2.3 2024.06.04 Notulen Dordtse Dinsdag - Vergaderzaal 1 - concept.pdf

VERSLAG VAN DE OPENBARE VERGADERING VAN DE GEMEENTE DORDRECHT DORDTSE DINSDAG D.D. 4 JUNI 2024 Vergaderzaal 1 1. Vaststellen van de concept-jaarstukken 2023 van de gemeente Dordrecht – Raadsvoorstel Voorzitter: De heer Struijk Raadsgriffier: Mevrouw Vermeulen Verslag: NotuBiz Aanwezig: Mevr. Boom-Vos (VVD) Dhr. Gündogdu (Op ons Eiland) Dhr. Katif (Beter Voor Dordt) Dhr. Kolkiliç (DENK) Mevr. Nieuwland-van den Bosse (ChristenUnie/SGP) Mevr. Pichel (Forum voor Democratie) Mevr. Schnabel (PvdA) Dhr. Stam (Fractie van Waardhuizen) Dhr. Uysal (GroenLinks) Dhr. In ’t Veld (VSP) Dhr. Venderbos-Lambinon (Partij voor de Dieren) Mevr. Van Vugt-Roose (CDA) Dhr. Wringer (Beter Voor Dordt) Overige aanwezigen: mevr. De Graaf, dhr. Rijke, dhr. Steehouwer, dhr. Hagoort, dhr. Von Grumbkow De voorzitter: Beste mensen, op mijn horloge is het vier uur en op de klok waarschijnlijk ook. Ik stel voor dat we gaan beginnen. Ik heet u als raads- en commissieleden allemaal hartelijk welkom. Ik zou heel graag welkom heten wethouder Heijkoop, maar die zal ongetwijfeld zo meteen binnenkomen. Naast mij zittN3 mensen van de ambtelijke ondersteuning. Mevrouw De Graaf, de heer Rijke en de heer Steehouwer. Ook hartelijk welkom. En hij heeft zich bescheiden teruggetrokken op de tribune, de heer Von Grumbkow, maar die is ook aanwezig, zie ik. Hij kijkt rond verbaasd, maar hij is er.

En links, dat is waarschijnlijk de accountant. Heel goed. Jij kent hem. Maar die gaat zichzelf zo meteen ook voorstellen. Ik ga namelijk, in verband met het verslag, voor de notulen u vragen zich eventjes kort voor te stellen. En ik ga rechtsom. Als u de microfoon aan wil doen, uw naam wil noemen en daarna de microfoon weer uit, dan kan de volgende. Dank u wel. Mevrouw De Graaf: Cora de Graaf, ambtelijke ondersteuning. De heer Rijke: Michiel Rijke, ambtelijke ondersteuning. De heer Hagoort: Gert Hagoort, eveneens ambtelijke ondersteuning.

1

De heer Gündogdu: Aydin Gündogdu, Op Ons Eiland. De heer Kolkiliç: Masum Kolkiliç, DENK. Mevrouw Van Vugt-Roose: Franciske van Vugt, CDA. De heer Katif: Jacques Katif, Beter voor Dordt. De heer Wringer: Jan-Willem Wringer, ook Beter voor Dordt. De heer In ’t Veld: Richard in ’t Veld, VSP. De heer Stam: Marco Stam, Fractie van Waardhuizen. De heer Venderbos-Lambinon: Cees Venderbos-Lambinon, Partij voor de Dieren. Mevrouw Schnabel: Marije Schnabel, Partij van de Arbeid. Mevrouw Nieuwland-van den Bosse: Eline Nieuwland, ChristenUnie/SGP. Mevrouw Pichel: Ruby Pichel, Forum voor Democratie. De heer Steehouwer: Marc Steehouwer, BDO. Mevrouw Vermeulen: Laurette Vermeulen, commissiegriffier. De voorzitter: En mijn naam is Leen Struijk. En ik mag deze club voorzitten. Ik zie inmiddels nog binnenkomen de heer Uysal van GroenLinks en mevrouw Boom van de VVD. En op de tribune zitten ook nog twee raads-/commissieleden, maar die zitten er denk ik om hier veel van te leren. Die hoeven zich deze keer niet voor te stellen. Sorry, Albert. Korte toelichting waarom wij deze vergadering hebben. We hebben de conceptjaarstukken ontvangen. Die worden vandaag technisch toegelicht. U kunt daarbij verduidelijkende vragen stellen. En dat kan gewoon bij elke dia, al gaat het dan wel een beetje qua tijd uit de pas lopen. Is ook een technische vragenronde. Heeft u kunnen zien.

Er zijn misschien al vragen ingediend. Maar in ieder geval, er kunnen er nog meer bij. En als u hier moeilijke technische vragen hebt, stel ze dan eventueel schriftelijk. Of als ze hier niet beantwoord kunnen worden, dan worden ze genoteerd door mijn buurvrouw. En dan komt dat ook wel bij de beantwoording. De presentatie die u zo meteen gaat zien, daar krijgt u informatie over de opbouw van de stukken, het proces en de inhoud. En ik ga nu het woord geven aan mevrouw Cora de Graaf. Mevrouw De Graaf: Dank u wel, voorzitter. Goedemiddag, ik heb een korte presentatie gemaakt voor de technische briefing van de jaarstukken. Ik loop even de jaarstukken langs waar het allemaal uit bestaat. En ik zal een aantal highlights toelichten. Ik zal ook uitgebreid stilstaan bij het nieuw fenomeen dit jaar in de jaarstukken, dat is de rechtmatigheidsverklaring. Iets over het raadsvoorstel, de beslispunten die erin staan en het vervolgproces. En zoals de voorzitter al zie, als u vragen heeft, stel ze gerust tussendoor. De Planning & Control cyclus van onze gemeente, wellicht al bekend, maar ik loop hem toch nog even door.

2

Planning & Control cyclus begint altijd bij de Perspectiefnota. Daar zal mijn collega Gert straks voor de Perspectiefnota 2025 het een en ander over vertellen. Waarin we de ontwikkelingen van het lopende en het meerjarige beeld schetsen. De financiële kaders en ook de stand van zaken van de beleidsuitvoering van het lopende jaar. Deze Perspectiefnota is een nieuw document. Dat zal Gert ook nog toelichten. Want is een combinatie tussen de Kadernota, zoals u die voorheen gewend bent, en de eerste bestuursrapportage. We gaan dan alle ontwikkelingen uit de Perspectiefnota en kaders verwerken in de begroting met, wat willen we bereiken? Wat willen we daar gaan doen? En dan lopende het jaar hebben we natuurlijk naast de eerste bestuursrapportage, die in de Perspectiefnota is geïncorporeerd nu, ook nog even een tweede bestuursrapportage. Eigenlijk tweede is niet meer de juiste benaming. We gaan hem voortaan ook bestuursrapportage noemen. Maar ik benadruk nu nog even de tweede, omdat het ook voor u een nieuw product is. Waarin we dan de financiële ontwikkelingen van het lopende jaar schetsen en het verwachte jaarresultaat. En het sluitstuk van de Planning & Control cyclus zijn altijd de jaarstukken, met daarin het jaarverslag over de bereikte doelen, resultaten, de verantwoording van de financiële resultaten. Vandaag nu even de jaarstukken.

Nog even iets over de rol van uw raad en college. De gemeenteraad stelt kaders en controleert, waarna het college van B&W de uitvoering doet. De provincie heeft een toezichthoudende rol. En in uw controlerende taak wordt u waarbij ondersteund door de Auditcommissie, maar ook door de accountant, in dit geval BDO, maar ook door de lokale Rekenkamer. Dit plaatje geeft even weer waar uw rol ligt. Waar staan we nu? U heeft op 8 mei de concept-jaarstukken ontvangen. Nog steeds concept, omdat de definitieve jaarstukken niet gereed zijn. En we streven ernaar om uiterlijk 27 juni de definitieve stukken aan de raad te kunnen aanbieden. En u krijgt dan ook twee versies. Een schone versie, gewoon echt de definitieve stukken, maar ook een gekleurde versie. En wat verstaan we onder de gekleurde versie? Er zijn natuurlijk wijzigingen ten opzichte van de versie van 8 mei. Die wijzigingen hebben wij groen gearceerd. En wij maken ook een oplegger voor u om aan te geven de hoofdzaken waar wat gewijzigd is, zodat u dat ook kunt volgen. De gewaarmerkte definitieve versie van de jaarstukken, dat is de gewaarmerkte versie van onze accountant met de controle verklaring, die volgt denk ik later dan 27 juni. Maar dan kijk ik even onze accountant aan. Ik denk dat dat wel klopt? Maar wel op tijd. Maar dat volgt dan altijd iets later.

