2. Samen op pad.pdf

terug naar inhoudsopgave

-42-

Stichting Groen & Handicap, 2017

Handboek ‘Samen op pad’

Hoofdstuk 12

Informatie

12.1 Informatie (inhoud) Tot op heden is de informatie sterk wisselend van kwaliteit. Er wordt slechts mondjesmaat informatie verstrekt over de toegankelijkheid van wandelpaden, exposities en gebouwen. Rolstoelgebruikers komen vaak met de auto of met aangepast vervoer. Maar er zijn ook mensen die met het openbaar vervoer komen en let op: vanaf 2010 moeten alle stads- en streekbussen toegankelijk zijn. Enkele terreinen liggen zover van de meest nabije bushalte, dat het ‘wandelavontuur’ in feite al begint direct nadat men uitstapt. In principe niet onoverkomelijk, mits men er van te voren van op de hoogte is. Vóórdat een gebied bezocht gaat worden, is het handig om thuis alvast relevante informatie te kunnen vinden. Mensen met een functiebeperking hebben zoals blijkt, een nog grotere behoefte om inzicht te kunnen verkrijgen in de mogelijkheden en onmogelijkheden van een gebied. Geef bijvoorbeeld met behulp van de Landelijke Toegankelijkheids Code aan welke voorzieningen er zijn. Neem ook informatie over hellingen en obstakels op die mensen op de wandeling tegen komen. Dit geldt voor informatie op de website, kaarten en brochures. Dan kunnen gebruikers zelf inschatten of de wandeling wel of niet geschikt is.

12.2 Informatiedragers

---------

12.2.1 Informatieborden Bij de entree van een recreatiegebied, een park of een natuurgebied wordt vaak een informatiebord of paneel aangebracht. Het spreekt voor zich dat alle bezoekers geïnteresseerd zijn in deze informatie. In de eerste plaats zullen mensen het bord moeten kunnen bereiken. Voor rolstoelgebruikers is het belangrijk dat er een vlak en berijdbaar voetpad naar het informatiebord is. Het bord moet ook goed leesbaar zijn en wel van alle kanten ! (zie ook 9.1.6) Leesbaar voor kleine en lange mensen en vanuit de rolstoel. Ook leesbaar voor mensen die slechtziend zijn. Er is dus aandacht nodig voor, ● rolstoeltoegankelijk pad om het bord/paneel, ● een juiste leeshoogte geschikt voor iedereen en ● een leesbaar lettertype.

Moeilijk bereikbaar met een rolstoel..

Schematisch overzicht van een informatiebord. Zo’n bord kan een reliëfkaart voor blinden en slechtzienden bevatten.

12.2.2 Geschreven informatie (brochures e.d.) Ten aanzien van folders en brochures, maar ook bewegwijzering en dergelijke, gelden in principe dezelfde regels als voor opmaak websites ten behoeve van de leesbaarheid. Een duidelijk contrast door gebruik te maken van bepaalde kleurstellingen, vergroot de leesbaarheid. Ook het extra aanbieden van (eventueel platte tekst) exemplaren met een groter corps dan gebruikelijk kan voor slechtzienden een uitkomst bieden, zoals bijvoorbeeld,

corps 16, Verdana of Arial terug naar inhoudsopgave

-43-

Stichting Groen & Handicap, 2017

Handboek ‘Samen op pad’ 12.2.3 Hoorbare informatie (audio) De huidige technieken, zoals mobiele telefoons, compactdisc en mp3 spelers, bieden veel mogelijkheden om wandelroutes te laten begeleiden door audio-informatie. Voor blinden en slechtzienden én voor de andere bezoekers is dit een waardevolle toevoeging. Wij raden aan om ook informatie op te nemen over onveilige situaties onderweg. Voor blinden en slechtzienden kan het van belang zijn om te weten dat de route een fietspad kruist. Een voorbeeld vindt u bij de routebeschrijvingen op website www.koninklijkeweg.nl Zorg dat teksten niet te snel worden uitgesproken. 12.2.4 Digitale informatie (internet) Goede informatie is van fundamenteel belang. Wanneer één keer blijkt dat er verkeerde informatie is verstrekt en mensen teleurgesteld huiswaarts moeten keren, haken mensen af. De milieuschade van papieren gidsen is groot. Het is ook kostbaar om telkens nieuwe gidsen met nieuwe gegevens te drukken. Het internet is een uitermate geschikt medium om informatie te verspreiden. Informatie kan op elk moment gewijzigd worden en is op elk moment beschikbaar. Het internet vraagt extra zorg dat de informatie over de toegankelijkheid (BTB) up to date is. Zorg ook dat bezoekers kunnen reageren en ervaringen kunnen uitwisselen. Wanneer er sprake is van veel informatie adviseren wij om de informatie getrapt aan te bieden.

