2.3 2024.03.05 Notulen Dordtse Dinsdag - Vergaderzaal 1 - concept .pdf

Je ziet ook dat de vertalingen best wel aardig zijn. Als je zegt, we hebben nu... Ik heb de Sociale Dienst gesprekken gehad. Die zijn ook aan kijken, hoe kunnen we dit soort dingen eventueel in de toekomst gaan inzetten voor onze doelgroepen? En we hebben diverse talen. We moeten met diverse doelgroepen van verschillende talen communiceren. Hoe kunnen we dit soort dingen... Video's of tekst. Hoe kunnen we het makkelijk maken? Daar zou het een hulp kunnen bieden. Teksten inkorten, herschrijven. Stel je hebt een prachtig stuk of een beschrijving van de regelingen en juridisch is het helemaal juist, maar je wil dat toch wat laagdrempelige presenteren. Dat je zegt, herschrijf dit naar B1- of B2-niveau. Wat je wil, dat zal hij doen. Tekstueel komt er best wat moois uit. Controleren op spelfouten, dat soort zaken. Teksten laten maken en genereren. En daarbij is het wel, dit zijn dingen die breed toepasbaar zijn. Die kunt u ook gebruiken, in principe. Het zijn dingen die kunnen, die voor een brede doelgroep aan mensen bruikbaar zijn. Belangrijk is daar wel om te beseffen dat zo'n model geen besef heeft van wat een woord is of een letter is. Als je vraagt, geef een woord van vijf letters, dat kan hij niet.

De voorzitter: En is het ook niet een beetje hetzelfde als dat je met je telefoon weleens hebt of typemachine dat je dingen aan het intypen bent en je stuurt het weg en je denkt, ik geloof niet dat dat de bedoeling was dat ik dat zou sturen? De heer Brabander: De autocorrect. De voorzitter: Ja, die automatische spelling. Ik bedoel, is toch een beetje lullig als het verkeerd vertaald wordt. De heer Brabander: Is ook een algoritme. Dat is ook wel een mooi voorbeeld. Niet helemaal hetzelfde, maar maakt niet uit. Geen probleem. Spellingscontrole. Maar het zijn dingen, zeker om op te letten. Je wil niet blind op dit soort dingen vertrouwen. Ik zeg ook altijd, weet je, als je dit soort dingen gebruikt, gebruik het ook alleen voor die dingen waar je zelf in staat bent om het te beoordelen.

19

Ik kan nu een prachtige tekst laten schrijven over natuurkundige dingen, maar ik kan dat niet op inhoud toetsen, in de meeste gevallen. Is het niet verstandig om zomaar wat te schrijven ermee. Even kijken. Dit is even een voorbeeld. Een collega van ons, ‘...’, volgens mij, heeft een raadsinformatiebrief van het RIS gehaald. En de tekst, in dit geval in ChatGPT gezegd, maak hier eens een mooie samenvatting van. Dit is een fragment, een paar... Dit document was hoeveel pagina's? Tien pagina's. Die maakt er een prachtige samenvatting van, zo netjes deze bullets, in seconden werk. Is het altijd wel belangrijk dat je dan nog even het controleert of de samenvatting daadwerkelijk klopt natuurlijk. Je moet ook weer niet blind op vertrouwen, maar de technologie om te ondersteunen bij dit soort dingen, als je snel de kern uit iets wil halen of zegt van, ik heb hier een website of een notitie of iets complex of iets uitgebreid of langdradig stuk dat je denkt, kwam hier een einde aan, dan zou dit soort technologie kunnen helpen. Nog los van of ChatGPT, zeker de gratis versie daarvoor, is even een notabene, hiervoor de meest geschikte tool is. Behalve als het niet klopt. Maar voor samenvatten of dingen... Het gebeurt veel op scholen. Wat zei je? En de controle op. Er zijn oplossingen om te controleren of iets gegenereerd is met AI.

Scholen en onderwijs, zeker universiteiten en hogescholen, die gebruiken dat ook om te toetsen of iemand daadwerkelijk wel plagiaat gepleegd heeft of überhaupt het werk gedaan heeft. Want hier doet hij geen uur over om dit te doen. Even kijken. Wat risico's. Een aantal. Die volgen een beetje ook uit wat Andrea al gezegd heeft. Maar als je het op schaal zou gebruiken en je gaat hier echt op bouwen, je gaat hier je processen op dit soort oplossingen bouwen, zeker weer van die generatieve kant, je creëert een afhankelijkheid. En niet alleen afhankelijkheid op dit moment van de grote tekstspelers, waar Andrea ook al naar verwees, in de wereld, want toch vaak de Amerikaanse techreuzen van deze wereld, maar ook op gebied van de kwaliteit van de uitkomt, de juistheid. Je kan niet altijd garanderen dat het klopt. Je bent er alsnog tijd mee kwijt. Je kan het niet zo... Je moet er absoluut niet blind op vertrouwen. Wat dat betreft val ik in herhaling. En iets wat we eigenlijk al meegeven, zeker bij de gratis dingen, maar eigenlijk hetzelfde geldt ook wel voor de betaalde varianten, heel voorzichtig zijn. Eigenlijk die gewoon niet doen, personengegevens, vertrouwelijke gegevens en dat soort zaken in dit soort oplossingen gebruiken, tenzij je daar specifiek afspraken over gemaakt hebt, zou het heel goed kunnen dat wat jij ingeeft, gebruikt wordt om het model te trainen.

Indirect zou het ergens anders kunnen landen, waar je het niet wilde laten landen. In het geval van persoonsgegevens ben je gewoon niet in lijn met wet- en regelgeving. Is absoluut. Dat is echt wel iets om rekening mee te houden. Dat over risico's. Uiteindelijk gaat het om dat heel veel risico's en wat er fout kan gaan, maar uiteindelijk zitten er heel veel kansen ook natuurlijk. De vraag is eigenlijk, hoe ga je hier verantwoord mee om als organisatie en als raad? Het is nieuw, het is flitsend, het is leuk, zeker afgelopen jaar. De hype curve zie ik wel wat afzwakken. Maar zeker begin afgelopen jaar en in het midden, iedereen wilde hiermee aan slag. Dingen gaan snel. Er zijn al partijen die het bieden, maar we kunnen niet altijd erop vertrouwen dat ze ook op het gebied van privacy borging, beveiliging en dingen echt op orde zijn. Vandaar dat er ook, weet je, weinig vertrouwde partijen... Want het is nog niet aantoonbaar. En het is ook moeilijk om te toetsen. Iedereen zal zeggen, ja hoor, wij voldoen. Maar dat is niet altijd een gegeven.

20

Sommige oplossingen zeggen, daar staat de data wel degelijk in Europa of het model draait in Europa. Hartstikke mooi, maar bij andere oplossingen is het ook absoluut niet het geval en draait het gewoon in de VS. Je moet er altijd goed bij nadenken, bewust gebruiken of bewust niet gebruiken, is ook niet altijd verkeerd. Ook kijkend naar eigenlijk de belangenafweging. Niet alleen de toegevoegde waarde staat hier ook van, gebruik het... Is het van toevoegde waarde? Maar ook de bredere belangenafweging. Als we zeggen, weet je, het kan qua efficiëntie. Samen valt de tekst te schrijven. Die kan enorm veel helpen. Het kan u ook helpen. Tegelijkertijd, uit veel onderzoeken blijkt ook de ecologische impact van die taalmodellen. De hoeveelheid stroom en CO2-uitstoot die het genereert om überhaupt dat te trainen, laat staan om het te gebruiken. We hebben hele mooie doelstellingen, ook qua klimaat, op het gebied van klimaat. Stel je zou dit op schaal nu gaan toepassen, als gemeente, op schaal, en je gaat het eens doorrekenen. In hoeverre is dat nog haalbaar? Is ook gewoon een vraag, belangenafweging. Het kan enorm veel efficiëntie opleveren, maar er zitten andere belangen aan. Het is niet dat ik gelijk slapende honden wil wakker maken, maar er zijn wel belangenafwegingen die we uiteindelijk met elkaar... Waar u als raad vanuit uw rol ook zeker van toegevoegde waarde kan zijn.

