2.4 2024.09.17 Notulen Dordtse Dinsdag - Vergaderzaal 5 - concept.pdf

Maar het is wel zo dat de gelijkmatigheid van de verlichting daar voor de mensen in de wijk best wel opvalt dat het niet altijd gelijkmatig is, omdat de situatie niet zo is als je dus hier ziet in de zomer met de bomen en ze zijn nu net gesnoeid, maar goed. De bomen, soms zitten de masten tussen de bomen, soms is er een lamp stuk en als er zo gedimd wordt, is een kapotte lamp genoeg om een heel groot stuk weg in het donker te zetten. Nou moet ik zeggen dat ik niet weet of een verlaging om 10.00 uur naar 50 procent wel zo'n goed plan is, omdat rond een uur of 11 heel veel raadsleden altijd op de fiets …. De voorzitter: Daar hoeft u gelukkig nog niets van te vinden. Mevrouw Jager: En of dat nou zo veilig is, vraag ik me af. En bovendien, als er een stuk weg slecht verlicht is omdat er een lamp stuk is en de rest het niet een beetje opvangt, er gebeurt veel op die fietsstroken. Er staan regelmatig …. De voorzitter: Een vraag, want het is helder dat er meerdere factoren meespelen, van seizoenen en …. En vraag is inderdaad, dat wilde ik aan u stellen. Gaat uw gang.

40

Mevrouw Jager: Ja, de vraag hierbij is, u heeft het op een gegeven moment over de lichtsterkte en wij vragen ons af hoe meet je die? Doe je dat gewoon op het net, op de lantaarnpaal, zo van hij is nu 100 procent, we draaien hem terug naar 30 of we draaien hem terug naar 70 of doe je metingen op de weg? Van hoe is het licht nu? En er is gezegd dat er geen klachten waren over de verlichting. Is daar ook een uitvraag gedaan bij de mensen in de omgeving daar of is het gewoon van niemand heeft geklaagd, dus er zijn geen klachten? De voorzitter: Dank u wel. Dan kijk ik voor de eerste vraag wie gaat die beantwoorden over hoe wordt dit gemeten. De heer Jonker, gaat uw gang. De heer Jonker: Wij maken theoretisch technische verlichtingsberekeningen. Op basis daarvan wordt een verlichtingsplan gemaakt en geïnstalleerd. Meten, we doen af en toe een controlemeting of dat het overeenkomt. Tijdens pilots en proefavonden controleren we steekproefsgewijs of dat dat dimmen ook inderdaad die 30 procent en die 50 procent en die 70 procent, of dat dat het doet en functioneert. Wij kunnen met die slimme verlichting dus ook zien wat het verbruik is, daar kunnen we het ook aan zien. Dat is nu het voordeel. Ik kom even terug op de afgelopen 10 jaar, hebben het gemeten, steekproefsgewijs en over de afgelopen 10 jaar zijn geen vragen gekomen, geen klachten gekomen over die 30 procent.

We hebben nu, voorzitter, is het goed dat ik dan gelijk die vragen in een? De voorzitter: Zeker, als u daar ook antwoord op kan geven, dan mag u het in een keer doen. De heer Jonker: We hebben nu nog geen bewoners betrokken bij de pilot, want die is maar kleinschalig bij de Krispijnseweg. Dat hebben we nog niet gedaan. En we hebben ook bij het dimmen van de 30 procent op de doorgaande wegen in de afgelopen 10 jaar nooit bewoners erbij betrokken. We hebben wel overleg gehad met verkeer, maar dat is niet aan de orde geweest. Punt. Als het gaat om gelijkmatigheid, u heeft gelijk, een lichtpunt wat uitvalt of een boomkruin, dat is slecht voor de gelijkmatigheid, het voordeel nu met die slimme verlichting, is dat we de volgende ochtend een melding krijgen wanneer er een lichtpunt uit is. We kunnen sneller acteren op klachten en sneller dus de aannemer aansturen om die lampstoring te verhelpen. Boomkruinen is een terecht punt. We hebben nu er expliciet naar gekeken op de Krispijnseweg met de nieuwe inrichting, je kunt af en toe met wat langer uitleggers, dat je voorbij de boomkruin komt. Ik kan ook een voorbeeld aanwijzen, waar ik zondagavond ook nog geweest ben, … slecht verlicht, omdat je daar met boomkruinen zit. Dat gaan we aanpakken, dat soort dingen hebben we in het vizier. Als we een melding krijgen of we zien dat zelf, dan gaan we dat oppakken, want dat kan niet.

Daar heb je ook weer fietsers, eigenlijk soortgelijke situatie. Iets minder druk op de weg, dat pakken wij op basis van bevindingen, klachten pakken wij aan en verbeteren we. De voorzitter: Dank u wel. Mevrouw Jager heeft nog een vervolgvraag naar aanleiding van de beantwoording. Mevrouw Jager: Even op reageren. De voorzitter: Gaat uw gang.

