2.9 2026.06.16 Notulen Dordtse Dinsdag - Vergaderzaal 3 - concept.pdf

Misschien is het goed om even een tijdlijntje te laten zien, wat dat voor u betekent. We streven ernaar om na de zomer naar het college te gaan met de scenario's en daarbij een aantal of misschien één voorkeursscenario of een combinatie van scenario's. Uiteraard zal het daarna naar de raad gegaan zijn om dit met u te bespreken. Dit is wat nog moet gebeuren met betrekking tot onderzoek en scenario's. Dan geef ik nu het woord aan mijn collega Sanne. De voorzitter: Succes, mevrouw Schippers. De heer Kooiman: Sorry, voorzitter. 21 Mevrouw Schippers: Dank u. Mijn collega Martijn Kooiman heeft net toegelicht wat er allemaal loopt. U heeft ook meegekregen wat er allemaal is gebeurd rondom Essenhof. Ik denk dat het wel heel goed is dat we aandacht hebben voor deze vragen die het misschien allemaal oproept: hoe heeft dat nou kunnen gebeuren? Waarom heeft het zo lang geduurd voordat het überhaupt naar buiten komt? En hoe zorgen we er eigenlijk ook vooral voor dat dit nooit meer gebeurt? Op zo'n mooie plek als Essenhof, waar rouw en verlies, een plek van herinnering, ook wel echt gekoesterd wordt door medewerkers die zich daar dagelijks voor inspannen, dat wil ik ten eerste zeggen. Wat ook is gezien, wat ik ook zie is dat ... Ik ga het duidelijk hebben over de onderstroom die is verstoord.

Dat heeft echt wel te maken met zaken die in het verleden zijn gebeurd en zich ook in de tijd hebben herhaald. Ik zal me nog even voorstellen. Ik ben Sanne Schippers, clustermanager van publieksaccommodaties sinds november 2024, iets meer dan anderhalf jaar nu. En de publieksaccommodaties zijn Weizigt, Biesboschcentrum en Essenhof, Zuidendijk hoort daar natuurlijk ook bij. En ik ben eigenlijk begonnen met een speciale opdracht. Dat ging over de positionering van deze drie teams in onze organisatie en deze plekken in onze stad. Mijn benadering is eigenlijk. Dat dat je hem echt volledig moet gaan bekijken als een systeem. De plek en alle mensen die er werken zie ik als een systeem met een bovenstroom en een onderstroom. De bovenstroom is eigenlijk alles wat zwart op wit staat over wat Essenhof is en wat de missie en de visie is, wat er op de website staat, wat er aan de raad is voorgelegd in het verleden. Alle functiebeschrijvingen, dat noem ik bovenstroom. Dat is heel zichtbaar en tastbaar. Er is ook een onderstroom en dat is overal, dat is ook hier. Een onderstroom gaat over: wat gebeurt er nu daadwerkelijk echt in de onderlinge contacten en de verbinding, gedragspatronen? Welk gedrag herhaalt zich telkens weer in de tijd of op verschillende plekken? Dat zijn echt patronen die een team heeft ontwikkeld in de loop van de tijd.

En er zijn loyaliteiten, misschien van mensen die ooit vertrokken zijn of bepaalde thema's die hebben gespeeld. Er is ook heel veel wat niet benoemd wordt en wat wel benoemd wordt. Wat krijgt een plek? Wat is echt in het bewustzijn van mensen en wat is heel erg onbewust wordt eigenlijk niet benoemd. Wat zijn de impliciete spelregels? Daar kun je echt wel gestructureerd onderzoek naar doen. Als je ergens binnen stapt, is het altijd mooi om dan meteen te gaan kijken: wat gebeurt hier? Dat doe je met je hoofd. Dat doe je met je intuïtie, onderbuik. Je kunt er ook allerlei opleidingen voor doen. En eigenlijk als je naar onderstroom kijkt, dan kijk ik vanuit de systeemtheorie, dan zijn daar een aantal dynamieken van belang. Ik ga er toch heel even bij stilstaan. De vorige keer heb ik daar heel uitgebreid bij stilgestaan, maar daar was niet iedereen bij aanwezig. Ik heb nu iets minder tijd, dus ik ga er wel wat sneller doorheen. De voorzitter: Mevrouw van Vugt. Overigens, laat ik van de gelegenheid gelijk gebruik maken voor het verslag, dat nadat we ons voorstelrondje gedaan hebben er nog drie mensen aangesloten zijn: de heer Aarden van de Partij voor de Dieren, de heer Van der Graaf van de PVV en ook mevrouw Van Vugt van het CDA die nu een vraag gaat stellen. Mevrouw Van Vugt-Roose: Dank u wel, voorzitter.