Vanuit onze organisatie hebben we hele grote inzet en inspanning verricht om ook de stukken tijdig af te ronden. Daar zijn we nu nog steeds mee bezig. We zijn nu echt bezig met de laatste loodjes. De accountantscontrole is nog niet afgerond, maar de verwachting is dat we dat eind juni wel kunnen afronden. We hebben nog een paar weken. De opbouw van de jaarstukken. We noemen het jaarstukken, want het bestaat uit twee onderdelen. Als eerste het jaarverslag en de jaarrekening. Het jaarverslag bestaat uit eN3tal onderdelen. Een algemeen onderdeel, wat dan weer bestaat uit een hoofdlijnenresultaat, het dashboard van de Agenda Dordrecht 2030, onze financiële positie, de programmaverantwoording. Daar kom ik ze ook nog op terug. De paragrafen, waarin in de paragraaf bedrijfsvoering ook ruime aandacht gaat komen voor de rechtmatigheidsverklaring. En dan hebben we de jaarrekening. Dat is meer het financiële gedeelte. Bestaat uit de balans en de toelichting, de financiële verantwoording, met de financiële afwijkingen daarin toegelicht, en een heleboel verplichte bijlages. In de stukken van 8 mei trof u ook nog niet de SiSa-bijlage aan. Die volgt ook in de definitieve stukken. Ik denk dat een pagina of 30 er nog bij gaat komen, want het is een onleesbaar format, wat ook

3

voorgeschreven is door het ministerie. Daar kunnen we ook niks aan veranderen. Maar vandaar dat we het ook in een bijlage stoppen. En die wordt ook heel erg goed gecontroleerd door de accountant. Als de accountant daar een fiat op geeft, dan kunt u ervan uitgaan dat het klopt. Het hoofdlijnenresultaat. Het resultaat in de jaarstukken van 8 mei, op pagina 10 kunt u dat vinden, staat dat we nu een resultaat hebben van 30,1 miljoen. Maar dat was 8 mei. Dat was de eerste tussenstand. Er zijn nadien nog wat mutaties verricht. Voor de GR Sociaal een nadeel van 1,6 miljoen. Voor de Serviceorganisatie Jeugd was weer een voordeel van 1,2 miljoen. En nog wat kleine, diverse mutaties. Die gaan we in de definitieve stukken natuurlijk weer verwerken. Dat kleuren wij groen, zodat u ook kunt zien wat er dan gewijzigd is. Wij verwachten nu een resultaat van 29,4 miljoen, op basis van wat we nu hebben geboekt. Maar er zijn nog een aantal onderwerpen van gesprek met de accountant, met BDO. Daar leggen we hopelijk deze week de laatste hand aan. Dat gaat over wat vragen en opmerkingen vanuit de accountant over de grondexploitatie Middenzone. Iets met Amstelwijck. De saneringskosten van het Dordthuis. Er komen nog wat uitkomsten uit de controle van de SiSa-regelingen. Dat zijn er dit jaar 54. U kunt begrijpen dat dat echt een monsterklus is.

Wij zijn op zich niet ongelukkig met het feit dat in het nieuwe regeerakkoord staat om wat aan die SiSa-regelingen te doen. De korting van 10 procent vinden wij natuurlijk wat minder leuk. Maar dat het wordt verminderd, daar zijn we wel blij mee. En de balanscontrole van de inkoopfacturen, daar kunnen ook nog wat mutaties uitrollen. Deze onderwerpen kunnen het rekeningresultaat nog negatief beïnvloeden. We zitten nu op 29,4 miljoen, maar het kan nog wel naar beneden bijgesteld worden. Dan kijk ik heel even Marc aan, als dat mag. Ik begreep dat bij Middenzone het om misschien een bedrag kan gaan van 1 miljoen, maar dat weet jij ook niet, Marc? De voorzitter: U mag antwoord geven hoor. De heer Steehouwer: Dank u, voorzitter. Het exacte bedrag weet ik niet. Maar misschien even qua achtergrond, dat heeft te maken met de uitspraak van de rechter van recent, waardoor je je vragen kunt stellen bij de uitgangspunten die in de actualisatie zitten en de haalbaarheid van het plan. Wij hebben aan de ambtelijke organisatie gevraagd om door te rekenen wat de effecten zijn van deze uitspraak op de eindwaarde. En daarmee kan er ook een correctie op de resultaten komen, als de eindwaarde muteert. Dat is eigenlijk nieuwe informatie, die wel moet worden geëvalueerd voordat het in de jaarrekening kan landen. Mevrouw De Graaf: We proberen daar ook deze week gewoon antwoord op te geven.

De grootste financiële afwijkingen. Ik heb ze even hier op een rijtje gezet, met de pagina's waarachter u ook de tekst kunt vinden. Het was in de tweede bestuursrapportage al wel aangekondigd dat we een overschot verwachten voor het budget van de Oekraïne. Toen wisten we nog niet hoe groot het budget was wat we overhielden. Maar dat is 16,8 miljoen. En dat komt met name door schaalvoordelen. We kunnen de opvang gewoon vrij goedkoop organiseren. Maar de kosten van de slaapschepen, dat is later ook door het COA betaald. En dat heeft ook tot een voordeel geleid. De vrije val van de reserve afschrijving. We hebben een grootscheepse screening toegepast. En het bleek dat wij in onze reserve afschrijving rekening hadden gehouden dat wij gingen afschrijven op gronden en terreinen. En dat doen wij helemaal niet. Ze zat wat surplus in die reserve, wat niet nodig was. Er gold ook nog dat er in reserve rekening was

4

gehouden met kapitaallasten van activa, waar eigenlijk niet meer op wordt afgeschreven. Dit is een incidentele vrijval van 9,3 miljoen. De onroerende zaakbelasting. Op niet-woningen zijn er meer taxaties uitgevoerd, waardoor er ook weer een inhaalslag is uitgevoerd met betrekking tot aanslagen van voorgaande jaren. Dat levert ook weer een voordeel op. Beschermd wonen, 1,8 miljoen. We krijgen gewoon meer Rijksbijdrage dan we eigenlijk nodig hebben. Daar vindt ook nu op dit moment nog steeds overleg over van het Rijk om wat anders te gaan herverdelen. Ik weet alleen niet wanneer dat precies uitsluitsel gaat geven. En de rente. Per saldo hebben we gewoon meer rente ontvangen dan we hadden verwacht. Het rentepercentage was gewoon hoger dan we hadden verwacht, in eerste instantie. De voorzitter: Mijnheer Katif, u heeft een vraag. De heer Katif: Dank u wel, voorzitter. Ik heb het met name over de meevallers. De Oekraïne, pagina 211. Er waren 2 regelingen. In eerste instantie, de eerste regeling daar moest terugbetaald worden als er geld over was. En de tweede regeling, dat weet ik niet precies. Ik zit een beetje te twijfelen, maar waarschijnlijk kunt u mij dan helpen. We praten hier over meevallers. Dat betekent dat we het geld echt mogen houden? Mevrouw De Graaf: Ja, dat geld mogen we houden. De heer Rijke: Dat zijn specifieke uitkeringen, denk ik, dat u bedoelt.

Mevrouw De Graaf: Maar dit geld mogen we houden. Vandaar dat het ook in het resultaat valt. Want als we het zouden moeten terugbetalen, dan was het niet in het resultaat geweest. Want dan hadden we een nog te betalen post moeten opnemen. We hebben ook een aantal tegenvallers. De bijstand. We hebben gewoon minder BUIGuitkering vanuit het Rijk gekregen. De Wmo. Er zijn natuurlijk, heeft u ook al gelezen, cao-stijgingen geweest van het zorgpersoneel. Dat heeft gezorgd voor hogere tarieven. En dat ijlt ook weer na dat wij meer moesten betalen voor de Wmo. En het zuidelijke stationsgebied. Door een obstakel in de ondergrond is er vertraging bij de realisatie van de fietsenstalling. De voorzitter: De vraag vervalt, mevrouw Boom? Mevrouw Boom-Vos: Nee, praat u eerst maar even uit. En dan stel ik de vraag. Mevrouw De Graaf: Zegt u het maar, mevrouw Boom. Mevrouw Boom-Vos: Nee, ik wilde het nog even laten. En ik zat even te twijfel dat ik hem straks moet stellen of niet. Maar ik ga nog heel even terug naar de meevallers van Oekraïne. Hij is volgens mij technisch, maar u mag me corrigeren als het niet zo is. Vorig jaar hebben we een meevaller gehad op de Oekraïne-opvang van 9 miljoen. Dit jaar een meevaller van 16,8 miljoen. Zit daar een rode draad in, waar we met de begroting van ‘24 rekening mee moeten houden? De voorzitter: Kunt u daar antwoord op geven, mevrouw De Graaf.

Mevrouw De Graaf: Hoe bedoelt u precies met rode draad?

