2.7 2024.04.02 Notulen Dordtse Dinsdag - Vergaderzaal Gemeentehuis Zwijndrecht - concept.pdf

VERSLAG VAN DE RADENBIJEENKOMST VAN DE GEMEENTE ZWIJNDRECHT EN GEMEENTE DORDRECHT - ORIËNTATIE 1 - D.D. 2 APRIL 2024 Vergaderzaal Gemeentehuis Zwijndrecht 1. Stadsas: Ontwerp bestemmingsplan Maasterras – Radenbijeenkomst Dordrecht en Zwijndrecht over de Spoorzone Voorzitters: De heer Struijk (Dordrecht) / de heer Moorman (Zwijndrecht) Raadsgriffier: De heer Den Boer (Dordrecht) / mevrouw Madern (Zwijndrecht) Verslag: NotuBiz Aanwezig: Dhr. Bootsman (GroenLinks) (Dordrecht) Dhr. Van der Duijn Schouten (ChristenUnie/SGP) (Zwijndrecht) Dhr. Van Gemerden (ChristenUnie/SGP) (Zwijndrecht) Dhr. Gündogdu (Op Ons Eiland) (Dordrecht) Dhr. Hartingsveldt (ChristenUnie/SGP) (Zwijndrecht) Mevr. De Heer (Forum voor Democratie) (Dordrecht) Mevr. Jager (Beter voor Dordt) (Dordrecht) Dhr. Kilsdonk (VVD) (Zwijndrecht) Dhr. Van der Kruijff (CDA) (Dordrecht) Dhr. Kuhlmann (VVD) (Dordrecht) Dhr. Laban (ChristenUnie/SGP) (Dordrecht) Mevr. Van der Linden (ZPP) (Zwijndrecht) Dhr. Van der Meer (GroenLinks) (Dordrecht) Dhr. Noldus (VVD) (Dordrecht) Dhr. Portier (SP) (Dordrecht) Mevr. Prins (GroenLinks) (Zwijndrecht) Mevr. Rietveld (ABZ) (Zwijndrecht) Mevr. Schipper (D66) (Zwijndrecht) Dhr. Spanjersberg (VVD) (Zwijndrecht) Dhr. Stolk (VSP) (Dordrecht) Dhr. De Vries (VSP) (Dordrecht) Portefeuillehouders: wethouder M. Burggraaf (Dordrecht), wethouder T. Jansen (Zwijndrecht), wethouder R.

Kreukniet (Zwijndrecht) Overige aanwezigen: dhr. Noels, dhr. Goossensen, dhr. Van Oosterhout, dhr. Koster, dhr. Pijl De voorzitter (Zwijndrecht): Dames heren, hartelijk welkom op deze gezamenlijke ontmoeting van de raden van Dordrecht en Zwijndrecht. Welkom aan natuurlijk de mensen op de publieke tribune, mensen thuis, want het is altijd fijn als mensen mee livestreamen. Wij streamen natuurlijk via het normale kanaal en ook in het Dordtse is dit gewoon zichtbaar. Daarnaast zie ik RTV Dordrecht staan, die opnames maakt. Er hangt hier een bordje buiten de raadzaal, die vertelt dat hier altijd opnames zijn. En indien u niet in beeld wenst te zijn, dan moet u dat melden bij de griffier. Maar zij die

1

raadslid zijn of commissielid, die willen natuurlijk altijd in beeld. Je hebt van die mensen. In Zwijndrecht wordt het uitgezonden op de ATOS. En ook de AD Dordtenaar is in de zaal. En dan weet u het al, let op wat u zegt. Dank u wel, mijnheer Koster. Het is een beetje vrolijk. Het is een co-voorzitterschap van mij met mijn collega Leen Struijk, die in het Dordtse normaal uw vaste voorzitter is. Mijn naam is Chris Moorman, voor zover u dat niet op het bordje kunt lezen. We hebben een gezamenlijk initiatief genomen van de raden Dordrecht en Zwijndrecht om deze bijeenkomst te hebben. Er is duidelijk een behoefte uitgesproken om elkaar weer te ontmoeten. De insteek van de bijeenkomst is technisch, zoals die eigenlijk ook in Dordrecht gewend is. Een technische insteek. Niet met politieke vragen gericht aan wethouders. U kunt, als u vragen heeft, die altijd stellen. De avond duurt ongeveer tot kwart voor tien. Dat hebben we zo ingeschat. Er komt dan straks ook nog een gezamenlijke foto. Daar wordt u ook straks nog voor uitgenodigd. Dan weet u alvast dat u uw stropdas goed kunt trekken of uw hoedje op kunt zetten. We hebben ook vanuit de colleges hier een vertegenwoordiging zitten. Vanuit Zwijndrecht duikt de heer Kreukniet al en de heer Jansen zit keurig in beeld. Mijnheer Burggraaf zit achterin. Die zal mogelijk ietsje eerder moeten vertrekken.

Dan weet u dat vast als u hem plotseling in de borrel kwijt bent. Wij gaan het vanavond hebben over een aantal zaken, maar er loopt op dit moment een bestemmingsplanprocedure van Maasterras, waarop Zwijndrecht een formele zienswijze heeft ingediend. Dat zijn onderdelen waar we vanavond voor de rest niet op ingaan. We hebben drie ambtelijke presentaties. Tijdens die presentaties vragen wij u vooral om te luisteren en daarna, na die sessies, heeft u de kans om vragen te stellen. Spoorzone Dordrecht-Zwijndrecht, Zwijndrecht-Dordrecht. Het is net als de vraag, is het de Dordtse brug of is het de Zwijndrechtse brug? Ik zeg altijd maar, het is een stadsbrug. Maar het project Maasterras heeft een kant Zwijndrecht en heeft een kant Dordrecht. Daarvoor hebben wij een prestatie van de heer Noels en de heer Goossensen. En ik ga hun functies voor de rest niet opnoemen. Dat is altijd leuk te Googelen. De stand van zaken in Dordrecht krijgen we dan te horen van Mark van Oosterhout, de programmamanager daar. En dan de stand van zaken in Zwijndrecht door Bas Pijl, onze stedenbouwkundige. U heeft gehoord, wij zijn gezamenlijk voorzitter. Wij gaan proberen, als u een vraag wil stellen, of wij uw namen kennen. En één voordeel, ik ken een heleboel van u uit het Dordtse al langer en uit het Zwijndrechtse ook. Dat moet kunnen gaan lukken.

Lukt het onverhoopt niet, wilt u ons daarin niet euvel duiden? Wij doen ons best. De presentaties. En dan kijk ik even naar achteren, wie als eerste gaat beginnen? Wie van de drie? Dat is de heer Noels. Er is één nadeel, uw naam komt dan niet zo in beeld. Dat is altijd maar de vraag, wie is wie? We werken gelukkig zonder naambordjes met de microfoons. Gaat uw gang. De heer Goossensen: Heel leuk. We staan hier ook in duoverband, uiteraard, DordrechtZwijndrecht. Mijn naam is Hans Goossensen, ik ben directeur in Dordrecht, sinds eind 2016. En naast mij de collega. De heer Noels: Kevin Noels, concernmanager ruimtelijke ontwikkeling, sinds 2020 ongeveer. En ook verantwoordelijk voor een aantal afdelingsoverstijgende, bovenlokale projecten. De heer Goossensen: En voor onze Dordtenaren ook een bekend gezicht, zullen we maar zeggen. Ik ga het eerst een stukje doen. Jij pakt hem straks over. We hebben de titel

2

meegegeven, leuk dat we dit trouwens hier kunnen toelichten, Samen verstedelijken langs de Oude Lijn. Want het is ook echt samenwerken. Er is weleens wrijving. En zonder wrijving geen glans. Maar we laten zien in dit verhaal, tien minuutjes, dat het echt samen moet en dat het samen ook een hoop kan opleveren. Kevin pakt zo de periode van onze programmatische samenwerking, van eind 2019. Maar ik begin in 2017. Ik was hier net als ambtenaar begonnen in Dordrecht. En we waren slecht uit de crisis gekomen. Heel veel gebiedsontwikkelingen waren in de crisis vroeg of laat een beetje misgelopen of in ieder geval half gereedgekomen. En het ging slecht met de bedrijvigheid. We waren banenplannen aan het trekken. Nedstaal ging failliet. ISC 300 banen de weg. Toen hebben we een directeur-generaal van BZK uitgenodigd. Chris Kuijpers is zijn naam. Hij zit er nog steeds. En dat werd gedaan door mijn gemeentesecretaris Martien van der Kraan. En we stonden bij Bellevue op het balkon. Ik zie ons uitkijken over het water. En toen zei Martien, Chris, als je naar onze regio denkt, waar denk je aan? Zei Chris, afvalputje, alles moet er doorheen. Drukste punt van het binnenvaartverkeer. Heel veel autowegverkeer er doorheen op die corridor Rotterdam-Antwerpen. Over het spoor nog van alles, door die steden heen.

