6.2.17 Vergroenen van bestaande speel- en beweegplekken
€ 15.000
€ 15.000
€ 15.000
€ 15.000
€ 15.000
€ 75.000
6.2.18 Realiseren Natuurspeelplek Wielwijkpark
€ 150.000
6.2.19 Realisatie groenblauwe ambities Schil West
€ 150.000 € 150.000 € 150.000 € 150.000 € 450.000
|
81
Bijlagen | 7. Kosten | 6. Eenmalige acties | 5. Beheer en onderhoud
Tabel 9 geeft een overzicht van alle eenmalige investeringskosten die zijn omschreven in paragraaf 6.2 Financiële investeringen. Gedurende de zesjarige korte termijn van dit Groenblauwprogramma wordt een totale kostenpost van 4,3 miljoen verwacht, om een aantrekkelijke, klimaatbestendige, biodiverse en gezonde stad te bereiken en behouden. Op jaarbasis betekent dit een gemiddelde investering van 7,1 ton in de periode 2021 tot en met 2026.
7.2 Structurele investeringskosten
4. Beleiduitgangspunten | 3. Uitgangssituatie 2020 | 2. Visie | 1. Inleiding
7.2.1
Groenblauwe kwaliteitsimpuls bij MOP projecten gemeentegrond
Elke straat in Dordrecht wordt om de zoveel tijd op de schop genomen om de wegen te verbeteren (+/-30 jaar) of het riool te vervangen (+/- 60 jaar). Bij deze MOP-projecten (Meerjarig Uitvoerings Programma) is budget voor nieuw groen en blauw onmisbaar, om de kwaliteit van de leefomgeving op peil te houden. Voorheen was hiervoor een budget van €250.000 beschikbaar. Jaarlijks bleek €250.000 tekort te komen om ook na de herinrichting bomen en beplantingen in het straatbeeld te plaatsen of behouden. Een minimale budgetverhoging van €250.000 is dan ook absoluut noodzakelijk. Om niet alleen de basis op orde te houden, maar ook te voorzien in een aantrekkelijke, klimaatbestendige, biodiverse en gezonde leefomgeving is een extra aanvulling op het budget van €150.000 wenselijk. Bij MOPprojecten kan daarmee op een (kosten)efficiënte manier worden bijgedragen aan het waarmaken van de visie. Concreet kan dit aanvullend budget worden ingezet voor: • • • •
Verharding waar mogelijk om vormen naar groen (of blauw). Dak- en gevelgroen of klimplanten (bijvoorbeeld over wandelpaden) toe passen als omvorming van verharding naar groen en/of blauw niet mogelijk is. Onderbeplanting toevoegen aan bomen in verharding of gras, als ondergrond, functie en beheer dit mogelijk maken. Inrichting en/of beheer van al aanwezig groen of blauw verbeteren, zodat het beter bijdraagt aan het bereiken van de visie. Bijvoorbeeld door afkoppelen van regenwater van de riolering, bufferen van regenwater in groen en afvoeren van regenwater via groen op oppervlaktewater. Of door toepassing van natuurlijke soorten, doorvloeibare verhardingsmaterialen, infiltratiekratten en Hydrorocks. Door groeiplaatsverbetering kan bovendien kwalitatief betere beplanting/bomen worden bereikt die meer bijdraagt aan gestelde ambities.
Budget
7.2.2
Huidig budget
Absoluut benodigde aanvulling
Wenselijke aanvulling
Toekomstig totaal
€250.000
€250.000
€150.000
€500.000 of €650.000
Groenblauwe kwaliteitsimpuls bij MOP projecten privaat terrein
Naast eenmalig budget voor inzet van een tuincoach en Operatie Steenbreek acties, is structureel budget nodig om particuliere vergroening bij afzonderlijke MOP-projecten te stimuleren. Een positieve ontwikkeling wordt verwacht door per MOP-project €10.000 te besteden aan communicatief en educatief materiaal en de inzet van een tuincoach, die inwoners in de directe omgeving van het project stimuleert tot vergroening. Dit betekent uitgaande van 3 voor dit doel inzetbare MOP-projecten per jaar, een structureel benodigd bedrag van €30.000 per jaar.