Denk aan overzichtelijke tabellen. Hiervoor kan gebruikt gemaakt worden van de Landelijke Toegankelijkheids Code. www. wa n d el e nme t e e n b e p e r ki n g . n l Daarnaast zal er altijd behoefte zijn aan een uitgebreide beschrijving wat men kan verwachten. Een enthousiast verhaal over wat de gehandicapte kan beleven is belangrijk en stimulerend om eens naar uw terrein of expositie te komen. 12.2.5 Aangepaste informatie voor blinden- en slechtzienden Veel blinden en slechtziende mensen maken gebruik van het internet. Aan de toegankelijkheid van websites moet ook aandacht worden geschonken. Kunnen alle teksten met de brailleregel (zie foto) gelezen worden. Is er bij elke afbeelding een beschrijvende tekst. Kan je zonder problemen door de site navigeren ? Op de website www.accessibility.nl zijn richtlijnen opgenomen voor webdesigners, waarmee een toegankelijke site kan worden gecreëerd. Ook bevat de site een testprogramma waarmee de betreffende site getoetst kan worden op deze toegankelijkheid. Braillebalk onder het toetsenbord Een aantal aanpassingen zijn voor meer doelgroepen welkom. Denk bijvoorbeeld aan een toets om de lettergrootte te veranderen. Ideaal voor veel ouderen ! 12.2.6 Audio-informatie bij videopresentatie Slechthorenden (waaronder veel ouderen) missen altijd het verhaal dat bij een DVD- , video- of diapresentaties wordt gesproken.

Juist het verhaal maakt de presentatie boeiend ! Daarom is het van belang dat een presentatie met gesproken teksten altijd wordt voorzien van ondertiteling.

terug naar inhoudsopgave

-44-

Stichting Groen & Handicap, 2017

Handboek ‘Samen op pad’

12.3 Codering en symbolen Wanneer men thuis geen goed beeld kan krijgen van de te verwachten omstandigheden, dan wordt vaak afgezien van een bezoek aan een bepaald gebied. Een duidelijke vermelding van de mogelijkheden en onmogelijkheden voor mensen met een beperking is daarbij van belang. Met behulp van symbolen en codes kan men snel een beeld krijgen van de mogelijkheden. Het is van belang dat de informatie éénduidig is. Het komt nog te vaak voor dat locaties als goed toegankelijk worden bestempeld terwijl zij alleen via een trap of een steile helling bereikbaar zijn. Voor éénduidige informatie is de Landelijke Toegankelijkheids Code ontwikkeld. 12.3.1 De Landelijke Toegankelijkheids Code (LTC) Met de LTC wordt de mate van toegankelijkheid aangegeven. De LTC kan worden toegekend aan een onderdeel van een gebouw, aan een wandelpad, maar ook aan een object zoals een schommel of een koffieautomaat. De LTC kent gradaties namenlijk ‘Goed toegankelijk’ of ‘Beperkt toegankelijk’. Vaak wordt dit met een + of een +/- aangegeven. Het niveau ‘Goed Toegankelijk’ is gebaseerd op het Handboek voor Toegankelijkheid. Het niveau ‘Beperkt Toegankelijk’ is door belangenorganisaties zelf vastgesteld. In één oogopslag weet een bezoeker welke voorzieningen geschikt zijn.

