2.3 2026.06.02 Notulen Dordtse Dinsdag - Vergaderzaal 1 - concept.pdf

VERSLAG VAN DE OPENBARE VERGADERING VAN DE GEMEENTE DORDRECHT - DORDTSE DINSDAG D.D. 2 JUNI 2026 Vergaderzaal 1 1. Introductieprogramma nieuwe raad 'Hoe lees ik de Jaarstukken en de Perspectiefnota?' Voorzitter: De heer Hagoort (ambtelijke ondersteuning) Raadsgriffier: - Verslag: NotuBiz Aanwezig: Dhr. Van Antwerpen (Beter voor Dordt) Mevr. Boom-Vos (VVD) Dhr. Dangerman (D66) Dhr. Gündogdu (Op Ons Eiland) Dhr. Den Hartog (GroenLinks-PvdA) Mevr. Kamphuis (SP) Dhr. Katif (Beter voor Dordt) Mevr. De Vries (GroenLinks-PvdA) Dhr. Winters (D66) Portefeuillehouder: - Ambtelijke ondersteuning: dhr. Brouwer, mevr. De Graaf, dhr. Hagoort De heer Hagoort: Goedemiddag, welkom allemaal bij deze technische briefing. Allereerst dank voor de, vind ik, al grote opkomst tot op heden. Jullie hebben een wat gewijzigd weerbeeld getrotseerd om hierheen te komen. Dat stemt ons gelukkig. Mijn naam is Gert Hagoort. Ik ben werkzaam bij team Planning & Control. Naast mij zit mevrouw Cora de Graaf, werkzaam bij de concernstaf als businesscontroller. Aan mijn rechterzijde stadscontroller Stefan Brouwer. Wij gedrieën loodsen jullie vanmiddag ergens tussen 16.00 uur en uiterlijk 17.45 uur, we gaan zien of we dat gaan halen, maar in ieder geval uiterlijk 17.45 uur, door de Perspectiefnota. Maar daarstraks allereerst door de jaarstukken heen.

In de aanhef, de slide achter mij, zien jullie de oproep om eventueel gemaakt huiswerk, als ik het zo mag zeggen, meegenomen technische vragen, generieke technische vragen, vooraf op te schrijven. Dat kan de komende 5 minuten. Stadscontroller Stefan Brouwer is ergens verzamelpunt in eerste instantie voor die vragen. En jullie zullen ook merken in de rolverdeling tussen mijzelf, mevrouw De Graaf en de heer Brouwer, mevrouw De Graaf zal vooral op de jaarstukken zo meteen inzoomen. Daar kom ik zo nu en dan zelf ook tussendoor met wat zoekopdrachten. Ik zit zelf als coördinator sterk op de Perspectiefnota. En de heer Brouwer, ik noem hem met alle respect, is voor ons een beetje een lender in last resort. Als Cora en ik elkaar getwijfeld aankijken bij vragen van jullie die wij niet kunnen beantwoorden, dan kijken wij ook gezamenlijk naar rechts toe. Dat voor wat betreft de introductie. En ik ga door naar de slide met de verwachtingen, want er zijn nogal wat verwachtingen gecreëerd aan de voorkant. Deze sessie heeft als doel in ieder geval jullie na afloop naar 1 buiten te sturen met een duidelijkheid op de doelen van jaarstukken en de Perspectiefnota. Daar begint het allemaal mee. Terminologie komt langs, jargon. Ik ga het zo meteen gemeenschappelijke taal maar noemen. Jargon vind ik een net een verkeerde smaak hebben, dus ik noem het maar gemeenschappelijke taal.

Sneller en gerichter navigeren binnen de stukken. Diverse dwarsverbanden tussen en binnen de documenten herkennen. En niet als laatste, maar wel een van de belangrijkste, welke besluiten gaat u nemen bij zowel de jaarstukken als de Perspectiefnota? Hier even in herhaling. U heeft als het goed is een device meegenomen waarbinnen u kunt zoeken. Beslispunten raadsvoorstel komen zo meteen uitgebreid langs. Een verzoek was geweest om die al klein beetje vooraf te bekijken, van betekenis te voorzien. En zoals net aangestipt, de generieke technische vragen mogen naar voren komen de komende 5 minuten. Wapper even of loopt uzelf gewoon eventjes richting onze tafel, dan kunnen wij die kaartjes tot ons nemen. Programma. Het zal u niet verbazen dat het tweeluik jaarstukken en Perspectiefnota centraal staat. En achtereenvolgens deze volgorde. Soms is het een beetje door elkaar. Het kan wel organisch. De begrippen, doelen en diverse inzichten en dwarsverbanden. Mevrouw De Graaf: De jaarstukken 2025. Jullie hebben allemaal een device, maar als je hem zou uitprinten, dan is hij zo dik. Een halve boom. Dat doen wij ook niet normaal, hoor. We hebben hem nu eenmaal een keer uitgeprint, want dat is voor ons wat makkelijker als jullie vragen hebben om doorheen te bladeren. 316 pagina's. Dat is een half telefoonboek van vroeger. De jaarstukken.

Dat is het sluitstuk van onze planning- en controlcyclus die 2 jaar geleden is gestart, in 2024. Dan starten we altijd met Perspectiefnota, want die maken we altijd een jaar van tevoren op. Verwerken we dat in de begroting, vorig jaar de bestuursrapportage en nu de jaarstukken, waarin we terugkijken van wat we in de begroting allemaal hebben opgeschreven en wat daar allemaal van terecht is gekomen, hoe ons financieel beleid en beheer is. Het is ook een spiegel van de begroting. Alles wat in de begroting staat koppelen wij dan terug via de jaarstukken. Waarom is dat zo belangrijk? U als raad heeft 2 hele belangrijke rollen. Een kaderstellende en een controlerende rol. De kaderstellende rol vindt met name plaats via de Perspectiefnota en de begroting. Die komt straks voor de Perspectiefnota ‘27 aan de orde, als mijn buurman daar wat meer over vertelt. En de controlerende taak bevindt zich nu bij de jaarstukken 2025. De heer Hagoort: Laten we maar beginnen met het volgende. Ik noemde net vakjargon. Het is een illusie om te denken dat met het lezen van jaarstukken of Perspectiefnota je volledig weg kan blijven van dat jargon. We kunnen het wel proberen simpel uit te leggen, maar de terminologie is er eenmaal. Wat doe ik aan de voorkant van deze bijeenkomst? Ik deel jullie zo meteen een blad uit ik heb dat genoemd gemeenschappelijke vaktaal jaarstukken 2025.

En 2 pagina's verder gemeenschappelijke vaktaal Perspectiefnota 2027. Dat is niets anders geweest dan een goede prompt in AI invoeren met wat zoektermen. Jaarstukken, gemeente, meest gebruikte jargon en uiteraard de uitleg daarbij. Ik heb daar wel eventjes doorheen gebladerd om te kijken of daar geen rare dingen stonden, dat wij dat net iets anders opschrijven. Maar dat zat er niet. Ik ga gewoon beginnen met dat uit te delen en ik wil ook verzoeken, blader er even snel doorheen zodat we gedurende de presentatie, gedurende interactie, ook daarnaartoe kunnen 2 verwijzen. En dan komen jullie vanuit de woordwolk al dit soort termen sowieso al tegen, maar nog veel meer. Ik heb me beperkt tot een top 25 bij de jaarstukken en een top 20 bij de Perspectiefnota. En zonder hier heel lang stil te staan, op de voorpagina, de termen algemene reserve, bestemmingsreserve, weerstandscapaciteit, zelfs een top begrip als jaarrekening wordt uitgelegd. Onderscheid tussen incidenteel en structureel. Er komen wat financiële kengetallen terug die later ook in de presentatie zitten. Prestatie-indicatoren, doelmatigheid, doeltreffendheid, accountscontrole en het begrip rechtmatigheid. Dat zijn echt wel centrale begrippen die in iedere jaarrekening, in alle jaarstukken van gemeenten, langskomen. Ik zal zo nu en dan zeker bij vastlopers in het gebruik de terminologie terugverwijzen naar deze hand-out.