Ik zit hier weer naar die plaatjes te kijken, het is eigenlijk deep democracy, dat is de theorie die er helemaal achter zit. Ik vraag me wel af of het een antwoord geeft op de vraag: hoe kon dit gebeuren? Het geeft geen antwoord op de vraag hoe het ooit begonnen is. 22 Ik snap wel als je op een gegeven moment met zijn allen ergens iets te beschermen hebt, dan bouw je zo'n systeem op, maar het is natuurlijk wel ooit begonnen met de aanschaf van gewoon goedkope keldergraven. Mevrouw Schippers: Ik werk daarnaartoe. Het is voor mij even belangrijk om de bril op te zetten van hoe kijk je naar die onderstroom. Vanuit die bril ga zeker bespreken: wat zien we in de historie van Essenhof dat allemaal meedoet in het nu. Ik ga echt kort, het zijn dynamieken. Dat gaat over wat een organisatie of een team wel of niet insluit. Welke partners, welke verhalen uit het verleden, wat vergeten we liever? Waar mag niet over gesproken worden? Dat zit er ook in, dat is ook bij Essenhof gebeurd. Waar mag niet over gesproken worden? De ordening. We hebben natuurlijk een ordening op papier. Er is een baas en er zijn coördinatoren, er zijn uitvoerenden, daar zit een ordening en hiërarchie in, maar hoe is het daadwerkelijk? Als je ziet dat verantwoordelijkheden bijvoorbeeld lager zijn belegd in het verleden, dan doet dat wat met de ordening. Niet alleen toen op dat moment, maar het herhaalt zich.

Nog steeds, op dit moment is ordening een ding. Wat is van de teamleider en wat is van de coördinatoren? Dat is diffuus. Daar zijn we ook nog steeds heel erg mee bezig om dat heel goed, niet alleen op papier te krijgen, maar ook daadwerkelijk in het gedrag. En er is uitwisseling. Dat gaat echt over de vraag: wat geeft Essenhof aan de stad? Wat krijgt Essenhof van de stad? Dat is belastinggeld, gemeenschapsgeld en Essenhof geeft iets aan de stad. Daar zit een uitwisseling in. Er zit ook een uitwisseling met begrafenisondernemers. Er zit onderling een uitwisseling. Er is misschien geen enkel team helemaal perfect gezond, maar als alles op zich op orde is, erbij horen, ordening uitwisseling, dan heb je een gezond team. Bij Essenhof werd eigenlijk al zichtbaar na een aantal maanden dat ik er rondliep dat het echt verstoord is in die onderstroom. Dan is het allerbelangrijkste dat erbij horen dat ga ik er even bij noemen. Alles wat er in het verleden is gebeurd, wat nu ook allemaal naar boven komt, hoort bij Essenhof. Ik ga ze even noemen. Ze zijn niet nieuw, ze zijn ook naar voren gekomen uit het onderzoek. Toch, als je het zo op een rijtje ziet, dan is dat echt wel heel wat. Als je kijkt naar de historie van Essenhof dan is het ook meermaals aan de orde geweest, ook in de raad, dat er begrotingstekorten waren.