De voorzitter: Kunt u even uw vraag herhalen, want ik heb hem ook niet gehoord. De heer Wringer: Het was meer een opmerking, waarom we in Dordrecht niet gewoon een groot datacentrum met een hoop energievretende... In te zetten. De heer Brabander: Ik ga daar niks over zeggen. Hebben we net natuurlijk ook, als je zegt, als het gaat om verantwoord gebruik. Denk goed na. Het moet echt op individueel niveau, maar juist ook denk ik op breder niveau. Niet op organisatie, maar ook als gemeente, als overheden met elkaar samen die belangenafweging maken. Toestaan die publieke waarden. Ethische discussie voeren met elkaar. Kijken, hoe kunnen we dit nu verantwoord doen? Blijft inderdaad dat punt, pas op met persoonsgegevens of andere vertrouwelijke dingen. Ik ben bijna door mijn tijd. Bij Samsung waren ze al vrij vlot met het gebruiken van ChatGPT, toen het uitkwam. En ook allemaal gewoon hun interne code. Weet je wel, allemaal vertrouwelijke code-achtige applicaties gewoon erin gestopt. En dat kwam toen later toch wel weer terug. Dat leverde diverse datalekken op. Dat risico willen wij, maar willen jullie misschien ook niet lopen. De voorzitter: Kijk eens, hij wacht keurig op zijn beurt. De heer Groenewege: Zeker. De voorzitter: Mijnheer Groenewege. De heer Groenewege: Je zei eerder over dat er wel aan dingen wordt gedacht, of je bepaalde algoritmes wil toepassen of niet.

En dat er meerdere afdelingen bij betrokken worden. Maar is er ook een bepaald afwegingskader wat dan gehanteerd wordt? Of is het iedere keer een soort ad hoc bedenken, welke factoren spelen hier en hoe valt de beslissing?

21

De heer Brabander: Op dit moment wordt er veelal getoetst aan eigenlijk de dingen die Andrea daarstraks ook al zei. Vanuit de privacyhoek, beveiligingshoek, een beetje breder wel. Er wordt wel breder naar ethiek gekeken, maar er is nog niet een apart vastgesteld kader van, als er een vraagstuk is, dan los van de privacytoets en de PIA’s en de.. We hebben er verschillen processen daaromheen. We dachten, als we ethiek breed pakken, dan is dit het raamwerk. Er wel door de Rijksoverheid ook wat dingen ontwikkeld en vanuit de Universiteit Utrecht. Maar dat moet nog landen in de processen. Daar gaan we wel aan werken. Ik weet niet of jij daar nog iets over wil aanvullen? Mevrouw Van Gent: Discussie binnen de organisatie zijn we aan het voeren of er een aparte ethische commissie moeten komen voor implementaties AI, vooral in combinatie met persoonsgegevens. Er zijn nog niet heel veel nuttige handvatten. Mijn verwachting is dat de Autoriteit Persoonsgegevens hier bijvoorbeeld echt een voortouw in gaat nemen. Maar het moet worden meegenomen en het rust op dit moment nog echt op de verantwoordelijkheid van de ambtenaren die die verantwoordelijkheid voelen en pakken. En dat moet gewoon geprofessionaliseerd worden. Daar zijn we ons van bewust. Maar zover is de organisatie op het moment nog niet. Maar dat loopt wel.

En de kaders die we gebruiken zijn op dit moment voornamelijk de kaders vanuit de VNG. De heer Brabander: Dank voor de aanvulling. De voorzitter: Ik zie nog twee vragen. De heer Wringer. De heer Wringer: Dank, voorzitter. Ik zie dat dit de laatste sheet is van uw presentatie. En ik moet er om half zes vandoor, vanwege de Agendacommissie. Ik had een vraag gesteld. Is er een algoritmeregister in Dordrecht? De heer Brabander: Op dit moment niet. We zijn wel in gesprek met... Er is een landelijk algoritmeregister, wat in gebruik is. Daar hebben we wel gesprekken mee om te kijken, hoe gaat dat in zijn werk? Hoe makkelijk is dat te incorporeren? Ook vanwege de gewoon de verplichting die eraan komt om het te gaan inzetten. Op dit moment is die verplichting er nog niet. Met alle gekke ICT beweegt prioriteiten, dingen en de capaciteit die daarop zit, heeft het op dit moment nog niet hoogste, maar het is zeker iets waar we aandacht voor hebben, omdat die AI-verordening, waar we het over hadden, daar volgt gewoon een verplichting uit om algoritmes te gaan publiceren. De heer Uysal: Aanvullend daarop, transparantie en verantwoording is natuurlijk heel erg belangrijk in dit soort processen. Het is heel belangrijk om te laten zien hoe je tot een besluit bent gekomen.

Heeft u nog andere voorbeelden van de wijze van openbaar maken of transparant maken, buiten het feit dat zo’n algoritmeregister of sensorenregister kan hebben? De heer Brabander: Bedoelt u dan ook wat andere gemeenten bijvoorbeeld al gedaan hebben of überhaupt wat je zou kunnen doen? De heer Uysal: Nee, in algemene zin wat je zou kunnen doen om bij te dragen aan de transparantie.

22

De heer Brabander: Verschillende manieren. Je ziet dat vaak een sensorenregister, maar ook het landelijk algoritmeregister heeft een bepaalde insteek een bepaalde gedachte van, leg bepaalde dingen vast. Er zit een gedachte achter. Je kan daar altijd verder in gaan. Dat is ook eigenlijk een interessant gespreksonderwerp denk ik, hoever wil je gaan in je transparantie? Wat je ziet, bijvoorbeeld nu ook in het algoritmeregister, er wordt van alles en nog wat gevraagd wat je kan invullen, maar het is aan de organisatie zelf om in het toelichtingsveld al dan niet te zeggen, gewoon heel kort en bondig in een zinnetje, dit doet het. Of echt de code, bij wijze van, er neer te zetten en echt vol transparant te zijn in hoe het algoritme werk, ook voor de meer technische doelgroep. Dat is nu volledig optioneel en aan de organisaties zelf. Vaak ook aan de medewerkers. Andrea. Mevrouw Van Gent: Ik weet toevallig dat in de Europese AI-verordening staat een verplichting om aan te geven dat je AI gebruikt. Op het moment dat jij AI gaat inzetten om iets wat de burgers zou raken, dan ben jij als gemeente strak verplicht om dat aan te geven van tevoren. De heer Brabander: Aan de voorkant. De voorzitter: Dat is echt wel een interessante.

Ik bedoel, onze woordvoeringen, als we die door AI laten doen, moeten we dan denk ik toch wel duidelijk maken dat we dat niet helemaal zelf verzonnen hebben? De heer Bootsman: Wie zou überhaupt een woordvoering via ChatGPT willen doen? Het is toch ook iets wat uit jezelf komt. Tenminste, dat vind ik dan. Een persoonlijke mening. De voorzitter: Ik vind het wel een leuke van, heeft iemand het al eens geprobeerd of gedaan? Als je het durft te zeggen. De heer Brabander: Als hulpmiddel. De heer Wringer: Als hulpmiddel. Kijken wat eruit komt en dan je eigen mening en ideeën natuurlijk... De heer Brabander: Ter inspiratie. De voorzitter: Leuk. De heer Brabander: Wat Andrea zegt klopt. En een belangrijk punt wat ze aanhaalt, het aan de voorkant. Daar zit het. Vaak is het nu bijna van, we hebben een algoritme en dan zetten we dat achteraf in het register, bij wijze van. Als we al een register hebben. Of we gaan achteraf verantwoorden. Straks moet het aan de voorkant. We verwachten dat er een proces is om vooraf te toetsen en aan te geven, we gaan dit doen. Dat wordt in die zin een mooie vooruitgang.

23

De heer Uysal: Even gewoon puur technisch. Kost dat veel werk om dat in beeld te brengen? Alle sensoren die je in de stad hebt, om dat op een kaart neer te zetten? Ook algoritmes die je maakt, om dat gewoon heel helder in beeld te brengen? De heer Brabander: We hebben wel het onderscheid, het sensorenregister is één en het algoritmeregister voor het ander. In het geval van sensoren vraagt dat echt samenwerking. Want als gemeente kunnen wij sensoren plaatsen, maar andere partijen, bedrijven plaatsen ook een veelheid aan sensoren. En daar hebben wij geen... Je ziet gemeenten die al in hun APV bijvoorbeeld eisen stellen van, als je een sensor plaatst, dan ben je verplicht dat te melden bijvoorbeeld. Dan wordt het gevraagd dat je dat in je APV opneemt. En dan afhankelijk van wat je aan eisen stelt en wat ze moeten aanleveren, is het vullen... En hoe ze het moet aanleveren. Hoeft dat niet heel veel tijd te kosten. Maar het hangt er totaal vanaf hoe je het doet en of je echt een volledig beeld krijgt. Of men het netjes meldt. En als het gaat om algoritmes, vraagt inderdaad aan de voorkant, op het moment... Het is belangrijk het zodanig in te richten, ook de processen intern dat op het moment dat er gewerkt gaat worden aan of met algoritmes, dat je eigenlijk aan de voorkant al een proces hebt van... Dat wordt dan vastgelegd.