Groen & Handicap heeft symbolen ontwikkeld om de toegankelijkheid van wandelpaden en voorzieningen rond wandelpaden aan te geven. Door G & H ontwikkelde symbolen. Geschikt voor iemand in een handbewogen rolstoel, een elektrische rolstoel en de scootmobiel. Geschikt voor iemand in een handbewogen rolstoel, die met een ander de route volgt en op hulp kan rekenen, alsmede voor iemand in een elektrische rolstoel of scootmobiel. Geschikt voor iemand in een elektrische rolstoel of scootmobiel.

Geschikt voor iemand die gebruik maakt van een blindengeleidehond. Lengte van de wandelroute. Toegankelijke horeca. Toegankelijk Toilet.

12.3.2 Het Internationaal Toegankelijkheids Symbool Het Internationaal Toegankelijkheids Symbool (ITS) is een wettig beschermd beeld- en keurmerk, in Nederland is het geregistreerd op naam van Ieder(in) voorheen de ‘CG-Raad’. ITS kan op verzoek van een eigenaar worden toegekend aan een bestaand gebouw of object en is 5 jaar geldig. Daarna dient een herkeuring plaats te vinden. Dit keurmerk is uitermate geschikt om invloed uit te oefenen op nieuwbouw en ingrijpende verbouwingen. Het is belangrijk dat de toekenning van dit keurmerk in de overeenkomst met de architect wordt vastgesteld. Het ITS is ongeschikt als informatiedrager. Voor de criteria zie www.toegankelijkheidssymbool.nl.

terug naar inhoudsopgave

-45-

ITS symbool

Stichting Groen & Handicap, 2017

Handboek ‘Samen op pad’ 12.3.3 Zelf toetsen / zelf inventariseren Goede informatie is vooral belangrijk wanneer het een gebied betreft waar iemand zelf niet bekend is. Een rolstoelgebruiker wil weten of het pad toegankelijk is en hoe lang de wandeling is. Iemand met een blindengeleidehond wil weten of honden zijn toegestaan. Overal zijn organisaties en particulieren die informatie over wandelingen verzamelen en soms ook zelf uitzetten. Het is van belang dat informatie éénduidig en betrouwbaar is. G & H heeft verschillende methodes ontwikkeld om toegankelijk van wandelingen te meten. Voor het inventariseren van wandelpaden door ervaringsdeskundigen heeft G & H een uitgebreide vragenlijst samengesteld (zie ook www.wandelenmeteenbeperking.nl). Voor mensen die helemaal geen ervaring hebben op het gebied van toegankelijkheid heeft G & H de onderstaande methode ontwikkeld, 1.

Is de route geheel te lopen met een volle winkelwagen of een buggy (met kind), zonder deze ergens te hoeven tillen of kantelen vanwege hoogteverschillen (drempel of stoeprand) in de route en zonder een moeizame helling tegen te komen? Ja? Dan is de route geschikt voor iemand in een handbewogen rolstoel, al dan niet met hulp, een elektrische rolstoel en de scootmobiel. Ga door naar vraag 4. Nee? Ga naar vraag 2.

2.

Is de route geheel te lopen met een volle winkelwagen of een buggy (met kind), maar deze moet wel één of enkele malen worden getild of gekanteld om over een hoogteverschil heen te komen, of moet men zich extra inspannen bij een helling? Ja? Dan is de route geschikt voor iemand in een handbewogen rolstoel, die met partner of vriend de route volgt en op hulp kan rekenen alsmede voor iemand in een elektrische rolstoel of scootmobiel. Ga door naar vraag 4.

3.

Is de route geheel te berijden met een grote skelter (door een groot kind)? Ja? Dan is de route geschikt voor iemand in een elektrische rolstoel of scootmobiel. Ga door naar vraag 4.

4.

Zijn honden overal op de route toegestaan, of is bij een verbod de blindengeleidehond uitgezonderd? Ja? Dan is de route geschikt voor iemand die gebruik maakt van een blindengeleidehond.