Het doel. Mevrouw De Graaf: Het doel van de jaarstukken en de rol van uw raad bij deze jaarstukken staat ook in het raadsvoorstel. Met de jaarstukken legt het college verantwoording af aan de raad over het gevoerde beleid en de financiën in ’25. En met het vaststellen van de jaarstukken 2025 verleent de raad decharge aan het college voor de verantwoording die hierin is opgenomen. Ik weet niet of er in de lijst ook het woord decharge staat, maar wat bedoelen we daarmee? Het formeel goedkeuren van het gevoerde beleid van de financiële verantwoording. Dat is uw rol, uw controlerende rol bij de jaarstukken. De heer Hagoort: Ik herhaal hem. Met het vaststellen van de jaarstukken is dechargeverlening aan het college voor de verantwoording die is opgenomen in de jaarstukken. Maar op welke plekken in de jaarstukken vindt u die verantwoording nu terug? Dat is 1. Het moment dat jullie dat vinden is de vervolgvraag daarbij, maar op welke wijze doet het college dit? Ik zou zeggen, pak de device erbij. Voor een minuut of 2-3 zal ik laten zien op welke plekken dat plaatsvindt. Maar het is ook wel goed om zelf even te zien waar. Een klein tipje van de sluier, dat zal niet op 1 locatie zijn. Ook niet op 2 plekken. Maar we kunnen er zo meteen zelfs 3 en mogelijk met een beetje creativiteit zelfs 4 aanwijzen. Zoek stug door.

Even tussendoor, zijn er technische vragen op de briefjes geschreven? Control F op decharge gaat ook geen items geven. Ik ga jullie meenemen in de plekken. De 1e zal misschien enige verwondering geven, de 2e en 3e bullet verwacht ik niet. En ook de slotopmerking onderaan is natuurlijk een afgeleide vorm. Maar zeker de paragraaf 5.5, de rechtmatigheidsverantwoording van het college zelf. En aanvullend daarop de toelichting binnen de paragraaf 4.5.5 rechtmatigheidsverantwoording, specifiek op pagina 145. Daarboven zit op de beleidsinhoud, het jaarverslag zelf, behoorlijk wat pagina's programma verantwoording op de HHH-manier. Hebben we gedaan wat we wilden gaan doen? Hebben we bereikt wat we wilden bereiken? Heeft het gekost wat we dachten dat het zou kosten? Die combinatie vindt u terug in de programma's. Er zijn daarmee allemaal vormen van verantwoording, ook via het accountantsrapport, over de getrouwheid van het financieel beheer. We willen jullie meenemen in waar we staan op dit moment. Mevrouw De Graaf: Vanuit de organisatie en de accountant hebben we hele grote inzet gepleegd om alles weer tijdig af te ronden. U heeft eind mei de pdf ontvangen. Binnenkort volgen ook via het P&C portal de jaarstukken. De accountscontrole is nog lopende. Dat betekent dat er gewoon met name nog een review uitgevoerd moet worden.

En die finale review die verwachten we ergens volgende week, dan kijk ik even naar mijn rechterhand, dat hij afgerond is. En dan ontvangt u de goedkeurende 3 verklaring. Daar gaan we vanuit. Er vindt nog wel een technische aanpassing plaats, hebben wij vandaag ook gehoord, naar aanleiding van die review. U krijgt nog een nieuwe versie van de jaarstukken, maar wij zullen wel duidelijk aangeven waar die wijziging in zit. Die zit in de balanssfeer. Als dat allemaal rond is, dan krijgt u de gewaarmerkte stukken ook ergens volgende week. Dit heb ik net al gezegd. De volgende zaken zijn nog niet helemaal afgerond. Dat is die finale review die altijd plaatsvindt door onze accountant. Daar bevinden we ons nu echt wel in de eindfase. Verwachten wij dat het jaarrekening resultaat nog zal wijzigen? Nee, dat verwachten wij niet. Het is nu ook gewoon een technische wijziging in de balanssfeer. Die 316 pagina's is natuurlijk een hele kluif, maar gelukkig zit daar wel een inhoudsopgave in. Ik ga ervanuit dat jullie die al wel ontdekt hebben. En die inhoudsopgave zegt ook iets over de opbouw van de jaarstukken, want de jaarstukken kunnen we onderverdelen in het jaarverslag en in de jaarrekening. En het jaarverslag bestaat uit een algemeen gedeelte.

Toch wel denk ik een van de belangrijkste onderdelen, want daar staat iets in over het hoofdlijnen van het resultaat wat we behaald hebben, het dashboard van de agenda Dordt 2030 en onze soort samenvatting, recap, van onze financiële positie. Een ander belangrijk onderdeel, dat vertelde mijnheer Hagoort net ook al, is de programmaverantwoording. Wat hebben we allemaal bereikt, wat hebben we allemaal gedaan en wat heeft het allemaal gekost in 2025? En de verplichte paragrafen. Ik kom daar straks nog nader op. Dan zal ik nog wat uitleggen over de paragrafen. Dan hebben we de jaarrekening. Dat is de balans met de toelichting. Alle toelichting op de financiële afwijkingen ten opzichte van de begroting boven een bepaald bedrag. De rechtmatigheidsverantwoording, waar we het net al over hadden in het kader van de decharge en een heleboel verplichte bijlages. En in de jaarrekening zitten ook nog heel veel overzichten die allemaal verplicht zijn gesteld door de BBV. Dat is Besluit begroten verantwoorden. Dat zijn onze verplichte boekhoudregels. Als u denkt, jeetje, al die overzichten moeten erin en al die bijlages, een heleboel is gewoon verplicht voorgeschreven. Onder andere ook de SiSa-bijlage. Een niet leesbare bijlage, geef ik al gelijk even toe. Maar die moet op die manier gewoon gepresenteerd worden.

En aangezien we heel veel SiSa-regelingen hebben, omvat die ook gewoon heel wat pagina's. Mijnheer Katif. De heer Katif: Dank u wel. Kunt uitleggen wat SiSa is? Mevrouw De Graaf: Zeker, mijnheer Katif. SiSa is Single information, Single audit. Dat zijn specifieke uitkeringen die wij krijgen vanuit het Rijk, vanuit de ministeries en die graag willen dat wij apart daar verantwoording over afleggen. Normaal krijgen we onze gelden via het gemeentefonds, via de algemene uitkering. Maar dit zijn specifieke uitkeringen en moeten we apart over verantwoorden. En er vindt ook een aparte accountantscontrole over plaats. En ook in het accountantsrapport wordt daar ook apart aandacht aan besteed, of dat we dat juist volledig hebben verantwoord. Dank u wel, mijnheer Katif. Eigenlijk nog een nieuwe vraag aan jullie. We hebben het in de jaarstukken over rekening resultaat en begroot resultaat en te verklaren verschil. En aan jullie de vraag om eens even kort te kijken of jullie de 3 ontbrekende getallen kunnen vinden in de jaarstukken. Daar nemen we even een klein minuutje voor. Is er iemand die weet wat het rekeningresultaat is over 2025, die een poging wil wagen? Mijnheer Den Hartog, u zat wel goed hoor. Paragraaf 1.3. U zat heel warm. Maar als die paragraaf opent, kunt u het dan vinden? Dat klopt, want het rekeningresultaat is 3,3 4 miljoen.

En dat staat inderdaad op pagina 9 bij paragraaf 1.3. En inderdaad, het begrote resultaat wat we toen hadden verwacht, het verwachte jaarrekeningresultaat is 1,6 miljoen. We hebben een verschil van 1,7 miljoen. En daarom is die hoofdlijnen paragraaf, die we bij algemeen zetten, voor u als raadslid heel belangrijk om te lezen omdat daar alle samenvattingen instaan. Ik zal u niet zeggen, ga al die 316 pagina's helemaal doorlezen. Maar hoofdstuk 1, daar zitten wel echt alle highlights in die voor u van belang zijn. En het staat ook in het raadsvoorstel. Omdat wij het belangrijk vinden dat u weet, wat is het rekeningresultaat? Wat hebben we ooit verwacht en wat is het te verklaren verschil? Zeker. Mevrouw Kamphuis: Dank je wel. Wat ik niet snap, grote verschillen ten opzichte van gewijzigde begroting. Er staat een pensioenvoorziening wethouders min. Maar dat weten we toch van tevoren al? Hoe komt het dat we dan in de min staan? Mevrouw De Graaf: Dat is de volgende. Zal ik die even pakken? In 2025 is er een stelselwijziging doorgevoerd op de pensioenregeling, waardoor wij verplicht waren om een groot bedrag, in dit geval 5,7 miljoen, in 1 keer te storten in de voorziening. Dat konden wij niet eerder weten. Dat moest ook allemaal berekend worden. Wij wisten wel dat er een stelselwijziging aankwam, maar zo'n actuaris moet allemaal van al die berekeningen maken.

