2.3 2023.09.12 Notulen Dordtse Dinsdag - Vergaderzaal 1 - concept.pdf

VERSLAG VAN DE OPENBARE VERGADERING VAN DE GEMEENTE DORDRECHT DORDTSE DINSDAG, D.D. 12 SEPTEMBER 2023 Vergaderzaal 1 2

Jaarlijks gesprek met Qbuzz en provincie Zuid-Holland over OV in Dordrecht Voorzitter: De heer Struijk Raadsgriffier: De heer Den Boer Verslag: NotuBiz Aanwezig: Dhr. Bootsman (GroenLinks) Dhr. Damen (PvdA) Dhr. De Feijter (CU/SGP) Dhr. Gorter (Op Ons Eiland) Dhr. Gündogdu (Op Ons Eiland) Dhr. Hartmeijer (SP) Mevr. De Heer (Forum voor Democratie) Mevr. Van Herwijnen (Partij voor de Dieren) Dhr. Kolkiliç (DENK) Dhr. Van der Kruijff (CDA) Dhr. Kuhlmann (VVD) Mevr. Simon-van Waardhuizen (Fractie van Waardhuizen) Dhr. Stolk (VSP) Dhr. De Vries (VSP) Dhr. Wringer (Beter Voor Dordt) Portefeuillehouder: wethouder R. van der Linden Overige aanwezigen: dhr. Rotteveel, dhr. Brüheim De voorzitter: Beste mensen, mag ik u verzoeken plaats te nemen, want het is vijf uur geweest. Iets over vijf zelfs. Maar dat lag meer aan de vorige vergadering, denk ik. Maar we hebben onze tijd misschien hard nodig. We zijn hier voor het jaarlijkse gesprek met de provincie Zuid-Holland en Qbuzz over het ov in Dordt. En dit is een beeldvormende sessie. Ik heet alle raads- en commissieleden van harte welkom. Ik heet welkom de Kees Rotteveel van de provincie Zuid-Holland. Hij gaat zich zo meteen nog even voorstellen, maar dan weet u het vast. De heer Brüheim zit naast hem. En verder hebben we ambtelijke ondersteuning enzovoort.

Het is een goed gebruik, er zijn misschien kijkers en ook voor het verslag, om een voorstelrondje te doen. Maar ik zie dat de heer Kuhlmann al iets wil zeggen. De heer Kuhlmann: Ik vroeg me even af, de heer Brüheim, van welke organisatie is hij? De voorzitter: Hij gaat zich zo voorstellen. Dat kan hij vast nog veel beter dan ik. Ik ga een voorstelrondje doen en ik ga naar links. Dan wordt uw vraag snel beantwoord. De heer Den Boer: Mark Den Boer, commissiegriffier.

1

De heer Rotteveel: Kees Rotteveel, provincies Zuid-Holland. De heer Brüheim: Herman Brüheim, Qbuzz. De heer Wringer: Jan-Willem Wringer, Beter voor Dordt. De heer Hartmeijer: Raymond Hartmeijer, SP. Mevrouw Van Herwijnen: Irma van Herwijnen, Partij voor de Dieren. Mevrouw Simon-van Waardhuizen: Claudia Simon-van Waardhuizen, Fractie van Waardhuizen. De heer Damen: Leo Damen, Partij van de Arbeid. De heer Kolkiliç: Masum Kolkiliç, Dordtse DENK. De heer Van der Kruijff: Wim van der Kruijff, CDA. De heer Bootsman: Nick Bootsman, GroenLinks. De heer De Feijter: Koekje was niet zo heel handig. Bart de Feijter, ChristenUnie/SGP. De heer Kuhlmann: Alexander Kuhlmann, Dordtse VVD. De heer Van der Meer: Frans Bauke van der Meer, GroenLinks. De heer Gündogdu: Aydin Gündogdu, Op Ons Eiland. De heer Gorter: Wouter Gorter, Op Ons Eiland. De heer Stolk: Leo Stolk, VSP Dordrecht. De heer De Vries: André de Vries, VSP Dordrecht. De voorzitter: En mijn naam is Leen Struijk. En ik mag deze keer voorzitten. Maar ik zie daar achter nog iemand zitten, die mag zich ook nog even voorstellen. Mevrouw: Ik ben even hier gaan zitten. Betsy de Heer, Forum voor Democratie. De voorzitter: Dank je wel. En naast haar inmiddels is binnenkomen lopen, ook hartelijk welkom, de wethouder, de heer Rick van der Linden. Korte toelichting op deze vergadering.

Het is traditie inmiddels van een paar jaar dat we als raad elk jaar samen met de provincie en Qbuzz om de tafel gaan zitten om te kijken, hoe gaat het op dit moment met het ov in Dordrecht? Dn dan ga ik voor zo meteen het woord geven aan de heer Kees Rotteveel. Die heeft een presentatie. En in die presentatie zal hij ook een aantal vooraf ingediende vragen door de fracties VVD, GroenLinks en CDA, als ik uit mijn hoofd goed zeg, beantwoorden.