Of dat bij een aanbesteding een leverancier al dingen aanlevert. Zodat je op een manier die je makkelijk kan invoeren of je makkelijk kan inlezen, om het te vergemakkelijken. Op dit moment is de situatie dat dat natuurlijk... Er zijn al dingetjes. Misschien heel laag risico dingetjes. Maar er zijn dingen in gebruik. Dan moet je achteraf gaan ophalen. En als je nu zou starten, vergt het initieel best wat tijd om dat in beeld te krijgen. Als je het eenmaal de processen hebt, is het bijhouden, als het goed is, minder zwaar. Maar dat gaan we zien. Dat is een aanname. De voorzitter: Dank u wel. Er lopen al mensen weg, omdat er een nieuwe commissie begint. Ik wilde vragen, heeft u nog wat? De heer Brabander: Ik zit even te kijken. De voorzitter: Dan gaan we gewoon verder. De heer Brabander: Wat mij betreft was dit mijn deel. Ik blijf zo nog wel even, want we moeten inderdaad de tijd... Mochten er zo nog vragen zijn, wees vrij om na afloop mij aan te schieten. Dank u wel. Mevrouw Van Gent: We zijn hier in principe tot zes uur, maar als jullie hele interessante dingen hebben misschien nog langer. Toelichting nieuwe richtlijnen apparaat gebruik. Ik heb samen met de griffie gezeten om te kijken naar wat voor apparatuur jullie gebruiken, wat daar op dit moment allemaal is over afgesproken.

Jullie hebben natuurlijk een beetje een bijzondere positie ,dat jullie een iPad hebben gekregen waar verder niet superveel beheer op wordt gevoerd. Wat betekent dat jullie als raadsleden niet automatisch alles meekrijgen wat wij als ambtenaren meekrijgen qua beveiliging op de apparaten. Wat betekent dat jullie zelf iets meer moeten doen. We hebben geprobeerd om dat voor jullie even een beetje up-to-date te maken. Dat hebben we gedaan enerzijds door het addendum een beetje aan te passen, zodat hij iets meer upto-date is. Dat gaat echt over, wat spreken jullie af over het gebruik van de iPad?

24

Ik ga even kort door de belangrijkste securitydingen van die iPad heen. Ik denk dat de meeste dingen wel bekend zijn of bekend klinken. Sommige dingen misschien niet. Als jullie daar vragen over hebben, dan kan dat natuurlijk. Het gaat eigenlijk even over best practices om om te gaan met zo'n apparaat. In hoofdlijnen komt het er eigenlijk op neer, probeer zakelijk en privé zoveel mogelijk te scheiden, ook op je apparaten. Nou heeft niet iedereen die mogelijkheid. En dat begrijp ik. Dat is op zich ook niet per se erg. Maar waar mogelijk probeer die scheiding aan te houden, ook voor jezelf. Als er gebruik wordt gemaakt van sociale media apps op de iPad, dan is het wel verstandig om die extra te beveiligen met een tweefactorauthenticatie. Ik heb daar een handleiding voor gemaakt. Die gaan jullie via de griffie ontvangen met het addendum. Daar heb ik per app eigenlijk in uitgewerkt hoe je dat aan moet zetten, voor LinkedIn, voor Instagram, voor Facebook, voor de hele mikmak. Ik heb mijn best gedaan om hem heel gebruiksvriendelijk te maken, maar als het niet gelukt is, dan excuus. Ik heb hem gemaakt. Niet bij de griffie klagen. Dat is een advies wat ik gewoon meegeef, gebruik je sociale media, even die extra beveiliging erop zetten. Op het moment dat je eigen emailprogramma’s gebruikt... Ik had begrepen dat er verschil ook zit weer tussen fracties.

Maar op het moment dat je niet een zakelijk e-mailadres gebruikt, maar met een eigen e-mailadres moet mailen, dan adviseer ik vanuit de informatiebeveiliging om dat te doen via een Gmailadres of een Protonmailadres. De heer Bootsman: Ik ben toevallig zelf bezig met de transitie naar Gmail, want ik had nog Yahoomail en dat wordt steeds vervelender. Want die gooien gewoon hun servers leeg en dan ben je je oude mail kwijt. Ik zie dat ik dat goed heb gedaan om dan voor Gmail te kiezen, ook voor mijn zakelijk account. Dat is fijn. En als mensen er niet uitkomen met tweefactorauthenticatie. Ik ben fan van tweefactorauthenticatie. Ik gebruik het al jaren. Jullie kunnen het ook aan mij vragen, als dat makkelijker is. Mevrouw Van Gent: Top. Helemaal goed. Gmail en Proton is allebei prima. Proton is het beste beveiligd. Nog net iets beter dan Gmail. Maar Gmail is echt prima een heel gebruiksvriendelijk. Voor heel veel mensen ook bekend. Dat is echt gewoon een goede keuze ook. Maar blijf liever weg van Hotmail, Outlook, Yahoo, dat soort dingen. Spamfilters werken ook heel slecht. Je doet jezelf ook een plezier om daarvan weg te blijven. Voor mail? Daar heb ik persoonlijk niet zoveel ervaring mee, maar het zal niet slecht zijn of zo per se. Maar dit zijn gewoon de twee die het beste werken qua beveiliging. De heer Bootsman: ICloudmail staat op drie.

En als je die privacy securitytests kijkt, dan heb je Proton, Gmail, iCloud. ICloud is beter dan Hotmail en Yahoo. Ik heb het helemaal uitgezocht, omdat ik bij Yahoo weg wilde, want daar was ik niet blij meer mee. En Gmail was mijn naam vrijgekomen. Daar kreeg ik netjes een berichtje van, die is er nu. Ik denk, nu gaan we overstappen. Mevrouw Van Gent: Inderdaad. Dan heb ik er alle vertrouwen in. Maar in principe is dat allemaal prima hoor. Het is ook gewoon een aanbeveling. Op het moment dat iemand zoekende is van, wat kan ik het beste kiezen, dan... Dan in het addendum ook opgenomen het gebruik van Chinese en Russische apps. Dat is voor de Rijksoverheid verboden, een tijdje geleden. Wij hebben dat als gemeente ook overgenomen.

25

Voor de apparaten die wij in beheer hebben, wordt dat ook afgedwongen. Voor jullie iPads kan dat niet. Vandaar dat we in het addendum ook een bijlage hebben gedaan met om welke... Jij wil daar iets over zeggen, denk ik. Mevrouw Vermeulen: Nee, ik had daar gewoon een extra vraag over, want Temu staat er niet tussen, nu in deze presentatie. En daar las ik vandaag over dat dat de meest gedownloade app is in Nederland, op dit moment. En het is de ergste van allemaal. Mevrouw Van Gent: Ik weet het. Ik heb Temu serieus op twintig keer gemeld bij Google. Ik ga altijd die advertenties dan markeren, maar ik ben echt supervervelend. Ik weet dat Google superveel geld verdient aan Temu. Die gaan hem echt niet weghalen. Maar ik blijf gewoon doorgaan. Het klopt. Die app is sterk af te raden, omdat die zowel qua privacy als qua informatiebeveiliging eigenlijk niet voldoen. Maar op dit moment wordt die door Google nog aangeboden in de Play Store. Wat betekent dat, het is een beetje... Er is nog discussie over. Wil je het goed doen, doe het dan niet. Maar hij staat officieel nog niet op de zwarte lijst. Dat klopt. Mevrouw Lammens-Oostdijk: Kleine vraag. Wat voor app is dat, Temu? Mevrouw Van Gent: Het is een winkelapp. Eigenlijk een beetje als AliExpress. Het is ook een Chinese app. En nu de grootste concurrent van AliExpress. Je kan daar echt alles kopen. T, E, M, U heet de app.