En dat heeft gewoon heel lang geduurd voordat dat beschikbaar was. Vandaar dat we dat niet bij de bestuursrapportage of al eerder bij een begroting hadden kunnen weten. En dat is een van de grootste verschillen. De heer Hagoort: Terug naar de vorige slide. De 1,7 miljoen als te verklaren verschil is niet direct al leesbaar links onderin in de hoofdtabel. De hoofdtabel sluit een-op-een aan met dat rekeningresultaat. 3,3 miljoen is niet … Het is wel 1 getal hier achter mij, maar het zijn allemaal plussen en minnen en die tellen uiteindelijk op naar 3,3 miljoen. Dat te verklaren verschil is een belangrijke. En helemaal vooraan in de jaarstukken wordt dat verschil, in ieder geval de grootste verschillen, 1 tot en met 8, worden toegelicht, worden apart in het vizier gezet en. Post 9 staat een soort restpost, 3,4 miljoen die de optelling maakt naar 1,7 miljoen. Waar ik wel benieuwd naar ben, want dat is even een tandje dieper, is, stel, we zoemen in op die groei jeugdhulp uitgaven afgevlakt. Dat is een positief verschil, 2,8 miljoen, dus die draagt positief bij aan die 3,3 miljoen. Maar waar in jaarstukken vind je nu als raad, zowel direct, maar net zo belangrijk ook op indirecte manier, achtergrond over deze 2,8 miljoen? Je zal daar maar vragen over hebben en beter beslagen ten ijs willen komen.

Mijn verzoek aan jullie is om eventjes te bladeren, misschien vanuit de inleiding, misschien vanuit gezond verstand. Waar wordt dit verder toegelicht? Zowel direct als indirect. Zal ik een klein tipje van de sluier doen? De directe uitleg. Iemand? Nog een keer, bladzijde? Die komt bij indirect zo meteen. Maar als we een verklaring proberen te vinden voor het bedrag, dan moeten we wat verder naar de financiële afwijkingenanalyses gaan, pagina 244-245, waar jullie bijvoorbeeld lezen over minder jeugdigen in verblijf of over verminderde inzet van de FLITS interventieteams waar direct een koppeling gemaakt wordt met het financiële voordeel dat hieruit ontstaat. Maar indirect, in zijn volledigheid laat ik hem zien. Die pagina's 60 sowieso. Dan kom je op beleidsprogramma's uit waar de activiteit jeugdhulp naar voren genoemd staat. Onder dat programma staan meerdere activiteiten gericht op jeugdhulp. Pagina 66 is zelfs een BWV-indicator op jongeren en jeugdhulp. Dat zijn meerdere. Vergeet ook niet het risico op jeugdhulp, dat nu de risicoparagraaf van de gemeente zou lezen. Dan staat 5 jeugdhulp bijna met stip bovenaan, in ieder geval in de top 3 grootste risico's. En daarnaast, meer regionaal ingevuld, de verbonden partijen DG&J die relevante beleidsinformatie opneemt, maar ook de risico's.

Hier zie je als raadslid heel snel hoe je zo'n grote afwijking kritisch kan beschouwen, daar vragen over kan stellen. De heer Den Hartog: Mag ik een vraag stellen? Dank je wel. Als ik dit zo zie, het klinkt wel heel logisch, maar het staat op allemaal verschillende plekken. A, waarom staat het op verschillende plekken? En B, als ik er doorworstel, hoe weet ik of ik alle plekken heb gehad? Want ik ben aan het zoeken en aan het zoeken. Ik ben misschien al hartstikke blij als ik twee plekken heb gevonden. Dan denk ik, ik heb het totaalbeeld, maar dan mis ik er nog een aantal andere. Hoe kom ik daarachter? De heer Hagoort: Door de jaren heen bouw je dat wel op. Maar ik denk dat je er niet aan ontkomt dat wij op verschillende plekken in de jaarstukken informatie opnemen. Dat is een structuur die ons via het BBV ook wordt opgelegd. Zo'n satéprikker die ik er nu doorheen haal, vraagt daarom ook om bewust te zijn van, we hebben een beleidsdeel waarin de activiteiten verantwoord worden en we hebben een financieel deel verderop. We hebben ook een risicodeel en we hebben een deel verbonden partijen. Dat is op gegeven moment ook de ervaring die je opbouwt. Na 1 planning- en control document landt dat niet direct, maar na 3-4 wordt dat op een gegeven moment wel een patroon.

Mijn doel hiervan is gewoon om jullie bewust te maken dat zo'n afwijking nooit ergens geïsoleerd ontstaat en ook nooit alleen maar vanuit een financiële bril bekeken kan worden. En hiermee geef ik wat handvaten om vooral zelf ook op zoek te gaan naar. Dit is een relatief gemakkelijke, moet ik zeggen. Als ik een andere hier had gepakt rondom pensioenvoorziening wethouders, die is wat eendimensionaal. Die komt maar op 1 plek later terug. En deze raakt toevalligerwijs veel meer programma's en veel meer plekken in de jaarstukken. De heer Den Hartog: Dat begrijp ik. Maar hoe kom ik erachter, want u zegt zelf ook, die wethouder staat op 1 plek, die jeugdhulp op 6 plekken, geloof ik. Als ik aan het zoeken ben en ik heb iets gevonden op 2 plekken, hoe weet ik dat er nog een 3e of een 4e is? De heer Hagoort: Een heel flauw antwoord is natuurlijk control F jeugdhulp. En dan komen er misschien wel 40-50 uit, maar wel allemaal gebundeld ergens in een paar pagina's. Een vervolgvraag. De heer Gündogdu: Een vervolgvraag. Om het echt heel begrijpelijk te maken voor ons. Dan gaan we weer even terug naar beschermd wonen en opvang meegevallen, puntje 24 op pagina 244. Het is incidenteel. Verschil lasten, 2,8 miljoen komen erbij. Verschil baten en verschillen reserves.

Kunt u in heel eenvoudig taal vertellen wat deze bedragen allemaal betekenen, inclusief verschil lasten, verschil baten, verschil reserves en incidenteel-structureel? Mevrouw De Graaf: De toelichting staat op pagina 248 onder nummer 24. Daar staat ook in, de lasten zijn incidenteel 2,9 miljoen. Ik rond het even af lager dan begroot, omdat er meer rijksbijdrage is ontvangen en de uitgaven zijn lager uitgevallen dan eerder was ingeschat. Dat is het voordeel. De baten zijn weer hoger dan begroot, omdat een aantal subsidies lager zijn vastgesteld. Dat moeten we terugbetalen. We hebben baten als inkomst natuurlijk geboekt, begroot. Dat blijkt toch tegen te vallen. En uiteindelijk is het 6 zo dat wij bij beschermd wonen alles verrekenen met een reserve, dus is daardoor ook weer een deel minder van de reserve geboekt. We hebben een voordeel van 2,9 miljoen omdat we eigenlijk meer geld hebben gekregen vanuit het Rijk en de lasten, de uitgaven, eigenlijk lager zijn gebleken. Als u zo'n tabel ziet met een nummer, staat daarachter altijd de toelichting. En lasten zijn natuurlijk uitgaven. Baten, even in jullie termen, zijn inkomsten. De heer Hagoort: Achter die afwijkingen, en het zijn er heel veel op de diverse begrotingsprogramma's, gaat schuil het begrip wat straks ook nog terugkomt, het begrotingscriterium, een onderdeel van de toets op rechtmatigheid.

En het laat zien of die financiële beheersbehandelingen, zowel aan de baten- als aan de lastenkant, passen binnen de door de gemeenteraad vastgestelde begroting en de investeringen. Dat is een begrotingscriterium waar ik een zoekopdracht bij heb. En ik verzoek jullie om naar pagina 234 te gaan, waar het programma Leefbaar, levendig en veiligheid begint, en een blik te werpen op de diverse afwijkingen die jullie daar lezen. Nou is het niet de bedoeling om al die afwijkingen puntsgewijs langs te gaan, maar vooral om die afwijkingen eens te veralgemeniseren. Wat voor algemene verklaringen vind je nou bij dit programma voor zowel positieve afwijkingen als negatieve afwijkingen? En het idee is ook vooral dat jullie daar een patroon in herkennen, dat de veralgemenisering van die afwijkingen in ieder geval herkenning oproepen zo meteen. Het gaat mij niet zozeer om dat we zo meteen met elkaar benoemen dat het water in het zwembad De Dubbel voor de tweede keer gevuld moet worden, dat er meer detectiepoorten bij de zomerkermis moeten komen. Niet in die detaillering, maar de algemene verklaringen. Wat mij betreft proberen we het even met elkaar. Is er iemand die zegt, dit is zo'n algemene verklaring, die kom ik nu op meerdere plekken tegen? Personeel. En wat is er dan aan de hand? Iemand aanvullingen? De heer Van Antwerpen: Wat opvalt is dat het bijna allemaal incidentele zaken zijn.