41

Mevrouw Jager: Als het maar niet betekent dat u al die bomen om gaat zagen. En het feit dat u al 10 jaar lang geen klacht. De voorzitter: Dat is een leuke discussie voor als we een keer orde gaan vormen. Mevrouw Jager: Nee, nog een dingetje. De voorzitter: Een technische vraag, als u die heeft. Mevrouw Jager: Het feit dat u 10 jaar lang geen klachten gehad heeft, wil niet zeggen dat er geen klachten zijn, want er wordt wat afgemopperd daar. Het is alleen zo dat ze u niet bereiken blijkbaar. De voorzitter: En u wel. Dus dat is fijn dat de raadsleden goed te vinden zijn. Er gingen meerdere handen omhoog. Ik ga eerst naar de overkant, naar de heer Roggekamp en dan naar de heer Kuhlmann en dan heer Van der Meer. Mijnheer Roggekamp van Gewoon Dordt.

De heer Roggeman: Ja, dank u wel, voorzitter. Voorzitter, we kijken nu alleen naar die veiligheid naar het dimmen. Op bepaalde tijden dimmen, mevrouw Jager gaf het al aan, niet elke dag is hetzelfde. We hebben dan ook nog weleens feestdagen, we hebben wat andere dingen. In hoeverre is er gekeken om die verlichting niet dynamisch laten bepalen, hoeveel verkeer er is en aan de hand daarvan te dimmen, waardoor je dus gewoon wel degelijk kijkt naar dus hoe druk het op straat is en dus ook zeker weet dat als het drukker is, meer fietsen zijn, dat er misschien wat meer licht is bijvoorbeeld. Is daarnaar gekeken in heel het onderzoek? De voorzitter: De heer Jonker voor beantwoording. De heer Jonker: Nee, daar is nu niet naar gekeken. We gaan wel een pilot doen op de Rijksstraatweg. Maar daar zitten geen fietsers op, daar hebben we een apart fietspad. Die pilot gaat volgende week starten. Daar gaan we op basis van verkeersaanbod kijken of dat we dat daaraan kunnen regelen. En dat zal mogelijk een uitwerking gaan hebben. En dan komen we daar later, denk ik, op terug in de raad. Maar we moeten er eerst ervaring mee opdoen. Het moet technisch verantwoord zijn, want dan kunnen we nog misschien gerichter energie besparen dan dit dimmen. De voorzitter: Top, genoeg beantwoording, zie ik. Dank u wel. Dan gaan we naar de vraag van de heer Kuhlmann van Dordtse VVD, gaat uw gang.

De heer Kuhlmann: Ja, dank u voorzitter. In de eerste plaats ben ik heel dankbaar voor de presentatie en natuurlijk ook voor het harde werk wat u en uw collega's hebben gedaan wat betreft het voorstel wat we hebben gekregen. Er staan hele goede dingen in, de verlichting naar het sportpark is, denk ik, een goed punt. Maar concreet, het dimmen, daar hadden we wel wat vragen, dat is de reden dat we het hebben geagendeerd, omdat we natuurlijk ook denken aan een situatie zo 's nachts heb je natuurlijk wel eens te maken met hardrijders die zo met hele hoge snelheden dan, het is een vrij spel, gaan

42

rijden of fietsers zonder licht, die komen natuurlijk ook wel eens voor vandaag, aandacht voor dit onderwerp. Heel goed dat die plaatjes er zijn. Dat maakt het inzichtelijker. Maar ik ben toch even benieuwd, want dit zijn plaatjes van de Krispijnseweg. En dat is een weg die in een normale situatie goed verlicht is. Althans ik begreep dat die, als je hem vergelijkt met, als ik het goed heb gehoord, met de aanliggende zijstraten, de woonstraat, dan is hij gewoon beter verlicht dan die woonstraat, helder, begrijp ik. Maar het plan dat we hebben, gaat natuurlijk over de hele stad en wellicht straks ook over dimmen of extra dimmen in die woonstraten, andere straten. Kunt u daar iets over zeggen? Want het is, ik vind het erg belangrijk dat het allemaal goed zichtbaar blijft. De voorzitter: Ik heb een technische vraag gehoord, dus dat betekent dat we door kunnen voordat we verzanden in toch een stiekeme woordvoering. De rest van de straten, de heer Jonker. De heer Jonker: Uit mijn hoofd gezegd, in optie drie hebben we ook aangegeven wat alles dimmen zou betekenen. Wij raden dat niet aan, want ik vind dat het ten koste gaat vanuit de sociale veiligheid, ondanks dat je in een woonstraat ook de gelijkmatigheid behoudt, maar hij is al relatief laag verlicht. Je kan nog een klein stapje doen, maar dat zit er niet in.