Op dit moment wordt er heel veel reclame voor gemaakt vanuit Google en vanuit de Play Store voor die app, waardoor hij ook heel veel wordt gedownload. Persoonlijk zou ik hem afraden, maar hij staat op dit moment niet op de zwarte lijst. AliExpress staat wel op zo’n lijst. Waar moet je aan denken? WeChat, AliExpress, TikTok. Er is een hele lijst. De meeste van die apps zullen niet heel veel worden gebruikt. Ik denk voornamelijk AliExpress en TikTok de meest bekende die erbij staan. WeChat misschien. Doe die gewoon niet op je zakelijke device. En liever ook niet op je privéapparaat, maar daarin is eenieder vrij, want we leven een vrij land natuurlijk. Veilig werken met de iPad deel twee. Advies is natuurlijk altijd, staat ook in het addendum opgenomen, werk je apparaat gewoon bij op het moment dat er een update van het besturingssysteem komt. Doe dat gewoon. Plan dat in. Doe dat lekker ’s nachts laten installeren. Wacht daar niet te lang mee. Hetzelfde geldt voor apps. Als je apps moet updaten. Je kan het ook automatisch laten doen. De heer Bootsman: Toch nog een kleine vraag. Ik zie staan automatisch downloaden van de laatste iOS update. Ik doe het liever handmatig. Mevrouw Van Gent: Mag ook. De heer Bootsmand: Want anders gaat hij het inderdaad 's nachts doen. En dan wil ik hem niet in het stroom hebben. En ik weet toevallig veel van die dingen.

Ze kunnen crashen als ze uitvallen terwijl ze aan het updaten zijn. Ik weet dat hij uitkomt. Ik krijg een mail van Apple, er is iets uitgekomen. Dan zet ik hem gelijk aan. Dat is dan toch ook goed?

26

Mevrouw Van Gent: Het is uiteraard helemaal prima. Het advies om het automatisch te doen, is omdat de meeste mensen niet heel actief met dit soort onderwerpen bezig zijn. Dan stel je het één keer in en ben je ervan af. Dat is gewoon een beetje gemakzucht om dat op die manier te doen. Maar als je het liever zelf wil inplannen, ik doe dat zelf ook, is ook goed. Als die updates er maar binnen afzienbare tijd op komen. De voorzitter: Als je die update negeert? Want ik klik ze altijd gewoon weg. Mevrouw Van Gent: Het ding is, op het moment... Een update bevat vaak securityverbeteringen of het dichten van lekken of dingen die stuk zijn, niet goed werken of mogelijk een beveiligingsincident kunnen veroorzaken. Op het moment dat je lang je apparaat niet update, is hij gewoon niet meer goed beveiligd. Loop je risico dat je daar last van gaat krijgen of dat je apparaat gehackt wordt of dat je allerlei troep erop krijgt, dat hij uiteindelijk minder goed zou werken. In dat geval zou ik zeggen, zet hem op automatisch, want dan doet het apparaat het gewoon ’s nachts, waardoor je er zelf niet zoveel last van hebt. Maar je moet het wel echt bijwerken. Het is wel belangrijk. De heer Bootsman: Dat moet inderdaad echt. Ik lees ook al dat releasenota’s die Apple uitbrengt. En het zijn een echt serieuze beveiligingsproblemen die dan weer aangekaart en opgelost worden.

Dat is gewoon belangrijk om het zo snel mogelijk te doen. En als je een hele nieuwe versie hebt, daar wacht ik altijd even mee. Bijvoorbeeld iPadOS 18 komt uit, in het najaar. Wacht ik altijd even mee. Bugs eruit et cetera. Maar echt gewoon zo'n versie update, bijvoorbeeld 17.3.1, die je nu hebt, die kwam een dag later alweer uit, omdat er dan weer een beveiliging is gehackt. Heb je twee dagen achter elkaar iets. Dat gebeurt. En daarom moet je dat bijhouden. Mevrouw Van Gent: Het is wel belangrijk om dat te doen. En op het moment dat het niet je interesse heeft of je vindt het onhandig, dan zou ik gewoon zeggen, zet dat automatisch aan, want dan heb je er zo min mogelijk last van als gebruiker. Beveilig het apparaat ook met een wachtwoord of met Face ID of Touch ID. Het zijn drie opties die iedere iPad heeft. Ofwel een wachtwoord of dat je gezichtsherkenning hebt of dat je met je vingerafdruk het apparaat moet ontgrendelen, voordat hij gebruikt kan worden. Zet dat aan. Automatisch vergrendelen, ook belangrijk. Dat is een instelling waarmee je voorkomt dat je apparaat open blijft staan. Op het moment dat je je iPad weglegt en je pakt hem na een half uur weer op, dat je hem weer even opnieuw moet ontgrendelen. Dat is een beveiligingsmaatregel. Mocht je je apparaat bijvoorbeeld verliezen en iemand krijgt hem in handen, dat iemand niet bij jouw data op dat apparaat kan komen.

Zet hem gewoon op vijftien minuten of een half uurtje. Je bent er in principe vrij in om dat zelf in te schatten wat voor jou logisch is. Ik had hem ooit op vijf minuten gezet, maar dat vond ik zelf een beetje krap. Kwartiertje is vaak goed. Kwartier, half uurtje. Find My iPad aanzetten, is gewoon handig. Mocht je hem kwijt zijn, dan kan je hem terugvinden. De rechten van de applicaties beheren. Dat houdt eigenlijk in, op het moment dat jij een app downloadt op je apparaat, dan vraagt hij vaak om bepaalde permissies. Bijvoorbeeld locatietoegang of toegang tot je galerij voor je foto's, toestemming om audio op te nemen. Dat soort dingen mag je best wel kritisch op zijn. Wat heeft een app allemaal nodig? Wil een app alles van je, dan is dat vaak een teken dat je die app beter links kan laten liggen.

27

Je apparaat zal ook eens in de zoveel tijd aan jou vragen om dit te checken van, deze app heb je heel lang niet gebruikt. Heeft deze permissies. Wil je dat aanpassen? Doe dat gewoon en volg ook het Apple advies op wat je apparaat jou vanzelf geeft. Verstandig gebruikmaken van wifi is denk ik de meest belangrijke als het aankomt op gedrag. Gebruik met je iPad het liefst geen openbare wifinetwerken. En zeker geen openbare wifinetwerken die niet beveiligd zijn met een wachtwoord. Want het is niet gegarandeerd dat die veilig zijn. En op het moment dat die niet veilig zijn, loop je het risico dat al jouw data toegankelijk is voor wie dat wil. Doe dat liever niet. Gebruik je een hotspot, alleen je eigen hotspot van je telefoon of wat dan ook. Niet een hotspot die je niet kent of niet vertrouwt. Volgens mij had mijnheer Bootsman zelf deze training kunnen geven. De heer Bootsman: Het is voor mij eigenlijk heel logisch. En eigenlijk ook toen ik het addendum las, vielen mijn ogen uit mijn kassen, dat ik dacht, moet dit nog uitgelegd worden? Maar dat kan misschien komen, omdat het mijn werk is geweest. De voorzitter: Want aan mij moet dat echt allemaal uitgelegd. De heer Bootsman: Ik bedoel, openbare wifi, echt niet. Ik maak wel een hotspotje met mijn telefoon. Ik heb expres onbeperkte data genomen, zodat het ook gewoon overal kan.

Mevrouw Van Gent: Verstandig, maar het heeft niet iedereens interesse natuurlijk. Sommige mensen willen gewoon heel veel gebruikersgemakken. Zijn daar niet zo mee bezig. En dat is ook prima. We proberen wel gewoon echt breed te kijken, zodat we iedereen toch zo goed mogelijk kunnen ontzorgen op dit gebied. Gebruik de Safari browser. Ga je internetten, gebruik gewoon de browser van Safari. Niet los allemaal browserdingetjes nog gaan installeren via een app. Is nergens voor nodig. Dat mag. De heer Bootsman: Ja, zeker. Jullie raden aan om Safari te gebruiken, wat ik deels begrijp. Maar wat is erop tegen om bijvoorbeeld... Google Chrome snap ik. Die is een beetje datahongerig. Maar bijvoorbeeld een Firefox? Want het punt is, als je Safari gebruikt, er zitje een foutje in iPadOS 17, waardoor dat je iPad leeg slurpt. Want dan blijft continu het rondje draaien bovenin. Mevrouw Van Gent: De reden waarom ik de Safari browser adviseer, is puur omdat dit een breed advies is voor iedereen die op de iPad werkt. En ik wil hiermee voorkomen dat mensen zelf allerlei browsers gaan installeren. Niet iedereen heeft de skill om te beoordelen welke browsers dan wel of niet goed zijn. Maar uiteraard, op het moment dat u gewoon verstand van zaken heeft en Firefox... Ik gebruik zelf ook weleens Firefox. Dan is dat natuurlijk prima. Het zijn aanbevelingen. Dit zijn geen vaste regels of zo.