Op eentje na. Alleen zwembad De Dubbel. De heer Hagoort: Heel veel incidentele zaken. Wat is dan de verklaring achter het incidentele? De heer Van Antwerpen: Geen idee. De heer Van Hagoort: Als ik jullie deze waslijst laat zien. En van bovenaf, even in zijn algemeenheid, vertragingen of versnellingen in uitvoering. Rijksbijdragen die heel laat komen of onzeker zijn geweest en anders zijn dan verwacht. Doorschuiven door beperkte uitvoeringskracht, het zich voordoen van risico's, wet- en regelgeving, toch ook zo nu en dan de kwaliteit van de ramingen. Lukt het ons om lang van tevoren die raming reëel te presenteren? Maar ook bij andere programma's, niet per se op LLV, zie je de stijgende kosten. Complexe trajecten in het sociaal domein met name. Optimistische inschattingen van taakstellingen. Onderinschatting van inkomsten, een beetje in de natuur van de mens. Behoedzaam inkomsten ramen. En die laatste, denk ik heel veralgemeniseerd, de stijgende inflatie. Ook in 2025. En de daarmee gepaard gaande tussentijdse kostenstijgingen. Als je vanuit die bril kijkt, zijn bijna al die afwijkingen hier naartoe te herleiden. 7 Mevrouw Kamphuis: Ik kan het missen, maar mijn gedachte is, het azc-project, dat onder de streep wij niks hoefden te betalen als gemeente zijnde. Heb ik dat mis of hoe zit dat? De heer Hagoort: Ik weet dat warempel niet.

En hoe goed de vraag ook is, ik denk dat we hier niet in detail erop in moeten gaan. Als u hem als vraag zo meteen wil bewaren voor de technische vragen, vind ik dat prima. Maar liever niet in deze ronde. Ik wil door. Als u kijkt naar de vraag om de financiële positie, dan denk ik een heel legitieme vraag van een raadslid die zichzelf de vraag stelt, hoe staat mijn gemeente er financieel voor? En dan is er wel een mooie locatie, mooie plek binnen de jaarstukken, ondertussen van iedere gemeente omdat het ook BBV verplicht is, om iets te zeggen over wendbaarheid en weerbaarheid van een gemeentebegroting en ook van jaarstukken. Vijf BBV- kengetallen. Wendbaarheid, kunnen aanpassen in het moment zelf. Weerbaarheid, kunnen wij een grote schok, vaak met financiële gevolgen, tackelen? Kunnen we daar iets mee? Daar zit het onderscheid tussen wendbaarheid en weerbaarheid in. En de verwijzing van de 1, 2, 3, 4, 5 begrippen ook naar het blad dat u heeft gekregen doe ik bij deze. Het is wel goed om als raad te weten dat deze paragraaf er is, of dit onderdeel er is. SW staat voor signaalwaarde. Structurele exploitatieruimte. Er staat nul procent achter. Daar zit de gedachte achter, als die negatief is, dan heb je geen positieve structurele exploitatieruimte. Belastingcapaciteit. Hoe lager, hoe beter. Daar is trouwens geen signaalwaarde voor.

Rondom de weerbaarheid zijn quota’s solvabiliteit rond exploitatie met signaalwaarden. En de verwijzing, zeker als deze PowerPoint zo meteen aan de stukken wordt toegevoegd, die was niet van tevoren beschikbaar, maar die wordt na afloop direct beschikbaar gesteld, naar de Findo website waarin je voor de gemeente Dordrecht in 1 oogopslag kan zien hoe deze indicatoren scoren voor de gemeente. Mooie site die tot begroting 2026 nu is bijgewerkt. Uiteraard, de jaarrekening 2025 vindt u daar nog niet op, maar die zal wel na vaststellen in de raad landelijk bijgevuld gaan worden. Dan een aanvullende indicator die ook iets over de financiële positie zegt. Maar in Dordrecht is die best belangrijk. De weerstandsratio die zegt iets over de combinatie benodigd weerstandsvermogen en daarnaast de beschikbare weerstandscapaciteit. Ik ga u vragen om de linkerkant van de balans en de rechterkant van de balans even op te zoeken. Welke bedragen gaan daarachter schuil? En dat resulteert dan in een zogenaamde ratio bij de jaarstukken. Doet een poging. Denk ook even goed na, waar zou dit terug te vinden zijn? Kijk even de inleiding, wat is de meest logische locatie? En anders is het ook gewoon een control F zoeken op ratio. U komt er vanzelf wel uit. Is deze snel vindbaar? Dan hebben jullie of in de tabel of in de tekst een totaal risicoprofiel gekwantificeerd risicoprofiel van 92 miljoen gevonden.

En hoe zijn die risico's op te vangen via het beschikbare weerstandsvermogen, ook wel de beschikbare weerstandscapaciteit genoemd, van 84,3 miljoen opgeteld? Een weerstandsratio van 0,9 in de jaarstukken is aangegeven. En hier nog de specificatie in dit geval van de beschikbare weerstandscapaciteit. Een vierluik. Algemene reserve, algemene reserve grondbedrijf, de onbenutte belastingcapaciteit en een post onvoorzien, die altijd bij de jaarstukken 0 aan het eind is. Dat is een correcte opmerking. Er wordt geroepen, de ratio boven de 1. De normwaarde is 1,0 en dat is ook iets inderdaad waar de raad, het college, van verwacht dat ze dat bij een eerstvolgende planning- en control document, in dit geval bij de begroting 2027, inzichtelijk maken, hoe de beweging naar de 1,0 weer plaats gaat vinden. Dat onder de 1 betekent. Je zou in de 8 balans een deelstreep kunnen zetten, alleen dan moet je de getallen eventjes naar voren halen. 80,3 gedeeld door 92 is de afgeronde 0,9. Correct. De heer Brouwer: Dan misschien nog een nuancering. Dan moeten al die risico's zich wel voordoen om aan dit niveau te komen. De heer Gündogdu: En mag ik nog even? We hebben als raad afgesproken om dat op 1,0 te houden. We zitten er nu dus onder. De heer Hagoort: We zitten eronder.

De heer Van Antwerpen: Wat is dan het risico als dat langdurig het geval is? Heeft dat effect op de investeringsruimte of op een schuldpercentage? Of vermindert onze slagkracht? Wat zijn de gevolgen als dit langdurig onder de 1 zit? Wat kunnen de gevolgen zijn? De heer Hagoort: In het meest donkere scenario treedt natuurlijk een groot aantal risico's binnen dat profiel op en merk je dat je met je beschikbare reserves niet uitkomt. Die zijn op een gegeven moment uitgeput. Maak de vergelijking thuis. Je hebt een buffer, maar er 3-4 dingen tegelijk stuk. Dan heb je in ieder geval een probleem om het vanuit je reserves te kunnen, vanuit je algemene reserves te kunnen dekken. Dat is de weerstandsratio. Ook niet meer en niet minder. Ik noem bijvoorbeeld hier niet de tegenoverliggende vermogens die je misschien kan hebben. In de huiselijke sfeer zit dat vaak in steen. De gemeente heeft ook nog wel wat meer reserves, maar die niet primair bedoeld zijn voor risico opvang. Daar zijn echt de algemene reserves voor bedoeld. Mevrouw De Graaf: De programma verantwoording. Het jaarverslag bestaat uit zo'n 84 pagina's, pagina 20 tot en met 104, waarin we per programma aangeven de spiegel van de begroting.

Bij de begroting hebben aangegeven, wat willen we bereiken, wat gaan we daarvoor doen en wat mag het kosten? En bij de jaarrekening geven we dan aan, wat hebben we bereikt, wat hebben we daarvoor gedaan en wat heeft het gekost? En dat leest u in het jaarverslag. Een onderdeel van de verantwoording van het gevoerde beleid. Als we kijken, dan hebben we qua activiteiten er 80 gerealiseerd. 23 zijn deels gerealiseerd c.q. vertraagd en 2 activiteiten zijn niet gerealiseerd. Ook daar kunt u in navigeren, eventueel door zoektermen voor onderwerpen die voor u interessant zijn, om te kijken, wat is daar nu allemaal mee gebeurd? En kunt u dat zo nalezen. Dan hebben we ook nog heel wat pagina's. Dat zijn de verplichte paragrafen. En ik zeg ook verplicht. Ze zijn door de BBV voorgeschreven en bij sommige paragrafen is zelfs in de BBV voorgeschreven wat daarin moet staan, in welke volgorde en ook nog welk format je moet gebruiken. Soms gaat het heel vergaand. En de paragrafen zijn gewoon dwarsdoorsnede door de begroting. Wilt u alles weten over lokale heffingen, van allerlei soorten lokale heffingen die wij gebruiken, kunt u dat in de paragraaf lokale heffingen vinden. Mijn buurman heeft net iets verteld over het weerstandsvermogen en over de risico's. Die vindt u in de paragraaf weerstandsvermogen risicobeheersing.