Er is wel echt expliciet op financiën gestuurd, beheerstechnisch en juridisch gedreven bedrijfsvoering. Je ziet ook eigenlijk dat dat soms gaat boven de menselijkheid, boven misschien ook veiligheid. Als dat bovenaan staat in de in de ordening, in wat het team leidt, dan heeft dat wel effecten. Ook inderdaad de keuze om ooit de keldergraven aan te leggen zonder beluchting om financiële redenen, daar hebben we nu echt heel erg veel last van met elkaar. Niet alleen qua, wat heeft dat mentaal gedaan met mensen, maar ook wat het voor effect heeft gehad op nabestaanden en wat kost het nu onderhand allemaal wel niet? De voorzitter: De heer Safranti. De heer Safranti: Dank u wel, voorzitter. Voorzitter, dat begrotingstekort, normaliter als er begrotingstekorten komen of financiële tekorten, wat dan ook, dan worden wij meestal wel als raad op de hoogte gehouden en waar nodig stellen we die ook bij. 23 Is dit bewust nooit benoemd of is dat ergens blijven liggen? Hoe kan het zo zijn dat er sowieso financiële tekorten waren en dat er daarom gekozen is voor die goedkope keldergraven? De voorzitter: Kunt u daar antwoord op geven? Wilt u daar antwoord op geven? Mevrouw Schippers: Ik weet het fijne er niet van. De voorzitter: Wel een beetje politiek ook.

Mevrouw Schippers: Het is ook politiek, maar het blijkt ook uit het onderzoek, je ziet het wel terug in de raadsstukken die voorgelegd zijn, dat er vanuit financiële overwegingen wel voor gekozen is om die beluchting niet aan te brengen. De voorzitter: Wethouder Merx. De heer Merx: Hij is inderdaad wat politiek. In die tijd, in die periode waren er grote financiële tekorten, iedereen werd gehouden om daar strak op de te sturen. Dat is hier de boventoon gaan voeren. De raad is wel geïnformeerd. De vraag is alleen: ben je volledig geïnformeerd? Als ze destijds hadden geweten en ik denk dat ze dat niet hadden geweten, dat dit vervolgens zou leiden tot lichamen die niet verteren, dan hadden ze dat erbij moeten zetten. Weet wel, over twintig jaar krijgt een enorme rekening, want dan moeten we problemen opgaan lossen, maar voor nu hebben we 30.000 euro bespaard. Ik ga er zonder meer vanuit dat ze toen niet hebben geweten dat dit de gevolgen zouden zijn, alhoewel wel door het bedrijf dat destijds is ingehuurd om de kelder gaven te installeren wel is gezegd: het beste is wel met belichting. Overigens ook voor de nieuwe raadsleden: het hele rapport met al deze informatie staat op de website van Essenhof. Dat is volledig openbaar. De voorzitter: Dank u wel voor deze toelichting, wethouder. Gaat u verder, mevrouw Schippers.

Mevrouw Schippers: Ook in het verleden is de privatisering en het positioneringsonderzoek naar Essenhof regelmatig aan de orde gekomen. Dat speelt. Dat is ook wel heel logisch op een plek waar je op het kantelpunt van commercie, maar ook maatschappelijke en gemeentelijke wetgeving werkt. Verder is het natuurlijk ook gewoon een probleem voor een begraafplaats dat lichamen niet vergaan. Dat raakt een begraafplaats in de kern. Dat die problematiek er is, is één ding, maar dat er dan ook nog geheimhouding opgelegd wordt op die experimenten, dat is heel impactvol geweest voor medewerkers. Dat je een probleem hebt en je kunt er niet over praten. Je moet het ook alleen dragen. Dat is ook van directeur Essenhof naar teamleider Essenhof gegaan in de teamstructuur. Medewerkers geven aan dat dat ook wat heeft gedaan met het statuur van Essenhof. Essenhof was vroeger echt het neusje van de zalm, daar moest je zijn om te zien hoe mooi een begraafplaats kon zijn. Dan krijgt het ook wel een status, dan ontwikkelt het zich misschien ook wel wat verder af van de gemeente. 24 Dat is er. Er zijn ook systeemdynamieken en -patronen. Verstoring van de rituelen is een hele belangrijke. Voor medewerkers belangrijk omdat ze de handelingen kunnen doen van het zorgvuldig opgraven en het herbegraven. De grafrust is heel belangrijk en dat is verstoord geweest met de experimenten die er zijn gedaan.