Back-ups aanzetten via iCloud is een advies om data veilig te stellen. Op het moment dat er iets zou gebeuren met het apparaat, is het heel fijn als er een back-up is. In principe zal de iPad zelf ook dat aangeven. Maar mocht dat nooit zijn ingesteld, dan is het wel handig om nog even te doen. Op het moment dat er dan een apparaat verloren wordt, kunnen jullie gewoon alles terughalen. Dat is wel fijn. Dit waren even in het kort de belangrijkste best practices eigenlijk om veilig te werken met de iPad. Het addendum is ook een beetje bijgewerkt, om het net iets meer up-to-date te maken.

28

Daar zullen geen verrassingen in zitten, nadat jullie dit hebben gehoord. Maar dat hele proces loopt verder via de griffie. En dat was het voor ons. Heel erg bedankt dat jullie er waren en dat jullie echt enthousiast hebben meegedaan. Dat vind ik heel fijn. En ook leuk om te horen wat er allemaal zo terugkomt vanuit jullie. Als er nog vragen zijn, dan mag het nu of na afloop. En mochten jullie op een andere dag nog ineens denken, dit wil ik nog weten, dan kan dat ook via de griffie. De voorzitter: Hartelijk dank voor zeker het... Alles was heel interessant. Maar dat laatste dan krijg ik weer zo, bleh. Ik ga toch maar eens even mijn apparaten laten nakijken of ze niet per ongeluk ergens geüpdatet moeten worden. Heeft er iemand hier nog vragen nu direct waarvan we zeggen, dat is plenair wel handig? De heer Bootsman: De social media worden natuurlijk aangeraden tweefactorauthenticatie, waar ik het helemaal mee eens ben. Komt dat binnenkort ook op het RIS? Dat is iets waar ik me echt aan erger, al sinds ik commissielid ben. Mevrouw Vermeulen: Daar heb je helemaal gelijk in. Daar zijn we wel mee bezig, vanuit de griffie. Dat is een van de dingen. En dat komt ook omdat een raadslid het opmerkte. Maar dat kost veel tijd kennelijk. De heer Bootsman: Veel dingen. Ik kan ook mijn mailadres niet wijzigen op het RIS, bijvoorbeeld.

Ik kan alleen mijn huidige mailadres, mijn oude mailadres, mijn Yahoomail, verbergen. En dan dat het nieuwe er staat. Maar de inlog blijft altijd mijn oude mailadres. Dat ligt volgens mij ook gewoon een beetje aan hoe irritant het RIS is. Mevrouw Vermeulen: En vandaag is een van de dingen die we doen in het kader van privacy en data-advies dat we hebben gedaan. Maar we doen op de griffie natuurlijk heel veel gewoon operationele dingen, om up-to-date te zijn voor jullie. De voorzitter: Dan wilde ik het hierbij afsluiten. Mochten jullie nog vragen hebben, er wordt nog aan de tafel gezeten. Schroom niet. En anders voor zo meteen eet smakelijk. 2. Vragenhalfuur Voorzitter: De heer Schalken-den Hartog Raadsgriffier: Mevrouw Wepster Verslag: NotuBiz Aanwezig: Dhr. Gorter (Op Ons Eiland) Dhr. De Heer (CU/SGP) Dhr. Katif (Beter Voor Dordt) Dhr. Van der Meer (GroenLinks) Dhr. Van der Net (VVD) Dhr. Stolk (VSP) Dhr. De Vries (VSP)

29

Portefeuillehouders: burgemeester Kolff, wethouder M. Burggraaf, wethouder R. van der Linden De voorzitter: Beste mensen, goedenavond allemaal bij het vragenhalfuurtje van dinsdag 5 maart. Er liggen zes vragen en we hebben vijf onderwerpen En gezien de beperkte tijd wil ik snel naar de eerste vraag. En die is van de VSP. En die gaat over stank in de Colijnstraat. En de heer De Vries kan de vraag toelichten. Gaat uw gang, mijnheer De Vries. De heer De Vries: Dank u wel, voorzitter. Afgelopen week was en is er een penetrante stank, die niet is te definiëren, in de Colijnstraat. Politie en brandweer zijn ter plaatse geweest. De brandweer is zelfs anderhalf uur bezig geweest met metingen op het gedeelte tussen Talmaweg en de W.H. Vliegenstraat was en is de stank waarneembaar. Door de rioleringswerkzaamheden in Crabbehof-Noord is dit gedeelte nu in gebruik voor heel veel opslag van grond en ingepakte rioleringsbuizen, die waarschijnlijk asbest bevatten in open containers en gedeeltelijk afgedekt zijn met plastic. De VSP heeft de volgende vragen.

Is het college op de hoogte van deze situatie? Zo ja, bent u het met ons eens dat het een onwenselijke situatie is? En zo nee, waarom niet? Was het risico op stankoverlast door deze werkzaamheden vooraf bekend bij de gemeente? Hoe heeft de gemeente deze overlast gewogen? En is erover gecommuniceerd met de buurt? Hoe houdt de gemeente toezicht op de werkzaamheden aan de riolering? Vier, deelt het college met de VSP de mening dat er met de buurt gecommuniceerd moet worden over gezondheidsaspecten nu er zorgen leven naar aanleiding van de politie- en brandweerbezoeken en -metingen? En als afsluiting. Wat kan het college doen om de zorgen en stankoverlast zo snel mogelijk weg te nemen? De voorzitter: Dank u wel voor de toelichting. En wie van het college mag ik het woord geven? De heer Van der Linden, gaat uw gang. De heer Van der Linden: Dank. Dank voor de vragen. De vragen gaan eigenlijk over stankoverlast, waarbij een relatie wordt verondersteld tussen de rioolwerkzaamheden en de stank. En het klopt dat de uitvoerder van de aannemer bekend is met het onderzoek van de brandweer. Het betreft een geur van pvc en/of piepschuim, die bij de verbranding vrijkomt. Daar zijn door de brandweer metingen op gedaan. En die zijn overgedragen aan de Omgevingsdienst, de resultaten daarvan. En er lijkt geen relatie te zijn met de werkzaamheden aan het riool.

Waar het dan wel vandaan komt, weet ik niet op dit moment. Maar dat is voor nu de stand van zaken. Toch even kort de andere vragen. Vraag twee gaat over het risico op stankoverlast. En natuurlijk kan het altijd bij rioolwerkzaamheden. Meestal gaat het dan om methaanachtige geuren. Daar hebben we nu geen meldingen over gehad. Toezicht, vraag drie, houden we door een directievoerder en een toezichthouder. De toezichthouder bezoekt het werk bijna dagelijks. Punt vier, communicatie met de buurt. In dit geval zijn er door de brandweer metingen gedaan. Die resultaten daarvan zijn gemeld aan de Omgevingsdienst. De brandweer heeft niks kunnen meten dat op een afwijkende stof lijkt of gevaarlijke stoffen bevat. Voor het rioolwerk zelf zijn meerdere communicatiekanalen beschikbaar, zoals telefoon, e-mail, bouwapp en de mensen op het werk.

30

En punt vijf vloeit voort uit de eerdere beantwoording. We zien geen relatie tussen de rioolwerkzaamheden en de geconstateerde stankoverlast. De heer De Vries: Ik heb toch nog even een aanvullende vraag, voorzitter. De voorzitter: Een korte aanvullende vraag. Gaat uw gang, mijnheer De Vries. De heer De Vries: Dat die relatie er niet is, dat lijkt me heel erg vreemd. Want er ligt daar denk ik voor een paar duizend kubieke meter aan grond gestort. Het zijn gewoon heuvels. Het zijn bergen. Als je in de omgeving fietst en je gaat erlangs, er is regenval, als je nu op de straat kijkt, er komt alleen maar bruin drabwater uit. Die relatie, dat u zegt dat er geen relatie is met de rioleringswerkzaamheden, lijkt me heel vreemd, want het is allemaal grond wat afgegraven is vanwege de rioleringswerkzaamheden. De voorzitter: Nog een korte reactie? De heer Van der Linden: Ja, intrigerend. Ik hou het even bij wat ik terug heb gekregen uit de uitvraag. De brandweer heeft meldingen gehad. Die zijn ook gecheckt. Er is onderzoek op gedaan. En die geur heeft meer te maken met pvc en piepschuim. En dat is natuurlijk een heel ander luchtje dan wat je normaal verondersteld bij een riool. Mocht hier nog wat meer uit voortvloeien, dan laat ik dat weten. Want dit is natuurlijk intrigerend. De voorzitter: Dank u wel. Gaan we naar de volgende vraag. En die is van Beter voor Dordt.