Geschiktheid (kruis het bij de route passende pictogram aan) Naam van de wandelroute :

❑

terug naar inhoudsopgave

❑

❑

-46-

❑

Stichting Groen & Handicap, 2017

Handboek ‘Samen op pad’

Hoofdstuk 13

Innovaties

In dit handboek ligt de nadruk op aanpassingen van voorzieningen als wandelpaden, gebouwen en exposities voor iedereen. Naast algemene voorzieningen is er ook een ontwikkeling van individuele hulpmiddelen. Het is belangrijk om in te spelen op deze innovaties omdat deze soms meer vrijheid geven.

13.1 Ontwikkeling met betrekking tot rolstoelen De traditionele rolstoel wordt nu steeds meer vergezeld van alternatieve modellen. Voor lange afstanden maken steeds meer mensen gebruik van de scootmobiel. Wij schatten het aantal op 150.000 en de verwachting is dat er over 5 jaar 300.000 scootmobielen zijn. In natuurgebieden zien we steeds vaker kleine scootmobielen die met de auto vervoerd kunnen worden. Er is ook een ontwikkeling van zogenaamde strandrolstoelen. Het principe is dat de wielen breder en zachter zijn, zodat het totaalgewicht beter wordt verspreid en de rolweerstand verminderd. Kort gezegd, deze stoel kan ook over mul zand rijden. Onderstaande modellen zijn afkomstig van hun website ter voorbeeld en inspiratie. In Nederland zijn verschillende (strand)locaties waar deze stoelen kunnen worden gehuurd/geleend. Leen en huur adressen kunt u vinden via www.offtheroadwheels.nl/uitleen/overig.htm

Ook zijn er andere innovatieve modellen op de markt, al dan niet gemotoriseerd, vierwiel aangedreven of zelfs met rupsbanden.

13.2 Ontwikkelingen voor blinden en slechtzienden Voor blinden en slechtzienden zijn allerlei systemen in ontwikkeling die onder andere gebruik maken van GPS (een elektronisch systeem voor plaatsbepaling). Op dit moment is er bijvoorbeeld de Trekker, een Nederlandstalige gps die specifiek voor blinden ontworpen is. De Trekker maakt gebruik van een standaard palmcomputer. De trekker is vergelijkbaar met de tomtom en geeft aan in welke straat men loopt. Men routes invoeren en ook uitwisselen via het internet. Meer informatie is te vinden op www.humanware.com. Trekker

Interessante ontwikkelingen voor natuurpaden is de ontwikkeling van ICane. Een specifieke route kan met deze apparatuur worden voorgelopen en de apparatuur onthoudt exact de route.

Wandeling met I-Cane

terug naar inhoudsopgave

-47-

Stichting Groen & Handicap, 2017

Handboek ‘Samen op pad’

Hoofdstuk 14

Bijlage

14.1 Literatuurlijst Atlas Nederland als pretpark, Ministerie van Verkeer en Waterstaat,

Adviesdienst Verkeer en Vervoer, Rotterdam, 2002

Toegankelijk bouwen

Richtlijn over het ontwerpen van gebouwen, J.J.M. Haug

De Natuur in met een Handicap,

Rapport 2001-2, Regio Noord-Holland, District Texel, E.van der Spek, November 2001

Handboek voor Toegankelijkheid

naslagwerk met ontwerprichtlijnen en suggesties die betrekking hebben op bereikbaarheid, bruikbaarheid en toegankelijkheid (btb), M. Wijk, 2003 Reed Business

Inrichting van balies, loketten, recepties en spreekkamers

Richtlijn over het ontwerpen van balies, J.J.M. Haug

Kano aanlegplaatsen

Richtlijn over het ontwerpen van kanoaanlegplaatsen, J.J.M. Haug

L'accessibilité des sites naturels au public handicapé,

outils d'accueil et d'interprétation, La réserve naturelle volontaire des etangs du Romelaëre, Claire Terrier, 2000

Manual integral acessibility public space

Het praktijkboek is een uitwerking van de 'Richtlijn integrale toegankelijkheid openbare ruimte', die CROW (kennisplatform voor infrastructuur, verkeer, vervoer en openbare ruimte) in 2002 uitbracht,