5

Mevrouw Boom-Vos: U zegt, deze meevaller is 16,8. Dat lag doordat u laat wist wat de vergoeding van het COA voor de schepen was. En dat lag in schaalgrootte. Ik weet niet meer wat de meevaller vorig jaar was. Volgens mij was dat ook door de opvang hier. En wil dat zeggen dat wij in de begroting van ’24, hij is niet structureel, dat snap ik, ook met een meevaller of met meer opbrengsten rekening kunnen houden? Mevrouw De Graaf: Wat ik heb begrepen, is dat we in ‘24 wel weer wat overhouden, maar niet dit grote bedrag. Want de bekostigingsregeling is ook weer aangepast. Maar het is natuurlijk wel even afwachten wat nu weer met de bekostigingsregeling gedaan wordt. Want het Rijk is natuurlijk eerst van 100 euro naar 82 of 83 euro en toen naar 62 euro. Het zou kunnen zijn dat het misschien nog verder naar beneden wordt gebracht. De voorzitter: Zegt u het maar. De heer Hagoort: Bruggetje naar de Perspectiefnota. Onder het kopje onzekerheden wordt de opvang ontheemden... Ik zal het kort citeren. “Voor de jaren ‘22 en ‘23 pakt de afrekening op basis van lumpsumbekostiging nog voordelig uit. Voor ‘24 is echter nog niet bekend of de gemeente het voordeel mag houden. Opgenomen bedragen aan uitgaven in de begroting 2024 zijn met veel onzekerheden omkleed.” Daar staat een en ander toegelicht op die plek.

Mevrouw De Graaf: Wij verwachten wel dat we wat overhouden, maar inderdaad, dank je wel, we weten nog niet of we dat moeten terugbetalen. De voorzitter: Mijnheer Katif, voor dit moment voldoende of wilt u nog aanvullende vragen stellen? De heer Katif: Voorzitter, een technische vraag. Konden wij weten halverwege het jaar dat wij bepaalde gelden konden overhouden uit de opvang Oekraïners? Mevrouw De Graaf: We hebben dat in de tweede bestuursrapportage wel gemeld. Alleen toen wisten we nog niet het bedrag, maar we wisten wel van, we gaan overhouden. Dat hebben we toen wel gemeld in de tweede bestuursrapportage. De voorzitter: Dank tot zover. Ik zou zeggen, gaat u verder met uw presentatie. Mevrouw De Graaf: Een ander onderdeel van de jaarstukken is de monitoring Agenda Dordrecht 2030. Vanaf pagina 7 kunt u dat vinden. Er komt ook nog een aparte raadsinformatiebrief over dat dashboard. En u ontvangt nog een schrijven van het college over de wat latere aanlevering, binnenkort. De financiële positie. Dat is vanaf pagina 14. Dat is een financiële beschouwing van ons eigen vermogen, de financiering en het weerstandsvermogen. Ik heb even het onderdeeltje van het weerstandsvermogen eruit gehaald. Bij de jaarrekening hadden we een risicoprofiel van 19,5 miljoen. Zetten we daarin de buffer om het op te vangen, die is 22,3 miljoen.

En die bestaat uit onze algemene reserve per 1-1-’24, de reserve Grondbedrijf en onvoorzien. En dan hebben we een ratio bij de jaarstukken van 1.1. Ondertussen heeft de Auditcommissie op 14 mei kennis kunnen nemen van de nieuwe nota Risicosturing en weerstandsvermogen. En na de zomer ligt de nota ter bespreking in de Auditcommissie, om daarna dan te worden vastgesteld door de raad. De programmaverantwoording, vanaf pagina 21. Dat is

6

eigenlijk de welbekende doelenboom. Wat willen we bereiken? De doelen per programma. Wat gaan we daarvoor doen? De activiteiten om die doelen te bereiken. En wat mag het allemaal kosten? En hoeveel heeft het dan gekost? Een zoals u weet, de jaarstukken zijn altijd de spiegel van de begroting. In deze jaarstukken hebben we ook verantwoording afgelegd over de activiteiten om de doelen te bereiken. En als we daar even een samenvatting van maken. Met symbolen wordt dat weergegeven, per doel en activiteit. Hebben we in 2023 88 activiteiten gerealiseerd, 21 activiteiten deels gerealiseerd en 2 activiteiten zijn niet gerealiseerd. En u kunt aan de symbolen in die programma's ook zien, welke zijn dan wel en niet gerealiseerd of deels gerealiseerd? Een ander belangrijk onderdeel van het jaarverslag zijn de verplichte paragrafen. En dat zijn dwarsdoorsneden van de jaarstukken. Bij de lokale heffingen, in allerlei programma's vindt u iets over lokale heffingen. Alleen bij de paragraaf lokale heffingen is dat allemaal weer samengevat. Dat geldt ook voor onderhoud kapitaalgoederen en financiering. De paragraaf bedrijfsvoering, waarin iets nieuws dit jaar toegevoegd wordt. Daar kom ik zo nog verder op... Ga ik erop in. De rechtmatigheidsverklaring, de verbonden partijen, de Wet open overheid en het grondbeleid. De rechtmatigheidsverklaring. Dat is echt helemaal nieuw.

Dat stond ook nog niet in de stukken van 8 mei, omdat dat ook gewoon nog niet gereed was. En de rechtmatigheidsverklaring houdt eigenlijk in, heeft het college bij de uitvoering van de activiteiten, werkzaamheden gehandeld conform de geldende regels en besluiten? En tot en met 2022 gaf de accountant een oordeel over de getrouwheid en rechtmatigheid bij de jaarstukken. En vanaf ‘23 legt het college de verantwoording af over die rechtmatigheid in de rechtmatigheidsverklaring. Die is dan opgenomen in de jaarrekening. En de accountant kijkt wel mee of die rechtmatigheidsverklaring juist is, getrouw is. In de paragraaf bedrijfsvoering komt daar een aparte onderdeel, een subparagraafje in te staan, met een gedetailleerde toelichting op de belangrijkste onrechtmatigheden. En op basis van de interne controlewerkzaamheden die zijn uitgevoerd en de voorbereidende werkzaamheden voor de jaarrekeningcontrole onderbouwen we dan de genoemde bedragen in die verklaring, in die verantwoording. En de raad, u heeft een marge vastgesteld van 2 procent van de totale lasten, inclusief toevoegingen reserves. En boven dit bedrag is er dan sprake van onrechtmatigheid. Blijft het bedrag eronder, dan is het nog steeds rechtmatig. Wat zijn nu de belangrijkste bevindingen, op basis van de versie van 8 mei? Dit is nog wel even de stand van 8 mei. Dat we begrotingsonrechtmatigheden hebben op de programma's.

Een bruto overschrijding op het programmaniveau van 12,9 miljoen. Dat zijn feitelijk overschrijdingen. Maar voor 12,2 miljoen is het wel acceptabel. En daar bedoelen we mee dat de lasten worden gedekt door bijvoorbeeld subsidies, dekking reserves of andere inkomsten. Maar ze zijn niet begroot. Daardoor is het onrechtmatig, maar wel acceptabel. Bij 1B ziet u 650.000 euro aan niet acceptabele overschrijdingen. Dat heeft te maken met het onderwerp Bomenprogramma. In 2023 hadden we eigenlijk de begroting moeten wijzigen. Dat is niet gebeurd, want het raadsbesluit is pas in 2024 genomen. Maar de uitgaven zijn wel in 2023 gedaan. Is het gewoon niet goed. We gaan dat nog wel herstellen, in ieder geval hè, bij de resultaatbestemming, maar het is wel onrechtmatig. Daarnaast hebben we bij de naleving van de Europese aanbestedingen een overschrijding van 2,7 miljoen. Dan denkt u misschien, dat is best wel veel. Maar in 2022 was dat 4,8 miljoen. En dat heeft ermee te maken, omdat bepaalde contracten die in ‘22 onrechtmatig zijn, die lopen dan ook door in ’23. En conform onze bestendige gedragslijn noemen we alleen de onrechtmatigheden van het jaar zelf. In ‘24 zullen we zien dat dat nog minder gaat worden, want dan lopen er ook weer contracten af. En alle

7

nieuwe contracten worden nu gewoon conform de regels Europees aanbesteed. En als we dan kijken gewoon naar een begrotingstotaal van 800 miljoen en alle investeringen die we doen, dan is 2,7 miljoen op zich een heel klein percentage. Hoe we uit gaan komen met de 2 procent, daar kan ik nog niks over... De voorzitter: Eén moment, ik ga u even onderbreken, want ik zie twee mensen met hun vinger bij de knop. Ik ga beginnen met mijnheer In ‘t Veld. De heer In ’t Veld: Dank u wel, voorzitter. Even een vraagje voor de duidelijkheid hoor. Die 2,7 miljoen, is dat nu nog voortkomend uit eerdere jaren of is dat inderdaad een bevinding van 2024? Want ik volgde hem even niet. Mevrouw De Graaf: Nee, die ze komen nog voort uit eerdere jaren, die door zijn gelopen. De heer In ’t Veld: In 2023 is er op zich geen onrechtmatige aanbesteding geweest? Is die conclusie juist? Mevrouw De Graaf: Niet dat ik weet. Sorry, dat weet ik niet. Maar misschien dat onze accountant daar een antwoord op kan geven. De voorzitter: De accountant zal het zeker weten. De heer Steehouwer: Dat is voor een accountant altijd lastig zeker. Maar we hebben nog wel wat dossiers te toetsen, als het gaat over de aanbesteding. Deze 2,7 miljoen zijn contracten van voor ’23, waarvan de besteding in ‘23 dan onrechtmatig is. De voorzitter: En dat was de vraag van mijnheer In ’t Veld.