Dat heeft ook echt impact. Medewerkers die niet serieus genomen zijn, waarbij zij aan de bel hebben getrokken, die beluchting moet er toch in? Die moet er wel in. Zij hebben niet het gevoel dat er goed naar hen is geluisterd. Ook hebben zij aangegeven dat er collega’s ziek zijn. Heeft dat iets te maken met het werk dat we aan het doen zijn? Ook dat lijkt niet goed opgepakt geweest te zijn in het verleden, dat dat serieus genomen. Dat doet wat met medewerkers en het vertrouwen dat zij vervolgens hebben in het management en de lagen erboven. Je ziet ook dat verantwoordelijkheden te laag belegd werden, bijvoorbeeld het afgeven van verloven tot opgraven. Of wat je ziet, wie is eigenlijk verantwoordelijk voor de veiligheid van de medewerkers? Dat zijn toch niet alleen de medewerkers zelf? Dat is toch ook zeker de teamleider, het beleid en iedereen die er omheen is georganiseerd, om dat goed te doen? Het wegkijken van verantwoordelijkheden is ook gebeurd. Medewerkers hebben aan de bel getrokken en daar is niet goed op gereageerd. Dat doet ook wat met het vertrouwen van medewerkers in de leiding. Ook hier, het onveilig werken zit ook in het verleden van Essenhof. Nu hebben we dat bovenaan staan, maar dat is er ook.

En heel ingewikkeld, daderschap, slachtofferschap, waarbij je eigenlijk ziet dat de slachtoffers best wel aanwijsbaar zijn: de nabestaanden, de medewerkers die er mentaal last van hebben gehad mentaal. Het daderschap is versnipperd. Dat is het systeem, het geheel, met mensen van die vanuit verschillende rollen stukjes aan het geheel hebben bijgedragen waarin al deze dingen zijn gebeurd. Dat is best wel ingewikkeld. Dat is ingewikkeld voor medewerkers en dat is ingewikkeld voor nabestaanden. Dat zit er ook in. Dit heeft allemaal effect op een team. Een team gaat ook alles doen, vanuit hun eigen passie, om de begraafplaats goed draaiend te houden, om de dienstverlening hoog te houden en de zorg naar nabestaanden zo goed mogelijk te doen. Zij ontwikkelen ook eigenaarschap op plekken waar ze dat eigenlijk niet hoeven te dragen, dus de ordening raakt verstoort, maar ook het geven en nemen raakt uit balans. Die dynamieken die ik net liet zien onderaan de ijsberg, dat is niet zoals het hoort. Daar zijn we nu heel hard mee bezig. We zijn aan het herstellen. Ook daar hebben we natuurlijk aandacht voor de bovenstroom en ook zeker voor die onderstroom, want ik dit is een proces dat niet in een jaar omgeslagen. Het heeft er best wel lang over gedaan om zich zo te ontwikkelen, dus dat duurt een aantal jaar. Daar zijn we hard mee bezig.

Ik begin dan even met de organisatiecultuur, namelijk dat wij actief, maar ook heel expliciet die patronen uit het verleden aan het doorbreken zijn. Geheimhouding is er echt niet meer. We zijn open en transparant. Als het gaat om veilig werken, aandacht voor het mentaal welzijn van medewerkers en voor nabestaanden, dan doen wij dat vanuit zorgzaamheid en we doen het ook zorgvuldig. Dat betekent dat alle besluiten die genomen moeten worden, dat die op de juiste plek genomen moeten worden en dat daar de juiste expertises bij betrokken worden, het NFI en TNO en al die partijen. Dat is heel belangrijk. Dat doen we expliciet en we benoemen het ook zo. We laten ook echt aan de medewerkers en aan buiten zien dat wij op deze manier dat willen doorbreken. Het onderzoek zelf naar de keldergraven, de Zuidendijk en TNO is ook heel erg belangrijk voor het doorbreken van het patroon van geheimhouding. We zijn bezig met een 25 systemisch begeleider om de verhalen en ervaringen van medewerkers een plek te geven, zodat je ook goed kunt kijken naar je eigen patronen. We zijn bezig met de continuïteit van de leiding, want, ik heb dat nog ineens genoemd, er zijn meerdere teamleiders uitgestroomd en met gedoe vertrokken. Of ze waren tijdelijk aangenomen, maar veelal met gedoe vertrokken.