2

De heer Stolk: Voorzitter. De voorzitter: Ik heb zelf wel in de presentatie gezien dat niet alle vragen beantwoord werden, maar ik denk dat degenen die ze gesteld hebben dat dan ook wel in de gaten zullen krijgen. De heer Stolk: Voorzitter. De voorzitter: Ik hoor mijnheer Stolk. De heer Stolk: Even ter verheldering. We hebben het over één keer per jaar zo'n vergadering of een commissie. Maar volgens mij hebben wij altijd elk half jaar een gesprek gehad. Is het nu één keer per jaar geworden? Ik zou dat wel graag willen. We noemen dat misschien wel koffiegesprekken, maar ... De voorzitter: Mijnheer de griffier. De heer Den Boer: Goede vraag. Volgens mij was het één keer per jaar. Maar vorig jaar is het volgens mij twee keer geweest, omdat die hele discussie toen over de Hooikade speelde. Ik kijk ook wel even, want ik ben er een tijdje uit geweest. Toch? De heer Rotteveel: Net anders. De heer Den Boer: Andersom. De heer Rotteveel: Volgens mij hebben we twee jaar geleden twee bijeenkomsten gehad. De aanleiding was ook het transitieplan dat de provincie voor het openbaar vervoer had gemaakt. Vorig jaar hebben we in juli één bijeenkomst gehad. En we kunnen natuurlijk vaker komen, maar ik weet niet of ik dan ook veel nieuws te vertellen heb. De heer Den Boer: Misschien is denk ik het handigste om aan het eind van de vergadering even te bepalen, wat is een goed volgend moment.

De heer Stolk: Dank je. De voorzitter: Heel goed. Dank je wel. Ik ga het woord geven aan mijnheer Rotteveel. En ik heb vooraf even een vraagje. Mijnheer Rotteveel, vragen tijdens de presentatie of hebt u ze liever achteraf? De heer Rotteveel: Tijdens de presentatie als het puur gaat over iets wat ik dan vertel en onduidelijk is. En als het meer de diepte ingaat naar aanleiding van, heb ik ze liever achteraf. De voorzitter: Ik denk dat dat helder is. Alleen verhelderingsvragen eventueel stellen tijdens de presentatie en de rest wachten we gewoon eventjes mee. Ik ga u het woord geven. De heer Rotteveel: Dank u. Ik ben Kees Rotteveel. Ik ben concessiemanager DMG bij de provincie. DMG staat voor Drechtsteden, Molenlanden, Gorinchem. Vorig jaar heb ik al verteld over de manier waarop het openbaar vervoer in Zuid-Holland is georganiseerd en

3

wat de rollen van de provincie en de gemeente zijn. Samengevat, de provincie is opdrachtgever, stelt de concessievoorwaarden vast en ziet toe op de uitvoering. De gemeenten worden vooraf geconsulteerd. Eerst over het beleidskader, dan over het Programma van Eisen. En daarna stellen Provinciale Staten beide plannen vast. Het verlenen van de concessie is een taak van de Gedeputeerde Staten. Gemeenten zijn heel belangrijk, omdat het meeste openbaar vervoer over de openbare weg gaat. Genoeg ruimte voor de bus, voldoende doorstroming, een slimme ruimtelijke ordening en een streng parkeerbeleid, dat zijn zaken waarvoor de gemeente verantwoordelijk is. Wat ga ik vandaag vertellen? Ik ga iets vertellen over de stand van het openbaar vervoer. De waterbus. Wat we voor de toekomst van beiden verwachten. Ik ga daar natuurlijk de vraag beantwoorden die van tevoren zijn ingediend. En uiteraard is er ruimte voor nog veel meer vragen. De stand van het ov. Door corona staat het openbaar vervoer ... Dank je wel. Door corona staat het openbaar vervoer sterk onder druk. De scholieren, studenten en recreanten zijn weer terug, maar veel forensen werken een paar dagen thuis. Dat scheelt inkomsten voor Qbuzz, want juist de forensen met hun vaste abonnementen brachten veel geld in het laatje.

En als je bedenkt dat de winstmarge in het openbaar vervoer gemiddeld zo'n drie procent is, dan begrijpt u de gevolgen als de inkomsten minder dan negentig procent zijn vergeleken met 2019. Qbuzz zal daar verder op ingaan straks. Sinds het einde van de laatste lockdown, vorig jaar maart, speelt ook het probleem van het personeelstekort. En in 2020, 2021 en 2022 is er flink gesneden in het openbaar vervoer in Dordrecht. Bijvoorbeeld door het deels samenvoegen van lijn 3 en 4. Voor volgend jaar blijft het ov op het huidige niveau. De provincie legt er extra geld bij, maar van het Rijk krijgen we geen extra bijdrage meer. De waterbus. Ik heb hiervoor informatie van een collega. Ik ga zelf niet over de waterbus, maar ik zal kijken hoever ik kom als u daar straks vragen over heeft. We passen dezelfde regels toe als op het busvervoer. Vorig jaar was er bij de waterbus een groot personeelstekort. Dat is nu bijna weggewerkt. Daardoor kunnen er meer afvaarten op de drukste lijnen komen. De winterdienstregeling, die vorige week is begonnen, biedt het afgesproken aantal afvaarten. De toegankelijkheid van de waterbus is een vereiste. En daar zijn wat problemen met de nieuwe elektrische schepen. De vervoerder zoekt naar oplossingen voor die problemen, maar het is nog niet zo eenvoudig. Want alles wat je aan zo'n schip aanpast, moet ook weer worden gekeurd.