Mijnheer Wringer, was het ook uw vraag of heeft u nog een andere? De heer Wringer: Ik heb een andere vraag. Even voor mijn herinnering, bij welk bedrag een dienst en service moet Europees aanbesteed worden? Waar ligt de drempel? Weet u dat toevallig? Mevrouw De Graaf: 211 of 214? 214. De voorzitter: Dat is het antwoord. Tien min één, kunt u het onthouden. Mevrouw De Graaf: Omdat de accountantscontrole ook nog niet is afgerond, kunnen we geen eindconclusie nu trekken over de rechtmatigheid. Die treft u aan in de definitieve stukken die dan eind juni worden aangeleverd. Dan de jaarrekening. Dat is toch wel het grootste gedeelte ook van het hele boekwerk. De balans. Dat zijn onze bezittingen en vermogen van de gemeente, met alle toelichtingen. Die wordt dan ook intensief gecontroleerd door onze accountant. De financiële verantwoording, met de verschillenanalyse. De toelichting op de afwijkingen. Waar ik net de grootste afwijking heb toegelicht, daar vindt u alle afwijkingen. En dan een heleboel verplichte bijlages, die verplicht zijn vanuit de BBV. Ook sommige bijlages op uw aangeven. En de SiSa-bijlage, die nog volgt. Bij de stukken trof u ook aan een raadsvoorstel. Dat is natuurlijk een concept-raadsvoorstel, omdat het raadsvoorstel natuurlijk nog gaat wijzigen, omdat ook het resultaat nog gaat wijzigen. Bij het definitieve raadsvoorstel zullen we ook dit

8

raadsvoorstel dan intrekken. Daarom heb ik het ook even genoemd, het voorlopig positief resultaat van 30,1 miljoen. Dat willen we als volgt bestemmen. Een bedrag van afgerond 2,2 miljoen over te hevelen naar ‘24. Dat zijn de budgetoverhevelingen. Bij het raadsvoorstel zat ook een bijlage, met daarin toegelicht de budgetoverhevelingen. U heeft zelf op 12 maart een besluit genomen om 100.000 euro beschikbaar te stellen voor onderzoek naar de uitbreiding van het aantal standplaatsen op de huidige woonwagenlocatie, om dat uit het resultaat ‘23 te betalen. Dat wordt ook hierbij geregeld. Een bedrag van 650.000 euro te onttrekken uit de reserve bomenonderhoud. En biodiversiteit, is om wat niet helemaal goed was gegaan, omdat het raadsbesluit in ‘24 was genomen, te corrigeren. En het restant noemen we dan even het onverdeelde resultaat, dat is nu nog even in deze versie van 8 mei op 28,45 miljoen. Dat verandert natuurlijk nog, omdat er wat mutaties zijn. Toe te voegen aan de algemene reserve voor eventuele integrale afweging bij de Perspectiefnota. En daar zal Gert straks ook nog verder op ingaan. En dan ook de kredieten, waarvan de uitvoering gedeeltelijk of nog niet helemaal gerealiseerd is, om die dan over te hevelen naar volgend jaar. Om die dan weer ter beschikking te stellen, zodat we ook weer daar rechtmatig kunnen gaan uitgeven. De voorzitter: U mag heel even stoppen.

Mevrouw Schnabel heeft een vraag. Mevrouw Schnabel: Dank u wel. Ik vroeg me af of ik dat goed begrepen heb. Want dat bedrag van 2,2 miljoen is dan onderverdeeld onder een aantal posten. Is dat nieuw of hebben we daar al over besloten?

Mevrouw De Graaf: Dat is deze lijst. En dat zijn budgetten waar u al eerder over heeft besloten bij de begroting, maar waarvan de uitvoering niet in 2023 is afgerond, om diverse redenen. En die staan ook in de bijlage genoemd. Dat zijn incidentele budgetten die we willen overhevelen, zodat we ook het project kunnen afmaken. Mevrouw Schnabel: Dank. De voorzitter: Mevrouw Boom. Mevrouw Boom-Vos: Voorzitter, als ik het goed begrijp, dat zijn dan toch geen nieuwe uitgaven? Dat zijn projecten waar we al eerder in ‘23 over besloten hebben, maar waar de kosten nog niet in ‘23 voor gevallen zijn? Mevrouw De Graaf: Ja, dat noemen we budgetoverheveling. Wat er ook onder staat, dan hevelen we de budgetten over, omdat de voorgenomen activiteiten of plannen of prestaties nog niet of deels zijn gerealiseerd in ’23, maar dat doen we in ’24. Als laatste nog even de planning. De voorzitter zei het al. Er is gelegenheid tot het stellen van vragen. Dat kan tot 14 juni. Dan krijgt u uiterlijk 24 juni om vier uur de antwoorden. Vandaag van de concept-jaarstukken de technische briefing. Volgende week is er een Auditcommissie met de ambtelijke organisatie en de accountant. En de commissie formuleert dan ook het advies voor de raad. Het streven is in ieder geval op 25-6 de definitieve stukken vast te laten stellen in het college, zodat u ze uiterlijk donderdag 27 juni ontvangt.

Dan is er op 2 juli een optie voor een middag voor een beeldvormende

9

oordeelsvormende of extra Auditcommissie. En op 9 juli, zoals u weet, is de behandeling van de jaarstukken in de gemeenteraad. Zijn er nog vragen? De voorzitter: Dat is altijd een mooie sheet aan het eind. Tussendoor zijn er vragen gesteld, maar misschien heeft iemand achteraf ook nog een vraag en die zich bescheiden opgesteld heeft. Mijnheer Uysal. De heer Uysal: Dank, voorzitter. Twee vragen. Eén algemene vraag. Hoe moeten wij een positief jaarresultaat duiden? In algemene zin is het zo dat je zoveel mogelijk beleidsdoelen wil bereiken. Je wil het geld gewoon uitgeven. Aan de andere kant is het ook wel weer goed om meevallers te hebben, juist ten tijde van bezuinigingen. We weten ook dat het overschot, dat het merendeel van het positieve resultaat uit die Oekraïneopvang komt. Het klopt ook weer niet helemaal dat we het geld niet goed hebben besteed. Maar hoe moeten we zo een ruim positief jaarresultaat gaan duiden, in algemene zin? De voorzitter: Kunt u daar antwoord op geven, mevrouw De Graaf? Mevrouw De Graaf: Het jaarresultaat is natuurlijk nu 30,1 miljoen. Even de versie van 8 mei pakken. Daar gaan we de budgetoverhevelingen natuurlijk nog van afhalen, want dat zijn budgetten die voor projecten of allerlei andere uitgaven... En als ik dan kijk naar de eenmalige vrijval van de reserves en van de Oekraïne, dan nader je eigenlijk al bijna de 0.

En als ik ook kijk naar de doelen, 88 activiteiten zijn uitgevoerd, 21 deels en 2 niet, dan denk ik dat het wel in lijn is. Maar het is merendeel allemaal incidenteel. De voorzitter: Voldoende antwoord van de eerste vraag, mijnheer Uysal. De heer Uysal: Zeker, ja. De voorzitter: Dan mag u de tweede stellen. De heer Uysal: Dank. De vrijval van die reserve afschrijving valt me toch wel op, dat is aardig wat geld, 9,3 miljoen. Eigenlijk als ik het ook goed begrepen heb, is het dat u goed gekeken heeft naar die pot en dat u erachter bent gekomen, dat geld was daar eigenlijk niet voor bestemd. We hebben dat geld helemaal niet nodig. We kunnen dat ergens anders voor besteden. Is het zo dat we voor het eerst dit jaar daarnaar gekeken hebben of vindt er zo een screening van de reserves elk jaar wel plaats? En dan de volgende vraag eigenlijk, heeft u dan ook naar andere reserves heel goed gekeken om te kijken van, hebben we daar nog niet geld inzitten die we ergens anders voor kunnen gebruiken? De voorzitter: Hoe goed is er gekeken naar de reserves en gebeurt dat jaarlijks, zo ongeveer was de vraag. Mevrouw De Graaf: Dat is wel de bedoeling, dat het jaarlijks gebeurt. Ik weet niet wat het afgelopen jaar is gebeurd. Dat geef ik eerlijk toe. Voor dit jaar staat het in ieder geval wel op de planning. We zijn er op dit moment ook druk mee bezig.