En die gaat over de ontsluiting van Wilgenwende. Mijnheer Katif, kunt u hem kort toelichten? De heer Katif: Zal ik doen, mijnheer de voorzitter. Dank u wel. Vorige week ervoeren bewoners van de Dordtse wijk Wilgenwende angst en stress, toen de enige toegangsweg werd afgesloten na een incident met een trein. Dit benadrukte de lang bestaande zorg over de beperkte bereikbaarheid van de wijk, wat problemen veroorzaakt bij noodgevallen en verkeersopstoppingen. Bewoners pleiten al geruime tijd voor een calamiteitenweg als oplossing voor dit probleem. Voorzitter, ik heb naar aanleiding hiervan een viertal vragen. Hoe beoordeelt het college de veiligheid van bewoners in de wijk Wilgenwende, gezien het recente treinincident en het afsluiten van de enige ontsluitingsweg? In hoeverre voelt het college de urgentie om de zorgen en angsten van de bewoners van Wilgenwende serieus te nemen met betrekking tot de beperkte bereikbaarheid van hun wijk tijdens noodsituaties.

De derde vraag, voorzitter, welke inspanningen heeft het college geleverd en gaat het college op korte termijn nog leveren, en ik zeg op korte termijn, om het vertrouwen van de bewoners in de veiligheid van hun wijk te herstellen na het recent incident met de afgesloten ontsluitingsweg? En last, op welke manier neemt het college de feedback en zorgen van de bewoners van de Wilgenwende mee bij het ontwikkelen van lange termijn oplossingen voor de bereikbaarheidsproblemen in de wijk? En dit is volgens mij, voorzitter, ook een aanvulling op de artikel 40-vragen die gesteld zijn door collega's van de VVD, ChristenUnie/SGP.

31

De voorzitter: Dank u wel voor de toelichting. Ik denk de heer Van der Linden. De heer Van der Linden: Ja, dat klopt. Dank. Dank voor de vragen. U legt zelf ook al de relatie met de artikel 40-vragen. Dit zijn natuurlijk een paar hele concrete vragen, die wel een langer antwoord vereisen. Ik denk dat we op deze aspecten ook wel terug gaan komen in de artikel 40-vragen beantwoording. Ik heb in de korte tijd tussen het incident en het stellen van de vragen ook alweer alles langs horen komen, wat natuurlijk over het feit dat er één ontsluitingsweg is op deze wijk gezegd kan worden. Namelijk, daar hebben we vijftien jaar geleden inmiddels bewust een keus voor gemaakt. Alle bewoners weten dat. Waarom is er geen tweede ontsluiting? Al die vragen zijn natuurlijk eerder langs geweest. Daar gaan we ook even op terugkomen in die artikel 40-vragen beantwoording. Toch even op de gestelde vragen. Er is een incident geweest. En dan doet zich het feit voor dat je inderdaad wat minder bereikbaar bent gedurende het incident. We weten natuurlijk wel dat er diverse ontsluitingsmogelijkheden zijn via de calamiteitenroutes. Die urgentie voelen we natuurlijk altijd. We weten ook dat we daar wel altijd in en uit kunnen, ook bij relatief beperkte momenten, zoals vorige week. Ik denk wel dat het goed is om nog eens te kijken hoe goed ze bekend zijn, die calamiteitenroutes.

En weet iedereen dat ze er zijn en hoe je erbij kan komen en gebruik van kan maken? En natuurlijk herkennen we alle vragen, dat heb ik net al gezegd, die er gesteld kunnen worden naar aanleiding van zo'n incident als vorige week. Tot zover even. De voorzitter: Dank u wel. De heer Katif: Voorzitter, dank u wel. Ik snap het antwoord wel hoor. Maar mijn probleem of ons probleem eigenlijk als Beter voor Dordt is dat het gevoel dat er is, namelijk veiligheid is niet alleen keihard een trein wel of niet denderend langs de Wilgenwende, maar het gaat om een gevoel wat mensen hebben in die wijk. En een van de vragen waar u eigenlijk geen antwoord op geeft is, in hoeverre is de gemeente, vanaf het moment dat het incident gebeurd is tot nu toe... Wat heeft de gemeente eigenlijk gedaan om dat gevoel van mensen enigszins te, hoe zeg je dat... Een geruststelling, bedaring, hoe je het ook noemen wil. En daar ben ik eigenlijk op zoek naar. Plus, voorzitter, er is ook nog een Fixi-melding van het geheel geweest. En in die Fixi-melding is een antwoord gekomen. En in dat antwoord is ook verwezen naar dat wij als gemeenteraadsleden al op de hoogte zijn dan van datgene... Of tenminste dat het college in gesprek is met de gemeenteraad over dit probleem. Ik weet er niks van. De voorzitter: Kort nog een reactie van de wethouder. De heer Van der Linden: Ik weet daar ook niks van.

Maar die Fixi-melding ken ik niet. Die ga ik wel even navragen, want dat lijkt me wel van belang. Misschien dat hij is afgehandeld op het moment dat bekend was dat er vragen zouden worden gesteld. Dat zou kunnen. Weet ik niet. Dat ga ik even na. Het is natuurlijk, als er een ongeval plaatsvindt of als er een melding is van een overlastgevende situatie of als er, zoals vorige week op deze locatie, een brand is, dan gaan we natuurlijk altijd even na, is er onrust, is er reden tot extra nazorg? Dat hebben we in dit geval niet zien gebeuren. Ik heb zelf ook een aantal mensen gesproken die in de wijk wonen.

32

Eén zei, wat is er gebeurd dan? En een ander had het wel gemerkt. Ik bedoel, ik heb geen indicaties gekregen, we hebben geen indicaties gekregen dat hier nu extra nazorg op nodig is. En ik denk dat we verder gaan terugkomen op dit punt, wat natuurlijk altijd een lastig punt is, ontsluitingswegen. Dat snappen we allemaal. Hebben we herhaaldelijk besproken in de afgelopen jaren. Dat gaan we doen bij de artikel 40-vragen beantwoording. De voorzitter: Dank u wel. Ik ga het hierbij laten. Inderdaad wat u zegt, de vragen kunnen ook weer nader terugkomen bij die beantwoording van de artikel 40-vragen. De derde vraag is een vraag van de VSP. En die gaat over de verkeerssituatie op de Krispijnseweg. En de heer Stolk gaat hem kort toelichten. De heer Stolk: Voorzitter, dank u wel. De Krispijnseweg in Dordrecht heeft vorig jaar een flinke opknapbeurt ondergaan. Er is een nieuwe rotonde gekomen en brede fietspaden, maar de belijning ontbreekt nog altijd. De fietspaden langs de Krispijnseweg zijn breder en de rijbanen zijn wat smaller. De bussen moeten stoppen op de rijbaan, met het uitgangspunt om de snelheid eruit te halen. Maar veiliger is het er niet op geworden. De VSP maakt zich zorgen over deze weg. Het afgelopen weekend zijn er weer twee ongevallen gebeurd. Een wagen die uit de bocht is geschoten tegen een lantaarnpaal en bij de Jumbo op het zebrapad.

Ook in de bocht bij Weizigt zijn al diverse ongelukken gebeurd. En een ongeluk zonder gewonden is ook een ongeluk. Verderop hebben we een rotonde bij de Brouwersdijk. Is functioneel, maar de fiets is daar zeer kwetsbaar. Soms ook door eigen schuld, vanwege dwars oversteken. De uit- en inrit van de Jumbo is niet overzichtelijk, in verband met een glascontainer die op de stoep staat. En de inrit en uitrit is relatief smal. De VSP heeft dan ook de volgende vragen. Deelt het college onze zorgen over de veiligheid van de Krispijnseweg? Is het college bereid te onderzoeken waarom er relatief veel ongelukken gebeuren in de bocht bij de Weizigt? Wat gaat het college doen om de veiligheid op korte termijn te verbeteren? De voorzitter: Dank u wel voor de toelichting. Ik ga wederom naar de heer Van der Linden. De heer Van der Linden: Dat klopt. Dank voor de vragen over de Krispijnseweg. Daar is inderdaad het afgelopen jaar hard aan gewerkt. Het meeste werk is ook afgerond, maar niet alles. Dat heeft deels met het weer te maken, dat de afgelopen maanden vrij slecht was. Natuurlijk die zorgen die u uit over de veiligheid op de Krispijnseweg, die delen wij. Alle ongevallen en ook kleinere incidenten waarvan we weten dat ze plaatsvinden, vinden wel op verschillende momenten en op verschillende plekken plaats. Niet elke oorzaak is dezelfde. Het project zelf is nog niet afgerond.