En toen zeiden we, moet ik eventjes wachten, maar dat is precies ons punt waar je even naar moet luisteren, Chris. Want dat we een schakel zijn op die internationale assen tussen Rotterdam en Antwerpen en die A15 as, dat weten we. En daar zijn we heel druk met het Rijk mee bezig om dat goed te plooien. En ook bedrijvigheid langs bijvoorbeeld de snelwegen te ontwikkelen. Maar de sociaaleconomische ontwikkeling hier is niet in balans. Wij hebben steeds meer moeite om de voorzieningen voor mensen die hier nodig zijn goed op peil te houden. En wij moeten echt ook andere dingen doen dan een goede schakel zijn op die assen om die weg met elkaar naar boven te vinden als regio. En waar gaat het dan om? Dat ging om en dat gaat om verstedelijken en het gaat om transformaties in de maakindustrie. Over dat middelste, want daar zit eigenlijk de kern, het volgende. Moet u eens even kijken. We hebben toen dit plaatje ook laten zien. Chris, moet je eens kijken. Het plaatje links, daar zie je in statistieken in kleurtjes uitgewerkt in welke mate mensen op de middelbare school of jongeren op de middelbare school kiezen voor havo-vwo. In dit geval vwo, is het plaatje. Dan zie je dat dat in Nederland heel gelijk is. Overal in elke regio worden ongeveer evenveel kinderen richting het vwo opgeleid. Maar kijk eens even dat plaatje erna.

Dan zijn die jongeren, ze zijn eerst in de cohort 16-jarige, dan zijn ze 35. En waar wonen ze dan? Dan zie je een enorme concentratie in de regio Utrecht-Amsterdam. Daar zijn heel veel van die hoger opgeleide, afgestudeerde 35-jarigen dan woonachtig. En dan is er één wit vlekje in de Randstad. Daar staat dat pijltje bij. En dat is DrechtstedenGorinchem. Wij slagen er heel slecht in om de jongeren hier vast te houden die hier de hogere opleiding volgen. Maar we slagen er ook niet in om die jongeren die naar studentensteden gaan weer terug te winnen. Terwijl andere gebieden, kijk naar de regio Gouda of de Bollenstreek, ook geen hoger onderwijs hebben. Die krijgen dat wel voor elkaar. En dat moet wel veranderen. Tweede kwartaal 2017 opeens de arbeidsmarkt sloeg om, want de maakindustrie zag het weer helemaal zitten en we gingen in de arbeidsmarkt van ruim arbeidsaanbod naar krap. Was heel bijzonder. Is typisch de Drechtsteden. Het klapte in één keer om. In één keer zien die productiebedrijven weer perspectief. Die bedrijven zeiden tegen ons, kijkend naar de vervangingsvraag, ik heb het niet eens over die economische spurt die we in de laatste jaren hebben gehad, die ligt bij ons op 10.000 hbo'ers. 10.000 mensen die richting 2030 met pensioen gaan. En ook nog eens even 15.000 mbo'ers. Wat natuurlijk je echte

3

potentieel was, want mbo'ers bewegen gewoon minder vanuit hun huis richting een baan. Dat gaf eigenlijk de kern aan van wat we gestart zijn vanuit de regio. Ik zie ons nog bezig ook met Peter van der Velden, toen tijdelijk burgemeester, om die agenda vanuit het regioperspectief tussen de oren te krijgen bij de provincie en bij het Rijk. Om het een beetje te versimpelen, als je bij het Rijk en bij de provincie komt, mag je nooit tien dingen doen. Doe je te veel. En als je maar één ding doet, doe je te weinig. Wij deden vier dingen, zogenaamd. Toen hebben we gezegd, wat moet er? We waren bezig met dat bruine DistriPark aan de zuidpunt van Dordrecht. Dat is een banenmotor. We waren bezig, en nog steeds, langs de oevers, met die groene plekken. Voor een deel transformeren. Voor een deel ook herstructureren en oplappen. En we waren bijvoorbeeld deze met campusontwikkeling, samen met de provincie. Maar het belangrijkste, zeiden we, dat is die rode banaan, dat is de Spoorzone ontwikkeling, want daar willen we 6.000 tot 9.000 woningen bouwen. En daar moeten ook stedelijke banen bij. Dan moet je ook een aantal voorzieningen kunnen concentreren, waaronder ook die campus. En dat moet met ov heel goed ontsloten zijn. Wat was toen ons geluk? We bleken niet de enige in Zuid-Holland.

Eigenlijk alle gemeenten die langs het centrale spoor, dat noemen we de Oude Lijn, tussen Leiden en Dordrecht lagen, had eigenlijk dergelijke plannen, zoals wij in Dordrecht-Zwijndrecht. Dat hebben we toen eens opgeteld, 2017. Toen bleek dat we met elkaar 170.000 huizen konden bouwen. Dat is een getal wat nog steeds staat. Het aanbod wat wij toen, 8 gemeenten... Daar zitten ook Den Haag en Rotterdam bij, Schiedam, Rijswijk, Leiden, Delft. Dank je wel. Zoetermeer zat daar ook bij, een beetje als een buitenbeentje. We hebben gezegd, we willen best die 170.000 woningen bouwen. En we willen daar ook ruimte maken voor extra banen, maar dat kan niet zonder een goed ov-concept. Want als we al die huizen bouwen in onze gemeente en die moeten allemaal met een parkeernorm van 1 de snelweg opdraaien, wordt het 1 grote bende hier in Zuid-Holland. Het loopt al vast. We hebben gezegd tegen het Rijk, wij willen ons best... En dat was een Verstedelijkingsakkoord, 2017. Wij willen dit best met elkaar beetpakken, maar dan is het credo geen rails, geen woningen. Kortom extra ov, hoogfrequent ov, op zijn minst tussen Den Haag en Dordrecht, en Dordrecht tot en met het Leerpark, dan moet u denken aan zo'n 8 keer per uur, het liefst 12 keer, maar minimaal 8 keer per uur. En rondom die ov-knopen gaan wij verstedelijken. Dat is eigenlijk het verhaal geweest.

En zo zijn we eigenlijk vanuit die Verstedelijkingsalliantie, samen met de provincie en met MRDH, met de ministeries BZK en I&W bezig. Laatste plaatje. En dan ziet u, dat kunt u nu al zien als u bijvoorbeeld op de site www.verstedelijkingsalliantie.nl kijkt, op heel veel plekken rondom die stations hoogbouw. Als je 170.000 woningen wil bouwen, dan zie je rondom die hoofdstations... En het valt hier nog mee op deze plaatjes, omdat dat niet zo heel hoog is. Maar als je bijvoorbeeld bij Den Haag nu kijkt of Zoetermeer of Leiden, dan zie je inderdaad behoorlijk hoge gebouwen. En dat betekent ook dat je ontzettend goed moet nadenken over het mobiliteitsconcept. Dat betekent ook dat bijna iedere gemeente aan STOMP doet. Dat wil zeggen inzet op ov en ook in de combinatie met fietsen. Dat betekent ook voor die nieuwbouw en de gebieden die rondom die stations liggen lage parkeernormen. Proberen waar het kan ook met parkeervoorzieningen als garages te werken. Dat is het verstedelijkingsconcept wat hieraan vasthangt. En het betekent, en dat is echt ook onze lobby voor de laatste paar jaar, voldoende groen en ontmoetingsmogelijkheden. Je wil natuurlijk niet de hoogbouw creëren waar je je over 10 jaar met elkaar voor schaamt. Kevin gaat zo vertellen hoe ons verhaal in dit, noem het

4

maar even ontwikkelprogramma... Hoe dat zit, Dordrecht-Zwijndrecht. Misschien nog even, ik heb net al verteld het is geen rails, geen woningen. We zitten inmiddels in de MIRT-verkenning. Dat is wel een prachtige status. Ik maak dat nu voor het eerst mee. Sinds een, een jaar of 2,5 betrokken in zo’n traject, waarin je gaat naar een enorme infra-investering. Die zal ongeveer 1,6 miljard, misschien wel 2 miljard zijn. En daar gaat het over extra rails tussen Den Haag en Dordrecht, bestaande stations, waaronder het station Dordrecht opknappen en ook nieuwe stations, waaronder het station Leerpark. Dat moet nog wel even worden afgemaakt. En elke keer wordt wel gekeken, gaan die woningen er ook komen? Want de samenwerking tussen ministeries is wel zodanig dat als BZK het vertrouwen zou verliezen in onze ambities op woningbouw, dat er bij wijze van spreken nog gedurende die verkenning ingegrepen kan worden op wat wij daar onder het kopje geen rails, geen woningen... Je kunt het ook omdraaien, geen woningen, minder rails, misschien minder stations. We zullen daar gewoon op moeten leveren. Dat is natuurlijk het spannende aan dit verhaal. De voorzitter (Zwijndrecht): Kevin jij gaat door. En dan nog even informatief voor alle raadsleden aanwezig. 11 april kunt u in het Leerpark terecht op het kader van de Oude Lijn. Daar kunt u meepraten. Dat is dan het kader van ProRail.