Bent u geïnteresseerd in onze kapitaalgoederen? Wegen, groen, dat soort zaken, constructies, dan kunt u dat in onderhoud kapitaalgoederen vinden. Welke beleidsregels hebben wij? Hoeveel geld gaat daarin om? Bent u meer geïnteresseerd in de treasury, de 9 financiering? Waar betalen we dat allemaal uit? Onze liquiditeit, onze leningen, onze garantstellingen, dan kunt u dat in de paragraaf financiering vinden. We hebben ook nog een paragraaf bedrijfsvoering en een belangrijk onderdeel van die paragraaf bedrijfsvoering is wel de toelichting op de rechtmatigheidsverantwoording. Een aantal slides geleden hadden we het daarover en daar komen we zo nog op terug. Een paragraaf die nog niet zo heel lang bestaat is de Wet open overheid, waarin we wat moeten vertellen. De verbonden partijen, die hebben we ook al een aantal, dat is allemaal verplicht geformatteerd wat er allemaal in moet komen te staan. Maar dan kunt u zien, wie nemen er allemaal aan deel? Wat is het vermogen? Wat is ons aandeel? Wie zitten er in het algemeen bestuur, dagelijks bestuur? Wat zijn de financiën? En dan nog een stukje over het grondbeleid, over onze grondexploitaties en allerlei andere zaken. De rechtmatigheidsverantwoording. Ik lichtte hem net al toe. Die vindt u op pagina 145 als onderdeel van de paragraaf bedrijfsvoering, waarin staat de afwijkingen.

Maar ook pagina 269, ook verplicht wat daar allemaal in moet komen te staan, met een bepaald staatje. Dit is een nieuw onderdeel vanaf 2023 en het college legt verantwoording af over de rechtmatigheid in de rechtmatigheidsverklaring. Daarvoor gebeurde dat door de accountant. En de accountant kijkt nu wel naar deze rechtmatigheidsverklaring, maar kijkt of die juist en getrouw is opgesteld. Dat is een verandering. En waarom is dat veranderd? Zodat over de rechtmatigheid het gesprek niet meer gaat tussen de accountant en de raad, maar tussen de raad en het college. Dat is de belangrijkste wijziging geweest. Wat vindt u eigenlijk op pagina 269? Dat zijn een aantal bevindingen. Begrotingsonrechtmatigheden gaan echt over de lastenoverschrijdingen per programma, de bruto overschrijdingen. En u ziet daarin een bedrag van 19,8 miljoen staan. En dat bestaat uit 16,8 miljoen aan overschrijdingen die passen binnen vooraf vastgesteld beleid. En die noemen wij acceptabel. Dan denkt u, waarom is dat acceptabel? Dat heeft u vastgelegd in de financiële verordening. Dat is ons lokale beleid waarin we allerlei regels ook hebben vastgesteld en daarin hebben wij in artikel 14 vastgesteld welke lasten overschrijdingen acceptabel vindt, waardoor het in eerste instantie onrechtmatig is, maar het is toch acceptabel, dus telt het niet mee in het rechtmatigheidsoordeel.

En dat kan bijvoorbeeld zijn dat een overschrijding aan lasten gecompenseerd wordt door inkomsten of een lastenoverschrijding van een openeindregeling. Denk even aan de Wmo en jeugd, want wij moeten gewoon bepaalde zorg leveren. Dan kan je dat wel inschatten begrotingstechnisch, maar je weet soms niet wat er allemaal op je afkomt. Ook acceptabel is bijvoorbeeld benoemd de verplichte bijdrage aan verbonden partijen. Daar kunnen ook zaken gebeuren. Of wat we al geïnformeerd hebben aan uw raad. Wij kennen ook de decemberbrief. Dat is een brief die wij aan het einde van het jaar naar uw raad sturen met nog majeure afwijkingen die wij hebben gezien tussen de bestuursrapportage en het einde van het jaar om u al eerder te informeren over grote afwijkingen, voordat u ze bij de jaarrekening ziet. En mevrouw Kamphuis vroeg wat over bijvoorbeeld het wethouders pensioen. Dat was zo'n afwijking die wij in de decemberbrief al hebben gemeld. Wij vonden dat een zo groot bedrag, als u dat pas ziet bij de jaarstukken, dan zijn we ondertussen alweer bijna een half jaar verder. Wij wijzigen dan de begroting niet, maar wij informeren u wel. En als wij u daarover hebben geïnformeerd en dat verzorgt een lastenoverschrijding, dan wordt dat wel als acceptabel gezien. Die 5,7 miljoen bijvoorbeeld is wel een lastenoverschrijding, maar wordt wel als acceptabel gezien.

En er waren ook 3 miljoen niet-acceptabele 10 overschrijdingen. Dan hebben we ook nog het voorwaardencriterium. Dat gaat eigenlijk over de Europese aanbestedingsregels. De heer Den Hartog: Mag ik daar nog even iets over vragen? Mevrouw De Graaf: Zeker, mijnheer Den Hartog. De heer Den Hartog: Wanneer is een overschrijding niet acceptabel? Mevrouw De Graaf: Als die niet in dat rijtje valt die in de financiële verordening staat. Als bijvoorbeeld u niet tijdig bent geïnformeerd, het geen betrekking heeft op inkomsten en uitgaven die met elkaar in verband kunnen worden gebracht, er geen sprake is van een openeinderegeling. Ik heb er nu even 4 genoemd. Het zijn er meerdere. U kunt ze in artikel 14 vinden van de financiële verordening. En als ze daar niet onder vallen en er is een lastenoverschrijding op het programmaniveau, dan zijn ze niet acceptabel. Mevrouw Kamphuis: Die 2 miljoen. Hoe kan ik terugvinden waaraan dat is uitgegeven? Hoe doen we dat? Mevrouw De Graaf: Of kunt zeggen waaraan het is uitgegeven? Nee, dat weet ik niet. Dat weet ik niet echt uit mijn hoofd. Absoluut niet. Zullen we die even als technische vraag? Als u die als technische vraag zou kunnen stellen, heel graag. Dan zullen wij die op die manier beantwoorden. Mijnheer Katif. De heer Katif: Ik hoor zeggen over de financiële verordening.

En volgens mij hebben we in de financiële verordening ook nog iets gezegd over weerstandsratio. Mevrouw De Graaf: Dat staat in de nota risicobeheersing en weerstandsvermogen. De heer Katif: Precies. En die zou eigenlijk niet onder de 1 mogen, op een of andere manier. En toch … Mevrouw De Graaf: Dan kijk ik ook even weer naar mijn rechterkant. Die kan het nog beter vertellen dan ik, wat daar precies in staat. De heer Brouwer: Daar staat inderdaad in dat wij een weerstandsratio willen hebben van 1. En als dat niet zo is, dat we 3 jaar de tijd hebben om terug te komen op 1. Het liefst hebben we dat gesprek nooit, maar in dit geval zie je dat die onder de 1 komt. Dan is het zaak, zoals mijnheer Hagoort net zei, om bij de begroting te laten zien hoe het college denkt dat je terugkomt op 1.0. De heer Hagoort: Ik vond het wel aardig om eens te kijken naar de 19,8 miljoen. Toen ik dat deel van de rechtmatigheidsverantwoording las, dacht ik, dat vind ik nog een aanzienlijk bedrag. Die 19,8 miljoen bovenin is alleen wel opgesplitst in een deel 8,6 miljoen aan overschrijding op lastenprogramma's. En willen we eigenlijk vragen of u dat bedrag van 8,6 miljoen kunt herleiden, met net de zoektocht in het achterhoofd. We hebben allerlei afwijkingen bekeken op een programma. We hebben even ingezoomd bijvoorbeeld op jeugdhulp.

En vanuit de rechtmatigheidsverantwoording zien we 8,6 miljoen aan overschrijdingen op de lasten langskomen. Ik gaf hier aan, over 2 minuten 11 verschijnt de tip. Ik denk dat het handig is om ietsje snelheid te maken en die tip al mee te geven. Dit is de grote tabel. De grote tabel met heel veel getallen. Lasten, baten, begroot, werkelijk, verschil. En kijk ook even rechts bovenaan. Hier zou die 8,6 miljoen voor jullie een-op-een terug te vinden moeten zijn. Hij staat er ook. Je moet er wat moeite voor doen. Letterlijk overschrijding aan de lastenkant. We kunnen de hele rechterkant aan baten bij deze heel even vergeten. We gaan naar de verschillen kijken en, komt hij, is de grootste. En dat is op het programma bestuurlijk ondersteunend. Maar er zitten wat kleintjes op de financiële programma's, overheid en vennootschapsbelasting. Die 3 bij elkaar opgeteld is wat het college dan ook echt aangeeft, daar zitten onze overschrijdingen op de programma's aan de lastenzijde. Zo komt dat tot stand. Het laatste stukje van de jaarstukken. Mevrouw De Graaf: De jaarrekening bestaat uit de balans. Dat geeft inzicht in onze bezittingen, de activa, en het vermogen van de passiva van de gemeente. Dat is echt heel financieel technisch.