En dat maakt ook onderdeel uit van het In Control programma waar we nu mee bezig zijn. Dit was ook de eerste proeve, zal ik maar zeggen, om daar goed naar te kijken.

10

De voorzitter: Maar mijnheer Uysal is nog niet helemaal tevreden. De heer Uysal: Dat stemt in ieder geval positief voor de volgende screening van overige reserves. We kijken uit naar wat het resultaat daarvan gaat zijn. De voorzitter: Er is nog hoop. Iemand anders die nog een vraag wil stellen of twee vragen? Mevrouw Boom. Mevrouw Boom-Vos: Eigenlijk een praktische vraag. Naar welk mailadres, gewoon van de griffie, moeten we onze technische vragen sturen? De voorzitter: Dat is normaal altijd gebruikelijk, ja, naar de griffie. Ik ga niet tien minuten wachten tot iemand zijn vinger opsteekt. Mijn conclusie is dat we ongeveer aan het einde zijn. En ik wil in ieder geval mevrouw De Graaf en de twee heren, die ook nog af en toe een antwoord gegeven hebben, de heer Steehouwer en de heer Hagoort hartelijk danken voor de presentatie tot nu toe. En ik wil eigenlijk heel graag iets van de commissie terugkrijgen over, wat vonden ze van deze presentatie? Ik weet dat er heel veel werk ingestoken is. En dan zou het heel fijn zijn natuurlijk als iedereen zegt, hij was geweldig. Maar we gaan altijd voor beter. Mist u er bijvoorbeeld wat in? Wat was er goed? We hebben de tijd. Heel even een korte reflectie. Wie durft? Mijnheer In ‘t Veld. De heer In ’t Veld: Ik moet zeggen, ik vond het een hele duidelijke presentatie. Door het hele proces heen geleid.

En in ieder geval een mooie kapstok om dieper naar de stukken te kijken. Ik vond het een prima presentatie. De voorzitter: Dank. Mijnheer Wringer, u wilde ook nog iets... De heer In ’t Veld: En dank daarvoor. De heer Wringer: Dank, voorzitter. Ik vond er helemaal niks. Nee hoor, het was een uitstekende presentatie. Duidelijk. U had het over 88 pluspunten en 2 minpunten. En misschien had u die 2 minpunten nog eventueel kunnen toelichten. Maar verder top gedaan. De voorzitter: Die twee die niet gerealiseerd waren. Dan hebben we in ieder geval een verbeterpuntje. Dat is altijd fijn. Mijnheer Uysal. De heer Uysal: Ik sluit me ook aan bij mijn collega's. Goede presentatie. Het geeft ons ook wat meer beeld over hoe we de jaarstukken of het jaarresultaat moeten lezen. Veel pagina's. Dank voor de presentatie. In sommige gevallen kan het handig zijn om dingen in context te plaatsen, als er ook een vergelijking gemaakt kan worden met afgelopen jaar. Bijvoorbeeld dat mijn collega Boom aangaf, Oekraïne-opvang, dit jaar houden we zo’n zestien, zeventien miljoen over. Zou misschien ook handig zijn als we meteen een tabelletje ernaast kunnen zetten van, vorig jaar was dat negen miljoen. Dat geldt in ieder geval voor de meevallers en tegenvallers. Dat wilde ik nog even meegeven. De voorzitter: Misschien een goede tip. Alleen het wordt een nog dikker document. Mevrouw Nieuwland.

11

Mevrouw Nieuwland-van den Bosse: Ook dank voor de heldere presentatie. Uitstekend tevreden. En ik ben vooral heel benieuwd naar volgende week, want ik herinner me van vorig jaar dat dat vooral bij mij toen voor... Dat ik het gevoel had dat we toen gingen dubbelen. Dat we het dan nog weer eens dunnetjes over doen, terwijl bijna de volledige Auditcommissie hier ook zit. Ik hoop vooral dat we volgende week weer een spade dieper kunnen. De voorzitter: Soms is dat ook weleens andersom. Dat we na de Audit de Audit over gaan doen. Sommige dingen moeten ook. Maar ik hoop dat het volgende week toch nog een beetje spannend is. Mevrouw Boom. Mevrouw Boom-Vos: Ook fijn. Ik vond het een fijne presentatie. Ik zie wel, meer richting de raad, dat eigenlijk de financiële mensen hier zitten, terwijl dit juist ook wel heel fijn is voor de niet-financiële. Ik zie er daar drie zitten van de zoveel. Dat is mooi. Twee verbeterpunten. Niet zozeer over deze prestatie, maar over de jaarstukken zelf. Want die zijn natuurlijk niet alleen financieel. Die zijn ook inhoudelijk. En daar mis ik eigenlijk per programma best nog wel wat er gerealiseerd is. De doelstellingen staan heel netjes uitgewerkt. Maar er zijn nog veel meer dingen. En daar mis ik vaak een verklaring wat er gerealiseerd is. Die is bijna heel feitelijk. En één klein dingetje. De tabellen gaan allemaal van 2018 naar 2023.

Ik vond het veel prettiger leesbaar als die net omgedraaid worden. Dat is gewoon een tic. Dat was hem. Maar dank u wel. De voorzitter: Ik hoor in ieder geval iemand die het daarmee eens is. Het is iets wat meegenomen kan worden. En voor u misschien nog een tip, verbeterpuntjes, in uw fractie ook aangeven bij de niet-financiële mensen dat dit een nuttige vergadering is. Mevrouw Boom-Vos: Heb ik gedaan, maar dat maakte geen indruk. De voorzitter: Ze komen gewoon niet. Jammer. Ik zie mevrouw Schnabel nog. Mevrouw Schnabel: Dank u wel. Ik sluit me aan bij de anderen, die hebben gezegd dat het een goede presentatie was en duidelijk, verhelderend ook. En ook aansluitend op wat mevrouw Boom zei, vroegen wij ons af, we lezen bijvoorbeeld niet de maatschappelijke baten terug. En we zijn wel benieuwd hoe die dan gerapporteerd zouden kunnen worden. Daar zouden we nog ook een aanvulling in zien. De voorzitter: Maatschappelijke baten, maatschappelijke kosten is een dingetje. Mijnheer Stam, u wilde ook nog iets... Nee? Heb ik dat verkeerd gezien. Dan denk ik dat ik voldoende input gehad heb om ervoor te zorgen dat volgend jaar de presentatie nog beter wordt. Is haast niet mogelijk natuurlijk. Maar we wilden graag wel een klein beetje input hebben, want enige reflectie is altijd goed.

Ik dank jullie allemaal heel hartelijk voor je inbreng en nog maar een keertje mevrouw De Graaf voor de presentatie en ook voor de voorbereiding, met de griffie. En ik zou zeggen, om vijf uur zullen we vast en zeker de meesten weer zien. 2. Vaststellen Perspectiefnota 2025 – Raadsvoorstel

12

3. Raadsinformatiebrief over Voortgang traject op de weg naar Perspectiefnota – Raadsinformatiebrief Voorzitter: De heer Struijk Raadsgriffier: Mevrouw Vermeulen Verslag: NotuBiz Aanwezig: Mevr. Boom-Vos (VVD) Dhr. Gündogdu (Op ons Eiland) Dhr. De Heer (CU/SGP) Mevr. Jager (Beter voor Dordt) Dhr. Katif (Beter Voor Dordt) Dhr. Kolkiliç (DENK) Dhr. Laban (CU/SGP) Mevr. Lammens-Oostdijk (VVD) Mevr. Nieuwland-van den Bosse (ChristenUnie/SGP) Dhr. Noldus (VVD) Mevr. Pichel (Forum voor Democratie) Dhr. Roggekamp (Gewoon Dordt) Mevr. Schnabel (PvdA) Dhr. Stam (Fractie van Waardhuizen) Dhr. In ’t Veld (VSP) Dhr. Venderbos-Lambinon (Partij voor de Dieren) Dhr. Wringer (Beter Voor Dordt) Overige aanwezigen: Dhr. Hagoort, dhr. Von Grumbkow, dhr. Steehouwer, dhr. Van Genderen, mevr. De Graaf, dhr. Rijke, mevr. Teunissen De voorzitter: Beste mensen, volgens mij is het vijf uur. Ik heet u als raads- en commissieleden hartelijk welkom. Welkom ook aan de wethouder die er niet is, zal ik maar zeggen. Maar die hier geacht werd te zijn. Hij heeft vast iets anders. Misschien komt hij nog. Welkom aan de heer Gert Hagoort, die zo meteen de presentatie gaat doen. De accountant hier ook zit. Op de tribune zit ook nog de heer Von Grumbkow en de heer Van Genderen, om eventueel nog met raad en daad ons bij te staan. Mevrouw De Graaf zit trouwens ook nog steeds hier aan tafel.