Natur für Alle, Grosschutzgebiete ohne barrieren,

Arbeitsberichte der NatKo, Mainz, 2002

Natuurlijk toegankelijk spelen

Praktische gids voor het inrichten van natuurlijke speelomgevingen voor kinderen met een fysieke beperking, ir. Anke Wijnja – Bureau Fonkel, NSGK

Natuur zonder drempels, natuurpad Alloo op Texel,

Rapport 2003-1, Regio Noord-Holland, District Texel, E.van der Spek, Februari 2003

Natuurlijk Toegankelijk,

Rapport met aanbevelingen voor het verbeteren van de toegankelijkheid van 30 natuur- en wandelgebieden in Zeeland voor mensen met een functiebeperking, Stichting Klaverblad Zeeland, J. Visser, Goes, juni 2003

Ontwerpen van looproutes voor mensen met loophulpmiddelen

Richtlijn over het ontwerpen van looproutes, J.J.M. Haug

Outdoor recreation for everyone recreation for everyone

The adaptation of outdoor activity areas for the use of disabled The Finnish Association of Sports for The Disabled, Irma Verhe, Helsinki, April 1995

Sanitair

Richtlijn over het ontwerpen van rolstoeltoegankelijk sanitair, J.J.M. Haug

Toegankelijkheid van groengebieden,

brochure van Ministerie van de Vlaamse Gemeenschap Gelijke Kansen in Vlaanderen, vzw Toegankelijkheidsbureau, Hasselt (België)

Tourisme et Handicaps, construire ou aménager des équipements touristiques pour les

clienteles handicapées, Guide de savoir-faire, AFIT, Paris, 2000

Tourismus für Alle

Themenpaket zu barrierefreiem Tourismus, NatKo, Britta Münnikhoff et al, Mainz, 2002

Vakantiemogelijkheden voor mensen met een handicap,

brochure VVV Texel, 2013

Voetpaden voor iedereen

Richtlijn over het ontwerpen en het inrichten van voetpaden, J.J.M. Haug

Wenkenblad Kampeerterreinen

Richtlijn over het ontwerpen van kampeerterreinen, J.J.M. Haug

terug naar inhoudsopgave

-48-

Stichting Groen & Handicap, 2017

Handboek ‘Samen op pad’

14.2 Lijst web sites De volgende opsomming geeft een gevarieerd aanbod van websites op het internet voor mensen met een functiebeperking, terreinbeheerders en betrokkenen. Dit overzicht van websites is niet bedoeld als uitputtende database, maar geeft diverse Nederlandse en buitenlandse websites die kunnen worden bezocht en geraadpleegd ter verdieping en oriëntatie. Via de ‘links’ van de diverse sites kan er desgewenst worden verder gezocht. Deze lijst is in een aantal rubrieken ingedeeld willekeurige volgorde. Geactualiseerd in januari 2017. Informatie over terreinen en gebouwen www.natuurzonderdrempels.nl De website van de stichting Groen & Handicap met een overzicht van toegankelijke wandelingen in Nederland. www.ongehinderd.nl Website met verzamelde BTB gegevens van gebouwen in een aantal gemeenten www.wandelenmeteenbeperking.nl Overzicht van toegankelijke wandelingen in Nederland door vrijwilligers verzameld Informatie over BTB (bereikbaarheid, toegankelijkheid, bruikbaarheid): Accessibility Website met alle specifieke informatie omtrent toegankelijkheid op het internet Alles toegankelijk Overzicht van informatie Bouw Advies Toegankelijkheid Het kenniscentrum op het gebied van toegankelijkheid. Voor het downloaden van richtlijnen en wenkenbladen.