Voor mensen die dat heel erg interessant vinden, zou ik zeggen, blader het eens door, lees het eens door, maar daar moet je wel wat boekhoudkundige kennis ook voor hebben. Dit controleert de accountant ook gewoon allemaal, dus dat staat ook in de accountantscontrole. En als de accountant hier geen opmerkingen over heeft, dan mag u er gewoon van uitgaan dat dit gewoon hartstikke goed is. Dan vanaf pagina 220 de financiële afwijkingen. Dat is wel weer interessant. Dat zijn die verschillenanalyses waar we een klein beetje al doorheen zijn gaan. Bijvoorbeeld beschermd wonen, waar kan ik al die afwijkingen vinden? Of van de jeugdhulp. Dat zijn wel afwijkingen boven de 100 duizend euro, want anders zou het boekwerk misschien wel 500 pagina’s zijn. En dan hebben we nog de heleboel, de verplichte bijlages. Onder andere die hele niet-leesbare SiSa-bijlage, maar ook de Wnt, Wet normering topinkomens. Ook een verplichte bijlage. Moet ook in dat voorbaat op die manier gepresenteerd worden. En er zijn ook een aantal bijlages die u als raad al eerder heeft aangegeven dat u die heel graag zou willen ontvangen, zoals bijvoorbeeld aanbevelingen van de Rekenkamercommissie en het interbestuurlijk toezicht. Besef wel als u nog meer informatie wil, dat kan altijd, maar het boekwerk wordt daardoor wel steeds omvangrijker en niet altijd beter leesbaar. Dan nog even naar het raadsvoorstel.

Er zitten een aantal beslispunten in waar u over gaat besluiten en dat is als eerste het positieve rekeningresultaat van 3,3 miljoen als volgt te bestemmen. Dat zijn 3,7 miljoen aan budgetoverheveling. Dan denkt u, dat is raar. Ik heb 3,3 miljoen resultaat en ik heb 3,7 miljoen aan budgetoverheveling. En budgetoverheveling zijn budgetten om over te hevelen naar 2026, omdat die projecten nog niet zijn afgerond, waar soms ook al verplichtingen voor zijn aangegaan, zodat ze afgerond kunnen worden in 2026. Als u hiermee akkoord gaat, dan gaat u er ook mee akkoord dat wij het verschil uit de algemene reserve halen. Want we moeten dat wel ergens uit betalen. Een ander beslispunt is om het resultaat van 2025 van het azc, dat was net ook al een soort technische vraag van mevrouw Kamphuis, dat is toch neutraal? Dat laat in de jaarrekening inderdaad een resultaat zien, om dat te storten aan de reserve toekomstige opvang ontheemden. En daarmee is het een gesloten systeem. We hebben in de jaarrekening een overschot, presenteren we van 206 duizend euro. En dat storten we nu in een reserve voor toekomstige kosten van de ontheemden. Dan blijft het binnen dat product. 12 Mevrouw Kamphuis: Dat snap ik. Maar toen wij in de commissievergadering een vergadering hadden over het azc, toen werd ons gezegd dat azc ons überhaupt niks kostte. Vandaar.

Mevrouw De Graaf: Die vraag gaan wij nog eventjes technisch beantwoorden. Wie was eerst? Mijnheer Van Antwerpen. De heer van Antwerpen: Ik zit nog even te kauwen op die 3,3 en die 3,7. In mijn simpele optiek, is het dan niet gewoon handiger als je 3,3 overhoudt dan dat je 3,3 weer overhevelt naar het volgende jaar? Of ben ik nu een politieke vraag aan het stellen? Mevrouw De Graaf: Dat is politiek, want er zijn natuurlijk 3,7 miljoen aan projecten en dan zal er een keuze gemaakt moeten worden. En dat is politiek, welke projecten dan niet doorgaan in de budgetoverhevelingen. De heer Van Antwerpen: Ik vind het … Maar dat is politiek. Mevrouw De Graaf: Mevrouw Boom. Mevrouw Boom-Vos: Dank u wel. Hoe kan je als raadslid nu weten, bijvoorbeeld dat rekeningresultaat van 206 duizend, dat we daar dekking voor hebben? En de andere reserves, want het positieve rekeningresultaat is die 3,3 miljoen. Daar gaan we al 3,7 miljoen van uitgeven. En dan nog eens 206 miljoen. Hoe kan je als raadslid nu weten wat helemaal onderaan het plaatje de uitkomst is? Mevrouw De Graaf: Dat is soms inderdaad heel lastig. En vooral met deze resultaatbestemming is dat inderdaad gewoon lastig. En ik denk dat we dat in de toekomst, aangezien jullie vragen, heb ik wel ideeën om dat wat beter te presenteren voor jullie.

Mevrouw Boom-Vos: En dan nog, als ik dit lees, dan denk ik, dan hebben wij een tekort van 206 en 1,148. Klopt dat? Die 1,148 zijn weer nieuwe bestemmingsreserves. Mevrouw De Graaf: Daar zijn gelden voor vanuit rijkssubsidies. Daar is geld voor beschikbaar. Maar ik begrijp de verwarring, dat we dat in de toekomst iets anders moeten opschrijven. Want inderdaad, die 2 bestemmingsreserves, u heeft als raad het recht en de bevoegdheid om een reserve in te stellen. Dat moet altijd via een raadsbesluit. Als wij geld in een nieuwe reserve willen stellen, moeten we eerst die reserve instellen. En daarna gaan we daar ook geld in storten en die storting komt ook uit rijkssubsidies, om dat op die manier te doen. Daarnaast vragen we ook nog om kredieten die niet of gedeeltelijk zijn gerealiseerd in ‘26 weer voort te kunnen zetten. Ook moet daar een apart beslispunt voor zijn, omdat u ook over die kredieten uw bevoegdheid heeft. En als laatste vragen we natuurlijk om de jaarstukken ook vast te stellen. En dat is eigenlijk gewoon een stuk onderdeel van de dechargeverlening. Dit zijn de budgetoverheveling. Even heel technisch. Dat is die 3,7 miljoen. Die worden ook toegelicht in de jaarstukken, waar het allemaal voor is. En als u besluit om daar minder van over te hevelen, dan is dat een politiek besluit. 13 De heer Den Hartog: Ik heb ook nog steeds een vraagje over die 3,7.

Want je hebt 3,3 over, om het zo te zeggen. Wat is dan de reden dat je niet 3,3 overhevelt maar 3,7? Mevrouw De Graaf: Omdat al deze projecten niet afgerond zijn in 2025 maar in ‘26 en we dat echt nodig hebben om die projecten af te ronden. En als ik dan maar 3,3, dan kom ik ergens toch geldtekort of kan ik een project niet afronden. De heer Den Hartog: Snap ik. Maar nu komt het tekort op 2025. Wat is de reden dat je dat kiest en niet zegt, ik hevel 3,3 over, dan is 2025 0 en dan hebben we het probleem, het mogelijke probleem, maar misschien ook wel niet, in 2026. Wat is daar de achterliggende reden voor? Mevrouw De Graaf: Dat is eigenlijk gewoon de werkwijze zoals wij zeggen, in 2025, dat is over en dat hevelen we over naar 2026. Want anders dan ga ik alweer een claim leggen op de budgetten van 2026 die daar niet voor bedoeld zijn. En het gaat ook allemaal om incidentele budgetten. Budgetten die in ‘26 ook niet meer beschikbaar zijn. Dan heb ik ook geen geld om het daarvan te kunnen betalen. De heer Brouwer: En daar zit ook een stukje behoedzaamheid in. Als je ellende nu weet, zorg dan dat je het nu afdekt in plaats van dat je het doorschuift naar. En uiteindelijk de keuze inderdaad, 3,7, 3,3, dat is een bestuurlijke keuze. Je kunt ervoor kiezen om minder te doen, alleen dan is het wel handig om aan te geven welke projecten we dan niet afmaken.