Het besluit wat in scenario drie zit, is alleen doorgaande wegen, alleen doorgaande wegen. En dan is doorgaande wegen, is niet allemaal het niveau van de Krispijnseweg, wat in de basis hoog is omdat er allerlei soorten verkeer zit en geparkeerde auto's in allerlei verkeersen conflictsituaties. Want het is gewoon erg hoog. Dat is een van de hoogst verlichte straten, denk ik, in Dordrecht, de Krispijnseweg. Maar ik noemde dat ook de Thorbeckeweg, daar is het in de basis al 100 procent, is een veel lager lichtingsniveau. Daar kunnen we geeneens naar 70 procent dimmen. Daar komen we niet verder, hooguit tot 70, tot 50 procent, maar in sommige straten kunnen we maar dat ene stapje wat we nu al doen, maar we kunnen echt nog in het kader van duurzaamheid, energiebesparing kunnen we flora en fauna kunnen we echt een stap maken en het zou een gemiste kans, mijn advies zit erin gemiste kans zijn om daar nu niet in door te pakken. De voorzitter: Dank u wel. De heer Kuhlmann, korte vervolgvraag, zeker. Gaat uw gang. De heer Kuhlmann: Op zichzelf … wel al aardig overtuigd, maar ik heb nog een vraag, een beetje in het verlengde van wat er eerder ook gezegd is. Stel nu dat, mevrouw Jager vroeg ook aandacht voor, dat bewoners op een gegeven moment denken van, wacht even, het wordt nu wel heel donker.

Of misschien niet alleen als je in die straat woont, maar als je ook meteen er regelmatig doorheen rijdt. Is er dan een mogelijkheid voor mensen om daar wat aan te geven, staat het fictieloket hiervoor voor open? De voorzitter: Ja, dat is de vervolgvraag, kunnen mensen dat aangeven? De heer Jonker. De heer Jonker: Jazeker. Kijk, wij bewaken bij het vakteam Openbare Verlichting dat we alles wel gelijk beoordelen, maar op het moment dat er vanuit de politie, vanuit wijkgericht werken een dringende vraag komt van luister, er is nu zoveel inbraak, er is nu zoveel gedoe, er is nu zoveel onrust, dan is het besluit snel genomen. Daar hoef ik, denk ik, niet voor, ik kijk maar even naar de wethouder, want dat hebben we tot nu toe

43

altijd al zo gedaan, dan wordt het niveau gewoon weer een stapje hoger gezet tot wanneer het nodig is of blijvend. Dan is het binnen twee dagen geregeld. De voorzitter: Heeft de wethouder een niet-politieke aanvulling? De heer Merx: En niet-politieke aanvulling? Wat is nou politiek? De voorzitter: Nou, ik ga eerst luisteren en dan zal ik mijn oordeel vellen. Wethouder Merx. De heer Merx: Het is net wat de heer Jonker zegt. Er kunnen allerlei aanleidingen zijn. Dat hoeft helemaal niets te maken te hebben met het niveau van verlichting die je hebt, maar er kunnen in de omgeving, een wijk kan er gewoon een bepaalde mate onrust zijn, om wat voor redenen ook. Dus de eerste vraag is ja, iedereen die zegt van, wat raar, ik zie helemaal niets meer ’s avonds, die verlichting staat bijna uit. Je kunt het gewoon melden via Fixi. Maar er kunnen andere aanleidingen zijn waar dat we toch zeggen, oké, verkeerstechnisch helemaal geen enkele aanleiding om die verlichting hoger te zetten. Er zijn andere omstandigheden die nu noodzaken, in overleg met politie of wie dan ook, nu gaat echt de verlichting even een paar tandjes omhoog om ook weer die veiligheid die dan misschien op dat moment nodig heeft of misschien wel ook de zichtbaarheid te verhogen. De voorzitter: Dank u wel. Dan gaan we door naar de vraag van de heer Van der Meer van GroenLinks. De heer Van der Meer: Ja.

Veel waardering ook van onze kant voor de balans die wordt gezocht voor de belangen van veiligheid, natuur en andere belangen die hier een rol spelen. En ook de financiële kant van de zaak. Want die zit er ook wel degelijk aan. Mijn vraag sluit even aan bij de vraag van mevrouw De Jager. Die had het al over het uitvallen van lampen of dat soort dingen. Dat probleem speelt natuurlijk bij verschillende verlichtingsniveaus. Maakt dat nog uit, is mijn vraag? Dus als je al die lampen op 100 procent zet en er valt een uit, zijn de verkeersrisico's dan groter of kleiner dan wanneer ze op 50 procent staan? Dat is mijn vraag eigenlijk. De voorzitter: Helder, dank u wel. De heer Jonker. De heer Jonker: Het blijft in principe hetzelfde, op het moment dat er een lamp uitvalt, dan ontstaat er een gat, een donker gat. En dan heb je een slechtere gelijkmatigheid en dan heb je minder overzicht. Belangrijk is om storing, hetzij een kabelstoring van de netbeheerder, dat die snel opgelost is. Of die lampstoring die we met onze eigen aannemer snel laten oplossen. De voorzitter: Dank u wel. Mijnheer Van Der Meer, wilt u uw microfoon nog even uitzetten? De heer Van der Meer: Ja.