CROW Publicatie 262 CROW Richtlijn toeristische bewegwijzering Publicatie 309 CROW Seniorenproof wegontwerp www.goedevoorbeelden.nu Een overzicht van foto’s van goede voorbeelden over de inrichting van terreinen, de inrichting van exposities tot en met hulpmiddelen om terreinen te bereiken en te verkennen. Handboek voor Toegankelijkheid Naslagwerk over Toegankelijkheid, schrijver Maarten Wijk, Reed Business Internationaal Toegankelijkheids symbool Informatie over het verkrijgen en de criteria. Integraal toegankelijke speelvoorzieningen Het ‘Wenkenblad Integraal toegankelijke speelvoorzieningen’ bevat alle richtlijnen die te maken hebben met de bereikbaarheid, toegankelijkheid en bespeelbaarheid van speelvoorzieningen. Platform Breda algemene BTB informatie Minimum normen van een toegankelijke accommodatie Woningaanpassing site van Architect Grootveld over Woningaanpassingen en WMO

terug naar inhoudsopgave

-49-

Stichting Groen & Handicap, 2017

Handboek ‘Samen op pad’ Uitgaan voor mensen met een beperking: Aangepastgroen Adviesbureau gespecialiseerd in aangepast tuinieren en recreëren tuinontwerpen. Amerikaanse National Center on Accesability Complete website van het Amerikaanse National Center on Accesability met vele voorbeelden en alternatieven voor recreatie in “National parcs” voor mensen met een functiebeperking. Blijf actief site voor minder mobile maar actieve mensen Dagjeweg Vakantie en dagje uit voor mensen met een handicap. Leukeuitjes Leuke uitgaansmogelijkheden met vermelding van geschiktheid voor invaliden. Nationale Koordinationsstelle Tourismus Website van Nationale Koordinationsstelle Tourismus für Alle NBAV Website van branchevereniging NBAV van reisorganisaties en accommodaties voor mensen met een functiebeperking, onder meer bekend van “de blauwe gids”. Rolstoelroutes Een website met wandelroutes voor rolstoelgebruikers. Voorlopig uitsluitend voor Nederland! Per provincie gerangschikt moet er een verzameling wandelingen komen waar iedereen zonder frustraties veel plezier aan kan beleven. Struin-/ Offtheroad rolstoelen Bedrijf gespecialiseerd in ‘off the road’ rolstoelen.

Zonder beperking Zonderbeperking is een website met toegankelijke vakantiebestemmingen Informatie over beperkingen: Canadese site van de Disability Foundation Canadese site van de Disability Foundation Centraal Bureau voor de Statistiek Website van het Centraal Bureau voor de Statistiek Handicap + Studie Expertisecentrum handicap + studie ondersteunt hogescholen en universiteiten bij het toegankelijk maken van onderwijs voor studenten met een functiebeperking. Ieder(in) Website van Ieder(in) voorheen (Chronisch zieken en Gehandicapten Raad Nederland). Gehandicapten startpagina Startpagina, website voor ‘gehandicapten’. Oogvereniging Website van de Oogvereniging. SupportBeurs Platform vol mogelijkheden ZET Over participatie en toegankelijkheid

terug naar inhoudsopgave

-50-

Stichting Groen & Handicap, 2017

Handboek ‘Samen op pad’ Organisaties voor natuurbeheer: 12 landschappen Met ruim 100.000 hectare vol natuur en landschap behoren de 12 Landschappen tot de grootste natuurbeheerders van Nederland Nationale parken 20 Nationale parken vormen samen een kleurig mozaïek an natuurgebieden in Nederland Nationaal park Texel Website Nationaal park Texel Natuurmonumenten Website van Vereniging Natuurmonumenten Staatsbosbeheer Website van Staatsbosbeheer Aangepast tuinieren www.aangepastgroen.nl www.gehandicaptentuin.nl www.makkelijkemoestuin.nl www.menhulp.nl Ergonomisch tuingereedschap Algemene informatie IVN Over de toegankelijkheid in nationale parken - natuurbeleving zonder grenzen (link naar document) Natuurzonderdrempels Website onder auspiciën van stichting Groen & Handicap.Bedoeld voor terreinbeheerders maar ook voor bezoekers van natuurgebieden Toegankelijkheidsbureau België Toegankelijkheidsbureau dat de BTB van wonen, verkeer, (openbaar) vervoer, straatinrichting, publieke gebouwen, toerisme en vrije tijd, tewerkstelling en dienstverlening te vergroten voor iedereen maar in het bijzonder voor personen met een handicap en ouderen

terug naar inhoudsopgave

-51-

Stichting Groen & Handicap, 2017