En dat kunt u zo meteen horen, want we gaan een voorstelrondje doen. En ik ga deze keer toch maar weer rechtsom. Mevrouw De Graaf: Cora de Graaf, ambtelijke ondersteuning. De heer Rijke: Michiel Rijke, ambtelijke ondersteuning. De heer Hagoort: Gert Hagoort, ambtelijke ondersteuning. De heer Van Genderen: Erik-Jan van Genderen, ambtelijke ondersteuning. Mevrouw Boom-Vos: Karin Boom, Dordtse VVD. De heer Gündogdu: Aydin Gündogdu, Op Ons Eiland.

13

De heer Kolkiliç: Masum Kolkiliç, DENK. De heer Katif: Jacques Katif, Beter voor Dordt. De heer Wringen: Jan-Willem Wringer, Beter voor Dordt. De heer In ’t Veld: Richard in ’t Veld, VSP. De heer Stam: Marco Stam, Fractie van Waardhuizen. De heer Venderbos-Lambinon: Cees Venderbos-Lambinon, Partij voor de Dieren. Mevrouw Schnabel: Marije Schnabel, Partij van de Arbeid. Mevrouw Nieuwland-van den Bosse: Eline Nieuwland, ChristenUnie/SGP. Mevrouw Pichel: Ruby Pichel, Forum voor Democratie. De heer Steehouwer: Marc Steehouwer van BDO. Mevrouw Vermeulen: Laurette Vermeulen, commissiegriffier. De voorzitter: En mijn naam is Leen Struijk. En ik mag ook deze zitting voorzitten. Op de tribune zie ik nog een paar mensen zitten. Gaat u deelnemen aan deze vergadering, dan mag u zich ook nog even voorstellen, mijnheer De Heer en degenen daarnaast. De heer De Heer: Robert de heer, ChristenUnie/SGP. De heer Laban: Vincent Laban, ChristenUnie/SGP. Mevrouw Jager: Ineke Jager, Beter voor Dordt. Mevrouw Lammens-Oostdijk: Jeanine Lammens, Dordtse VVD. De heer Noldus: Robin Noldus, Dordtse VVD. De voorzitter: Dank u wel. En op de rij daarachter zie ik ook nog zitten Marjolein Teunissen, de griffier van Molenlanden. U heeft allemaal onlangs een mailtje van haar gehad. Ze is bezig met een onderzoek over agressie tegen raadsleden.

En mocht u zich nog niet opgegeven hebben, ik ga even reclame maken, dan kunt u dit alsnog doen. Het is natuurlijk een zeer waardevol onderzoek. En ik hoop dat u hier ook geniet tijdens deze vergadering. Deze vergadering, waar gaan we het eigenlijk over hebben? De Perspectiefnota is vorige week vrijdag beschikbaar gekomen. En u treft sinds die dag bij de Agendacommissie. Een heel mooi hoogtepunt in het jaar, politieke jaar, in ieder geval voor heel veel mensen. En dat betrekkelijk kort voor het zomerreces. Vandaag trappen we af met een technische briefing. De heer Hagoort zal ons bij gaan praten, tekst en uitleg geven bij de nota en de gevraagde bestuursbesluiten geven. Ter informatie heeft de griffie ook de laatste informatiebrief bij het dossier toegevoegd, waarin tekst en uitleg over het ombuigen en de stappen daarheen, de route, wordt gegeven. Het is overigens mogelijk dat een aantal mensen die hier zitten, mevrouw Pichel heeft het mij verteld,

14

maar er zullen er misschien nog een paar zijn, eerder weggaan, omdat zij om half zes bij de Agendacommissie verwacht worden. Dan moet u niet gek opkijken. Dat is niet dat ze boos zijn of zo, maar ze hebben dan een goede reden. Mijnheer Hagoort, ik ga u het woord geven. En voor alle duidelijkheid, ook bij deze zitting mogen vragen gesteld worden ter verduidelijking. Aan u het woord zitten. De heer Hagoort: Voorzitter, dank u wel. Gert Hagoort, ik ben van januari 2024 tot en met heden bezig met de coördinatie van de Perspectiefnota 2025. Een compleet ander document, zult u zodra al merken. Niet strak in het harnas, zoals de jaarstukken. Harnas van het BBV noem ik het maar eventjes. Maar BBV schrijft betrekkelijk weinig voor hoe een Perspectiefnota, voormalige Kadernota vorm gegeven moet worden. Dit gaat hem worden, in het beeld. Alleen ergens in juni, waarschijnlijk eind juni pas gereed in de websitevorm. U moet het even doen nog met de pdf, maar die heeft straks precies dezelfde inhoud. Daar zit geen enkel verschil tussen. Ik heb drie hoofddoelen met dit uurtje, als het een uur gaat worden. De raad, en ik ben blij dat u trouwens in grote getale aanwezig bent, getuigt van belangstelling, laten zien of meenemen in de nieuwe opbouw van de Perspectiefnota. Ik ga proberen wat dwarsdoorsnedes te geven die wellicht niet direct gezien worden, maar die er wel zijn.

Duidelijkheid geven over de beslispunten uit het raadsvoorstel. Waar besluit u concreet over? En uiteraard tussendoor of na afloop het stellen van technische vragen. Als u het idee heeft, zo'n pdf is dat werk van een paar mensen? Dat is wel iets meer dan een paar. Ik heb in één sheet wat betrokkenen en wat gremia genoemd, zodat u ook een beeld heeft hoe dat ambtelijk allemaal tot stand komt vanuit de lijn in eerste instantie die de aanbieders of de stellers van alle ontwikkelingen in de Perspectiefnota. Planning & Control, Strategie & Control en het Centraal Bedrijfsbureau zijn aan alle kanten betrokken. Informatiemakelaar, iets mindere mate. Pas een maandje of 3, 4 onderweg. Hun rol op de voortgang van beleid is wat beperkt. Toets team Cluster VBO is geweest. Team ombuigingen acteert al een tijdje langer. Zowel stadscontroller, stadsstrateeg in hun adviesrol aan het college, tot op heden. Er is een managementconferentie geweest, collegeconferentie. Beiden in april. En uiteindelijk heeft dat uitgemond in een collegevaststelling vorige week. En vrij snel daarna is de pdf en het raadsvoorstel uw kant uitgekomen. Heeft u in ieder geval een beeld wie betrokken zijn. Vorig jaar bij de Kadernota 2024 was dit nog een vraag die ook de krant haalde, gaat het college bezuinigen of niet? We zijn een jaar verder. Die wind is wel heel anders gaan waaien. Die bezuinigingen komen er ook aan.

Wethouder Heijkoop heeft aangegeven dat het huishoudboekje voor ‘25 nog wel rond te krijgen is, maar voor ‘26 en ‘27 en ‘28 een veel groter probleem gaat worden. Bezuinigingen zijn nodig. En ik citeer ergens halverwege. “Vanaf ‘26 groeit het gat tussen inkomsten en uitgaven fors. Het college start na de zomer het gesprek met de raad en de stad om het beeld voor de toekomst van Dordrecht te bepalen. Om zo samen tot keuzes voor bezuinigingen te komen, zonder de gewenste ontwikkeling van de stad op lange termijn te schaden. Door samen naar oplossingen te zoeken om Dordt, ondanks financieel lastige tijden, sterker, groener, veiliger en socialer te maken. Waarbij de financiën van de stad ook in de toekomst op orde zijn.” Dat is wel een ander perspectief. In deze technische briefing loop ik in ieder geval met u de essentiële termen langs. Er zitten niet alleen maar financials hier. Ook voor de mensen waar het begrip sluitend perspectief wat vraagtekens oproept, dat zal vrij snel in het begin duidelijk worden. Ik loop de onderdelen ik wilde zeggen van

15

de website langs, maar dat is natuurlijk van de pdf, tot op heden. Zitten financiële tabellen in. En die tabellen hebben allemaal een logische opbouw. Logisch voor de financieel medewerkers. Maar ik zal proberen die logica duidelijk te maken. Financieel perspectief zelf. De hele Perspectiefnota staat er één hoofdtabel centraal, die uiteindelijk uitmondt in een sluitend financieel perspectief voor 2025. Daar wil ik iets over kwijt. En tot slot het raadsvoorstel. Heb ik ook de belangrijkste of de zes besluiten in de presentatie staan. Tussentijds, vooraf, na afloop. De voorzitter: Ik zie een vinger. Mevrouw Boom heeft een vraag. Stelt u hem maar. Mevrouw Boom-Vos: Dank u wel. Even ter verduidelijking voor mezelf. We hebben in maart een raadsinformatiebrief gekregen. Fijn dat u deze presentatie doet. Toen ik mij voorbereidde dacht ik, dit is dezelfde informatie die we al eerder hebben gekregen. Als u nieuwe informatie heeft, zou dat dan voor mij tijdens de presentatie willen vertellen? Dat zou fijn zijn. De heer Hagoort: Ja, vanzelfsprekend. Zit er ook in. En ik heb twee collega’s bij, de heer Van Genderen en de heer Von Grumbkow, die inderdaad van het eerste uur ook betrokken zijn geweest bij die raadsvoorstellen in december en de informatie in maart. Die kunnen daarop inhaken ook. Hier kan ik kort over zijn. Heeft Cora de Graaf al laten zien.