Budget
Huidig budget
Absoluut benodigde aanvulling
Wenselijke aanvulling
Toekomstig totaal
€0,-
€0,-
€30.000
€0,of €30.000
Groenblauwprogramma Dordrecht
|
feb 2021
|
82
Vervanging van beplantingen en bomen
Er is budget beschikbaar voor de inboet van beplantingen en bomen. Over inboet wordt gesproken als één/ enkele exemplaren afsterven en vervangen worden door een nieuw exemplaar. Het budget voor inboet (inclusief watergeven) van bomen betrof de afgelopen jaren €244.100. Voor beplanting (inclusief watergeven) betrof het inboetbudget €124.800. Tot en met 2020 is dit budget enkel toereikend geweest om dezelfde soort, op dezelfde wijze, op dezelfde plek terug te planten. Actuele ambities, zoals het voorzien in een klimaatbestendige inrichting, vragen om verhoging van dit inboetbudget. Met deze budgetverhoging kunnen soorten worden toegepast die meer bijdragen aan het bereiken van diverse ambities. Ook wordt het mogelijk om waar nodig grondverbetering of toekomstbestendige groeiplaatsconstructies toe te passen. Voor bomen wordt €63.000 extra budget gevraagd en voor beplantingen €30.000 extra. Hiermee kan bij inboet de kwaliteit van 1 op de 8 bomen aanzienlijk worden verhoogt. Niet alleen dragen de bomen daarmee meer bij aan klimaat-, biodiversiteits-, gezondheids- en esthetische doelen, ook gaan de bomen langer mee . Met de budgetverhoging voor beplantingen krijgt bij inboet 1 op de 3,5 vierkante meter plantsoen een kwaliteitsboost . Met deze kwaliteitsinvesteringen wordt op kleinschalig niveau toegewerkt naar het waarmaken van de visie. Huidig budget
Absoluut benodigde aanvulling
Wenselijke aanvulling
Toekomstig totaal
Inboet budget bomen
€244.100
€0,-
€63.000
€244.100 of €307.100
Inboet budget beplantingen
€124.800
€0,-
€30.000
€124.800 of €154.800
*Let op: Het huidig inboetbudget staat dubbel in dit plan, namelijk ook opgenomen onder paragraaf 7.3 Reguliere investeringskosten.
|
83
Bijlagen | 7. Kosten | 6. Eenmalige acties | 5. Beheer en onderhoud
7.2.3
4. Beleiduitgangspunten | 3. Uitgangssituatie 2020 | 2. Visie | 1. Inleiding
7.3 Reguliere onderhoudskosten groenblauw Het doel van regulier beheer en onderhoud is: Het in de juiste conditie houden van het groen en blauw, tegen acceptabele kosten. In tabel 10 is het overzicht weergegeven van de benodigde budgetten per onderdeel, per jaar. Bedragen zijn afgerond op honderdtallen en exclusief BTW, prijspeil 2021. De posten van Dordrechts meerjarenbegroting groen die vallen onder dit Groenblauwprogramma zijn: de 8 integrale onderhoudsbestekken, het Natuureffectbestek, bestek sociale partners, bestek stedelijk groenonderhoud watergangen, het onderhoud watergangen buitengebied en het onderhoud aan vormbomen, Conform de meerjarenbegroting 2021 is het onderhoudsbudget om het gemeentelijk groenblauw in de juiste conditie te kunnen houden € 3.971.500. Tabel 10. Reguliere onderhoudskosten voor 2021
A niveau
B niveau
Natuureffectbestek
Regulier waterbeheer
Staartkosten
Totaal
Beplanting
€ 200.466
€ 747.213
€ 66.360
€ 361.631 € 1.375.670
Netheidsbeheer bomen*
€ 34.777
€ 64.984
€ 14.495
€ 40.747
Grassen
€ 93.921
€ 672.974
€ 179.640
€ 337.558 € 1.284.092
Watergangen beheerd door gemeente Dordrecht**
€ 3.619
€ 29.067
€ 10.703
Onkruid op verharding
€ 136.510
€ 315.724
Afvalbakken***
€ 46.523