En daar kunt u van zeven tot negen terecht. Behalve dit verhaal kunt u dan ook nog actief op de rails. Kevin. De heer Noels: Eigenlijk die ontwikkeling, die Hans net al eventjes geschetst heeft, die wil ik nog even in het perspectief van de Groeiagenda zetten en in het perspectief van een gezamenlijk ambitiedocument Spoorzone, wat Dordrecht en Zwijndrecht samen hebben gemaakt. Ik ga daar wel een beetje snel doorheen, want collega's Mark uit Dordrecht en Bas uit Zwijndrecht zitten natuurlijk klaar voor het echt interessante deel van deze avond. Namelijk, hoe komt dat er uit te zien in onze verschillende steden? Maar toch eventjes. In 2018 ook onder andere op dat verhaal van wat Hans net vertelde, hebben we ook met elkaar een Groeiagenda gemaakt. En die was in 2018 nog vooral heel kwantitatief van aard. Dat kwam ook omdat het een belofte moest zijn naar hogere overheden, naar het Rijk dat we het in deze regio wel met elkaar gingen... Daar ging het eigenlijk puur heel veel ook echt kwantitatief over, hoeveel woningen gaan we in deze regio echt toevoegen? Hoeveel banen gaan we nu met elkaar creëren? Daar hebben we eigenlijk in 2022, hier staat ’23, is de laatste bijgewerkte versie, is daarom ook in de verschillende raden... Een herijking heeft daarop plaatsgevonden.

En daarin zie je eigenlijk dat aan die 4 sporen, namelijk energietransitie af in 2050, 25.000 woningen, 20.000 banen en een goed bereikbare regio. Dat daar ook veel meer het kwalitatieve spoor van brede welvaart is toegevoegd. Hoe zorgen we ook dat we die dingen die we in deze regio doen dat die ook echt duurzaam zijn? Dat is eigenlijk het verhaal van de Groeiagenda, die hier achterligt. En eigenlijk die Groeiagenda an sich, die realiseer je natuurlijk niet vanuit dat document. Het zijn uiteindelijk die projecten die je in de verschillende steden doet die je op moet tellen tot realisatie van die Groeiagenda. En eigenlijk het grootste meervoudige lokale project wat we toen ook met elkaar hebben ontwikkeld is de Spoorzone Dordrecht-Zwijndrecht verhaal, wat ook meer is dan woningen alleen. Eigenlijk de kern is dat je dat spoor, dat ov niet meer ziet als een belemmering, maar misschien wel de grootste kans die je hebt om te verstedelijken, om meer economische groei, om meer woningen toe te voegen. De laatste keer dat hij bij uw raden langs is gekomen, was dat de 90 procent versie van ons

5

gezamenlijk ambitiedocument. Dat ging niet alleen over woningen. Dat ging over deze 5 ambities. Die bijdrage aan onze woningbouwopgaven, maar ook de groei van het aantal banen en het versterken van onze economische positie, het verbinden van wijken en ov als drager daarvan, met duurzaamheid als belangrijk spoor om het ook echt goed te doen. Hier staat hij nog eventjes. En wat Hans net ook al liet zien in het plaatje, daar zie je dat er ook onderscheid is in hoe... Het moet ook passen bij het type stad van hoe je verstedelijkt langs zo’n spoor. En hoogbouw is een manier, maar het is niet per definitie zo dat hoogbouw de enige manier is om hoge dichtheden in je gebieden te creëren. Denk aan Parijs, Barcelona. Dat zijn steden waar je over het algemeen niet hoger dan 5, 7 gaat, maar waar de bewonersdichtheid juist heel erg hoog is. En het moet ook passen bij de gebieden die er zijn. En dat idee dat je langs die sporen bijdraagt aan die generieke ambitie, maar wel op een manier die past bij de stad, dat was vanaf het begin ook al verankerd in ons gezamenlijke Spoorzone document. Daar zie je ook dat in dat document de verschillende ontwikkelperspectieven voor de stationsgebieden ontwikkeld zijn.

En vanuit die diversiteit hebben we eigenlijk een hele mooie samenwerking met elkaar opgebouwd, die echt heeft geleid, juist omdat we het samen doen, tot een veel betere positie bij het Rijk, bij de provincie, tot betere toegang tot subsidieaanvragen en dergelijke. Het is een samenwerking die we ambtelijk in ieder geval ook wel heel erg koesteren. Hier nog eventjes een plaatje over de visies per stationsgebied. Maar ik denk dat het een mooi moment is om het woord over te laten aan... De voorzitter (Zwijndrecht): Mark, denk ik. Mark van Oosterhout, programmamanager uit Dordrecht. Ga je gang. De heer Van Oosterhout: Dank je wel, voorzitter. Ik neem aan dat er zo een presentatie ook volgt, want we gaan toch vooral ook een beetje plaatjes kijken. Ik ben programmamanager Bouwende Stad en ik ben projectdirecteur van een aantal gebiedsontwikkelingen, waar we zo langs gaan lopen. En er is me tot 3 keer toe op het hart gedrukt om het kort te houden vanavond. Dat ga ik wel proberen, maar met een presentatie gaat dat wel makkelijker. Fantastisch. Waar komen we vandaan? Waar komt die ambitie om 11.000 woningen te bouwen vandaan? Wat Hans net ook als schetste waar Dordt vandaan kwam, is dat we last hadden van krimp, lage woningbouwproductie in de jaren rond 2015, 2016, ‘17 ongeveer, vrij veel goedkope woningvoorraad en vooral we hadden bijna geen planvoorraad.

En u weet allemaal, op het moment dat je wil gaan bouwen, moet je plannen hebben om te zorgen dat die plannen ook gebouwd gaan worden. En wat ik al zei, in de hele lage woningbouwproductie met een dieptepunt in 2014, waarin er maar liefst 40 woningen zijn opgeleverd in Dordt. We hebben toen gezegd, daar is een kwaliteitsimpuls voor nodig. Er is ook heel erg gekeken, de sociaaleconomische schaalsprong, welk woningtype hoort daarbij en op welke manier kunnen we dat gaan doen? Er is toen in de Woonvisie, die toen door de raad is vastgesteld, deze verdeling van woningen opgezet. 10 procent sociaal, 10 procent middenduur en zo naar de duurdere categorieën steeds meer. Vooral ook om dat totale woningareaal in Dordt in evenwicht te kunnen halen. Nou dacht ik dat ik op het knopje had gedrukt, maar dat is nog niet blijkbaar. 4 jaar na de start in 2018, toen voor het eerst die ambitie is uitgesproken om dat aan woningbouwproductie te gaan doen. We zagen een verdubbeling van de jaarlijkse woningbouwproductie. Verdubbeling van het aantal woningen in aanbouw. We zagen

6

vooral het aantal bouwvergunningen enorm stijgen. En daar waren we natuurlijk ongelooflijk blij mee, want dat is echt een voorbode van wat er gebouwd gaat worden natuurlijk. De krimp was gekeerd. En we zagen ook dat woningen wat groter werden. De verdubbelingen van het aantal woningen in aanbouw ziet u hiervoor. Ook de stijging daarvan. En iedereen snapt natuurlijk dat het groene lijntje het rode lijntje volgt. Dat trekt steeds verder door. De bouwvergunningen, zoals ik al zei, meer dan verdrievoudigd. Dat probeer ik hier met een pointer, maar dat ziet u natuurlijk niet op ieder scherm. Maar u ziet daar natuurlijk waar we net een heel erg licht kleurtje in Dordt hadden, toen het ging over de huisvesting van hbo'ers, zien we op dit moment een heel donker kleurtje op het moment van het aantal afgegeven bouwvergunningen. Daarmee zagen we ook dat we in Nederland wel een sprongetje hadden gemaakt. En daar zijn we erg blij mee. Woningen bouwen is natuurlijk geen doel op zich, maar je wil dat vooral om je stad te versterken, je voorzieningenniveau overeind te kunnen houden. En daarvoor is die groei van het inwoneraantal wel een belangrijke. In 2018 zaten op rond de 118.000 inwoners. Per 1 maart, uit mijn hoofd gezegd, op 122.275.