Perspectiefnota staat hier centraal. Ik heb eigenlijk gedacht, ik kan meteen gaan zenden, maar ik wil u eigenlijk vragen of u hier vijf minuten tijd in wilt steken. U heeft als het goed is de pdf op de tablet staan. Misschien uitgeprint. Misschien niet. Zou u mij een lol willen doen en eens even willen opzoeken of willen proberen op te zoeken hoeveel euro de verbetering of verslechtering is van de startpositie van 2025? Ik heb een tweede vraag, waarin u paar pagina's verder moet gaan zoeken. Wat is de grootste incidentele ontwikkeling die het jaar 2025 raakt? En op welk programma is die opgenomen? En als derde zoekvraag, dan bent u al bijna aan het eind van de Perspectiefnota, van de pdf, elk nieuw ombuigingsvoorstel genereert vanaf 2025 direct inkomsten? Is even een manier om u door het document heen te laten gaan. De voorzitter: Heel goed. De heer Hagoort: Is mijn verzoek. De voorzitter: Ik mag dit wel. U heeft vijf minuten. Ik zag sommigen schrikken, maar heel goed. De tijd gaat nu in. Ik denk dat jullie nu het antwoord hebben of het ook nooit gaan vinden. Mijnheer Hagoort, gaat u iemand aanwijzen die het antwoord mag geven? De heer Hagoort: Het belangrijkste doel is natuurlijk niet om per se tot 3 juiste antwoorden te komen, maar even kennismaken met, waar kan wellicht wat staan? Ik geef toch even de antwoorden.

Ergens helemaal in het begin op pagina 4 in de hoofdtabel vond u de verbetering van de startpositie van jaarschrijf ‘25. Dat is misschien enigszins verbazingwekkend, maar het is wel een 7,8 miljoen verbetering. Alleen daarna, dat zal ik dadelijk toelichten, komen in 2025 alle ontwikkelingen onder cijfers 1 tot en met 7 in de hoofdtabel die daarop muteren, op die positieve ontwikkeling. Logiesheffing was het antwoord op 3. En op 2 ging het erom dat de opschalingskorting, en dan wel de min 5,1 miljoen, niet het structurele deel de plus 5,1 miljoen, maar het schrappen van de

16

opschalingskorting heeft alleen voor 2025 voor alle gemeentes een eenmalig negatief effect gehad. Vanuit financiën waarschijnlijk ook echt afgedwongen om de Rijksbegroting voor dat jaar te verbeteren. Min 5,1 miljoen is dan dat antwoord. Ik ga door, want dat was niet, wat ik al zei, het hoofddoel. Mevrouw Lammens-Oostdijk: Voorzitter, mag ik een kleine vraag... Zou u ook... Voorzitter. De voorzitter: Mevrouw Lammens. Mevrouw Lammens-Oostdijk: Een kleine vraag. Zou u de tabel ook kunnen laten zien? Dat u aanwijst waar deze... De heer Hagoort: Ik zal zo dadelijk, tijdens het laten zien van de tabellen, ook deze antwoorden weer eventjes de revue laten passeren. Mevrouw Lammens-Oostdijk: Graag. Dank u wel. De voorzitter: Goede vraag. Bedankt daarvoor. De heer Hagoort: In de basis, als wij het hebben over exploitatie, als wij het hebben over het financieel perspectief, dan zoeken we altijd naar overzicht van baten en lasten. Ook wel opbrengsten en kosten genoemd. En dan in een bepaalde periode, over het algemeen in een jaar. Voor de gemeente Dordrecht moeten we even terug naar de basis. Op de beleidsprogramma's vinden wij een financieel perspectief. En ik bedoel met terug naar de basis eigenlijk naar dit plaatje. Dit is de begroting 2024, die u in november ‘23 vaststelde. En die eindigde met het saldo helemaal onderaan in het zwart, 678 voor de jaarschijf 2024.

Dan kwamen er wat andere jaren na, waarin u de grote gaten ook al ziet ontstaan. Maar waar kwam dat vandaan die 678? Als u dat getal onthoudt, 678, dan ziet u de beleidsprogramma's. En nu wordt hij best wel groot in omvang, de tabel. En tegelijkertijd moeten uw ogen ook trekken naar de 678 helemaal onderaan. Want dat is een saldo voortkomend uit alle beleidsprogramma's. Als ik alleen begroting 2024 bekijk en voor ieder programma het saldo bepaal, bestuurlijk en ondersteunend in ‘24 een saldo van min 19 miljoen. En dat rijtje saldo's bij elkaar opgeteld, inclusief ook nog eens de mutaties die binnen de reserves plaatsvinden, leidde dan tot die 678. Even een pagina terug. 678 min 2958, dat is precies dezelfde die u hier waarneemt. En waarom maak ik dit bruggetje vanuit de beleidsprogramma's, omdat die hele Perspectiefnota ook is opgebouwd in beleidsprogramma's? Dat is voor het eerst. Dat is de innovatie. En de hoofdtabel op pagina 4, waar u zojuist al eventjes denk ik naar gekeken heeft, die start ook met die 680. Ik moet even precies zijn, want wij werken met afgeronde getallen. We ronden af op tienduizenden. En dan komen we op 680. En dan heb ik de evenknie met de 678. En de andere getallen kloppen ook. Het zou niet best zijn als dat startsaldo natuurlijk niet precies hetzelfde zou zijn als nu in de Perspectiefnota. De voorzitter: De heer Roggekamp.

De heer Roggekamp: Dank u wel, voorzitter. Voorzitter, wij constateren net dat wij een document hebben met een andere tabel. Misschien kunnen wij zorgen dat in ieder geval dit juiste document ook met ons gedeeld wordt.

17

De voorzitter: Mijnheer Hagoort, u heeft een aangepaste versie misschien al. De heer Hagoort: Ik geloof u op uw woord. Dat zou alleen niet mogen. De voorzitter: Dan is wel de vraag wie het juiste document heeft. Mevrouw Boom-Vos: Voorzitter. De heer Hagoort: Dat gaan we zo dadelijk checken. De voorzitter: Mevrouw Boom. De heer Hagoort: Daar kan ik nu niks aan veranderen. Mevrouw Boom-Vos: Ik denk dat wij een oude versie in het systeem hebben staan, want hier staat een pdf van 13 maart. De voorzitter: Dat is behoorlijk oud. Ik denk dat mijnheer Hagoort iets recentere cijfers heeft. Mevrouw Nieuwland-van den Bosse: Voorzitter, mag ik daar wat aanvullen? De voorzitter: Mevrouw Nieuwland, u weet misschien van de hoed en de rand. Mevrouw Nieuwland-van den Bosse: Ik was zelf namelijk ook een beetje in verwarring, maar misschien is dit de oplossing. De stukken staan niet in het RIS onder agendapunt 2 en 3, maar het is de mail die we hebben gekregen over de Perspectiefnota. En als je daar doorklikt, dan kom je wel exact op dit document met de juiste... De heer Roggekamp: Voorzitter. De voorzitter: Dat zou eigenlijk ook niet mogen, maar in ieder geval weten we nu wel hoe het komt. Mijnheer Roggekamp. De heer Roggekamp: Voorzitter, dan zou ik toch willen vragen dat ook het document wel bij dit overleg alsnog toegevoegd gaat worden.