€ 52.773
€ 3.904
TOTAAL regulier beheer
€ 515.816 € 1.882.734
€ 275.101
Inboet beplantingen incl. watergeven
€ 26.151
€ 78.059
€ 417
€ 104.626
Inboet bomen incl. watergeven
€ 23.165
€ 143.425
€ 38.162
€ 204.752
TOTAAL inboet
€ 49.316
€ 221.484
€ 38.578
€ 144.666
€ 144.666
€ 155.003
€ 67.065
€ 255.118
€0
€ 452.234
€ 36.804
€ 140.005
€ 843.804 € 3.662.121
€0
€0
€ 309.378
TOTALEN € 565.132 € 2.104.218 € 313.679 € 144.666 € 843.804 € 3.971.499 * Onder bomen is uitsluitend meegenomen: verwijderen onkruid in de boomspiegel, verwijderen stam- en wortelopschot, knotten van knotbomen. ** Het areaal in beheer bij Waterschap Hollandse Delta is buiten beschouwing gelaten. *** Onder afvalbakken is meegenomen: ledigen, schoonhouden van besmeuring, beplakking en graffiti. Na 2021 wordt een forse prijsstijging verwacht in groenblauwe onderhoudskosten. Oorzaak is hoofdzakelijk het aflopen van een groot aantal onderhoudsbestekken, waardoor deze opnieuw aanbesteed moeten worden en nieuwe aanneemsommen die i.v.m. marktwerking vele malen hoger zullen uitkomen dan, de nu nog geldende, relatief goedkope tarieven van 4 jaar geleden. Aan de hand van actuele marktprijzen is doorberekend wat het verwachtte benodigd budget is na nieuwe aanbesteding van de diverse onderhoudscontracten. Ook een budget van € 2.000 is nieuw toegoevoegd om het benodigde onderhoud aan faunavoorzieningen te kunnen plegen. Zoals weergegeven in tabel 11 komt het naar verwachting benodigde budget, na aanbesteding van alle lopende contracten, uit op € 4.879.000. Dit betreft € 907.500 meer dan voor het jaar 2021. Het tekort zal in drie fasen ontstaan. De nieuw aan te besteden contracten in 2022 zullen voor een tekort van zo’n € 200.000 zorgen.
De in 2023 hernieuwde contracten geven daar bovenop een tekort van € 500.000, ofwel in totaal € 700.000 tekort in 2023 t.o.v. het huidige onderhoudsbudget. In 2024 worden de laatste contracten opnieuw aanbesteed, wat een aanvullend tekort van € 200.000 ten gevolge heeft. In totaal komt het budgettekort t.o.v. de huidige situatie daarmee in 2024 op de benoemde € 907.500 die correspondeert met het totaalbedrag uit tabel 11. Omdat gerekend is conform prijspeil 2021 i.p.v. 2024 kan dit bedrag i.v.m. prijsindexeringen nog hoger komen te liggen. Na 2024 begint de cyclus van aanbestedingen opnieuw en moet rekening gehouden worden met het opnieuw optreden van budgettekorten i.v.m. marktwerking.
Groenblauwprogramma Dordrecht
|
feb 2021
|
84
A niveau
B niveau
Natuureffectbestek
Regulier waterbeheer
Staartkosten
Totaal
Beplanting
€ 246.227
€ 917.781
€ 81.508
€ 372.480 € 1.617.996
Netheidsbeheer bomen*
€ 42.716
€ 79.818
€ 17.803
€ 41.969
Grassen
€ 115.360
€ 826.595
€ 220.647
€ 347.684 € 1.510.286
Watergangen beheerd door gemeente Dordrecht**
€ 4.445
€ 35.702
€ 13.146
Onkruid op verharding
€ 167.671
€ 387.795
Afvalbakken***
€ 57.144
€ 64.820
Faunavoorzieningen
€ 1.586
€ 177.689
€ 4.796
€ 182.306
€ 69.077
€ 300.058
€ 166.116
€ 721.582
€ 37.908
€ 164.667
€ 474
€ 2.061
TOTAAL regulier beheer
€ 635.149 € 2.312.510
€ 337.899
€ 177.689 € 1.035.709 € 4.498.956
Inboet beplantingen incl. watergeven
€ 32.121
€ 95.877
€ 512
€ 128.510
Inboet bomen incl. watergeven
€ 28.452
€ 176.165
€ 46.873
€ 251.491
TOTAAL inboet
€ 60.573
€ 272.043
€ 47.385
TOTALEN * Zie onder tabel 10.