44

De voorzitter: Ik heb nog staan de heer Groenewege, mevrouw Schnabel en de heer De Feijter. Dus dan gaan we eerst naar de heer Groenewege van Partij voor de Dieren. De heer Groenewege: Ja, dank u wel. En ik heb ook een vraag over dieren, voorspelbaar genoeg, over vleermuisvriendelijke verlichting. Want dimmen helpt, naar ik begrijp, niet heel veel voor vleermuizen, omdat ze gevoelig zijn voor blauw licht en uv-licht. Daarop past Rijkswaterstaat vleermuisvriendelijke verlichting toe die een beetje een oranje gloed heeft en niet licht frequenties waar vleermuizen gevoelig voor zijn. Nou lees ik ook, gelukkig, in het beheerdeel dat waar nodig vleermuisvriendelijke verlichting wordt toegepast, maar kan u illustreren wanneer dat wordt toegepast, waar wij dat de komende jaren gaan zien in Dordrecht en waar dat aan wordt getoetst? Want waar nodig is nog een beetje vaag. De voorzitter: Mijnheer Jonker, over vleermuizen, heeft u daar ook verstand van? Gaat u gang. De heer Jonker: Van vleermuizen niet zo, ik weet dat er een hoop soorten zijn en ik weet dat er verschillende proeven zijn in Nederland.

En voor de ene vleermuis is rode verlichting wat beter en voor de andere is groene verlichting wat beter, maar voor in het algemeen is inderdaad de amberkleurige verlichting en dan niet zomaar oranje, maar inderdaad van een bepaalde golflengte, dat is de verlichting die je dan het beste kan toepassen voor de … vleermuis. Bij elke nieuwe aanleg moet er, bij elke nieuw fietspad wat er wordt aangelegd, moet er een flora en fauna onderzoek gedaan worden. Ik heb er zelf, eerlijk gezegd, niet zo heel veel ervaring mee, want het zit in principe aan de ingenieursbureau kant. Ik laat me wel wat informeren. Waar hebben ze zitten? We zijn ooit begonnen in de Biesbosch. Daar moesten verkeerstechnisch bij de drempels moest de verlichting komen, dus de Biesbosch toentertijd was groen, was het op dat moment de belangrijkste inzet. Toen hadden we nog geen amber. Daar hebben we ze toegepast, bij de … hoe heet dat, dat …? Precies, daar was ook onderzoek gedaan. Daar zitten een paar armaturen met amberverlichting. Voor de rest hebben we ze nog niet in Dordrecht, maar bij elke nieuwe aanleg waar nu nog geen verlichting is, daar zal een afweging gemaakt worden. De voorzitter De heer Groenewege, korte vervolgvraag. Gaat uw gang.

De heer Groeneweg: Wordt die afweging alleen dus gemaakt bij nieuwe projecten of gaat u ook kijken naar bestaande fietspaden? Bijvoorbeeld die in een park liggen of door ecologische verbindingszones of het daar meerwaarde heeft om vleermuisvriendelijke verlichting aan te leggen? De heer Jonker: Nee, dat zit niet in ons beleid en naar mijn idee is dat, wat van belang is, is dat het lichtniveau gerichter is en naar beneden toe dempt. Dat zal niet de beste reden zijn of voor de vleermuizen het allerbeste zijn, maar daar waar geen extra verlichting wordt geplaatst, daar is geen onderzoek nodig en doen we dat met standaard vervangingsplannen, doen we dat niet afwegen. De voorzitter: Dank u wel. Dan gaan we naar mevrouw Schnabel van PvdA.

45

Mevrouw Schnabel: Dank u wel. Ik heb twee korte vragen. Eerste vraag is, ik zie in de metrix die in de RIP zit dat het op een aantal punten, dus ook licht, waar moet donker, waar kan, even kijken, imago en landelijk Energieakkoord financieel uitgangspunten, daar in scenario drie daarop stijgt. Maar ik zie niet dat sociale veiligheid mee stijgt en ik was benieuwd hoe dat kan en wat ervoor nodig zou moeten zijn om sociale veiligheid op dezelfde mate mee te laten groeien. En de tweede vraag is, we hebben nu vooral ook over de Krispijnseweg gehad, maar we hebben het eerder ook over het Leerpark gehad, dat het daar als onveilig wordt ervaren omdat de verlichting minder zou zijn. Wat zijn de resultaten die daarop zijn gemaakt? Zijn er al aanpassingen gedaan? De voorzitter: Sociale veiligheid en Leerpark. De heer Jonker. De heer Jonker: Sociale veiligheid, in de drie scenario’s in de tabel, ik heb dat samen met mijn collega afgewogen. Eigenlijk er gaat niets beter worden. Kijk, de richtlijn hebben we als handvat, dat is als beleid. Dat doen we al 20 jaar. Daar zit die sociale veiligheid in verankerd. Je zou wel kunnen zeggen met optie een, daar gaat de sociale veiligheid met name ook de verkeersveiligheid met sportparken daar, daar gaat hij iets omhoog. Dus hij blijft gelijk.