Mevrouw De Graaf: Nog even heel kort de planning. Deze is ook met jullie gecommuniceerd, zodat er ook technische vragen beantwoord kunnen worden. Die technische vragenronde loopt tot en met 8 juni. Volgende week maandag om 16.00 uur. Krijgen jullie een week later de antwoorden, de Dordtse Dinsdagen. En dan eind juni of 14 juli vindt dan de vaststelling van de jaarstukken plaats. Gezien de tijd wilde ik eigenlijk het woord geven aan mijn collega over de Perspectiefnota. De heer Hagoort: Mijn vraag is wel even netjes aan jullie, is er behoefte aan 5 minuten schorsing of kunnen we door? Ik heb een halfuurtje max. nodig voor de Perspectiefnota. Ik zie geknik. Doorgaan. Geen probleem. Perspectiefnota 2027 zoomt in op de periode die nog komen gaat en tegelijkertijd pakken we ook de jaarschrijf 2026, het uitvoeringsjaar, om te kijken, hoe gaat dat in het uitvoeringsjaar? Heuglijk feit, morgen ergens rond de klok van 15.00 uur gaat de website live. Een collega is daar druk mee bezig en heeft de toezegging gedaan dat die website vanaf morgen met de knoppen algemeen, ontwikkelingen, onzekerheden en bijlagen beschikbaar is. En ook hier hetzelfde, ik pak eventjes het blad voor me met de vaktermen, en waar komen we dan op uit? In ieder geval op de 3e beleidsarme begroting. Die wil ik hier toch wel duidelijk aangeven. Deze Perspectiefnota is beleidsarm.

De ontwikkelingen met een financieel effect hebben allemaal geen beleidsmatige achtergrond. Dat is echt autonoom veroorzaakt. Alleen bestaand vastgesteld beleid wordt uitgevoerd, geen nieuwe plannen gemaakt, enzovoort. Meerjaren investeringsprogramma zie ik onderin staan. Dat is een belangrijke. Die heeft ook in deze Perspectiefnota een belangrijke rol. Het MIP. We komen de termen kapitaallasten tegen, autonome ontwikkelingen, inflatie, onzekerheden. Ravijnjaar wordt hier weer genoemd. Was via AI toch ook een term. En ik 14 zou hier de term uitgesteld ravijnjaar willen noemen. Ik ben ook wel benieuwd, als ik zo meteen de slide met het financieel perspectief laat zien, hoe u daar nakijkt en wat gedachte daarachter was, toen de Perspectiefnota afgelopen vrijdag via de pdf bij jullie binnenkwam. En gemeentefonds algemene uitkering accres preventief toezicht. Dat zijn de belangrijkste vaktermen, gemeenschappelijke taal, zou ik het noemen. Ook hier even markeren. Wat is voor nu vanuit blikveld als raadslid het belangrijkste doel van zo’n Perspectiefnota? Dat hij de jaarlijkse start van de sturingscyclus markeert. Dat is nice to know. Maar het belangrijkste daarna, u stelt hiermee de kaders vast waarbinnen de begroting 2027 voor het nieuwe jaar moet worden uitgewerkt. En als bijvangst daarna het faciliteren van het kaderstellend debat.

We zitten hier echt veel meer op de kaderstellende rol. Dat zal ook geen verbazing geven. Daar is die dan, het financieel perspectief. Te beginnen met het eindsaldo van de begroting 2026. En we denken hier in saldo's, verschil tussen totale baten, totale lasten. De bovenste regel is ook nodig, een meerjarig positief saldo. Daar sloot de begroting 2026 mee. Zowel in het begrotingsjaar ’26, maar ook meerjarig. Daarna gebeuren er 2 zaken. Septembercirculaire wordt door de vorige raad vastgesteld en het water- en rioleringsplan. En dan zien we een startpositie die nog iets positiever uitpakt. En daarna wordt het zwaar weer. Zwaar weer in de indexaties en toch ook in een aantal ontwikkelingen, autonome ontwikkelingen. Er staat een enkel plusje voor 2027, maar daarna ook wat autonome ontwikkelingen die behoorlijk wat miljoenen negatief gaan. Financieel perspectief, oplopend negatief 5,4 miljoen tot min 12 miljoen. En dan valt als het goed is meteen het oog op regel 2a, want die bepaalt toch wel in hoge mate het negatieve financieel perspectief. En ik wil eigenlijk aan uw vragen om de uitleg onder 2a even te bekijken voor zover dat nog niet gedaan is en eigenlijk gewoon de open vraag te stellen, leidt dit op voorhand tot een technische vraag of een verduidelijkingsvraag? Dat grote tekort, 10 miljoen structureel zelfs, in indexaties.

Even de gelegenheid om dat te lezen en wellicht daar een vraag over te stellen. Deze tekst heeft best een hoog technisch karakter. Ik heb geprobeerd echt zo eenvoudig mogelijk voor jullie voor het voetlicht te brengen vanuit 1 individueel budget. 100 duizend in ‘27 voor bomen. Centraal Planbureau rekent momenteel, heeft hij al beschikbaar trouwens, maar stel dat hij inderdaad een gemiddelde prijs en loonstijging verwachtte van 4 procent voor 2027, dan is wel aan te voelen dat dat budget mee zou moeten ademen naar 104 duizend euro en moet stijgen. Ik zeg moet omdat dat vanuit reëel begroten ook een eis is van een toezichthouder en mogen niet zomaar met een lager percentage denken reëel te begroten. En dan in de realiteit, de compensatie vanuit het Rijk, als die slechts 2 procent is. Mooie afgeronde getallen ziet u. Dan ontstaat zo'n 2000 te kort. Als we dat voor een paar 100 budgetten doen, dan cumuleert dat tot 10 miljoen en meer uiteindelijk. Dat is de gedachte hierachter, simpel gezegd. Mijn vraag aan jullie, zijn hier vragen, technische vragen, over die we nu al weg kunnen nemen? De heer Winters: Indexering, dat is normaal, dat de prijzen stijgen.

Ik weet niet of dit een politieke vraag is, maar waarom besluit de Rijksoverheid om niet gewoon mee te indexeren en lager in te zetten? De heer Hagoort: De vraag is, waarom zet het Rijk geen hogere compensatie voor die gestegen prijzen waar medeoverheden mee te maken hebben? Dat is de nieuwe normeringsystematiek, die via zowel een prijsdeel als een volumedeel vrij stringent en 15 zeer sober voorrekent dat je compensatie percentage afhankelijk is van de economische groei. In dit geval van de economische groei van de afgelopen 8 jaar. Op het moment dat je economische groeicijfers hebt van 1, 1,42, 2 procent, dan voel je aan dat zo'n 8-jarig gemiddelde ook niet heel hoog uitkomt. Zolang die manier van denken van compenseren van de inflatie, de werkelijke prijsstijging waar gemeentes mee te maken hebben, in de lucht blijft, dan vrees ik dat dit nog eventjes zo in de lucht blijft. De heer Winters: Het is gewoon de CBS-index, maar over 8 jaar, dat is een lagere stijging dan die momenteel is. Zo moet ik dat zien? De heer Hagoort: Jij wil nog iets aanvullen? De heer Brouwer: Het idee erachter bij het Rijk was, je zag in het verleden dat het gemeentefonds nogal rommelde. Dat ze gezegd hebben, als we kijken naar een beetje gewogen groei, dan hebben gemeentes ook minder vaak te maken met schommelingen. Het feit is nu een beetje dat het wel heel erg slecht uitpakt voor gemeenten.

En je ziet met name in het sociaal domein dat de kosten wel wat stijgen als het gaat om cao's. Dat is ook volgens mij best wel veel in de krant geweest. Dat is ook wel een onderwerp waar je ziet dat de Vereniging Nederlandse Gemeenten ook wel bij het Rijk aanklopt. Van jongens, kijk even of je wel gemeenten genoeg bekostigt als het gaat om die zorg. Want dat is wel een opgave. De heer Hagoort: Mevrouw De Vries. Mevrouw De Vries: Ik denk dat het besluit voor het uitstellen van de nieuwe rekenmethodiek voor het gemeentefonds ongeveer tegelijkertijd kwam met de publicatie van deze stukken. In hoeverre is er al nagedacht over de impact die dat heeft voor de Perspectiefnota en toekomstige begrotingen? De heer Brouwer: Wij wisten stiekem dat die vraag kwam, dus we hebben daarnaar gekeken. Op dit moment, als het gaat om de herverdeling, hadden wij in de begroting staan dat dat geen effect had. Geen voordeel, geen nadeel, dus uitstel betekent voor ons ook niks. Ik had liever een voordeel gehad eruit, maar dat is dan ook niet zo. De heer Dangerman: Nu staat er alleen in 2027 eigenlijk die val in die indexatie naar die bijna 11 miljoen. Maar is dat verschil tussen die CPB-berekeningen en hoe de Rijksoverheid dat compenseert niet elk jaar een probleem? Of waarom is dat dan alleen voor volgend jaar een probleem? Mevrouw De Graaf: Wij begroten nu op constante prijzen.