We merken wel dat het contrast tussen het fietsgedeelte en het autogedeelte is niet zo sterk. Daar zijn we naar aan het kijken. En we gaan niet meteen denken, we gaan belijning aanbrengen, maar we vinden wel dat er meer contrast moet zijn tussen waar je fietst en waar je met de auto bent. Daar gaan we binnenkort, als het wat beter weer is, maatregelen op nemen. U noemt ook de locaties. Locatie Van Baerleplantsoen. Dat is een bekende bocht, waar natuurlijk af en toe wel wat gebeurt. We hebben een parkeerplek sowieso vlak bij de zebra, voorbij de voetgangersoversteekplaats, buiten gebruik gesteld. En we zijn aan het kijken of dat nog wat beter kan. Bushalte zijn we nog naar aan het kijken.

33

En de glascontainers waar u naar refereert bij de supermarkt, die staan inderdaad, want ik heb daar eerder foto's over gezien, wel vanuit een bepaalde aanrijroute wel in de weg. We zijn aan het kijken of we die op een andere plek onder kunnen brengen. Tot zover even. De heer Gorter: Voorzitter. De voorzitter: Dank u wel voor het antwoord. Ik ga eerst even naar de vraagindiener en dan kan ik bij u altijd nog kort terugkomen. De heer Stolk: Nog een korte vervolgvraag. Deze tekst is natuurlijk al diverse keren uitgesproken. Alleen ik ben heel erg bezorgd, de VSP is heel erg bezorgd dat we vandaag of morgen daar mensen kunnen opraken. En ik vraag, ik verzoek eigenlijk toch of er niet op dit moment al tijdelijk iets kan gebeuren, bijvoorbeeld door die paaltjes neer te zetten en vooral in de bocht, want daar scheuren ze enorm hard. En ik denk toch dat er remmende maatregelen moeten komen. De voorzitter: Dank u wel. Voordat ik naar de heer Van der Linden ga, ook nog kort de heer Gorter. En dan kan het wellicht in een keer beantwoord worden. De heer Gorter: Dank u wel, voorzitter. Wij hebben een soortgelijke vraag al eerder gesteld. En toen heeft de wethouder de toezegging gedaan dat eind februari de belijning aangebracht zou worden. Ik denk niet dat de temperatuur een probleem is, want de plantjes zijn inmiddels ook wel netjes geplant.

En verf opbrengen beneden de vijf graden is een risico. Dat is het al een tijdje niet meer. Misschien een paar keer in de nacht. Maar ik zou er toch echt sterk op aandringen bij die aannemer dat hij niet het idee wekt dat het daaraan ligt, want daar ligt het niet aan. Die belijning moet aangebracht worden. De voorzitter: Uw punt is inderdaad duidelijk. Wethouder Van der Linden. De heer Van der Linden: Dank. We hebben het er eerder over gehad. En is het zowel koud als bijzonder nat geweest. En hier gaat het ook niet om de temperatuur meer, maar wel om het vocht. Maar het punt is me duidelijk. Ik vind zelf ook dat dit snel afgerond moet worden. En als je zo'n groot project hebt, waar ook anderhalf jaar over gesproken is met zowel ondernemers als omwonenden, enzovoorts en je voert het uit, dan het meeste is goed gelukt. Maar ik merk inderdaad dat in de bocht bij het Van Baerleplantsoen vooral, dat daar nog best wat harder wordt gereden dan we hadden verwacht. Daar moeten we toch even naar kijken hoe we dat beter kunnen krijgen. En de andere punten worden ook opgepakt. Laat ik gewoon de toezegging doen dat we snel uitzoeken wanneer dit afgerond kan worden, zowel op de hee Gorter als de heer Stolk. De voorzitter: Dank u wel voor de toezegging. De urgentie is denk ik duidelijk bij iedereen. De volgende twee vragen gaan over bedelaars in onze stad.

Ik geef graag eerst de indieners allebei kort het woord. Pardon. En dan daarna kan de portefeuillehouder antwoorden, in één keer. En in eerste instantie is dat mijnheer De Heer van de ChristenUnie/SGP.

34

De heer De Heer: Voorzitter, dank u wel. Zowel bezoekers van de binnenstad als lezers van het AD is het opgevallen, er is mogelijk een toename van mensen die bedelen in onze binnenstad. Kees Thies verwijst in zijn column naar een bedelverbod dat van kracht zou zijn. Maar in onze APV staat slechts vermeld dat het college de mogelijkheid heeft om gebieden aan te wijzen. In een ander AD-artikel wordt geschreven dat de gemeente een bedelverbod onderzoekt voor bepaalde gebieden. Er is onduidelijkheid over, over het wel of niet van kracht zijn van een bedelverbod en waar. Onze vragen. Klopt het dat er een groei is van het aantal bedelaars in onze stad? Is er momenteel een bedelverbod van kracht in Dordrecht überhaupt? En zo ja, waar? Hoe is de gemeente momenteel een bedelverbod aan het onderzoeken? En wat weegt het college dan mee in zo'n besluit? En tot slot, is het college het met ons eens dat we in tijden van grote bestaansonzekerheid ook terughoudend moeten zijn met het verbieden van mensen om te bedelen en dat zichtbare armoede nog altijd schrijnender is dan dat, zoals het AD schrijft, het niet bijdraagt aan de sfeer? Dank u wel. De voorzitter: Dank u wel. Dan ga ik naar de heer Van der Net. De heer Van der Net: Dat klopt. Eigenlijk op hetzelfde bericht. Alleen wij weten dat er in ieder geval geen gebied is aangewezen.

En wat wij in dit geval stellen, is dat dit gewoon bendes zijn, Roemeense bendes en dat er sprake is van uitbuiting. En wij willen gewoon eigenlijk niet dat er gebedeld wordt in Dordrecht. In de APV staat inderdaad het verbod. Wij vragen, waarom zijn er geen gebieden aangewezen? Want dat is op dit moment niet het geval. Is het college het met ons eens dat het niet gewenst is dat er in Dordt wordt gebedeld? En of het college nog van plan is om het centrum aan te wijzen als gebied waar niet mag worden gebedeld, zodat handhaving hiertegen kan optreden? Voorzitter, dat was hem. De voorzitter: Dank u wel. Ik ga naar portefeuillehouder Kolff. De heer Kolff: Dank. Allebei een vraag over bedelverbod. Wel met een wat andere afdronk, zal ik maar zeggen. Dat mag natuurlijk. Maar uiteindelijk is het het college dat moet kijk of er wel of niet een bedelverbod wordt ingevoerd. Er is een bedelverbod opgenomen in de APV. Dat heeft u ook wel gezien. Artikel 2:65, bedelarij is verboden op de college aangewezen gebieden of aan de weg of in een voor het publiek toegankelijk gebouw te bedelen om geld of andere zaken. En het college heeft momenteel geen enkel gebied in Dordrecht daartoe aangewezen. Het is een mogelijkheid die er is. Die is ooit in een APV opgenomen. Overigens zeg ik daarbij, mede op verzoek van zowel de VVD als de ChristenUnie/SGP.

Dan, waarom is er geen gebied aangewezen? Omdat het over het algemeen niet een enorm groot probleem is in Dordrecht. En wij niet gewend zijn om algehele verboden in te voeren voor een situatie die slechts af en toe eens tot een incident leidt. En er wordt ook terecht gezegd, er zijn ook mensen die op een nette manier bedelen, zal ik maar zeggen. Ondanks dat ik het met de heer Van der Net dan weer eens ben dat het het beste zou zijn als het niet nodig zou zijn. Maar het is voor sommige mensen kennelijk wel nodig. En als dat op een nette manier gaat, zonder overlast te veroorzaken, dan is dat op zichzelf prima en ook geen reden om meteen tot een algeheel verbod te komen voor een bepaald gebied. Als ik kijk naar de cijfers van de politie, dan is er geen toename te zien van bedelarij. In 2022 waren er 78 registraties.