De voorzitter: Het wordt nu hersteld door mijn buurvrouw. Het is in ieder geval helder. Ik denk, als we het groezemoes staken, dan kan mijnheer Hagoort weer verder met zijn presentatie, want de klok heeft de gewoonte om dat ook te doen, verder te gaan. Mijnheer Hagoort. De heer Hagoort: Dank u wel, voorzitter. De hoofdtabel laat ook direct het antwoord op die eerste vraag van zojuist zien, het verschil tussen de min 2960 voor de jaarschijf 2025 en de plus 4870 is feitelijk de verbetering van de startpositie. Dat komt maar door 1 ding, dat er tussentijds een aantal raadsbesluiten is genomen die de stand vanuit de begroting 2024 hebben doen muteren naar een nieuwe startpositie. Alleen wat heb je daaraan, aan die nieuwe startpositie, wetende dat daar een grote bulk aan ontwikkelingen volgt onder de kopjes 1 tot en met 7? Dit is het hart van de Perspectiefnota. Deze tabel heeft u in iets afgeslankte vorm ook al in de RIB in maart

18

gezien. En dat heb ik eronder geprojecteerd, wilde ik zeggen, maar erboven geprojecteerd. Dit is de stand uit de raadsinformatiebrief van maart, die u heeft gekregen. En dit is de stand vanuit de nieuwe Perspectiefnota. En daarin ziet u dat onderdeel 1, de onderbesteding van budgetten, met een miljoen is opgehoogd. Dat is ook uitgelegd in de Perspectiefnota waarom. De niet geraamde investeringen, kopje 2, zijn alleen in de laatste jaarschijven iets opgehoogd. Groei van de stad, zowel aan de inkomsten- als uitgavenkant, is identiek gebleven. Ontwikkelingen, het zal u niet verbazen, die zijn flink opgehoogd. De eerste inschatting destijds is op min 5 miljoen gezet. Alleen de realiteit is dat die ontwikkelingen met name door indexaties, volumeontwikkelingen aan de verbonden partijen kant naar bedragen die richting de 14, ruim 14 miljoen gaan, die eerdere stand fors hebben opgehoogd. Daarnaast in beeld gebracht dat in ieder geval onder kopje 5 de ombuiging en zoekrichting 1 uit de RIB... Mevrouw Boom-Vos: Voorzitter, mag ik heel even een verduidelijkingsvraag... De voorzitter: Mevrouw Boom. Mevrouw Boom-Vos: U heeft het over de ontwikkelingen, terecht. Ik heb hem niet helemaal goed kunnen lezen. Maar zijn het autonome ontwikkelingen of zijn dat ontwikkelingen waar we nog een besluit over moeten nemen? De voorzitter: De heer Hagoort.

De heer Hagoort: Het zijn sowieso een aantal beslissingen waar u via het raadsvoorstel een besluit op neemt, met het vaststellen van de Perspectiefnota. Maar daar kom ik zo dadelijk in het raadsvoorstel ook op, welke beslissingen dat zijn. En uw andere vraag. Ik was hem even kwijt. U stelde een tweede vraag. Mevrouw Boom-Vos: Zijn het autonome ontwikkelingen of zijn het ontwikkelingen waar we nog een besluit op nemen. Daar heeft u antwoord op gegeven. De voorzitter: Autonome ontwikkelingen. Mevrouw Boom, we hebben nog geen besluit. Mevrouw Boom-Vos: Volgens mij stel ik de vraag dan niet goed. Ik versta onder autonome ontwikkeling een ontwikkeling waar wij geen besluit over kunnen nemen. En een andere ontwikkeling waar wij als raad of als college een besluit over kunnen nemen, kunnen veranderen of dat we dingen wel of niet doen, dat noem ik dan niet autonoom. De voorzitter: En waar gaat het nu om? Waar gaat het bij deze ontwikkeling om? Kunnen wij daar invloed op uitoefenen, ja of nee? De heer Hagoort: Dan begrijp ik de vraag beter nu. In de kern zijn deze ontwikkelingen grotendeels autonoom, niet beïnvloedbaar. En ik zeg in de kern. En op het moment dat u de ontwikkelingen goed bestudeert, leest, zult u op enkele onderdelen echt wel zien dat daar afweegbaarheid in zit. Dan heb ik de nieuwe geactualiseerde stand helemaal onderaan.

Ik moet nog eventjes noemen, nummertje 6 is er tussentijds in gekomen. Daar zag u het antwoord op een andere openingsvraag, de min 5,1. En daarnaast het

19

schrappen van de opschalingskorting levert structureel 5,1 op de Dordtse begroting op. En er is een kopje 7, toegevoegde ombuigingen, waar collega Eric-Jan van Genderen dadelijk ook nog iets over zal zeggen. We blijven een beetje in de tabellen, want uiteindelijk, even terug, dit is maar een deel van de tabel, uiteindelijk wordt die hele Perspectiefnota... Is het voorstel vanuit het college om die sluitend te maken. Het jaar 2025 trouwens weggevallen, maar de tweede kolom met getallen is de jaarschijf 2025. Daar ziet licht een streepje onderaan. En daarmee is in ieder geval de jaarschijf ‘25 sluitend gemaakt. Dat moet straks sowieso in de begroting 2025, maar ook de Perspectiefnota heeft dat sluitende karakter. De voorzitter: Er is een vraag van mevrouw Schnabel. Mevrouw Schnabel: Dank u wel. U moet aangeven of geeft u aan als dit misschien te technisch is en bij de vragen horen. Maar wij hadden een vraag over groei van de stad. Want we lezen namelijk dat de aanname wordt gemaakt dat er per extra woning één nieuwe Dordtenaar komt wonen. We vroegen ons gewoon af waar die aanname op is gebaseerd. Maar misschien is dat te technisch. Is dat niet voor nu. De voorzitter: Kunt u er een kort antwoord op geven of laten we op... De heer Hagoort: Ik heb het juiste antwoord niet paraat. Of misschien één van de collega's in de zaal die dat weet en anders moeten we eventjes noteren.

De voorzitter: Hij wordt genoteerd. En om des tijd wille gaan we gewoon verder. U krijgt antwoord, maar niet nu. De heer Hagoort: De kopjes 8, 9 en 10, daar zit een bepaalde techniek achter. Dat is ook techniek die u goed toegelicht krijgt in de Perspectiefnota. Sportboulevard te kort. Wordt gedekt uit het onverdeeld resultaat 2023. Daar zit inderdaad de relatie met het resultaat uit de jaarstukken 2023. Zit bij kopje 9 een dekking om ook hiermee de jaarschijf 2025 sluitend te krijgen. Wat wordt hier gedaan? Het overschot voor 2024 wordt gebruikt om diverse incidentele posten uit 2025 te dekken, voor een bedrag van 1,9 miljoen. En uiteindelijk met 5,1 miljoen vanuit de dekking reserve ontheemden, via het feit dat de algemene reserve van de stad opgehoogd is uit het jaarrekeningresultaat. Er wordt 5,1 miljoen onttrokken. Dat is het voorstel van het college, om daarmee de jaarschijf ‘25 sluitend te krijgen. Dat is de hoofdtabel. En als dat geen vragen oproept, dan stap ik over naar een volgende tabel in de Perspectiefnota. Dat is een voorbeeld van een programma Gezond, Sociaal, Zorgzaam Dordrecht. Hoe vanuit die grote hoofdtabel de vertakking is gemaakt naar ontwikkelingen, met effect op het financieel perspectief. Indexaties. Er is een kopje administratief neutrale ontwikkelingen. En de ombuigingen.

Dit zijn feitelijk alle posten die binnen het programma effect hebben op het saldo binnen het begrotingsprogramma. De optelling van in dit geval 1, 2, 3, 4, 5, als ik dat op alle beleidsprogramma's zou consolideren, kom ik uit op de ontwikkelingen die onder kopje 4 staan. Het is voor de rest een toedeling naar de programma's vanuit met name kop 4. En uiteindelijk worden ook 5 en 7 op de begrotingsprogramma's toegelicht. Verder onder 7 het totaal aan administratief neutrale ontwikkelingen. Het zal wellicht enige herkenbaarheid hebben. Wij deden dat voorheen via de verzamelwijziging. We hebben nu deze zogenaamd administratief neutrale ontwikkelingen, die geen effect hebben op

20

het totaal financieel perspectief van de stad, maar wel binnen een begrotingsprogramma... Tot schuiven binnen programma's kunnen leiden, hebben wij apart opgenomen, inzichtelijk gemaakt. En die staan in de bijlage bij de PPN, ook wederom per programma afzonderlijk toegelicht. Zogenaamde budgetneutrale wijzigingen. Op de begrotingsprogramma's zijn ook de investeringen zichtbaar gemaakt. Dit is het voorbeeld van het programma 3, Groen, Duurzaam en Ruimtelijk, waaronder de nummers 8 tot met 12, 1, 2, 3, 4, 5 verschillende investeringen. Waarboven natuurlijk de aanvraag voor krediet komt te liggen. Dat is dadelijk een afzonderlijk beslispunt. In het raadsvoorstel komen deze ook terug. Belangrijk dat u goed ziet waar u inderdaad de votatie op wilt verlenen. Dit is in ieder geval het voorstel. In de tabel ziet u bedragen keer 1.000. Het zijn allemaal kapitaallasten. Het zijn niet de hoogten van de kredieten zelf. Die hebben we ook opgenomen, alleen dan tekstueel. Onder de kopjes, moet u even zoeken, staat dat toegelicht welke bedragen dat zijn. Hier staan alleen de kapitaallasten. Die raken het exploitatie beeld. Mevrouw Boom-Vos: Voorzitter. De voorzitter: Mevrouw Boom. Mevrouw Boom-Vos: Tijdens een eerdere sessie, ik weet echt niet meer of dat een Auditcommissie is of een beeldvormende sessie is geweest, toen hebben we... Volgens mij was het beeldvormend.