Er is natuurlijk een behoorlijk aantal mensen uit Oekraïne bijgekomen in die tussentijd, maar we zien ook dat van de totale woningbouwproductie intussen staan we op ongeveer 3.600 woningen, waar ook nog een aantal woningen af moeten eigenlijk, omdat ze gesloopt zijn. Die bouw zijn er 3.600 geweest. Zien we wel een stevige stijging van het aantal inwoners, zoals ik al zei. Op het moment dat je verder wil bouwen, zien we ook dat er een aantal onzekerheden zijn, omdat, ik hoef het u allemaal niet uit te leggen, de bouwproductie is behoorlijk gestagneerd, dat had deels te maken met de energieprijzen, zodat we met materialen in de knel kwamen. Maar vooral ook de stijging van de hypotheekrente was een behoorlijke onzekerheid, aan de ene kant voor mensen die een woning moeten kopen, maar aan de andere kant natuurlijk ook voor heel veel investeerders die met hypotheekrentes en gewoon rentes bij de bank te maken hebben. En als aan die kant je investeringsvolume daalt en aan de andere kant het kostenniveau door de gestegen bouwprijzen stijgt, dan is het vrij makkelijk uit te tekenen wat er gebeurt. En dat hebben we ook met zijn allen gezien. En ik ben eigenlijk wel heel erg blij om nu te kunnen merken dat juist die hypotheekrentes weer wat aan het stabiliseren zijn, maar dat je ook aan de kant van de bouw merkt dat er wat meer stappen worden gezet.

Je merkt dat de bouwproductie hier en daar wat opdroogt. Dat leidt er ook weer toe dat bouwers wat gretiger zijn om toch te gaan bouwen. Die 11.000 woningen realiseren vanaf 2018, daarvan hebben we gemerkt, we hebben toch een beetje een achterstand in Dordt opgelopen. De eerste 4.000 woningen zijn ongeveer voor de eigen behoefte. En juist nu bij de wat grotere gebiedsontwikkelingen zien we ook heel erg vaak dat een groot deel van de afname van woningen ook echt voor Dordtenaren is. Deze coalitie heeft afgesproken, opgenomen in het Politiek Akkoord, dat we 30 procent sociale huur daarvan realiseren in de periode ‘22 tot ’26. En daarvan zijn wij natuurlijk ongelooflijk afhankelijk van de woningbouwcorporaties. Met name Trivire en Woonbron in Dordrecht, waar we nu ook veel mee spreken om te zorgen dat dat gaat lukken. En we zien daar ook wel echt dat daar een been wordt bijgetrokken. Zijn we natuurlijk ongelooflijk blij mee. En we willen nog planvoorraad toevoegen, conform de Woonvisie. En dat betekent dat er 1.500 koopwoningen onder de 355.000 euro moet worden geprogrammeerd. Waar doen we dat dan? Dit is globaal een kaartje van onze wat grotere planvoorraad. Je herkent natuurlijk gelijk bijvoorbeeld het Maasterras, onderdeel van de Spoorzone, waar we het hier ook over hebben met elkaar. En in de

7

legenda ziet u net even een beetje de fases waarin die plannen zitten. En welke zijn dat dan? Daar kom ik zo op. De rol van de gemeente hoef ik u niet uit te leggen, maar wij zijn vooral van de plan en de besluitvorming, waarbij gemeenteraad en het college natuurlijk eigen rollen hebben. Maar we bouwen zelf geen woningen. We hebben die markt, de ontwikkelaars, de afnemers, niet alleen particulieren, maar zeker ook investeerders en woningbouwcorporaties ongelooflijk hard nodig om te zorgen dat dit allemaal gaat lukken. Eigenlijk zijn we allemaal een soort onmisbare schakel in dat geheel. Die doorlooptijd in de besluitvorming hebben we gelukkig wat terug kunnen brengen. Eerder hadden we in Dordt er last van dat het 6, 7, 8 jaar duurde voordat er plannen konden. Op steeds meer plekken hebben we dat weten bekorten. En steeds vaker lukt het om dat binnen de 3 jaar te doen. Bouwvergunningenprocedure is verkocht, omdat we de mensen die die bouwvergunning moeten gaan verlenen van de OZ vaak al veel eerder aan tafel halen, zodat zij de vragen die ze normaal achteraf gaan stellen, op het moment dat de procedure begint te lopen, dat ze de antwoorden daarvan al hebben gehad tijdens het proces. En de bouwtijd varieert. De hele snelle versies gaan in 5 maanden. De hele complexe projecten vaak in 24 maanden. Maar ook daar zien we wel verbetering.

Dat leidt tot een monitor die wij zelf bijhouden, op basis waarvan we voorspellingen doen voor die woningbouw. En daarbij zien we dat we in principe in ‘26 de eerste 6.000 woningen gebouwd zouden moeten kunnen hebben. Maar de enorme disclaimer is daar natuurlijk bij, zoals ik hem daarstraks ook al vertelde, dat hangt natuurlijk helemaal af van wat de bouwkosten doen, hoe snel dat er verkocht wordt, hoe snel dat woningbouwcorporaties en andere investeerders af kunnen nemen. Ze zijn heel erg afhankelijk van andere partijen. Maar tegelijkertijd zien we ook dat het, op basis van wat we in het verleden hebben gezien, vaker lukt. De realisatie van het gewenste programma. Ik had verwacht dat we al veel sneller bij de plaatjes van de andere gebiedsontwikkelingen zouden zijn. Dit is in ieder geval de stand van zaken in 2022. Hier kunt u zien wat wij op dit moment geprognotiseerd hebben van de verschillende segmenten, wat er al gepland is en wat er nog moet komen. De vrije ruimte is koop tot 355 K. Die is natuurlijk nog vrij weinig gepland. Daar komt ook die ambitie uit het Politiek Akkoord vandaan om te zorgen dat die meer gepland worden. Een aantal gebiedsontwikkelingen waar we aan werken. Een hele in het oog springende voor ons is die aan de Spuiboulevard.

In 2017 is daar met een aantal SpuiSafari's door Stichting de Stad mee gestart om op te halen wat de wensen waren van verschillende mensen die daar in het gebied wonen, hun bedrijven hebben, maar ook andere stakeholders in de stad. En daar is de gebiedsvisie Spuiboulevard uitgekomen. De essentie is dat naast een aantal ontwikkelingen die daar lopen, een aantal ook al intussen gerealiseerd zijn of gerealiseerd worden, we het nieuwe Dordthuis gaan bouwen. Dat speelt natuurlijk de ruimte vrij rond Crown Point en het huidige Stadskantoor, waar we 500 woningen toe gaan voegen en een nieuwe Spuihaven garage gaan maken. Dat Dordthuis is op dit moment in aanbouw. We gaan ervan uit dat het eind 2025 opgeleverd wordt. En dat geeft ons de ruimte om op de plek van het huidige Stadskantoor nieuwe woningen te maken. U weet allemaal met dat soort artist impressions, het wordt nooit zoals op de eerste plaatjes. Dit is een idee van wat het gaat worden. Maar het geeft wel aan dat je met het spelen met hoogte en het spelen met de rooilijnen zorgt dat je een heel levendig binnenstadklimaat krijgt op die plek. En daarmee wordt de vergroende Spuiboulevard... Het is de bedoeling dat dat er ongeveer zo uitkomt te zien, met een nadrukkelijke knip voor het autoverkeer, zodat bussen, fietsers,

8

voetgangers nadrukkelijk het primaat krijgen en veel meer van het water kan genieten bij de Spuiboulevard. Dat dat eigenlijk een heel ander gebied wordt dan het versteende gebied wat het nu is. Daarmee doen we natuurlijk voor klimaatadaptatie ook heel veel goeds. Een andere plek waar we aan de gang zijn geweest en wat nu opgeleverd is, is aan het Leerpark, de Professor Langeveldlaan. Dat is een plek geweest waar we heel erg gezocht hebben, welke ontwikkeling kunnen we daar waarmaken? Omdat het een beetje een moeilijke hoek was om te ontwikkelen. Heijmans was op dat moment de ontwikkelaar daar en woningbouw kwam niet uit. Zelfs ook de bedrijfsfunctie die er was, die kwam niet uit. En uiteindelijk zijn we naar een oplossing gaan zoeken in combinatie met Heijmans en Jan Snel. En daar is een wooncomplex uitgekomen met nu 333 woningen voor starters en studenten. Dat is net opgeleverd en functioneert op dit moment. Een andere belangrijke voor ons is het Gezondheidspark. Dit zijn eigenlijk allemaal verouderde plaatjes. Ballast Nedam zat hierop als ontwikkelaar. Voor de eerste fase hebben we daar intussen afscheid van genomen en we hopen daar, na een uitspraak van de rechter, duidelijkheid te hebben op welke manier dat we hier verder kunnen.