En langdurige procedures brengt dat met zich mee. Begin dit jaar zijn de eerste elektrische schepen in de vaart gekomen. En van de zomer zijn er nog een paar bijgekomen. De oude dieselschepen worden langzamerhand afgeschaft, maar er blijven er wel een paar op reserve. De toekomst. De provincie heeft in 2018 voor het laatst een openbaar vervoer visie gemaakt. We werken nu aan een nieuwe visie. Natuurlijk willen we de gemeenten in heel Zuid-Holland betrekken bij het maken van die ov-visie. Maar we weten nog niet hoe. Mijn collega is daar net twee maanden geleden mee begonnen. Doet u vooral straks suggesties. En misschien is die ov-visie wel een hele goede aanleiding om nog een keertje extra in Dordrecht langs te komen om uw ideeën te horen over onze eerste contouren van die visie. Dank je, Herman. Misschien wil jij het doen. Ik kan moeilijk multitasken. Dat weten we allemaal. De toegankelijkheid heb ik het net over gehad. En die dieselschepen blijven op reserve. Volgende dia. De provincie heeft in ... Wacht eventjes. Ben ik helemaal de draad kwijt. Nog eentje terug. We betrekken de gemeente. U doet suggesties. We verwachten dat die ov-visie ongeveer over een jaar door Provinciale Staten wordt vastgesteld. En daarna gaan we een strategie bepalen.

4

Wat gaan we precies doen om die doelstellingen te bereiken? En dan iets over geld. De provincie Zuid-Holland geeft per jaar ongeveer 100 miljoen euro uit aan exploitatiesubsidie voor het openbaar vervoer, voor de DMG, voor de waterbus, voor het veer Maassluis-Rozenburg, voor de concessie Hoeksche Waard, Goeree-Overflakkee en voor Zuid-Holland Noord. Voor DMG gaat het om bijna 25 miljoen euro per jaar. En nog eens 25 miljoen komt van de ov-studentenkaart en natuurlijk van de reizigers zelf. Bij elkaar ongeveer 50 miljoen. Daarnaast heeft de provincie de afgelopen jaren betaald voor extra stations aan de MerwedeLingelijn, voor betere haltes en voor betere doorstroming. Over een periode van 20 jaar, die nog niet helemaal voorbij zijn, gaat het om ongeveer 40 miljoen euro per jaar. Opgeteld bij de exploitatiekosten 140 miljoen. Ongeveer een kwart van de provinciale begroting. Op de meeste uren van de dag heeft het openbaar vervoer nog plaats voor extra reizigers. Van de 240.000 woningen die er de komende 20 jaar in Zuid-Holland bijkomen, komen de meesten in de buurt van bestaand openbaar vervoer. Er is al een bus of een trein als de nieuwe woningen klaar zijn. Soms moet de dienstregeling wat intensiever, komen er een paar bussen bij. En dat is dan ook een voordeel voor de bestaande bewoners. De huidige bewoners, moet ik zeggen.

De voorzitter: Er is een vraag voor u van de heer Kuhlmann. De heer Kuhlmann: Ik heb een verduidelijkende vraag. U zei iets over de verhoudingen voor wat betreft de inkomsten, voor hoe het geld binnenkomt. Ik zat heel snel mee te luisteren, maar ik heb hem net even gemist. Wat is ongeveer de verhouding tussen aan de ene kant de provincie, wat reizigers bijdragen, die ov-kaart? Heeft u een soort taart van, hoeveel doet wie? De heer Rotteveel: Ik had een taartdiagram kunnen maken. De verdeling is ongeveer 50 procent subsidie van de provincie, 15 procent van de studenten ov-kaart en 35 procent van de reiziger. De reiziger betaalt ongeveer een derde van het totaal. En er komen bussen bij. En als er een bus bijkomt met extra woningen, betekent dat ook extra geld. Maar we gaan er even vanuit dat bij meer inwoners de provincie ook meer geld krijgt. Voor elke concessie geldt het Programma van Eisen. Dat is voor de aanbesteding. De vervoerder werkt dat uit in een lijnennet en in een dienstregeling. Qbuzz is voor de uitvoering natuurlijk ook afhankelijk van de ruimte op straat. Zorgt de gemeente voor genoeg doorstroming, goede haltes, ruimtelijke ontwikkelingen die het gebruik van het openbaar vervoer versterken en parkeerbeleid dat de autogebruik beperkt? Als vervoerders de afspraken niet nakomen, spreekt de provincie ze daarop aan.