€ 695.722 € 2.584.553
€ 385.284
€0
€0
€ 380.000
€ 177.689 € 1.035.709 € 4.878.956
Naast de hogere, actuele marktprijzen, gaat de komende jaren veel veranderen in de openbare ruimte. • Vergroening en eenmalige acties leiden tot meer groen en blauw ten opzichte van verhard oppervlak. • Beleid- en beheeruitgangspunten leiden tot groenblauw dat beter bijdraagt aan het behalen van doelen. • Professionalisatie van het beheer leidt ertoe dat tot dan toe traditioneel beheerde gebieden meer ecologisch worden beheerd. Deze veranderingen hebben gevolgen voor het regulier onderhoudsbudget. Naar verwachting leiden (kleine- en grootschalige) herinrichtingen ertoe dat het regulier onderhoudsbudget van in 2021 4,0 miljoen naar in 2024 4,9 miljoen per jaar vanaf 2024 met zo’n €65.000 extra moet worden verhoogd. Jaarlijks wordt bepaald welke gevolgen areaalwijzigingen excact hebben voor het benodigd onderhoudsbudget. Deze wijzigingen worden gepresenteerd aan het College.
|
85
Bijlagen | 7. Kosten | 6. Eenmalige acties | 5. Beheer en onderhoud
Tabel 11. Reguliere onderhoudskosten voor 2021
Bijlagen Bijlage 1 Begrippenlijst In deze begrippenlijst zijn de 10 begrippen opgenomen die nadere uitleg nodig hebben. De omschrijving geeft de definitie van het begrip en aanvullende achtergrondinformatie. 1. Groenblauw
Met groenblauw bedoelen we in dit plan het groen: beplantingen, grassen, bomen en faunavoorzieningen en het blauw: oppervlaktewateren zoals watergangen, vijvers en poelen.
2. Aantrekkelijk
Met aantrekkelijk bedoelen wij in dit plan dat de openbare ruimte bijdraagt aan de leefbaarheid van de gemeente voor onze inwoners. Dit zowel doordat het esthetisch een mooi verzorgd of juist bijzonder natuurlijk ogend beeld geeft en/of doordat de cultuurhistorie en karakteristiek van het gebied goed zichtbaar zijn. De laatste jaren wordt de openbare ruimte steeds meer als ontmoetingsplek gezien. Een prettige openbare ruimte heeft een sociale waarde, omdat het mensen verbindt. Maar het heeft ook een economische waarde, omdat prettige straten en pleinen nieuwe bedrijven en bezoekers aantrekken.
3. Klimaatbestendig
Met klimaatbestendig bedoelen wij in dit plan dat, • Bij hevige neerslag; - schade aan gebouwen waar redelijkerwijs mogelijk, wordt voorkomen, - mensen en diensten de (hoofd)wegen kunnen blijven gebruiken, - overstorting van de (gemengde) riolering (en daarmee overlast en verlaging van de verlaging van de waterkwaliteit) wordt voorkomen. - en de gezondheid niet bedreigd wordt (door overstorten van riolering). • in perioden van droogte en/of hitte; - de aantasting van funderingen zo veel mogelijk wordt voorkomen, - ongelijkmatige zetting zo veel mogelijk wordt voorkomen, - schade aan groen zo veel mogelijk wordt voorkomen, - aantasting van de gezondheid van mensen en van de leefbaarheid van de stad zo veel mogelijk wordt voorkomen - en dat waterkwaliteit goed blijft.
4. Biodiversiteit
Met biodiversiteit bedoelen we in dit plan het geheel van vier dingen: • de variatie, ofwel diversiteit, in de dier- en plantsoorten. • de variatie in genen binnen één soort. • de diversiteit in gemeenschappen van soorten of voedselwebben en habitats. • de variatie in (stedelijke) landschappen. Deze vier punten tezamen maken een gezonde biodiversiteit, die goed bestand is tegen ziekten, plagen en extreme weersinvloeden. De laatste decennia is de Nederlandse en zo ook Dordtse biodiversiteit hard achteruitgegaan. De laatste jaren zetten steeds meer overheden, zo ook gemeente Dordrecht, zich in voor het stoppen van deze achteruitgang en het versterken van de biodiversiteit. In Dordrecht beschouwen we planten en insecten als graadmeter voor een gezonde basis van biodiversiteit. Als het goed gaat met planten en dieren die aan de basis van de voedselketen staan, wordt de ontwikkeling van soorten die hoger in de voedselketen staan automatisch gestimuleerd.