Maar het is wel een gebiedsontwikkeling die ruimte geeft aan ruim 700 woningen, op het moment dat we de parkeergarage ook hebben opgeknapt en hebben uitgebreid. Woningbouwontwikkeling die op dit moment volop in beweging is, is Amstelwijck. Waarin we het klimaatadaptieve, het 40 procent groenblauwe in de wijk, als kernkwaliteit hebben gedefinieerd. Veel grondgebonden woningen. Af en toe appartementen. Het is het gebied tussen de Amstelwijck bedrijventerrein en de moskee, waar we ongeveer 800 woningen kunnen gaan maken en waar je ongelooflijk geniet eigenlijk van al het volwassen groen wat er staat. Er zijn weinig wijken die dat gelijk zo hebben. Daarnet iets naast ligt Wilgenwende. Is nu vrij ver opgeleverd. Zijn ruim 600 woningen. Een gebied wat verder afligt van de stad. Tegelijkertijd daardoor ook weer heel erg dicht tegen de Biesbosch aan ligt en op die manier veel kwaliteit kent voor de mensen die daar wonen. Ook weer een mix tussen grondgebonden en een aantal appartementen. Ik denk dat dit de verkeerde presentatie is. Maar de tien minuten zijn ook om. De voorzitter (Zwijndrecht): Mark, vragen mogen zo meteen. Eerst komt nog even Bas Pijl. Die vertelt even vanuit het Zwijndrechtse deel het. En daarna heeft u nog de mogelijkheid om wat vragen te stellen over de presentaties an sich. Bas. De heer Pijl: Mag bij mij ook de presentatie aan. Voor u staat een gezegend man.

Ik heb namelijk de mooiste baan van Nederland. Ik werk als stedenbouwkundige bij Zwijndrecht, maar daarnaast werk ik ook in het CID Den Haag. Ik kan in Den Haag afkijken hoe het moet en dat kan ik hier in de praktijk brengen. Mooier dan dat wordt het niet, denk ik. Ik wil jullie gaan vertellen over de projecten die wij doen rondom ons station. En we hebben een tijd geleden, twee jaar geleden, met Mecanoo gestudeerd. Eigenlijk Zwijndrecht speelt in op de toekomst, zoals die hier staat, van rondkijken, hoe moet Zwijndrecht zich doorontwikkelen? We gaan hiermee aan de slag in de nieuwe ontwikkelvisie die we gaan maken. Deze gaat nog zeker terugkomen. Hoe kom ik bij de volgende, Chris? Dat is deze. Excuus. Hij schiet terug. Check. Dat is bijzonder. Hij deed het wel. Maar ik druk echt op de volgende. Niet meer aanzitten. Stationskwartier Zwijndrecht valt eigenlijk in meerdere deelgebieden uiteen. Dit zijn eigenlijk alle deelgebieden. Passage, Planeet, het Walburg, Afslag en Koninginneweg, De Wijck, Twister en Brandweerlocatie, Maasterras West en Oost, Indische Buurt en de DGL, waar

9

wij aan het werk zijn binnen de stationsomgeving Zwijndrecht. Als het goed is, hoop ik dat... Gaat hij weer terug. Onzin. Onzin. Moet ik die doen? Check. Ik weet nu hoe het werkt. Dit gaat niet meer gebeuren. Hier ziet u heel onze stationsomgeving, met alle projecten daarin vermeld. In onze planmonitor staan 4.000 woningen, waarvan 2.600 gepland zijn in de stationsomgeving. 400 woningen zullen in de Noordoevers gebouwd gaan worden. En daar gaan we het vanavond niet over hebben. Alle projecten die hier staan, die ik net liet zien in de inleiding, gaan hier vanavond behandeld worden. En gaan we jullie de status van laten zien. Het is altijd leuk om te beginnen met je eigen project. Ik ben een projectleider van de Passage. En eigenlijk wordt daar, naar mij weten, wat ik heb horen vertellen, al meer dan 20 jaar gewerkt om te komen tot iets met de ontwikkelaar. En ik ben er best trots op dat dat mij gelukt is, omdat we recentelijk een samenwerkingsovereenkomst hebben getekend met de ontwikkelaar Van Wingerden en dat we hier woningen gaan bouwen rondom de Passage. Zodat de Passage weer onderdeel kan worden van de Groeneweg. En daarmee eigenlijk Pieter Verhagen, misschien bij sommigen bekend, weer in ere hersteld kan worden, de Groeneweg, waar u nu thans aan zit. Dat is wel echt heel tof om dat te mogen doen. 62 woningen, wat ik net zei, in de middeldure huur.

Planetenbuurt, daar hebben we een samenwerking met Trivire, de woningbouwcorporatie en KAW architecten. En de Planetenbuurt valt uit in 2 verschillende gebiedsontwikkelingen. Het onderste deel zal gerenoveerd worden. Daar ziet u zo meteen wat afbeeldingen van. Het bovenste deel zal bestaan uit sloop nieuwbouw. En hier zullen 300 woningen terug gaan komen, waarvan 150 gerenoveerd en 150 nieuwbouw. U kunt hier zien hoe die portiekflats getransformeerd gaan worden. Het is wel heel tof om met een gezamenlijk team hieraan te mogen werken, waarbij we voor het hele Stationskwartier, is wel goed om dat te benoemen, echt een beeldkwaliteitsplan hebben opgesteld. En dat hebben we met Henk Hatzema gedaan en met Atelier Dutch. Daar hebben we echt een behoorlijke tijd aan gewerkt. En daar hebben we echt wel beschreven hoe ook de architectuur, de vergroening, de verduurzaming, echt alles moet gaan landen in onze gebieden. Met Henk Hatzema vorm ik samen ook het Q-team, en met een aantal andere collega's. En daarmee zitten we ook echt met de ontwikkelaars en met de woningbouwcorporatie waar we mee werken om tafel om te zorgen dat hetgeen wat we hebben vastgesteld met elkaar dat dat ook echt daadwerkelijk gerealiseerd gaat worden. Als het goed is, gaat hij door. Walburg, is goed om hierbij te zeggen dat dit echt een ambtelijke verkenning is.

Dit is in de raad weleens een keer getoond, een aantal jaar geleden. We zijn hier niet meer mee verder gegaan, maar we hebben wel gekeken als verkenning, wat zou hier mogelijk kunnen zijn? En wat opvallend is in Walburg, is dat het behalve, een zevenkoppig monster noem ik het altijd, een naar binnen toegekeerd winkelcentrum, dat we dat eigenlijk willen gaan openbreken in de toekomst, mocht dat ooit zover kunnen komen, waarbij we het STOMP-principe willen toepassen, waar we wegen willen gaan laten vervallen voor groen. Zodat onder andere het park, wat eigenlijk nu ingesloten ligt tussen twee mobiliteitsaders, onderdeel kan worden van het winkelcentrum. Nogmaals, dit is die ambtelijke verkenning. Dit is echt wel nog niet een verdere status, maar we hebben er wel op gestudeerd om te kijken ook, wat is het laadvermogen? En dat kunt u in deze afbeelding zien. Om te kijken, wat is het laadvermogen en hoe kunnen we daar een toekomst voor geven? Verder op de agenda gaat hieraan gewerkt worden. Hier zouden minimaal rond de 700 woningen kunnen komen. Ook voor mij geldt dat de presentatie iets ouder is. Echt voor het station, echt pal tegenover het station komt een

10

nieuw gebouw van Woonkracht10 te staan, dat kantoorgebouw. En wat we daarin hebben gedaan, in de huidige situatie kunt zien dat er echt 1 grote wandvorming is. Die gaan we doorbreken, zodat we de oude structuren weer eigenlijk kunnen terugbrengen, waarbij er ook een normale, goede loop kan ontstaan naar het centraal station Zwijndrecht. En waar we eigenlijk van plan zijn om ook het STOMP-principe toe te kunnen gaan passen, zodat we het voorplein ook veel meer kunnen gaan vergroenen. En daarmee ook het verkeer wat kunnen gaan terugdringen, in de vorm van het autoverkeer dan. Hier gaan we starten in 2025. Hier zullen 207 woningen gaan komen. Dat is inclusief het gedeelte van de Koninginneweg, die niet getoond wordt. Daar zal sloop nieuwbouw gaan plaatsvinden. De Wijck. Hier is recentelijk ook de Omgevingsvisie voor goedgekeurd. Hier zal eerdaags gebouwd gaan worden. En het heugelijke voor ons is dat er 150 inschrijvers waren voor 55 woningen. Dat ziet er gewoon heel goed uit. En hier maken we eigenlijk aan het Stationsplein het plein af, door middel van een appartementencomplex neer te zetten, met daarachter grondgebonden woningen die aansluiten op de wijk Noord zelf. Het appartementencomplex maakt weer onderdeel uit van het plein, waardoor het plein ook echt daadwerkelijk omkaderd gaat worden door woningen. 55 woningen. En eigenlijk gaan we hier volgend jaar mee starten.