Dat doen we bij de waterbus en dat doen we ook bij Qbuzz. Qbuzz heeft vorig jaar een forse boete van de provincie gekregen, vanwege de problemen in het eerste jaar van de concessie. De eerste acht maanden van 2019. Als er bussen uitvallen, krijgt Qbuzz daar niet voor betaald. Dat is logisch. En hoe houden we dat in de gaten? De provincie heeft daar ongeveer anderhalve fte voor beschikbaar, om alle vervoerders in Zuid-Holland in de gaten te houden. We weten heel goed hoe ze presteren. En dat weten we nog net niet realtime, maar wel wat ze de afgelopen week hebben gepresteerd. We bespreken dat ook geregeld met Qbuzz, want boetes alleen leveren geen openbaar vervoer op. En daar gaat het ons om. Volgende dia. Ik ga in op een aantal ingediende vragen. Welk perspectief is er op verbetering van de ov bereikbaarheid van Wilgenwende en De Hoven? Eerlijk gezegd, niet. In beide gevallen

5

laat de wegenstructuur het niet toe om bestaande lijnen via beide wijken te laten rijden. Dat is een groot aandachtspunt voor toekomstige ruimtelijke ontwikkelingen. Kan er ook een bus komen en kan die een vervolg hebben op bestaande buslijnen? Iets over toegankelijkheid. De provincie heeft vorig jaar een haltevisie vastgesteld, in samenspraak met de wegbeheerders. En dat zijn behalve wijzelf, de provincie, de gemeenten, maar ook Rijkswaterstaat en een aantal waterschappen. De reizigersorganisaties. We praten een aantal keren per jaar met de Rodag, vervoerbedrijven en de Metropoolregio Rotterdam-Den Haag. Wij zijn niet verantwoordelijk voor het openbaar vervoer in de Metropoolregio, maar we hebben wel met ze gepraat over de aanpassing van haltes, omdat de gebieden elkaar natuurlijk overlappen. Gemeenten kunnen subsidie krijgen voor het verbeteren van haltes, maar daar houdt het natuurlijk niet op. Mensen met een beperking moeten ook naar een halte toe kunnen komen of vanaf de halte bij hun bestemming komen. En dan het ov op dunne lijnen. De heer Van der Kruijff: Voorzitter, een vraagje. De voorzitter: Mijnheer Van der Kruijff. De heer Van der Kruijff: U was er al even voorbij. Maar ik zit nog even te kauwen op wat u zei over Wilgenwende en De Hoven. Ik heb begrepen dat het te maken heeft met de inrichting van de wijken.

Maar zei u nu ook de ligging van de wijken of was het alleen de inrichting? De heer Rotteveel: In het geval van Wilgenwende heeft het met de ligging te maken, omdat het logisch zou zijn om een bus uit Sterrenburg naar Wilgenwende door te laten rijden. Alleen laat het stratenpatroon dat helemaal niet toe. En het gaat te ver. Althans, dat is een persoonlijke mening, ik vind het wel ver gaan om een rijtje huizen te slopen om daar een busbaan te maken. En ik kan me voorstellen dat u daar in de gemeente ook niet makkelijk de handen voor op elkaar krijgt. De voorzitter: Voldoende mijnheer Van der Kruijff? De heer Van der Kruijff: Ja.

De heer Rotteveel: Ov op dunne lijnen. Ook in dit concessiegebied is er minder openbaar vervoer dan voor de coronacrisis. Zoals gezegd heeft dat te maken met het aantal reizigers, met de opbrengsten die ze genereren en met de beschikbaarheid van chauffeurs. Daar gaat Qbuzz straks nog op in. Moet de provincie dan meer geld voor het openbaar vervoer uitgeven, zodat er meer bussen kunnen rijden? Dat is een politieke vraag. Die kan ik niet bij beantwoorden. Die moet u aan de Staten stellen, Provinciale Staten. We hebben in het openbaar vervoer dikke lijnen. De MerwedeLingelijn is verreweg de dikste lijn in het concessiegebied. R-netlijnen en een aantal HOV-lijnen. En

6

we hebben dunne lijnen. De stadslijnen in Dordrecht vallen daaronder en een aantal streeklijnen in de Alblasserwaard en de Stadsdienst van Gorinchem vallen daar ook onder. Het openbaar vervoer heeft voor de provincie twee functies, bereikbaarheid en een sociale functie. De afgelopen jaren is in de dunne lijnen wat geschrapt. Het bespaarde veel geld en het had voor betrekkelijk weinig mensen effect. Daar waar vaste lijnen zijn verdwenen, is er altijd wel wat in de plaats gekomen. In de Alblasserwaard de bestelbus, die op veel meer dagen en tijdstippen rijdt dan vroeger. En met uiterlijk een half uur van tevoren bestellen, kun je rijden naar een knooppunt waar aansluiting op bus en trein is. Hij heeft eigenlijk een soort schaduwdienstregeling. Hij kan niet komen om tien over vijf, als je om half vijf belt. Maar hij vertrekt op een tijdstip dat hij dan aansluit op een halte van R-net of van de trein. Behalve in het landelijk gebied is dat voor een gedeelte ook in de stad. In Dubbeldam is in de avonduren en op zondag heel weinig vraag naar openbaar vervoer. En daar is een deur-halte taxi voor in de plaats gekomen. En we beseffen dat dat bellen om openbaar vervoer te krijgen, ook al is de aanmeldtijd maar een half uur, dat is niet ideaal. Maar we hebben een afweging moeten maken. En lege bussen laten rijden, vinden we ook niet ideaal.