5. Gezondheid
Met gezondheid bedoelen we in dit plan zowel de fysieke als de mentale gezondheid. Groenblauw (zoals een beweegroute kan mogelijkheden creëren voor spelen en bewegen. Ook kan een fraaie, groenblauwe aankleding stimuleren dat meer mensen gebruik maken van speel- en beweegtoestellen, of bepaalde (wandel)routes. Groenblauw heeft ook een bewezen positief effect op de gezondheid van mensen. In een groenblauwe omgeving komen mensen tot rust en herstellen zij sneller van zowel fysieke als mentale aandoeningen. Ook sociale contacten worden gestimuleerd omdat mensen meer naar buiten gaan en elkaar hier ontmoeten. Groenblauwprogramma Dordrecht
|
feb 2021
|
86
6. Participatie
Met participatie bedoelen wij in dit plan dat inwoners en organisaties mee doen. Mee doen kan op verschillende niveaus. Bijvoorbeeld door mee te denken in plannen die we als gemeente maken of door zelf een stuk groen te adopteren en te onderhouden. Ook op eigen terrein kunnen inwoners en organisaties bijdragen aan doelen die we met zijn allen willen bereiken zoals het vergroenen (tegels eruit, planten erin) van de gemeente. Informeren en communiceren met inwoners en organisaties hoort ook bij participatie.
7. Ecologisch beheer
Dordrecht streeft naar ecologisch beheer. Dat is een manier van groen- en waterbeheer waarbij de inheemse flora en fauna centraal staat. Dat betekent o.a. dat snoeihout en afstervende planten blijven liggen en (delen van) gras, bermen en watergangen minder vaak gemaaid worden. Dit vormt schuil- en overwinteringsplekken voor tal van insecten, poppen, rupsen, eitjes, larven, padden en waterdieren. De insecten zijn zelf weer voedsel voor vogels en egels. Planten laten staan, maaiafval en bladeren laten liggen, biedt jonge aanwas bescherming tegen kouInsecten zetten plantenresten via vertering om in voedingsstoffen. De natuurlijke kringloop zijn werk laten doen, zorgt voor voedingstoffen en een gezonde bodem voor nieuw leven in het voorjaar. Zo draagt ecologisch beheer bij aan een gevarieerde dieren- en plantenwereld (biodiversiteit), zowel op land als in water.
8. Ziekten en plagen
Ziekten en plagen treden op wanneer sprake is van een onbalans in het ecosysteem. Deze onbalans kan ontstaan door klimaatverandering, ingrijpende veranderingen van het landschap, door invasieve exoten, gebrek aan natuurlijke vijanden en door aanleg van zogenaamde monoculturen (bijv. een bomenlaan met maar één boomsoort). Zo verstoort een veranderend klimaat de balans van het watersysteem door stijgende watertemperaturen. Dit kan weer nadelige effecten hebben op de menselijke gezondheid, door botulisme in het zwemwater. Door de monoculturen aan eikenlanen en het ontbreken van natuurlijke vijanden in de nabije omgeving, heeft de eikenprocessierups kunnen uitgroeien tot een plaag, die vanwege de brandharen nadelige effecten heeft op de menselijke gezondheid.
9. Invasieve exoten
Exoten (of uitheemse soorten) zijn dieren, planten en micro-organismen die door menselijk handelen in een nieuw gebied terecht (dreigen te) komen. Exoten worden "invasief" wanneer ze door vestiging en verspreiding schade kunnen veroorzaken aan inheemse planten en dieren, mensen en economie. Zo kunnen invasieve exoten inheemse soorten wegconcurreren, opeten, infecteren of zich ermee vermengen en ecosystemen veranderen.
10. Tijdelijke natuur
Tijdelijke Natuur is natuur die men uit zichzelf laat ontstaan, met de wettelijke toestemming om deze op een later tijdstip weer te verwijderen. Het gaat vaak om terreinen, die na het bouwrijp maken, maar voor de start van de bouw, tijdelijk braak liggen (dit kan tussen de 1 en 10 jaar zijn).
|
87
Bijlage 2 Samenvatting van de participatie Onderstaand is een samenvatting opgenomen van de kernpunten uit de volgende participatiemomenten/vormen: • Online enquête groenblauwplan • Videobijeenkomst inwoners • Videobijeenkomst organisaties en vakexperts • Individuele e-mails In de kaders is per alinea aangegeven in hoeverre en op welke manier de input door de gemeente is meegenomen in dit Groenblauwprogramma. Het Dordts karakter Dordrecht is een unieke stad met agrarisch- en natuurgebied in de achtertuin. Dordtenaren vinden de historie het meest karakteriserend voor Dordrecht. Inwoners refereren dan ook naar Dordrecht als historische, authentieke, dorpse, stad of eiland. Het karakter wordt overwegend als groen, waterrijk en natuurlijk ervaren. Al zijn ook termen als groenarm, volgebouwd en natuur onvriendelijk benoemd. Dordrecht is volgens Dordtenaren kansrijk, een ruwe diamant, die op de goede weg is. Dordrecht is ook thuis. Mooi, prachtig en ondergewaardeerd. De sfeer ervaart men overwegend als gemoedelijk, volks, levendig en gezellig. Dordts karakter is stoer, trots, divers, eigenzinnig en dynamisch. In visie en beleid is aangestuurd op het behoud en de versterking van het Dorts karakter. Belangrijke thema’s Dordtenaren vinden dat de gemeente vooral moet inzetten op het verhogen van de biodiversiteit en het klimaatbestendig maken van de stad.