35

En in 2023 waren dat er ongeveer evenveel, 82. Dat verspreidt zich. Een aantal bij het station, Crabbehof, Admiraalsplein, centrum, Sterrenburg, Stadspolders en Korte Parallelweg. En een aantal van die meldingen zijn ook gerelateerd aan overlast. Bijvoorbeeld urineren of zich hinderlijk ophouden of wat dan ook. En op zichzelf zijn die twee laatst genoemde feiten al voldoende reden voor de politie om op te treden. Daar heb je geen bedelverbod voor nodig. Handhaving heeft eigenlijk pas sinds kort een registratie van het bedelen. En dan blijkt dat er 42 eigen waarnemingen zijn van de handhavers, de afgelopen 2 maanden zeg ik dan. Sinds 1 januari. En in diezelfde periode zijn er 16 klachten bij de gemeente binnengekomen, dat is via Fixi, van overlast van bedelaars. En dat op zichzelf is wel reden om dit wat beter in de gaten te houden, want 16 in 2 maanden is wel weer wat anders dan 80 in een heel jaar. Daar gaan we wel even serieus naar kijken. En ook de signalen die we hebben gekregen over dat er groepen actief zouden zijn die wat meer aangestuurd worden, dat duidt er ook op dat er misschien wel inderdaad vormen van uitbuiting of mensenhandel achter zitten. Daar heb ik op zichzelf niet meteen een bedelverbod voor nodig, maar het is wel iets om in de gaten te houden en te kijken of dat ook echt zo is en of er sprake is van ondermijning. De mogelijkheid is er.

En als het echt niet anders kan, dan zullen we die ook inzetten. Maar ik wil er ook terughoudend mee zijn om meteen een algeheel verbod in te stellen voor een heel gebied en mensen die te goeder trouw zijn daarmee ook te treffen. Dat eigenlijk even in reactie op de beide vragen van beide partijen. De voorzitter: Dank u wel. Ik zie dat jullie allebei nog willen reageren. Eerst mijnheer De Heer en dan daarna nog kort de heer Van der Net ook. De heer De Heer: Voorzitter, dank u wel. En dank ook aan de portefeuillehouder voor de antwoorden. En precies wat hij op het eind zei, terughoudendheid is wat wij ook bepleiten in dit geval. Niet in alle gevallen tegen, maar terughoudendheid, zeker in deze tijd. Ook omdat in de krant stond dat de gemeente een bedelverbod onderzoekt, zou ik in ieder geval de portefeuillehouder willen vragen om ons als raad actief te informeren, mocht die uiteindelijk van kracht worden. De voorzitter: De heer Van der Net misschien, voordat ik nog een keer de heer Kolff het woord geef. De heer Van der Net: Met die terughoudendheid ben ik het niet eens. Maar ik wil wel eventjes dan ook richting de burgemeester vragen, wanneer w het college dan eventueel wel van plan is om een dergelijke gebied aan te wijzen? Want ik hoor nu cijfers en ik hoor ook dat dat meer wordt.

En dan is de vraag, wanneer overweegt het college dan wel om gebieden aan te gaan wijzen? De voorzitter: De portefeuillehouder nog kort. De heer Kolff: Dank. Als er geen andere middelen meer zijn dan we nu al hebben, want overlast, daar ben ik het met iedereen... Iedereen zal dat daarmee eens zijn. Overlast moeten we bestrijden. En als daar een bedelverbod voor nodig is, dan zullen we dat ook niet nalaten. Maar ik heb ook de nodige nuance net aangebracht in waarom we daar niet meteen mee beginnen.

36

Overlast kan altijd al worden aangepakt op grond van de APV of anderszins. Dat moeten we ook gewoon niet nalaten. En als het gaat om uitbuiting of mensenhandel, daar zal ook iedereen het mee eens zijn, dan moeten we dat te allen tijde bestrijden. Maar nogmaals, als een bedelverbod echt een bijdrage levert aan het tegengaan van wat we hier signaleren, dan voeren we die gewoon in. Maar dat is vooralsnog niet aan de orde. En daarom staat er ook dat we hem onderzoeken. In die zin, als het zich voordoet en we hebben hem nodig, dan zullen we hem ook inzetten. En voor de rest moet u niet altijd alles letterlijk geloven wat er in de krant staat. De voorzitter: Ga ik naar het laatste onderwerp. Dank u wel. De laatste vraag is van GroenLinks. En die gaat over de groenstrook bij de bij Oudland langs de Noordendijk. De heer Van der Meer kan hem kort toelichten. De heer Van der Meer: Dank u wel, voorzitter. Op 22 februari 2022 is het herziene bestemmingsplan voor de locatie Oudland vastgesteld. Als een van de uitgangspunten is daarin vermeld, de bestaande groenzone langs de Noordendijk en die langs de Recklinghausenweg moeten in stand worden gehouden of versterkt. De huidige situatie is pijnlijk anders, zoals u op de foto kunt zien. We hebben hierover de volgende vragen.

Waarom is in tegenspraak met het bestemmingsplan en met toezeggingen aan de raad besloten tot de kap van bomen en struiken in deze groenstrook? Hoe zijn de bewoners, met name die aan de Noordendijk, hierbij betrokken? Drie, waarom is het advies van de Bomenridders van december 2022 op veel punten terzijde gelegd, zonder daar met hen over in gesprek te treden? Vier, waarom zijn bijna alle bomen en struiken van het planterrein zelf verwijderd? Vijf, welk compensatie is zowel in de groenstrook als op het planterrein voorzien en wanneer? En zes, kan het college garanderen dat de bomen langs de Recklinghausenweg blijven staan? Dank u wel. De voorzitter: Dank u wel voor de toelichting. En dit is een vraag voor de heer Burggraaf, begrijp ik. De heer Burggraaf: Correct, voorzitter, aangezien het het project Oudland raakt. Dank u, voorzitter. En dank voor de gelegenheid om wat verheldering te scheppen in het groen wat ons allen aangaat in de stad, want groen moet je ook onderhouden. En dat is wat er gebeurt. Er zijn reguliere snoeiwerkzaamheden uitgevoerd. Er zijn geen bomen of struiken verwijderd of gekapt. Alleen bestaande struiken zijn gesnoeid. Dat is ook eerder gebeurd. Vrijgekomen takken zijn versnipperd. En die struiken zullen in het voorjaar weer mooi uit gaan lopen. De bewoners zijn daar in december ook over geïnformeerd, over die werkzaamheden.

En zullen in maart ook nog weer een keer voor een informatiebijeenkomst worden uitgenodigd, omdat er natuurlijk ook woningbouw in het gebied gaat plaatsvinden om daar over de stand van zaken in te lichten. Voorzitter, het advies van de Bomenridders van december 2022 is ook niet terzijde gelegd. De afspraak met hen was dat er geen bomen zouden worden gekapt. Dat is ook niet gebeurd. De Bomenridders hadden het advies gegeven om hazelaarstruiken te verplaatsen naar de nieuwe speelvoorziening aan de Noordendijk, Halmaheiraplein. Dat is begin 2023 gebeurd. Er zijn geen bomen gekapt of verwijderd op het planterrein, omdat die daar ook niet aanwezig waren. Die konden we ook niet kappen of verwijderen. En er hoeft ook geen compensatie plaats te vinden.

37

Uiteraard zal de ontwikkeling wel weer een mooie, groene invulling ook gaan krijgen op het planterrein. En dan de laatste vraag. Voor wat betreft de bomen langs de Recklinghausenweg. Die bestaande bomen zullen blijven gehandhaafd en zijn ingepast in het stedenbouwkundig plan. De voorzitter: Dank u wel voor de beantwoording. Ik zie dat de heer Van der Meer er nog een vervolgvraag op heeft. De heer Van der Meer: Ik zou de wethouder graag willen uitnodigen om even naar de foto te kijken. En ook naar het filmpje wat Theo Oostenrijk en ik vier jaar geleden in opdracht van de commissie fysiek hebben gemaakt om te zien hoe het er toen uitzag en hoe het er nu uitzag. Dank u wel. De voorzitter: Dank u wel. Ik denk dat de wethouder uw bericht gehoord heeft. En u kunt er altijd natuurlijk op een ander moment nog op terugkomen, maar dan wil ik het hierbij laten. Dank ik u allen voor uw aandacht en een prettige vergaderavond. 3. Beantwoorden artikel 40v vragen RvO fractie GroenLinks over Gokverslaving (rondetafelgesprek) Voorzitter: Mevrouw Van Vugt-Roose Raadsgriffier: De heer Boogaard Verslag: NotuBiz Aanwezig: Dhr. Ayverdi (DENK) Dhr. Van den Berg (CDA) Dhr. Burakçin (GroenLinks) Dhr. Damen (PvdA) Dhr. Gorter (Op Ons Eiland) Dhr. Groenewege (Partij voor de Dieren) Mevr. De Groot (Beter voor Dordt) Dhr. De Heer (CU/SGP) Mevr. Kamphuis (SP) Mevr. Kruger (GroenLinks) Dhr.