Dat is best snel, denk ik. We hebben eigenlijk alle projecten best wel in de steigers staan om te gaan aanvangen. Twister en Brandweerlocatie. Dat doen we met ABB. Dit is echt nog een studie. Hier zijn we echt nog met elkaar aan het verkennen van, wat is het laadvermogen? Het is goed om te laten zien. Binnen ons bestemmingsplan zouden er 202 woningen kunnen worden gerealiseerd op zowel de Brandweerlocatie als op het Twister en Trivire pand en de hoek van de gemeente zelf. We zijn met ABB in studie om te kijken hoe we dat kunnen gaan inpassen op termijn. Maasterras West, ook recentelijk getekend. Hier gaan we volgend jaar ook starten. 193 woningen, waarbij we 2 appartementencomplexen eigenlijk als een soort brugwachter, zo hebben wij hem genoemd, de poortwachter, ook naar de stadsbrug toe, om daarmee wel echt Zwijndrecht onderdeel te laat worden in dat weefsel. En aan de kant wat er aan Dordrecht staat te gebeuren. Die verstedelijking en die verdichting krijgen we hier ook te zien. Deze verkaveling is gemaakt met VORM-Blauwhoed. 193 woningen, waarbij we met de architect echt gedacht hebben van die industriële tuinstad, om die terug te laten brengen. Het Maasterras Oost, aan de oostzijde. We gaan bijna naar de waterkant toe. Daar zitten we ook echt nog in een ambtelijke verkenning, een stedenbouwkundige verkenning. We hebben hier nog geen partner voor geselecteerd.

We weten ook niet wat we gaan bouwen. Wat we wel hebben gezien, dat we een laadvermogen van 300 tot 350 woningen hier kwijt kunnen. En de intentie die wij daar hebben is om principe à la little C, echt in de hoge dichtheid, te gaan bouwen. Niet al te hoog, maar wel echt de hoge dichtheid. Of dan wel wat in Rotterdam nu gebeurt met het Deense bureau Effekt, die Feyenoord City heeft overgenomen. Bovenste plaatje is van Effekt. Om echt in die 5 lagen, waar Kevin Noels het straks over gehad, 5 tot 7 lagen daar in hoge dichtheid, maar toch ook wel een hele prettige groene wereld te gaan creëren. Hier wordt nog verder volop op gestudeerd. De Bostuinen. Wederom is deze recentelijk ook getekend met de ontwikkelaar Van Wijnen. Echo Landscape zit hierop. Onder andere Venster Architecten. Deze is recentelijk ook in het Q-team behandeld. En zijn we akkoord gegaan met de architectuurbeelden. Dit zijn iets oudere beelden die hierin staan. Maar we zijn akkoord gegaan met de architectuur. Daar staat eigenlijk niets meer in de weg om de 193 woningen hier ook te gaan bouwen, waarbij in het park, het

11

A16 park wat wij noemen, dat is echt aan de zuidzijde van de A16, vooral grondgebonden woningen... Die onderdeel gaan zijn van de wijk die erachter liggen. En juist aan die grote, ik noem het altijd de aorta van Zwijndrecht, de Koninginneweg, de Laan van Walburg, Burgemeester Doumaweg, daar gaan we, net als wat ik bij De Wijck liet zien daarnet, een verstedelijking, verdichting in toepassen. En dat zit eigenlijk in de hoek linksonder. Daar zal hij iets steviger worden weer om die centrale as te gaan begeleiden. En de architectuur gaat er echt zo uitzien. De grondgebonden woningen aan het park. Echt wel die industriële architectuur, waarbij we onderscheidend in ieder deelgebied die industriële architectuur als beeldmerk hebben genomen, maar toch ook wel willen verschillen per deelgebied. Niet alle deelgebieden zullen daarmee hetzelfde zijn, om te voorkomen dat je een eenheidsworst gaat realiseren. Volgens mij last but not least, en dat is misschien de belangrijkste ook wel als het gaat over verbinding tussen beide gemeentes, dat is dat we 2 jaar geleden met Dordrecht, SWECO, Rijkswaterstaat en ook met Mecanoo overigens hebben gestudeerd van, hoe nu om te gaan met die dedicated goederenlijnen, omdat we behoorlijk verdichten, maar toch ook, als het gaat over groepsrisico en externe veiligheid, best nog wel iets te doen hebben met elkaar.

En die ligt overigens ook aan de Dordtse zijde. Maar ik heb natuurlijk de Zwijndrechtse zijde laten zien, omdat ik namens Zwijndrecht het verhaal aan het vertellen ben. Hebben we laten zien hoe die ontwikkeling, en dat is best wel een hele fraaie, want je zou van het Dordwijkzone Dordrecht naar Weizigtpark bijna een soort groene long kunnen gaan maken die door Zwijndrecht zou kunnen gaan, waar bij de brug ooit een keer onderdeel zou kunnen zijn. En verder krijg je dan eigenlijk een hele groene structuur, die helemaal door zou kunnen gaan naar het buitengebied Zwijndrecht en verder helemaal naar Poortugaal, Hoogvliet, Spijkenisse, zodat je echt langs de rivier, maar ook langs de snelweg, deels onder de grond, zoals we hem bedacht hebben, fijn kunt wonen, recreëren, fietsen, wandelen, verblijven, maar vooral fijn wonen. Wat ik denk wat heel erg belangrijk is voor toekomstige generaties. Daar wil ik het bij laten, want dit is de laatste. De voorzitter (Zwijndrecht): Dank je wel, Bas. Uiteraard ook aan de andere presentatoren. U heeft lang mogen luisteren naar de presentaties. Dat is altijd een flinke opgave. U heeft de presentatie zelf natuurlijk ook in uw eigen raadsinformatiesysteem staan. Zijn er prangende vragen, want die ruimte is er natuurlijk nog wel? Mijnheer Bootsman. De heer Bootsman: Dank u wel, voorzitter. Ik heb een vraag over de eerste presentatie.

Daar ging het heel veel over, als je zoveel wil bouwen, het STOMP-principe en de ov bereikbaarheid. En toen werd er heel veel gezegd over het spoor. Maar ik mis de bus daarin. En zoals we allemaal weten, verschraalt het busvervoer in onze regio alleen maar. Ik neem aan dat dat toch ook wel meegenomen wordt. De voorzitter (Zwijndrecht): Ik vraag even aan Hans of... Of ik kijk even. Want je had het over de eerste presentatie. De heer Goossensen: Ja, absoluut. En dat is natuurlijk een punt van zorg. Want we zijn natuurlijk na de coronacrisis in afwachting geweest van, gaat de reizigersaantallen voor de NS herstellen? Dat gaat redelijk. Hoewel toch een flink aantal mensen die een autootje hebben gekocht de komende tijd lekker in de auto blijven zitten, ondanks de

12

files. Voor het herstel van, noem het maar even, de reizigersmarkt in het busvervoer, is het natuurlijk vreselijk spannend. En het is een essentieel onderdeel natuurlijk van trappen en ov. Fietspaden zijn ook ontzettend belangrijk. We moeten ook benutten dat steeds we meer gaan fietsen, ook met die elektrische fietsen. Dat hoort ook echt bij het concept. De voorzitter (Zwijndrecht): Dank. Nick, is je vraag voldoende beantwoord? Dank. Mijnheer Gündogdu. Ik kan ook zeggen Aydin, maar ik denk... De heer Gündogdu: Aydin, gemakshalve. Voorzitter, dank u wel. Ik weet niet of ik een vraag mag stellen aan de collega's van de gemeente Zwijndrecht. Maar ik ga het toch wel even doen. Ik kan me herinneren dat wij menig jaar geleden met elkaar ook in discussie zijn geraakt over de Spoorzone ontwikkeling, zowel in Zwijndrechtse zijde als Dordtse zijde. En ook vanuit de landelijke overheid werd aangegeven, als jullie willen ontwikkelen langs de spoorlijn, dan is toch wel het vervoer van gevaarlijke stoffen over het spoor een belangrijke randvoorwaarde. Daar moet namelijk een oplossing voor gevonden worden, omdat je immers niet dicht bij het spoor grootschalig zou kunnen ontwikkelen. Ik ben benieuwd in hoeverre de Zwijndrechtse gemeenteraad daarover is geïnformeerd, dan wel misschien een ander standpunt in heeft genomen, gezien deze plannen. Ik leg hem maar hier even op tafel.

De voorzitter (Zwijndrecht): Prima. De verduidelijkende vragen, ik bedoel, Aydin, ik herken het. We gaan soms in gesprek. Dit is een mooie aanzet. Ik kijk nog heel eventjes, voordat ze hierop ingaan, naar andere raadsleden of er nog een vraag was over presentaties. Want dan ronden we dat onderdeel af, zodat we in gesprek verder kunnen gaan. Jawel, Vincent. De heer Laban. De heer Laban: Dank u wel, voorzitter. Het is ook een vraag over de eerste presentatie, de Oude Lijn. Er werd heel nadrukkelijk gesteld, geen woningen, geen rails. Nou zijn we, zoals we hier zitten, vanavond alleen verantwoordelijk voor Dordrecht en voor Zwijndrecht. Maar ik denk dat het daar niet bij stopt. Den Haag, Rotterdam, Delft, alles wat genoemd werd, moeten natuurlijk ook woningen bouwen. En als die woningen daar niet gebouwd worden, heeft dat ook gevolgen denk ik voor de lijn hier. Is daar iets meer over te zeggen, hoe de plannen daar zijn en wat daar gebeurt? De voorzitter (Zwijndrecht): Ik heb daarom na de presentatie van de heer Goossensen gezegd, 11 april kunt u in het Leerpark terecht, want dit is een issue waar ook de provincie mee te maken heeft. En in de voorbereiding voor deze ontmoeting was dat wel belangrijk. Hans, kom er rustig bij. Maar dat is ook het moment dat u in het Dordtse meteen kan aansluiten. Hans.