Belangrijkste speerpunt bij beide thema’s zijn: • het realiseren van meer groen, bomen en blauw. Voor het thema klimaat niet alleen om klimaatverandering op te vangen, maar juist ook om klimaatverandering (gedeeltelijk) tegen te gaan. • het toekennen van status aan groengebieden en structuren en het gericht beschermen hiervan, om te voorkomen dat alles wordt vol gebouwd. In verband met schaarse ruimte staat meervoudig ruimtegebruik, ofwel een multifunctionele inrichting, volgens Dordtenaren centraal bij het bereiken van beide doelstellingen. Het verflauwen van steile oevers is een mooi, multifunctioneel voorbeeld waarbij zowel de biodiversiteit als klimaatbestendigheid worden verhoogd. Ook bijvoorbeeld stadslandbouw dient diverse groene en sociale doelen. Bij nieuwbouw moet de gemeente eisen stellen aan de inrichting. Bij bestaande bouw moet de gemeente proactief zoeken naar verbetermogelijkheden. In visie en beleid is aangestuurd op het behoud en uitbreiding van het groenblauw areaal. Bescherming van het areaal wordt in de toekomst gewaarborgd door belangrijke structuren op kaart in te tekenen en hieraan een beschermingsstatus te koppelen. De gemeente gaat bovendien aan de slag met een Beleidsregel nieuwbouw en herstructurering, wat als toetsingskader zal dienen om ambities, voor onder andere klimaatbestendigheid en biodiversiteit, waar te kunnen maken.
De aanleg van natuurvriendelijke oevers is opgenomen als wenselijke eenmalige investering.
Groenblauwprogramma Dordrecht
|
feb 2021
|
88
Biodiversiteit vs. gebruiksfuncties In natuurgebieden is ruimte voor maximale biodiversiteit. Deze gebieden zijn vooral voor de dieren en planten, iets minder voor de mensen. In de woon- en werkgebieden is het andersom. Deze gebieden zijn vooral voor de mensen, iets minder voor de dieren en planten. Wel is het op sommige plekken mogelijk om ruimte aan de natuur te bieden. Zeker ook in de woonstraten is (in beperkte mate) ruimte voor natuurlijk groen en ecologisch beheer. Randvoorwaarde in woon- en werkgebieden is wel dat gebruiks- en cultuurhistorische waarden intact moeten blijven en geen al te rommelig beeld ontstaat. Ecologisch beheer moet in alle gebieden verder worden geprofessionaliseerd zodat het beheer optimaal effect heeft op het verhogen van de biodiversiteit. Discussie bestaat over de rol van het agrarisch gebied ten opzichte van natuurambities. Natuurorganisaties pleiten voor (voortzetting van) ecologisch beheer in met name de bermen van het buitengebied, terwijl agrarisërs aangeven hier overlast van te ervaren. Bufferzones (zoals bloemrijke akkerranden) tussen traditionele- (bijv. agrarische) en ecologische functies kunnen wederzijdse overlast gedeeltelijk voorkomen. In visie, beleid en beheer is aangestuurd op verhoging van de biodiversiteit, met behoud van gebruiksfuncties.
De gemeente gaat nog in gesprek met natuurorganisaties en agrariërs om pijnpunten in beeld te brengen en tot oplossingen/nuanceringen in het ecologisch beheer te komen. Diversiteit in aangeplantte soorten Variatie in aan te planten plant- en boomsoorten biedt een oplossing voor verschillende problemen. Het verhoogt de biodiversiteit aan flora en fauna, maakt groen beter bestand tegen ziekten, plagen en extreme weersinvloeden. Ook verminderd variatie in soorten de overlast die inwoners ervaren. Eén eik met eikenprocessierups, of één linde die bloesemafval op auto’s laat vallen wordt niet zozeer als overlast ervaren. 100 eiken of lindes die tegelijkertijd eikenprocessierups of lindebloesem in één straat leveren wordt wel als overlast ervaren. Binnen het realiseren van meer groen en blauw moet diversiteit hierom een belangrijkste speerpunt zijn. Wel moet er een uitzondering worden gemaakt voor monumentale- en cultuurhistorische lanen, waar bewust wordt gekozen voor het behoud van één soort (monocultuur). Het creëren van diversiteit in aangeplante soorten, met uitzondering van monumentale- en cultuurhistorische lanen, is opgenomen als beleidsuitgangspunt. Monoculturen (lanen met één boomsoort) worden niet meer gevarieerd gemaakt door gezonde bomen te kappen. Diversiteit ontstaat door de jaren heen als uitgevallen bomen worden vervangen door een andere boomsoort.