Dat is eigenlijk het verschil. Maar wij krijgen dat natuurlijk wel via lopende prijzen uitgekeerd, maar dat behouden wij natuurlijk wel in reserve. Maar onze begroting is altijd in constante prijzen. De heer Brouwer: Misschien omdat om jargon gaat, heel die begroting is op prijspeil van 2027. Eens volgend jaar zou je dit weer kunnen hebben als de compensatie van het Rijk te laag is en de index of de inflatie hoger is. 16 De heer Hagoort: Mijnheer Katif heeft een vraag. De heer Katif: Dank u wel. Ik zit me af te vragen, heeft namelijk het tekort van die 10,6 miljoen alleen met de indexatie? Want we hebben ook een aantal ambities en investeringen die we doen. En daar was ik ook benieuwd naar. Zou u daar ook iets over kunnen zeggen? De heer Hagoort: U verwijst naar een andere slide, merk ik. Ik ga even ietsje verder. Ik weet niet of mijnheer Katif deze vraag bedoelt. Hij is mij niet helemaal scherp, waar ik op moet beantwoorden. De heer Katif: Het voorbeeld wat u nu aangeeft met de indexering, zou u ook voor de ambities en de investeringen die wij doen? Eigenlijk, u komt iets tekort. Ik houd het heel eenvoudig. Dat tekortkomt ergens vandaan en niet alleen het indexeren van onze prijzen ten aanzien van bomenkap, whatever. Maar het gaat ook om meer dingen dan dat. Wij investeren. We hebben ook ambities.

De heer Hagoort: Op het moment dat we zo meteen inzoomen op 2b, de ontwikkelingen, wil ik wel een doorkijkje geven zo meteen in de presentatie. Daar wordt ook aangegeven Hoe die autonome ontwikkelingen op een gegeven moment ook optellen vanaf 2028 tot deze tekorten. Dat komt zo langs. De Perspectiefnota. Ik wilde hier trouwens nog heel even laten zien waardoor dat grote indexatietekort ontstaat, gezien vanuit de jaarschijf 2027. Het verschil tussen de 13,7 miljoen en daaronder de indexatie op inkomsten. 3 miljoen. Verklaart ook het gat van 10 miljoen. Perspectiefnota heeft gelijk aan de jaarstukken en ook de begroting een indeling naar beleidsprogramma’s. Vandaar. Ik zoom hier in op groen, duurzaam en ruimtelijk. Allereerst kijken we naar de voortgang in 2026 op de 24 activiteiten en daar waar er afwijking plaatsvindt, wordt die tekstueel toegelicht. 3 beleidsafwijkingen. De hoofdtabel financiële ontwikkelingen heeft ook een vaste opbouw. Allereerst, die ontwikkelingen die leiden tot een effect op het financieel perspectief. En in dit beleidsprogramma is dat er eentje. Althans, het zijn er meerdere, maar eentje die rechtstreeks de exploitatie belast vanuit areaaluitbreiding, 325 duizend structureel. Die 325 zit ergens verscholen in de reeks 2b. Als je dat voor al die beleidsprogramma’s langsloopt, dan telt dat op tot dat 2b bedrag. Investeringen.

Hier voor de Landbouwweg, Prins Hendrikbrug. Dermate onontkoombaar dat het college voorstelt aan u om deze investeringen echt mee te laten lopen in de Perspectiefnota. Hebben een beslag via de kapitaallasten op de exploitatie, oplopend, leest u zelf, naar 67 duizend en 158 duizend. Lopen daarmee ook mee in dat bedrag op de eerste slide 2b aan ontwikkelingen. Indexatie schijnt gespecificeerd per beleidsprogramma, zodat u duidelijk kunt zien, wat zijn de grote bedragen bij welk programma? En saldoneutraal zijn ontwikkelingen die uiteindelijk geen effect hebben op het saldo maar wel verschuivingen tussen programma's bijvoorbeeld laten zien. Die geven uiteindelijk wel een gewijzigd totaalbedrag per programma, uw autorisatieniveau. Vandaar dat die optelling onderaan gemaakt wordt, want uiteindelijk wijzigt hier wel mee het totaal per programma in 2026 en 2027 en verder. Roept deze tabel vragen op? Is die duidelijk genoeg? Dan hebben we het raadsvoorstel gezien. 6 beslispunten en onderaan zo meteen weer de finale klap, de complete Perspectiefnota vast te stellen. Maar daarvoor ziet u dat u een begrotingswijziging vaststelt met 3 nummers en de begrotingswijziging, zit ook netjes in beide stukken, wijzigt de begroting op al die diverse 17 onderdelen.

Al die bedragen die u leest leiden tot mutaties in de exploitatie, via de investeringskredieten, maar ook via de saldo neutrale wijzigingen worden allemaal in deze nummers opgenomen. En u moet daar ergens ook maar op vertrouwen dat dat administratief goed verwerkt wordt. Er is een vorming van een bestemmingsreserve MIRT, bij uitstek een raadsbevoegdheid om hier akkoord op te geven. Toevoegingen en onttrekkingen aan reserves, maar ook de kredieten beslispunt 4, zoals opgenomen in bijlage 1a, reserves voorzieningen en kredieten. Daar wil ik een kleine oefening bij doen, een kleine doorkijk. En dat is bijvoorbeeld raadsbesluit 3. En ik zoom hem in vanuit bijlage 1a, dus je moet even een combinatie pakken van bijlage 1a waarin de reserve onderhoud vastgoed voor een bedrag van 4 miljoen genoemd staat. En mijn vraag is, vindt u de uitleg hierbij, want het is een fors saldotrekkende ontwikkeling, vindt u de uitleg hierbij snel terug binnen de Perspectiefnota? Dat is even een zoekmoment. In de bijlage 1a, die als voornaamste doel heeft om gewoon netjes bij elkaar alle besluiten rondom reserves, rondom kredieten in 1 overzicht aan te kunnen laten zien en daaraan de raadsbesluiten 2, 3 en 4 te kunnen koppelen, staat bovenaan de reserve onderhoud vastgoed 4 miljoen.

Die is terug te vinden met control F of denkend, op welk programma hebben wij vastgoed een plek gegeven? En dan komen we uit op financiën van Dordrecht. En hij is daar op nummertje 8 terug te vinden. En direct daaronder ook tekstueel de toelichting. Incidenteel, die onderhoudsreserve raakt leeg, terwijl daar wel planmatig onderhoud doorloopt en je ook niet zomaar kan zeggen, dat gaan we echt niet meer doen. Vandaar dat het college dit voorlegt aan u. Een vraag. De heer Gündogdu: De Perspectiefnota is een document van de gemeenteraad. De gemeenteraad legt vast, het college stelt voor. En als ik nu ieder geval voor volgend jaar echt beleidswijzigingen wil voorstellen straks in de gemeenteraad, dan zegt het college altijd, en terecht, hoe wilt u dat gedekt hebben? Of hoe wilt u dat dekken? Waar moet ik dan naar kijken qua dekkingsmiddelen voor een voorstel dat ik concreet wil indienen? Het is een beleidswijziging. De heer Hagoort: Ik kan de vraag best technisch beantwoorden, waar vindt u dan de ruimte? Als u die vraag zou stellen nu, hedendaags, met de openingstabel die ik net liet zien, dan is die ruimte niet. Het in die zin ook zoeken, dan kom je op … We gaan zo meteen een slide over dekkingsvoorstellen laten zien. Maar in een periode, die hopelijk wel gaat komen, waarin die ruimte er wel is, maakt zo'n beleidsvoorstel veel en veel meer kans om in ieder geval dekking te vinden.

Via oud voor nieuw, zou ik ook wel willen noemen, maar wacht ik eventjes met de slide bij de dekking. Ik ga naar de slide draaiknoppen, want dat is toch wel een hele interessante, gelet op de bovenliggende tabel. Eerst een vraag aan uzelf. Want deze draaiknoppen markeren eigenlijk de fase zo meteen tussen Perspectiefnota en begroting 2027 in. Er gaat een periode komen waarin er ongetwijfeld op een aantal van deze bullets verwacht wordt dat dat uitwerking gaat krijgen. Zowel ambtelijke uitwerking, maar zeker ook betrokkenheid van de raad daar waar het politieke, zware bullets betreft. Maar mijn eerste vraag is, worden deze draaiknoppen allemaal begrepen zoals die hier staan? Dat zijn er nogal wat en ook niet de makkelijkste. Mevrouw Boom. Mevrouw Boom-Vos: Ik had al een technische vraag staan, maar die zat meer ... Ik ga hem er even bij pakken. Sorry. Ik weet niet of dat u die liever schriftelijk wil hebben of niet, maar wat betekent het reëel indexeren van de ozb voor de Dordtenaar? 18 De heer Brouwer: Het klinkt in ieder geval al wel goed. Maar wat je ziet, onze begroting bestaat uit verschillende kosten. Je hebt materiële kosten, personele kosten, bijdragen aan verbonden partijen. Wat wij tot nu toe doen is onze budgetten alleen indexeren voor het indexpercentage voor materiële kosten. Dat doen we ook met de ozb.