De heer Goossensen: We hebben in 2017 met elkaar die plannen of die ambities neergezet. En we zijn nog steeds vandaag de dag een alliantie, die ook heel transparant is over hoe het zit met planningen. Dan hebben we het niet over de harde en zachte plancapaciteit, maar echt, wanneer ga je nu die huizen bouwen? We hebben nu al van die 170.000 ruim 30.000 gebouwd. En de planning voor de komende jaren, we hebben weer... Volgende maand komt onze Verstedelijkingsalliantie monitor uit. Dat gaat eigenlijk best wel goed. Is eigenlijk wel raar, want je ziet tegelijkertijd in de krant dat die woningbouw in Zuid-Holland niet echt opschiet. Dat we bij wijze van spreken maar 60

13

procent doen van de ambities. Toch maken we best wel tempo en houden we ook, want daar zat natuurlijk uw vraag aan vast, die scherpte op van, we bouwen op tijd en moet dat ov ook op tijd komen. De voorzitter (Zwijndrecht): Ik zie plotseling een heleboel vragen. Mijnheer Van der Meer, ga uw gang. De heer Van der Meer: Dank u wel. Had ik het woord gekregen? Ja. Ik had een vraag over de laatste presentatie. Er werden allemaal mooie deelplannen voor woningbouw gepresenteerd. Als ik het goed zie, gebeurt dat voor een deel ook op plekken waar al woningen staan Is er iets te zeggen over hoeveel woningen er verdwijnen door de plannen die u heeft en hoeveel er terugkomen? Daar was ik even benieuwd naar. De voorzitter (Zwijndrecht): De netto-opbrengst wilt u weten? Bas, kan je daar wat over zeggen? Kevin gaat antwoorden.

De heer Noels: Heel exact. Het is met name natuurlijk in Zwijndrecht. Het zijn geen uitleggebieden. Er moet bijna altijd eerst gesloopt worden voor er nieuw gebouwd kan worden. De netto toevoeging alleen in het Spoorzone gebied zal tussen de 900 en de 1.000 woning zitten. De voorzitter (Zwijndrecht): Dank u wel. Ga ik even naar de heer Noldus. Dan mevrouw Jager. Dan zijn dit eventjes de vragen over de presentatie. En dan gaan we even in waar de heer Gündogdu al mee begon. De heer Noldus: Voorzitter, dank u wel. Vraag naar aanleiding van de laatste presentatie die we gehad hebben. Of er iets te zeggen is over de gekozen dichtheid in het gebied Maasterras-Spoorzone, omdat we zien dat vooral langs het spoor een bepaalde dichtheid gekozen is, ook aan de Dordtse kant, die afhankelijk is van de A16, geluidsbelasting, de milieubelasting bij het spoor, gevaarlijke stoffen waar mijn collega Gündogdu het al over had. Is er een soortgelijke verdichting aan de Zwijndrechtse kant? En is dat daar op elkaar afgestemd als aan de Dordtse kant bijvoorbeeld? En zijn dan dezelfde randvoorwaarden aan die spoorontwikkeling meegegeven in onze gezamenlijke ambitie? De voorzitter (Zwijndrecht): De verbrede reikwijdte. Wie van de heren zou eventueel daar wat over kunnen zeggen? Kevin. De heer Noels: Die basisprincipes zijn ook wel hetzelfde.

Ook omdat we allebei deelnemers zijn van de Verstedelijkingsalliantie. Maar zoals gezegd, we hebben ook ten tijde van het Spoorzone ambitiedocument met elkaar onderzoeken gedaan naar, waar is nu de vraag en de markt naar als je naar de verschillende steden kijkt? En dat zie je dat je op sommige onderdelen in Zwijndrecht, en sorry een beetje jargon, maar daar is af en toe iets meer op het suburbane gemikt. Wel met hoge dichtheid en met een lagere parkeernorm en dat soort zaken, maar niet specifiek de hoogbouw op alle plekken in het Stationskwartier. En daarbij zie je in Dordt dat nog meer het hoogstedelijke is opgezocht. Ik denk dat ik het goed zeg zo, Hans? Ja. En dan misschien ook heel goed om op de vraag van de heer Gündogdu gelijk in te gaan, over dat EV-risico. In ieder geval voor het

14

Zwijndrechtse deel, ook de Veiligheidsregio heeft heel erg meegekeken in, wat is dat risico en hoe drukt dat nu op de verschillende plots die je wil ontwikkelen langs het spoor? Dat heeft ervoor gezorgd dat er heel letterlijk per plot een max van het aantal en type ontwikkeling gekozen is. En op sommige momenten heeft de raad dan, en het zal in Dordt niet anders zijn geweest, ook in de bestemmingsplannen expliciet een iets hoger risico moeten accepteren om de ontwikkeling, zoals we die graag willen met elkaar, mogelijk te maken. De voorzitter (Zwijndrecht): Dank je wel, Kevin. Want we gaan zo meteen in op de vraag van Aydin, met de raden. En anders geef je antwoord voor de raad. En Ineke zit nog te wachten. De voorzitter (Dordrecht): Ik dacht dat de heer Noldus nog een vervolgvraag had. Mevrouw Jager: Heel braaf te wachten. Ik heb vijf presentaties gehoord. Ik heb heel veel gehoord over groen. Ik heb heel veel gehoord over STOMP. En bij mij blijft er maar één vraag hangen, waar laten we al het blik op wielen? De voorzitter (Zwijndrecht): Mooie vraag. En ik zie mensen opstaan die u gaan vertellen hoe het ingeblikt wordt. De heer Pijl: Ik kan hem alleen voor het Zwijndrechtse beantwoorden. Binnen Zwijndrecht hebben wij de oplossing gekozen om met parkeerkoffers te gaan werken.

Een parkeerkoffer wil zeggen dat er centraal op één plek geparkeerd gaat worden voor een bepaald deelgebied. We hebben dat niet verspreid over de wijk, maar we hebben dat echt centraal gedaan binnen iedere plot. En het is helaas niet gelukt om al het parkeren onder de grond te krijgen, omdat echt in de tijden dat we bezig waren dat ook niet lukte met de ontwikkelaars. In sommige gevallen is dat wel gelukt. En in de gevallen waar het niet gelukt is, doen wij het in een parkeerkoffer centraal binnen in de wijk ingepakt in het groen. Dat mensen wel een klein stukje moeten lopen, nog steeds wel een mogelijkheid te hebben om indien er verhuisd moet worden of wat dan ook of calamiteiten, dat de brandweer of de ambulance voor de deur moet komen, die mogelijkheid zit zeker in de plannen. Maar het is niet de bedoeling om voor je deur nog te gaan parkeren. Daarmee hoop ik uw vraag beantwoord te hebben. Mevrouw Jager: Ik heb nog veel meer te vragen daarover, nu ik dit hoor. Maar dat hou ik even op. De voorzitter (Zwijndrecht): Dank je wel. Hans wil ook nog even wat daarover zeggen, Ineke. De heer Goossensen: Vanuit de Dordtse sluit ik helemaal bij de laatste zin aan. Voor je deur parkeren is niet overal mogelijk.

Wij werken heel hard ambtelijk aan een mobiliteitsplan voor Dordrecht, waarvan de beleidsmatige uitgangspunten, ook tweede kwartaal vorig jaar, al volop in bespreking zijn geweest en voor een deel zijn afgetikt. Heel belangrijk, kom ik even op uw punt, is dat voor de belangrijke gebiedsontwikkelingen, die Mark heeft laten zien, hebben we ook parkeerfaciliteiten nodig. Voor een deel in de formule, zoals die net ook vanuit Zwijndrecht werd toegelicht. En voor een deel met hubs. Denk even aan Maaspark garage, waar we verschillende

15

doelgroepen gaan bedienen. Dat is een hoeksteen van de verstedelijking die we in hebben gezet. De voorzitter (Zwijndrecht): Dank je wel, Hans. We gaan door. De vraag was eigenlijk al door de heer Gündogdu gesteld, Op Ons Eiland, de fractie. Leen, neem jij dit deel even over? De voorzitter (Dordrecht): Ja. Dank je wel. Aydin, jij was voldoende beantwoord of wil je nog iets van een raadslid uit Zwijndrecht horen? Misschien wil een raadslid uit Zwijndrecht spontaan erop reageren. Ik hoor het graag. En anders dan ga ik een ander de beurt geven. De heer Van Gemerden: Ik zou daar wel op willen reageren, voorzitter. En dan spreek ik even namens mezelf. En ik weet niet of de rest daarop aan zal gaan haken. Maar op het moment dat we willen gaan verdichten natuurlijk rond dat stationsgebied, is het heel eenvoudig. We willen daar het spoor faciliteren, veel meer treinen laten rijden. Dat is natuurlijk vanuit die Oude Lijn gedachte. En dat betekent wat ons betreft ook direct dat daar qua vervoer met gevaarlijke stoffen veel minder kan en dat dat een andere route zal moeten vinden. Dat is volgens mij de enige manier om veilig, gezond en veel te kunnen bouwen daar. De voorzitter (Dordrecht): Ik denk dat u tevreden gesteld bent, wat dat betreft. Ook in Zwijndrecht is er aandacht voor. Ik kijk rond. We hebben zelf nog vragen, maar misschien is er iemand die wat wil...