En wat gemeentebreed een ontwikkeling is, dat noemen we dan Secure Base leiderschap, daar zijn we natuurlijk meteen mee begonnen anderhalf jaar geleden, met Secure Base leiderschap en coaching. En ook coaching voor medewerkers coaching. Hoe ga je om met alles wat er naar boven komt en naar buiten komt en wat het met jou heeft gedaan? De heer Winters: Even voor de verduidelijking … De voorzitter: Mijnheer Winters. De heer Winters: Voorzitter, wat houdt die term Secure Base leiderschap in? Mevrouw Schippers: Dank u wel. Secure Base is eigenlijk dat je aandacht hebt voor de mens en voor de veiligheid die medewerkers nodig hebben om te kunnen excelleren, om zich te kunnen ontwikkelen en dat je ze tegelijkertijd ook uitdaagt. Er zit een stuk care in, er zit een stuk dare in en vooral duidelijkheid: wat is het kader en waar gaan we naartoe? Dat was wel echt nodig bij Essenhof. Eigenlijk overal welf vind ik, want vanuit veiligheid kun je altijd goed werken. De voorzitter: Mijnheer Safranti wil daar even op inhaken. De heer Safranti: Dank u wel, voorzitter. Voorzitter, dat Secure Base is volgens mij op dit moment binnen de gemeente Dordrecht breed aan ingezet aan het worden. Klopt dat? Mevrouw Schippers: Dat klopt. Alle leidinggevenden krijgen ook een traject aangeboden om zich daarin te ontwikkelen, dus dat is breed. Zeker, heel de organisatie.

Herstelplan, wij zien dat er in het verleden voor de korte termijn begroot is, zoals met de beluchting, maar niet alleen dat. We zien het ook bijvoorbeeld bij de bomen. De bomen in Essenhof zijn ook tien jaar lang niet onderhouden geweest. Dit jaar hebben we ze allemaal onderhouden, maar dat vraagt dus herstel. We zien nu achterstalligheden, achterstallig onderhoud dat we aan het inhalen zijn. Vooral waar we risico's lopen op wettelijke taken of veiligheid en bedrijfscontinuïteit, daar zijn we nu echt aan het herstellen. En tegelijk, met dit allemaal in het verleden, hebben we ook een soort perspectief nodig op de toekomst. Waar gaan we naartoe? Dit is ook zo'n situatie waarin je eigenlijk als team en als plek in de stad gaat denken: waar ben ik echt van? Wat is het bestaansrecht en de toegevoegde waarde? Het is nu ook heel belangrijk om aan de toekomstvisie te werken. Dat geldt voor de begraafplaats, het crematorium en de uitvaart, dat zijn eigenlijk de drie grote functies van Essenhof. Daar gaan wij de komende periode mee aan de slag en dat zal ook zeker voorgelegd worden. Begin volgend jaar willen wij u daar als raad ook bij betrekken: hoe zien wij nu met zijn allen de toekomst van zo'n mooie plek als Essenhof en Zuidendijk in onze stad? En al dan niet als gemeentelijk onderdeel. Dit is eigenlijk de laatste sheet.