U vraagt van kan die meer? Ja, dan moeten we lichtmasten dichter op elkaar zetten en hoe heet het? Meer verlichting toepassen. Maar dat is niet de bedoeling, denk ik, om boven de norm te gaan verlichten. Zeker niet ten tijde van duurzaamheid dat we een circulariteit en voorrang van en dat je toch, God behoudt het en niet verder als de norm moet verlichten. De voorzitter: Dank u wel. Korte vervolgvraag daarop? Mevrouw Schnabel: Ja, heel graag. De voorzitter: Gaat uw gang. Mevrouw Schnabel: Heel kort. Want dan wordt er dus uitgegaan van sociale veiligheid is dus beter verlicht. Zijn er dan ook gesprekken met mensen geweest over wat zij bijvoorbeeld nog meer als sociaal of als veilig ervaren? Want ik kan me voorstellen misschien is het niet altijd dat de verlichting? De voorzitter: Even kijken of dit nog in dit raadsvoorstel valt. Mevrouw Schnabel: Ja. De voorzitter: … over sociale veiligheid. mevrouw Schnabel: Ik ben gewoon benieuwd, wat is de definitie die onder sociale veiligheid, is dat gewoon meer verlichting? De voorzitter: Ja, in dit geval gaat het dan alleen over meer verlichting of wordt dat breder getrokken? De heer Jonker: Ja, dit is wel een vraag die eigenlijk buiten de planning gaat. Wat we hier beogen, is dat we zonder dat het ten koste gaat van de sociale veiligheid, want daar letten we op, zoeken we naar mogelijkheden om in het belang van willekeurige volgorde,

46

die financiën, de duurzaamheid, lichtvervuiling, flora en fauna te kijken waar we het kunnen verminderen met behulp van slimme Ledverlichting. Een ander verhaal is als je donkere plekjes hebt en dat soort zaken waar mensen zich onveilig voelen. Dat is een vraag van een hele andere orde, daar gaat deze hele afdeling niet over. Dan hebben we het meer met de wijkmanager. Nee, laat maar even uitpraten. U kijkt heel verbaasd. Deze afdeling gaat niet over alle lampen die in Dordrecht hangen. Kunnen we best eens besluiten bijvoorbeeld wat we bij, hoe heet dat, de Kloostertuin, hebben we ook extra verlichting opgehangen in het kader van de sociale veiligheid om, dat. Maar dat is niet iets wat in het kader van de verkeersveiligheid, dit gaat over verkeer waarbij we rekening moeten houden met de sociale veiligheid. Willen we ook. Dan kunnen we ook versterken wat daarstraks gezegd is. Dat zijn andere vraagstukken die we op een andere manier, op een andere wijze beoordelen. De voorzitter: Dus dat maatwerk wordt geleverd, alleen niet onder deze portefeuille. De heer Jonker: Ja. De voorzitter: Dan hebben we nog de vraag openstaan over het Leerpark, of daar de verlichting al is aangepast. De heer Jonker.

De heer Jonker: Ik ben het eerlijk gezegd even kwijt wat er specifiek over het Leerpark gezegd heb, maar het Leerpark alle paden, we hebben de Boulevard, we hebben waar de bus rijdt, de weg erlangs die … laan die overgaat in de komst Allan, die zijn gewoon conform de normen verlicht. En voorzichtig toch een beetje terug naar de sociale veiligheid. Het gaat ook om, op een gegeven moment is er sociale controle, je kan een fietspad gigantisch in het verlichting zetten of een Boulevard, maar als er geen sociale controle is en er loopt helemaal niemand, dan kan het ook schijnveiligheid zijn. Dus een Leerpark, ik ken de vraag niet waar er nu een donkere plek zou zijn of waar een klacht over is? De voorzitter: Mevrouw Schnabel, nog een kleine toelichting erop en dan gaan we. Mevrouw Schnabel: Het is vooral dat stuk daarachter bij de brandweerkazerne en bij de achterkant van het mbo dat daar zit, dat is waar het donker is en waar eerder werd aangegeven dat het daar onveilig is en daar rijdt ook verkeer. Dus. De voorzitter: Valt dat inderdaad onder die verkeersveiligheid waar we het vanavond over hebben. De heer Jonker: Het valt niet onder de doorgaande weg, maar zo'n melding die ik nu hoor kan ook in fictie binnenkomen. Ik neem hem mee en ik ga hem daar beoordelen of mijn collega beoordeelt hem daar 's avonds. De voorzitter: Super, dank u.

Dan heb ik nog staan de heer De Feijter en de heer van Dam Timmers is erbij gekomen daarna. Maar eerst naar mijnheer De Feijter van ChristenUnie/SGP, gaat uw gang.