Anders dan ga ik gewoon een voorzet geven. Ik zie daar mijnheer Portier van de SP Dordrecht. De heer Portier: Dat is even als je in een andere zaal zit, dan... De voorzitter: En jammer voor jou, maar het knopje zit rechts. De heer Portier: Nu zit hij. Hij is aan. Ik vraag me af hoe er in Zwijndrecht aangekeken wordt inderdaad tegen het plan om de brug tussen onze steden wat vrij te gaan maken. Ik weet dat dat... De voorzitter (Dordrecht): Dat is natuurlijk een ontzettend boeiende vraag. Maar volgens mij zouden we het daar nu niet over hebben, mede vanwege de zienswijze die de gemeente Zwijndrecht heeft ingediend. En het is een gouden regel dat zolang dat speelt dat je er niet over praat. Ik begrijp dat u zeer nieuwsgierig bent. Ik kan u ook niet verbieden om in de wandelgangen eens bij deze of gene te informeren, maar hier gaan we het er niet over hebben. Ik zag de heer Van Gemerden nog. Die wilde misschien iets zeggen, maar niet daarover, hoop ik. De heer Van Gemerden: Misschien is dat dan een vraag die ik straks in de pauze ga stellen. Maar ik ben benieuwd hoeveel mensen er over de Rijksweg naar Zwijndrecht zijn gekomen? De voorzitter (Dordrecht): Dat is een hele mooie vraag. Daar mag je niet fietsen. Ik denk niemand. De sfeer is in ieder geval goed. Dat is toch fijn om mee te maken. Mijnheer Van der Meer.

16

De heer Van der Meer: Ik word hier toch enigszins door geïnspireerd. Ik wilde inderdaad een bruggetje slaan naar het wat algemenere thema van mobiliteit en bereikbaarheid en ruimtebeslag, waar we in deze zone mee te maken hebben. We willen meer huizen, we willen gezond leven, we willen het STOMP-principe. Dat betekent dat we ook iets met de auto zullen moeten doen. En ik ben heel benieuwd wat er zowel aan Dordtse als aan Zwijndrechtse kant voor ideeën zijn om dat vorm te geven. En om dat bruggetje nog maar even te slaan, zou het ook niet mooi zijn dat die groene zone tussen Dordt en Zwijndrecht ook zo groen mogelijk met elkaar verbonden wordt? De voorzitter (Dordrecht): Wie uit Zwijndrecht gaat daarop reageren? De voorzitter (Zwijndrecht): Ronald gaat meteen weg. Zou hij boos zijn? De voorzitter (Dordrecht): Nee, Ronald wordt nooit boos. Niemand? Jammer, mijnheer Van der Meer, dan moet u gewoon in het Dordtse daar nog maar verder op gaan. De heer Van der Meer: Moeten we het als Dordt alleen doen? De voorzitter (Dordrecht): Zo lijkt het. De voorzitter (Zwijndrecht): Wim. De voorzitter (Dordrecht): Nee, ik zag eerst mijnheer De Vries en daarna kom ik bij mijnheer Van der Kruijff. De heer De Vries: Dank u wel, voorzitter. Wat me eigenlijk bij alle presentaties een beetje verbaast, elke keer weer, is dat er niet bij de huidige realiteit wordt stilgestaan.

Er wordt in het duurdere segment veel gebouwd. Er is veel vraag naar. Procentsgewijs is dat vrij hoog. Terwijl in de praktijk eigenlijk blijkt dat in het duurdere segment de verkoop gewoon een beetje stilvalt. Er wordt helemaal niet op ingespeeld of over nagedacht, heb ik het gevoel. Daar wil ik het even bij laten. De voorzitter (Dordrecht): Dit is meer een vraag volgens mij voor iemand die de presentatie heeft gehouden. Maar ik zie wel iemand die erop wil reageren. De voorzitter (Zwijndrecht): Kevin, wil jij nog reageren? De voorzitter (Dordrecht): Dan moet jij voor de microfoon komen. En in ieder geval mijnheer De Vries, de oorsprong van dat percentage en het dure segment heeft u in de presentatie wel kunnen zien, waarom ook dat gedaan werd. Maar ze schijnen nu niet goed verkocht te worden. Kevin. De heer Noels: In het Dordtse deel van de Spoorzone en in het Zwijndrechtse deel van de Spoorzone zijn ook WBI-subsidies toegekend. En onderdeel van die WBI-subsidie is dat je moet voldoen aan eisen van betaalbaarheid. Voor Zwijndrecht ken ik het exacte percentage. Daar wordt 87 procent gebouwd in het segment wat betaalbaar is. En daar kan je natuurlijk over twisten wat in deze tijd betaalbaar is. Maar dat er geen oog is voor starters en voor mensen met een huurwoning, daar is zeker oog voor in de plannen.

17

De voorzitter (Dordrecht): In ieder geval mijnheer De Vries, u heeft gehoord hoe het aan deze kant van de rivier eraan toe gaat. Wilt u daar ook nog op reageren? Wat een raar stelletje hier. De heer Pijl: Aanvullend op wat Kevin net zei, het gaat over 1.090 woningen in het betaalbare voor Zwijndrecht. Daar is wel degelijk rekening mee gehouden. Niet benoemd, excuus. De voorzitter (Dordrecht): Zwijndrecht gaat de goede kant op, althans in de ogen van de heer De Vries. Mijnheer Van der Kruijff. De heer Van der Kruijff: Dank je wel. Voorzitter, het lukt. Ik ben nog net in beeld ook. Voorzitter, het valt wel op uit beide presentaties natuurlijk dat zowel in Dordrecht als Zwijndrecht we allemaal enorm gaan verdichten. Nu we iedereen, niet iedereen, maar heel veel mensen uit de auto op de fiets dan wel lopend of in de trein willen krijgen, dat dat allemaal consequenties heeft. En ik neem dan ook aan... En dat geeft weerstand. Verandering geeft altijd weerstand. Dat proef je ook in raden. In raden geeft het soms ook weerstand, veranderingen. En tegelijkertijd denk ik dat we open moeten staan voor gewoon deskundigen die ons toch helpen hoe je daar dan mee omgaat en hoe je dat aan kunt vliegen en wat misschien routes zijn waarlangs het kan gaan werken.

En omdat het gemeenschappelijk speelt dit, met Maasterras en Dordrecht en Zwijndrecht, vroeg ik me af of A, op ambtelijk niveau dat ook gezamenlijk onderzocht wordt, hoe qua mobiliteit, qua aansluiting, qua verkeer we dat gezamenlijk goed op elkaar af kunnen stemmen? Maar ik denk dat het misschien ook wel nuttig is. En dat is ook de vraag aan de Zwijndrechtse raad. Dat we daar ook als raden een soort gezamenlijke opdrachten op uitzetten, om dat totale gebied, of we hoeven het niet uit te zetten, maar in ieder geval daarover geïnformeerd worden en mee kunnen praten van hoe dat dan uitpakt en we elkaar daarin kunnen helpen, zodat het samen sterker wordt in die verandering. En ik krijg bij de presentatie wel dat qua visies het heel erg op elkaar afgestemd is, maar of dat in de uitvoering ook tussen raden gebeurt en dat we het daar met elkaar over hebben... Vind ik vanavond een mooie aanzet toe overigens. Maar dat zou ik in het vervolg dan ook wel op die vraagstukken willen doen. Of daar ook animo voor is. De voorzitter (Dordrecht): Heel goed. En daar zitten we ook voor hier. Wie uit Zwijndrecht? Mevrouw. Mevrouw Prins: Ik wil daar best wel wat op zeggen. De wal keert het schip, om het zomaar te zeggen. Als het openbaar vervoer verschraald wordt, dan is het ook heel lastig om mensen uit de auto te krijgen. En ik woon zelf in Heerjansdam. Daar is helemaal geen openbaar vervoer.