De voorzitter: Er is een vraagje van mijnheer Gündogdu. De heer Gündogdu: Voorzitter, we hebben het net gehad over Wilgenwende en De Hoven. En u gaf aan dat de ligging van de wijk niet uitnodigt om daar busverbinding toe aan te leggen. Maar waar ik wel benieuwd naar ben ... Is dat wij spreken hier veelvuldig over Mobility as a Service, de MaaS. De portefeuillehouder zit daar ook op de tribune. Maar zou bijvoorbeeld een mogelijkheid zijn om überhaupt te verkennen om de MaaS en wat daar allemaal onder valt wel voor deze wijken in beeld te brengen, wat de mogelijkheden zijn? Is dat een zaak van de provincie of van het stadsbestuur? De voorzitter: Mijnheer Rotteveel. De heer Rotteveel: Ik vind het een mooie suggestie. Ik zie het als een taak van de provincie. Dat heb ik u vorig jaar uitgelegd. Wij gaan over het openbaar vervoer. Wij zijn daar verantwoordelijk voor. En daar waar er gaten vallen, is er ook een taak van de provincie om in samenspraak met Qbuzz te kijken naar de mogelijkheden om dat gat in te vullen. Dit is een uitdaging die we gaan oppakken en waarover we iets zullen terug melden bij de gemeente, als we daar iets meer over weten. Het nieuwe coalitieakkoord van de provincie is behoorlijk ambitieus. Er staan, afhankelijk van wat je meetelt, twee tot vier pagina's over openbaar vervoer in het coalitieakkoord. En we gaan dat de komende tijd uitwerken.

Daarvoor zijn uw suggesties waardevol. Ik neem aan dat u het coalitieakkoord ook heeft bestudeerd op de voor u relevante punten. En wat mij betreft kunt u via de wethouder of via de ambtenaren van Dordrecht of via de griffier de suggesties aan de provincie doen toekomen. En daar krijgt u een reactie op. Dat was mijn presentatie. Dank u wel. De voorzitter: Dank u wel. Ik denk dat er een paar partijen zijn die vragen hadden ingediend en die nog niet allemaal beantwoord zijn. Laat ik beginnen met mijnheer Van der Meer en daarna mijnheer Kuhlmann en daarna mijnheer Bootsman, mijnheer De Feijter. En dan zien we de rest nog wel. Mijnheer Van der Meer, u mag eerst.

7

De heer Van der Meer: Mijn vraag gaat over de verschraling van de dienstregeling. U heeft er iets over gezegd, over dunne lijnen. Maar ik heb een vraag over de korte en de lange termijn. De vraag over de korte termijn is wat er op het ogenblik ... Want u zegt, ‘24 willen we de huidige dienstregeling eigenlijk zoveel mogelijk overeind houden. Is dat wel of niet in overeenstemming met de concessievoorwaarden, zoals die oorspronkelijk zijn gegeven of doet dat daar afbreuk aan? Dat is mijn korte termijn vraag. En de lange termijn vraag. U heeft een ov-visie aangekondigd, laat ik maar zeggen. Kunt u een beetje aangeven in welke richting dat gaat? En ons ervan overtuigen dat we er vertrouwen in hebben dat het ov in de toekomst beter wordt. De heer Rotteveel: Uw eerste vraag over wat er in 2024 rijdt, dat is ongeveer in overeenstemming met het Programma van Eisen. En in dat woordje ongeveer zit hem natuurlijk de kneep. Op kleine details wijkt het af van het Programma van Eisen. En een collega is bezig met het aanpassen daarvan, omdat we, en dat is niet alleen in dit gebied zo, zien dat het openbaar vervoer blijvend is veranderd sinds corona en dat de eisen die we bij de aanbesteding in 2018 hebben gesteld niet meer realistisch zijn. Als we met deze eisen nu een aanbesteding zouden houden, dan zouden we waarschijnlijk veel minder openbaar vervoer voor hetzelfde geld krijgen.

Dat noodzaakt tot aanpassing van het Programma van Eisen. De voorzitter: Voldoende, mijnheer Van der Meer? De heer Van der Meer: Ik ben nu extra benieuwd naar het antwoord op de tweede vraag, want het gaat natuurlijk diametraal in tegen de ambitie die we met zijn allen hebben om juist meer openbaar vervoer te krijgen. De heer Rotteveel: En dat is een punt dat ons ook heel erg pijn doet. En we bekijken alle mogelijkheden om het onderste uit de kan te halen, met respect voor ieders belangen. Qbuzz heeft een langetermijnvisie gemaakt, die is nog mooi intern, waarin ze weldegelijk groei voor de komende jaren verwachten. En op een aantal lijnen een hogere frequentie verwachten. Dat zal eerder op de dikke lijnen zijn, de R-netbuslijnen en de HOV-lijnen dan op de stadslijnen en de dunne streeklijnen. Omdat daar ook concurrentie is van lopen en fietsen en het openbaar vervoer in de stad, vanwege de omstandigheden, relatief langzaam is. Daar is de concurrentiepositie heel erg lastig. Wat kunt u verwachten van die ov-visie? En dat heb ik vanmorgen nog aan mijn collega gevraagd. En hij zegt, dat weet ik nog helemaal niet. Maar we gaan het hebben over al het openbaar vervoer. De grootste concessiehouder in de provincie Zuid-Holland zit niet aan tafel. Dat zijn de Nederlandse Spoorwegen. Die verzorgen vrijwel al het treinvervoer.