26 De heer Safranti: Hoe weten we dat, voorzitter? Dank u wel, voorzitter. Uw laatste zin: wat gaat dat straks met Essenhof doen en waar moeten we straks aan gaan denken? Die vraag heb ik me eigenlijk de afgelopen jaren alleen maar gesteld. Wij hebben natuurlijk een ambitie om te gaan groeien als stad zijnde. Is Essenhof nog wel een geschikte plek of de plek waar we allemaal nog begraven kunnen worden, gezien de omvang natuurlijk? Ik had er ook zelf aan gedacht, dat is eigenlijk de vraag naar jullie toe: wordt er nu al nagedacht om uit te wijken naar andere plekken binnen de stad of denken jullie dat dit al voldoende is dat wij Essenhof de komende 50 jaar, 100 jaar nog kunnen gebruiken? Dank u wel, voorzitter. Mevrouw Schippers: We zijn natuurlijk wel bezig met demografische cijfers. We zien ook trends, daar zijn we zeker mee bezig. Als we het hebben over de toekomst en dat we daarover terugkomen in de raad, dan nemen we dat wel mee. De voorzitter: Sorry, ik dacht dat ik hem aangedaan had. Het wordt tijd dat we verhuizen. Dan dank ik mevrouw Schippers en de heer Kooiman in ieder geval voor hun verhaal en de wethouder uiteraard voor zijn aandeel. Dan is de vraag: bent u nu voldoende geïnformeerd? Ik denk dat het antwoord ja is, gezien het feit dat er geen verdere vragen. Wilt u nog wat zeggen, wethouder? Dat mag hoor.

De heer Merx: Nu ben ik een beetje bang dat een eventuele verhuizing blijft hangen. Daar is op dit moment totaal geen sprake van. Ik heb er nog geen seconde aan gedacht. Het is dat het nu voor het eerst voorbijkomt, maar ik wil er ook eigenlijk voorlopig helemaal niet aan denken. De voorzitter: Misschien goed dat u dat zegt. Ik heb er ook geen seconde aan gedacht. Helemaal goed, dan weten we dat nu in ieder geval allemaal, helder, maar mijnheer Safranti is erg toekomstgericht. Goed, als de conclusie juist is dat u verder geen vragen heeft, dan hoeven we in ieder geval niet een aanvullende beeldvormende vergadering te doen. Dan bent u voldoende geïnformeerd. En dan is altijd de vraag: heeft behoefte aan een oordeelsvormende vergadering? Als dat zo is, dan moet u ook heel creatief een paar vragen verzinnen. Ik schat in dat u die niet heeft, maar het mag altijd. Wilt u oordeelsvorming? Ik proef nee. Dan zijn wij denk ik hiermee voldoende geïnformeerd en is de behandeling van dit onderwerp voorlopig hiermee afgehandeld. Dan dank ik u allemaal voor uw betrokkenheid, voor uw aanwezigheid en verwacht ik stiekem dat u zo meteen hier ook aanschuift voor het besloten deel van de vergadering, maar dat hoeft natuurlijk niet. Mocht u weggaan, dan graag spulletjes meenemen. En als u blijft, heel gezellig, ik vind het helemaal prima.

In principe 22.00 uur, tenzij iedereen, alle fracties zijn hier heb ik gezien vertegenwoordigd. Is er een fractie waarvan ze denken, we gaan wisselen? Uiteraard mag u wel even koffie of iets gezonder halen. Dat is helemaal prima. Ik vind het helemaal goed, ik kijk even naar de griffier om gewoon zo meteen zo snel mogelijk, als Clark klaar is, door te gaan met het besloten deel. De meeste hier kennende weet ik dat die niet per se tot 23.00 uur hier willen verblijven als dat niet nodig is. Wel aan de bar misschien, maar ik zie daar een paar mensen al … Als u wat te drinken wilt drinken halen, doe dat vooral. Dan doet Clark zijn werk en dan gaan 27 we zo meteen als iedereen weer zit en TwynstraGudde aanwezig is, dat denk ik wel, dan gaan wij gewoon verder. Aldus vastgesteld in de raadsvergadering van 14 juli 2026. De griffier, De voorzitter, G.J.P. van Soest N. Mol 28