47

De heer De Feijter: Dank u wel, voorzitter. Ja, ik had eigenlijk nog een vervolgvraag op de vraag die de heer Roggekamp had gesteld over die dynamische verlichting naar aanleiding van het actuele verkeersbeeld. Er werd gezegd dat daar een pilot mee wordt gedaan aan de Rijksstraatweg. Ik vroeg me af of de armaturen die nu dan volgens dit plan stadsbreed worden uitgerold of die ook eventueel uit te voeren zijn met deze detectoren, met andere woorden eigenlijk gewoon zijn ze toekomstbestendig, het plan waar we nu in investeren? De voorzitter: De heer Jonker, is het plan toekomstbestendig? De heer Jonker: Grotendeels. De armaturen, een aantal jaren hebben alle verlichting die nu led is geworden en die vervangen zijn en … led, zijn allemaal al controller ready uitgevoerd. Als het besluit wordt genomen, gaan we ook gelijk in januari circa duizend armaturen ook extra voorzien van controles, dat is onderdeel van dit plan. Dus die zijn daarop voorbereid. Het is niet zo dat, een Rijksstraatweg heb je een blok en dan moet je twee armaturen ook nog een keertje zien van een extra bewegingssensor, die telt of zie ik wat. Aan het einde moet hij ook weer gesignaleerd worden. Nee. Elke rijrichting per blok moet twee armaturen, moet een extra sensor uitgevoerd worden. Dus die armaturen bij die kruising moeten dan alsnog vervangen worden of verbeterd uitgebreid worden.

Dus laat ik, denk, zeggen 90 procent van armaturen, ja, maar bij de kruising, afhankelijk van hoe de weg in blok is opgedeeld, moet er nog wat extra gebeuren. De voorzitter: Is dat helder zo, de heer De Feijter of toch nog? De heer De Feijter: Bijna. Nog een kleine vervolgvraag. De voorzitter: Oké, kleine vervolgvraag. De heer De Feijter: U zei inderdaad of eh Jonker zei verbeterd of vervangen of uitgebreid worden. Ik denk dat daar nog wel een verschil tussen zit, ook wat betreft de prijs. Is daar dan nog iets over te zeggen? Is het zo makkelijk als inderdaad even een sensor erop plakken of zal echt die hele armatuur moeten worden vervangen? De voorzitter: Is het makkelijk of wordt het een heel proces, is ongeveer de vraag. De heer Jonker: Het kan, denk ik, beide, maar daar heb ik nog niet op voorgesorteerd. Maar wij nemen dat nu al wel mee, want we kunnen mogelijk nu al de armaturen beide kruisingen overzien van twee sensoren. Is nu een, nee, ready maken voor een tweede sensor en gelijk zo uitvoeren tegen een kleine meer investering. Dus ik neem dit, ik zie het als een suggestie, neem ik mee in het vervangingsplan. De voorzitter: In de pocket, dat is fijn. Dan is voor nu, in ieder geval de laatste die ik heb staan, de heer Van Dam Timmers van het CDA. De heer Van Dam Timmers: Dank, voorzitter.

Wat fijn dat we ook over dit onderwerp voor de tweede keer deze raadsperiode kunnen spreken. Dat is een van mijn favoriete onderwerp natuurlijk, verlichting. Vooral ook omdat de ambtelijke stukken hierover altijd zo lekker gedetailleerd zijn en ook waaruit ook blijkt hoe begaan de verschillende ambtenaren ook zijn met dit onderwerp en dat het gewoon goed geregeld is in onze

48

stad. En ik denk dat dat ook wel een compliment waard is. Ik heb ook nog wel een vraag. We hadden het net ook onder andere over amberkleurige en wellicht ook een beetje in het kader van mijn partij, ook groenkleurige verlichting natuurlijk die we in onze stad en misschien ook op fietsroutes kunnen hebben en waar ik benieuwd naar was, van wat is een reden of is er een reden waarom we niet veel breder eigenlijk dat ook in deze vervangopgave dat amberkleurige of groenkleurige licht inzetten? De voorzitter: De heer Jonker, gaat uw gang. De heer Jonker: Licht technisch is het minder efficiënt. Dus om de norm te halen, de richtlijn te halen, moet je meer energie erin stoppen om hetzelfde lichtniveau te krijgen. Dus dat is een nadeel. En de kleur herkenning, zoals gezichtsherkenning is prettiger met wit licht, dus dat is wel een sociaal aspect. De ene vindt amber gezellig en vindt wit …, dat is een verschil, maar wit licht is het meest efficiënte en dus wordt dat in de basis toegepast, dus eigenlijk overstijgend het antwoord en het andere is gewoon minder efficiënt. Dus als het niet nodig is, doen we het niet. Dat is tot nu toe het beleid. De voorzitter: Dank u wel. Korte vervolgvraag, want dan wil ik graag naar de andere vragen. De heer Van Dam Timmers: Dank, voorzitter. Als ik dat dan zou hoor, dan neem ik soort van ook aan dat daar een … technische afweging achter zit.