En u kent de plannen voor intensivering van het treinverkeer op de Oude Lijn. Vroeg heette dat Stedenbaan. Er wordt al heel lang over gepraat. En daar zal nog heel lang over gepraat worden en gebouwd worden. Maar met Stedenbaan, met een frequentie van acht tot twaalf treinen per uur tussen Dordrecht en Leiden, kunnen we heel frequent openbaar vervoer aanbieden. De vraag is wel of daar een rol is voor het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat, omdat het vooral de belangen van de gemeenten en de provincie zijn die daar op het spel staan. Praten met het ministerie over verandering vraagt een hele lange adem. En het gaat behalve treinvervoer dan ook nog over vervoer over water, vervoer over de weg over alle concessies. En u noemde zelf al net MaaS, of een van uw collega's was dat. Ook dat is een aspect dat voor de dunne gebieden een rol

8

kan spelen. Want we proberen zoveel mogelijk mensen in Zuid-Holland van het openbaar vervoer gebruik te laten maken, maar openbaar vervoer is altijd wel een bundeling van een hoeveelheid mensen. Als de vraag niet groter is dan één, dan wordt het heel moeilijk om daar openbaar vervoer aan te bieden. De voorzitter: Dank u wel voor het uitvoerige antwoord. Mijnheer Kuhlmann. De heer Kuhlmann: Dank, voorzitter. Ik heb twee vragen voor u. De eerste gaat over de slechte ov-bereikbaarheid van de wijken Wilgenwende en De Hoven, die we ook eerder hadden aangekondigd. En de andere gaat over de beschikbaarheid voor het ov, de waterbus met name, voor mensen die gehandicapt zijn. We hebben er recent nog contact over gehad met het Reizigersoverleg. Ik verwacht dat collega Bootsman u straks daar flink over aan de tand zal voelen. Ik zeg daarover, wij steunen dat van harte. Kom ik bij de eerste vraag. De bereikbaarheid van de wijken Wilgenwende en De Hoven. U zei zojuist van, die weginfrastructuur maakt het eigenlijk niet mogelijk om die wijken met een bus te bedienen. En dan wil ik toch wel even doorgaan op van, hoe kunnen we dat dan veranderen? Met name, omdat het zijn jonge wijken waar nu veel jonge kinderen wonen, maar over een jaar of tien natuurlijk veel tieners, die graag ook met de bus willen gaan. Laten we een beetje vooruitkijken.

Specifiek voor Wilgenwende weet ik dat dat een wijk is met maar één ontsluitingsweg. Ik kan me voorstellen dat dat een probleem is als je daar met een bus een beetje een normale dienstregeling wil rijden. Concreet, als we een tweede ontsluitingsweg aanleggen, zou dat de bereikbaarheid voor een buslijn verbeteren. En op dezelfde manier ben ik ook benieuwd welke concrete stappen er gezet zouden kunnen worden, als we even iets verder kijken naar de lange termijn, om ook voor De Hoven ... Zowel De Hoven als Wilgenwende, wat kunnen we gaan doen? De voorzitter: Mijnheer Rotteveel. De heer Rotteveel: Dat vind ik een lastige vraag, want zo goed ben ik niet thuis in het Dordtse. Ik denk dat dat het beste kan worden uitgewerkt in een gesprek tussen Qbuzz en de provincie. Qbuzz als openbaarvervoerbedrijf en ... Sorry, niet de provincie. En de gemeente. De gemeente als wegbeheerder. De gemeente als degene die alle mogelijkheden en ook alle beperkingen het beste in kaart kan brengen. Ik kan u helaas daar op dit moment geen duidelijkheid over geven. De voorzitter: Mijnheer Kuhlmann, kort graag. De heer Kuhlmann: Dan bewaar ik de vraag straks voor uw buurman. De voorzitter: Er was nog een vraag die u had. De heer Kuhlmann: En ik heb er alle vertrouwen in dat de heer Bootsman dat goed gaat verwoorden zo dadelijk. De voorzitter: Prima.

Dan mag eerst mijnheer De Feijter en daarna mag mijnheer Bootsman.

9

De heer De Feijter: Dank u wel, voorzitter. Er werd net inderdaad gesproken over de nieuwe ov-visie die eraan komt vanuit de provincie, waarin gezegd werd dat gemeenten ook worden betrokken. Eerste vraag is, mogen we daarin een actieve houding verwachten van de provincie? Dat ze actief de participatie eigenlijk met de gemeenten opzoeken. En de tweede vraag, de ov-strategie die volgt uit de ov-visie, eigenlijk dezelfde vraag, wordt daarin in die concretisering ook gemeenten actief betrokken? De heer Rotteveel: Ik neem aan van wel, maar preciezer kan ik het niet invullen. Mijn collega werkt net twee maanden bij de provincie. Hij heeft dit als eerste opgepakt. Een van zijn belangrijkste taken voor het komend jaar. En er is nog helemaal niets ingevuld. Maar als ik hem morgen vertel dat er in Dordrecht heel veel belangstelling is om in allerlei fasen te worden betrokken en ook een actieve opstelling van de provincie wordt verwacht, dan zal hij dat zeker ter harte nemen. De heer Van der Kruijff: Voorzitter, mag ik daarop aanhaken? De voorzitter: Mijnheer Van der Kruijff. De heer Rotteveel: We hebben vijf keer per jaar een concessieoverleg met de gemeente. De gemeente Dordrecht, maar ook met de vertegenwoordiger van Drechtsteden.