Meer bomen Veel Dordtenaren willen bomen in iedere straat. Op het gebied van boomoverlast vinden veel dordtenaren een actieve rol van de gemeente niet nodig. Belangrijk is wel dat de gemeente eikenprocessierups, gevaarlijke takken en wortelopdruk zoveel mogelijk voorkomt of verhelpt. Aan andere typen boomoverlast zoals plak van luizen op auto’s, blad- en bloesemafval en schaduwwerking hoeft de gemeente niet zozeer iets te doen. De ambitie tot meer groen en blauw waaronder bomen, in verhouding tot verhard oppervlak, is opgenomen in visie en beleid. Er is nadrukkelijk niet gekozen voor het beleidsuitgangspunt “meer bomen”. Dordrecht gaat voor kwaliteit boven kwantiteit (hoeveelheid) op het gebied van bomen. De gemeente heeft liever één grote, gezonde boom, dan drie kleine bomen die op een ongeschikte plek staan en het daarom slecht doen.
|
89
Inheemse vs. uitheemse plant- en boomsoorten Dordtenaren zijn zich er van bewust dat het veranderende klimaat vraagt om plant- en boomsoorten die tegen deze veranderingen kunnen. Vaak zijn uitheemse (exotische) soorten hier beter tegen bestand dan inheemse (Nederlandse) soorten. Vooral in stenig (hoog stedelijk) gebied is het nodig om uitheemse soorten toe te passen. Voor de biodiversiteit is dit ongunstig. Nederlandse soorten zijn beter voor de dieren en andere planten die hier van nature voor komen. Hierom moet worden gekozen voor exotische soorten waar dit verstandiger is vanuit klimaatoogpunt en ook bij cultuurhistorische locaties die hier om vragen. Anders valt de keuze op inheemse soorten vanuit biodiversiteitsoogpunt. Als inrichtingseis in hoofdstuk beleid is opgenomen dat plantsoorten worden aangepast op het veranderende klimaat. Ook is opgenomen dat voorkeur in het algemeen uitgaat naar inheemse soorten, maar naar uitheemse soorten als dit beter is vanuit klimaatoogpunt. Hieraan heeft de gemeente nog toegevoegd dat bij uitheemse soorten zoveel mogelijk rekening wordt gehouden met het kiezen van soorten die iets kunnen betekenen voor de Nederlandse biodiversiteit. Bijvoorbeeld doordat er veel insecten van de soort kunnen leven. Integraliteit Biodiversiteit en klimaatbestendigheid kunnen niet los van elkaar worden gezien.
Het groen, blauw en ook het rioleringsstelsel moet integraal worden beschouwd als één stedelijk systeem. Alleen dan kunnen voldoende buffercapaciteit, voldoende doorstroming en voldoende waterkwaliteit worden bereikt. De gemeente moet hard inzetten op het voorkomen van wateroverlast in huizen en kelders. Hierop volgt het voorkomen van ondergelopen straten. Daar waar geen ruimte is om groen of oppervlaktewater aan te leggen kan afkoppeling van regenwater van het rioleringsstelsel plaatsvinden. Via groen kan het regenwater dan infiltreren in de bodem of op oppervlaktewater worden afgevoerd. Als ook dit niet mogelijk is zijn er mogelijkheden voor doorvloeibare, doorlaatbare en doorgroeibare verhardingstypen waar de gemeente gebruik van kan maken. In het beleid is opgenomen hoe de gemeente aan de slag wil gaan met een integrale samenwerking intern. Hierbij spelen twee digitale kaarten een grote rol. De Groenblauwe Structuurkaart, waar belangrijke, te beschermen gebieden en verbindingen op staan en welke laat zien welke toekomstambities er vanuit groenblauw (inclusief bomen) liggen in een gebied. En de Projectenkaart, die weergeeft welke projecten de komende jaren worden uitgevoerd, zodat andere vakgebieden hier op aan kunnen sluiten.