Zie ik dat goed of speelt dat eigenlijk geen rol in deze discussie? De voorzitter: De heer Jonker. De heer Jonker: Dat speelt zeker een grote rol. Ik durf het niet keihard te zeggen, maar armaturen zijn aan hoeveel procent, maar die zijn aanzienlijk duurder, want die worden in kleinere oplages gemaakt en zijn gewoon duurder in een aanbesteding. Dan scheelt dat veel geld. Dank u wel. Dan zijn er nog twee vragen bijgekomen van de heer Kuhlmann en de heer Groenewege. Dus gezien de tijd zal ik dan iets strenger toezien op vervolgvragen, maar dat is nog ruimte. De heer Kuhlmann van de VVD. De heer Kuhlmann: Ja, dank u voorzitter. We hebben in onze stad binnen de bebouwde kom natuurlijk ook wegen waar geen verlichting is. Bijvoorbeeld als je vanuit de binnenstad zo richting de … fietst, dan kom je wel langs boven … en fietspaden waar geen verlichting is. Nu hebben we het daar eerder wel eens in dit verband over gehad en om dan dat er markering op de weg komt die reflecteert op die manier toch het risico dat je zo de dijk af fietst te verkleinen. Wij kijken daar eigenlijk met veel belangstelling naar uit. We hopen elke keer van zou het al daar zijn? Maar kunt u ons een beetje iets zeggen, ons ongeduld temperen. Wanneer komt het, want daar kijken we naar uit? De voorzitter: Komt daar verlichting en wanneer komt daar verlichting, is de vraag.

De heer Kuhlmann: Niet verlichting, want dat kan niet al overal, maar een reflecterende streep. De voorzitter: Excuus. Ja. Bedankt voor de correctie. De heer Jonker.

49

De heer Jonker: Ik ben bang dat ik daar niet zo heel veel inhoudelijk over kan zeggen. Want dit is een taakveld van mijn collega's van verkeer. Maar in het uitvoeringsplan van verkeer, van fietsennetwerk kan markering meegenomen en ik moet het antwoord schuldig blijven of dat daar er ook reflecterend in mee wordt genomen. De voorzitter: Dat vind ik er eentje voor wethouder Van de Linden. Dan gaan we naar de heer Groenewege van Partij voor Dieren, gaat uw gang. De heer Groenewege: Mijn vraag is al beantwoord. De voorzitter: Dat is fijn. Nog een nabrander van de heer De Feijter, ChristenUnie/SGP. De heer De Feijter: Ja, ik dacht voor we het licht uit doen. Ik zag in de Q&A, bij de stukken was er ook een vraag gesteld eerder al afgelopen jaar over lantaarnpalen met zonnepanelen erin en die vraag die werd afgedaan, geloof ik, met dat het over het algemeen niet kan, omdat zonnepanelen niet genoeg energie leveren om zo'n lantaarn de hele nacht te laten branden. Is daarin nog een mogelijkheid met dat het voor een deel van de nacht brandt op zonne-energie en dan daarna netstroom wordt aangeslingerd en dat die zo verder brandt? Wat zijn daarbij de afwegingen die worden gemaakt? De voorzitter: De heer Jonker. De heer Jonker: Technisch is het antwoord ja, is mogelijk. Financieel heel erg duur.

Eigenlijk is de vuistregel daar waar een kabel ligt, kan je het beste gewoon op die voedingstak van de netbeheerder aansluiten. We hebben ook wel eens een constructie gehad, we hebben ook wel een pilot gedaan om dan met een accu te werken. Dat is ook niet altijd even duurzaam. Kortom, je krijgt ook een zo'n grote zonnepaneel voor zo'n klein armatuurtje en dan geeft het nagenoeg geen licht en we gaan de richtlijn gewoon niet halen. We kunnen ook 's nachts niets garanderen qua verlichting, zeker niet in de winterdag, waarin meer als twaalf uur de verlichting moet branden. Dus. De voorzitter: Dank u wel. Dan is volgens mij de nodige kennis opgehaald. Dan wil ik in ieder geval alvast de heer Jonker, de heer Gulik en in dit geval ook wethouder Merx heel erg bedanken voor het duidelijk beantwoorden van de vragen. Het was een heel helder verhaal. Mevrouw De Heer, heeft u nog een technische vraag? Mevrouw De Heer: Ja. De voorzitter: Dan neem ik terug wat ik net zei en mag u nog een vraag stellen. Mevrouw De Heer: Ik heb me heel strikt gehouden aan de inleiding van u, omdat het ging echt over veiligheid, de verlichting.

Maar ik heb toch een vraag die daar, het staat ook in de stukken en het was iets wat mij triggerde, maar ik heb eerst gewacht, eerst alles vragen over de veiligheid en allereerst ook mijn complimenten, mooi plan, die veiligheid wat ik er nu van heb gelezen en gehoord, heb ik er alle vertrouwen in, maar er was iets bij mij wat bij triggerde, namelijk scenario drie heeft een voorkeur en dan zag ik puntje drie en vier en daar wil ik toch even wat vragen over stellen. Dat is namelijk door het toepassen van controles op de armaturen kunnen we op afstand monitoren op functioneren en kunnen we bij storingen sneller reageren. Daar heb ik intussen al iets