En ik neem aan dat de ambtelijke vertegenwoordigers daar ons ook vijf keer per jaar het hemd van het lijf zullen vragen hoe het verder gaat met die ov-visie. De voorzitter: Mijnheer Van der Kruijff wilde nog een aanvallende vraag stellen. De heer Van der Kruijff: Een suggestie doen vooral. We hebben vandaag ook onder andere de Mobiliteitsvisie op de agenda staan, vanavond. Nu nog beeldvormend, maar daar gaan we ook over besluiten. Die gaat ongetwijfeld ook gevolgd worden, behalve de visie, in uitvoeringsvoorstellen. Nou lijkt het mij heel goed als wij gewoon ook als raad met de provincie in gesprek blijven over die Mobiliteitsvisie en hoe dat spoort met de provinciale visie en uitwerkingsplannen. En ambtelijk zal dat vast gebeuren, maar soms hebben raadsleden net iets andere invalshoeken. En ik denk dat goed is ook die mee te nemen. De heer Rotteveel: Ik vind het een hele goede suggestie, want vooral op het gebied van dertig kilometer per uur zones is het belangrijk om tijdig met elkaar in overleg te gaan. De voorzitter: Dank u. Ik vond de opmerking hoe dat nu spoort wel insinuerend. Mijnheer Bootsman, mede namens de heer Kuhlmann. De heer Bootsman: Dank u wel, voorzitter. Voor de toegankelijkheid van de waterbus gaf de heer Rotteveel zojuist aan dat de vervoerder zoekt naar oplossingen. Dat is natuurlijk mooi. Helaas brengt het wel langdurige procedures met zich mee.

Dit probleem is ook al redelijk lang bekend, ongeveer een jaar. Sinds het tijdelijke schip Blue Willemstad zijn intrede nam op de route tussen Rotterdam en Dordrecht. Mensen met een rolstoel hebben al een jaar een probleem met het reizen met de waterbus. Ik ken ook verschillende verhalen van mensen die bijvoorbeeld zijn gevallen met hun rolstoel. Waarbij het personeel moeilijk doet als ze hulp nodig hebben om de toch steile ramp op te komen met hun handbewogen rolstoel. En mensen die helaas helemaal niet meer

10

durven. Is er een tijdspad aan te duiden hoelang dit probleem nog gaat voortduren, in plaats van alleen maar langdurig? Want langdurig is het nu al. Dank u wel. De heer Rotteveel: Ik weet het niet. Mijn collega heeft de contacten met de waterbus. En het probleem is natuurlijk wel van dien aard dat het met spoed moet worden aangepakt. Ik kan dat bij mijn collega navragen en via de griffier het antwoord aan u terugsturen. De voorzitter: De griffier noteert dat vast en zeker ook. Eerst mijnheer Van der Kruijff en dan mijnheer Van der Meer. En dan denk ik dat we naar mijnheer Brüheim moeten. De heer Van der Kruijff: Voorzitter, nog een andere vraag. U gaf aan dat er ook altijd gecontroleerd wordt op de uitvoering. Nou kennen we natuurlijk hier in Dordrecht met Qbuzz dat er gereden wordt met elektrische bussen. Dat is de afgelopen jaren niet altijd helemaal gelukt om die te laten rijden. Ik ben benieuwd in hoeverre dat onder uw controle valt en of u daar dan ook boetes of anderszins stimulerende maatregelen op kunt nemen. En ook heel specifiek ging het over, klinkt heel praktisch, maar toch over de verwarming van de elektrische bussen. Want in de beginfase deed hij het vaak niet. Is dat ook iets waar die anderhalve fte naar kijkt? Terugkijkend, maar nog belangrijker ook vooruitkijkend, om te borgen dat dat goed gaat. Want comfort is toch wel wat waard.

De heer Rotteveel: Mijnheer Brüheim zal straks ingaan op die twee punten. Of er elektrische bussen worden ingezet en of de verwarming het goed doet. Het is voor een gedeelte een aspect van de monitoring. Er wordt in ieder geval gekeken of er dieselbussen dan wel elektrische bussen in het stadsvervoer worden ingezet. Maar ik ken daar de details niet van. En Qbuzz heeft een forse boete gekregen voor een slechte prestatie in 2019, de eerste acht maanden. De provincie heeft ze ook een boete gegeven voor het overschrijden van een drempel van de CO2-uitstoot, doordat ze een dieselbus hebben moeten inzetten in plaats van een elektrische bus. Die boete was, uit mijn hoofd, bijna 87.000 euro. En daarvan hebben we afgesproken dat dat in de concessie wordt geïnvesteerd, in de vorm van een bijdrage van de provincie en Qbuzz stopt daar ook zelf geld in, voor het uitbreiden van de deelfietsen in Gorinchem. Daar heeft de reiziger in Dordrecht niet zo heel veel aan. Maar we bekijken het wel per concessie. Een stukje introspectie. We doen dat wel beter dan vroeger. Want vroeger gingen de boetes van de ene concessie als stoplap naar een andere concessie. En daar zijn we in ieder geval wijzer in geworden. De heer Van der Kruijff: Dat is fijn om te horen. De voorzitter: Mijnheer Van der Meer. De heer Van der Meer: Nog even een vervolgvraagje over de toegang tot de waterbus.