Wat betreft het voorkomen en oplossen van klimaatproblemen zijn in het beleid verschillende eisen opgenomen die aan ruimtelijke ontwikkelingen worden gesteld.
Groenblauwprogramma Dordrecht
|
feb 2021
|
90
Participatie Dortenaren vinden het belangrijk dat de gemeente inzet op samenwerking met- en stimulering van inwoners en stakeholders, om vergroening en biodiversiteit te bereiken. • De gemeente moet volgens Dordtenaren allereerst het goede voorbeeld geven. Openbaar terrein moet proactief worden vergroent. Ook samenwerking met andere terrein- en pandeigenaren voor vergroening van terrein, dak en gevels moet worden gezocht. • Bij multidisciplinaire projecten moet de gemeente vaker een klankbordgroep betrekken met bijvoorbeeld vertegenwoordigers vanuit het waterschap, Staatsbosbeheer, ecologen, agrariërs en woningbouwcoöperaties. • Ten derde moet de gemeente inwoners informeren over de mogelijkheden die zij zelf hebben om bij te dragen. Wanneer in een straat geen ruimte is voor het planten van bomen in de grond, maar wel in bakken, staan inwoners er bijvoorbeeld voor open om in ruil voor deze boombakken zelf te bewateren. In het geval van vrijwilligers is begeleiding door een professional noodzakelijk om continuïteit te bieden. • Ten slot moet bewustwording worden gecreëerd. Ludieke acties zoals het uitgeven van 100 bomen om in stenige straten te planten zijn hiervoor zeer effectief. Effecten van vergroeningsprojecten en monitoringsresultaten van biodiversiteit moeten via diverse media met burgers worden gedeeld.
Het plan van aanpak “Wij maken Dordt groen’ beschrijft hoe bewoners worden gestimuleert om eigen terreinen te vergroenen en wordt indien nodig geactualiseerd. Onder andere Operatie Steenbreek en een tuincoach die adviseert over een groene tuininrichting, worden ingezet. De gemeente onderzoekt de mogelijkheden die samenstelling van een klankbordgroep biedt, om te betrekken bij grote, multidisciplinaire projecten. De klankbordgroep kan bestaan uit betrokken inwoners en afgevaardigden van partijen zoals: Waterschap, Staatsbosbeheer, Platform Duurzaam, Stichting Wantij, Natuur Wetenschappelijk Centrum, Natuur- en Vogelwacht Biesbosch, KNNV, LTO-Noord, BoerENGroen, woningcoörporaties, Speeltuinverenigingen. Rol inwoners - gemeente Dordtenaren zien het belang in van een groene, afwisselende omgeving voor zowel de fysieke als de mentale gezondheid. Zij vinden dat de gemeente pro-actief locaties moet aandragen waar zij mogelijkheden ziet voor bijvoorbeeld meer natuurspeelplekken en Tiny Forests. Vervolgens moet de gemeente draagvlak voor deze ideeën creëren in de buurt. De gemeente is het hier niet helemaal mee eens. In het geval van Tiny forests en natuurspeelplekken zoekt de gemeente wel actief naar mogelijke locaties, maar zij wil ook juist dat ideeën vanuit de inwoners zelf komen.
Als de nieuwe Omgevingswet in gaat (naar verwachting begin 2022) wordt de rol van inwoners ook steeds belangrijker. Als inwoners dan willen dat er iets veranderd in de buitenruimte moeten zij hier zelf (al dan niet samen met de gemeente) draagvlak voor creëren bij de buurt.
|
91
Bijlage 3 Kaders en beleid In deze bijlage zijn de belangrijkste groenblauwe kaders benoemd uit de wet- en regelgeving en bestaand Dordts beleid. Per kader is omschreven wat dit concreet voor de gemeente Dordrecht betekent. Wet natuurbescherming Op 1 januari 2017 is de Wet natuurbescherming in werking getreden. Het voornaamste doel van de Wet natuurbescherming is de bescherming van de soortenrijkdom van planten en dieren binnen en buiten beschermde natuurgebieden. Daarnaast gaat de wet ook over het beheren en behouden van waardevolle landschappen en gebieden. Het beheer en onderhoud dient zorgvuldig uitgevoerd te worden, zodat de flora en fauna hiervan geen negatieve effecten ondervindt. Enkele aandachtspunten uit de wet zijn: •