50

over gehoord, maar nummer vier was eigenlijk nog een andere. Op beperkte schaal kunnen we vanaf elke armatuur apart automatische datapakketjes van Smart City elementen verstuurd worden naar een computer afstand van partijen waarmee we samenwerken. Bijvoorbeeld, daar wordt voorbeeld genomen dat er dan op een slimme manier gezien kan dat de prullenbak vol is, maar ik heb dan, even kijken hoor, nou schiet even alles weg. Ik heb daar dan een vraagje over van wat betekent Smart City elementen? De voorzitter: Ja. Ik heb al zoveel commissies voorgezeten die over Smart City gingen dat ik bijna zelf kan beantwoorden. Maar ik ga hem toch doorspelen naar de mensen die het echt weten. Wie kan deze vraag het beste beantwoorden? De heer Jonker. De heer Jonker: Ik ga een poging doen. Er is de mogelijkheid dat er een sensor zit in de prullenbak en dat als die bijna vol is, dat dat dan doorgegeven wordt aan de controle die daar bovenop het armatuur zit en dat dat s nachts bij mijn collega van afval terechtkomt en of bij de HVC terechtkomt en dat zij dan acteren. Dat is een simpele. Maar er zijn nog andere zaken te bedenken, verkeerstellingen met weersvoorspellingen. Alles is te koppelen. Er zijn in den lande diverse proeven geweest. Den Haag heeft van alles uitgeprobeerd. Het is niet mijn vakgebied, maar het is een extra. Ik hoorde dat het woord gadget, wat mogelijk is.

We hebben de afgelopen jaren op verschillende momenten in heel Nederland het gehad over Smart City. Er kan op ingestapt worden. Dat is wat we ermee bedoelden in dit beleidsstuk, er kan op ingestapt worden. Ik zie het nog in een, twee, drie gebeuren, maar daar kan op ingestapt worden. De voorzitter: Mevrouw De Heer, is dat zo duidelijk voor u of is er nog een? Mevrouw De Heer: Ik had er nog een paar vervolgvraagjes op. Want u zegt het al, wat voor mogelijkheden, want hier wordt nu even dan vuilnisbakken genoemd. Maar wat zijn die andere en wat voor soort data is dat verder? Want wat is het plan om dat dan nog verder uit te breiden? Wat er met die data gebeurt? De voorzitter: Ja, we kunnen eigenlijk het hier alleen maar hebben over de data die vanuit die verkeersveiligheid wordt opgehaald en de hele verbinding van Smart City. Hoe dat zit, is niet echt het onderwerp van vanavond. Dat heeft meer daar een plaats, maar de wethouder is vanavond heel goed in duidelijke korte toelichting geven, dus die ruimte ga ik hem ook geven. Wethouder Merx. De heer Merx: Dank u wel. De druk ligt hoog. En er is geen plan. Er zijn mogelijkheden die deze apparatuur nu biedt. Die waar we in de toekomst gebruik van zouden kunnen maken. En als we er gebruik van zouden gaan maken, dan gelden er allerlei regels, zoals het AvG en dat soort dingen, waar we dan wel aan zullen moeten voordoen.

We kunnen niet zomaar lukraak die dingen ter beschikking stellen en stuur je datapakketjes maar even via de gemeente door, dat gaat niet. Maar het is een mogelijkheid, het is iets wat deze techniek biedt, waarvan we gebruik zouden kunnen maken als de aanleiding daartoe is en het conform de wetgeving is. De voorzitter: Mevrouw De Heer, vindt u het goed om het hier even bij te laten?

51

Mevrouw De Heer: Ja. Nee, dat is duidelijk. Ik was gewoon even nieuwsgierigheid en ongerust. De voorzitter: Helemaal goed, dank u wel voor het stellen van de vraag. Dan nogmaals mijn woord van dank voor het beantwoorden van de vragen en de commissie voor het stellen van de juiste vragen. En nu is het tijd voor de commissie om een vraag te beantwoorden. Want er ligt natuurlijk een aantal opties voor. Ten eerste moeten we even inventariseren of er nu genoeg kennis is opgedaan over het onderwerp of is er nog behoefte aan het tweede beeldvormde sessie. Nou, dat zie ik niet zo snel gebeuren, nee. Is er behoefte aan een oordeelsvorming bespreking over het onderwerp of kan dit door als hamerstuk naar de raad? Hamerstuk? Ik zie veel instemmend geknik. De heer Groenewege, daar gaat de vinger omhoog. Gaat uw gang. De heer Groenewege: Wat ons betreft kan hij wel door als hamerstuk, maar we overwegen nog wel een motie over de vleermuisvriendelijke verlichting, omdat we daar wel kansen zien, ook naar aanleiding van uw beantwoording. De voorzitter: Zeker en dat staat u helemaal vrij, want de motie kan naast een hamerstuk bestaan. Dan wil ik u verzoeken zo meteen uw eigen glazen en andere rommeltjes mee te nemen naar de pantry, zoals we dat noemen. En hartelijk dank voor deze vergadering en een hele fijne avond. Aldus vastgesteld in de raadsvergadering van …… 2024.

De griffier,

De voorzitter,

A.E.T. Wepster

P.A.C.M. van der Velden

52