U kunt geen tijdpad aangeven, maar is wel duidelijk dat verantwoordelijkheid voor het realiseren van die toegankelijkheid bij de vervoerder ligt? Of kan daar ook de provincie of de gemeente voor aansprakelijk gesteld worden? De heer Rotteveel: De vervoerder is verantwoordelijk voor de voertuigen. Hoe het precies zit met de aanlegsteigers, weet ik niet. Want het water is in veel gevallen van

11

het Rijk, maar zo'n aanlegsteiger komt ook weer op gemeentelijke grond terecht. Daar zal waarschijnlijk in overleg worden bekeken of iets moet worden aangepast. De voorzitter: Dan gaan we nu naar mijnheer Brüheim. Sorry, mevrouw Van Herwijnen, ik had het niet gezien. Mevrouw Van Herwijnen: Ik zat volgens mij in een dode hoek, maar dat geeft niet. De voorzitter: Ik ga vanaf nu erg op u letten. Mevrouw Van Herwijnen: U gaf aan dat het aantal reizigers van het ov na corona niet op het oude niveau is gekomen. Dat idee heb ik wel met betrekking tot het aantal autoverkeer. Welke rol heeft de provincie om automobilisten te stimuleren gebruik te maken van het ov? De heer Rotteveel: Als je het coalitieakkoord leest, dan heeft de provincie daar een behoorlijk grote rol in. En we pakken dat op door concurrerende ov-routes aan te bieden. R-net bijvoorbeeld, daarvan willen we een hoog kwaliteitsniveau, met bussen van een hoge kwaliteit, haltes van een hoge kwaliteit, een hoge frequentie en een snelheid vergelijkend met die van het autoverkeer. Die weliswaar ietsje lager ligt, maar niet al te veel langer mag zijn. Daar letten we op. En de ervaring leert ook dat het weldegelijk mogelijk is om automobilisten uit de auto te halen, als er een goede, concurrerende ovverbinding is. Met name als die reistijd met het ov voorspelbaar is.

Want een automobilist vindt het niet per se erg als hij er tien minuten langer over doet, als hij maar weet dat dat zijn vaste reistijd is. En als je dat vergelijkt met files, waarbij hij de ene keer een half uur en een andere keer vijf kwartier erover doet, dan heeft het openbaar vervoer een duidelijke voorsprong. Daar kunnen we ook wat in doen. Maar zoals ik al in het begin aangaf, we zijn heel erg afhankelijk van andere partijen. Die Rnetbussen rijden ook vaak over de snelwegen. En Rijkswaterstaat is geen gemakkelijke partner als we praten over de bus over de vluchtstrook, terwijl we dat wel af en toe nodig hebben om de gewenste rijtijd te kunnen halen. De voorzitter: Dank u wel voor dit antwoord. Dan gaan we nu denk ik wel naar mijnheer Brüheim. De heer Brüheim: Dank u wel. Ik heb ook een korte presentatie voorbereid. Iets minder sheets als dat Kees heeft gegeven. Ik heb een aantal dingen die ik heb voorbereid voor u. In eerste instantie wil ik ingaan op de rituitval en punctualiteit, zoals we die op dit moment hebben. Gevolgd door even in te zoomen op de werving voor nieuw personeel. Daarna nog een stukje over onze inzet voor de reizigersgroei. Ook inderdaad om de opbrengsten te laten stijgen. Er was nog een vraag over het materieel. En die komt hier ook aan bod. Dit zijn de grafieken, zoals we eigenlijk ieder kwartaal opleveren naar de provincie.

En hierin zien we de vertrekpunctualiteit van bus, bovenste grafiek. En onder is de trein. Als we kijken naar bus, dan zien we dat de punctualiteit onder druk staat. De donkergroene balk, dat is eigenlijk de balk waarop de KPI is gebaseerd. En die zie je langzaam onderuitzakken. En dat heeft meerdere oorzaken. We zien inderdaad dat het verkeer op de weg toeneemt en dat het daardoor drukker wordt. En we zien dat er ook

12

heel veel werkzaamheden zijn, ook voornamelijk in Dordrecht en de Drechtsteden. Heel veel werkzaamheden, waar wij ook met het busverkeer heel veel hinder van ondervinden. Die hinder ontstaat eigenlijk dat de bussen vertraging oplopen. Als we vertraging oplopen, dan kan je vervolgens ook weer een mindere punctualiteit krijgen. Met ook nog een domino-effect, met een beetje pech, dat er ook een rituitval gaat plaatsvinden. Dat zijn voor ons hele belangrijke dingen om op te sturen, samen met de gemeenten en de andere wegbeheerders om daarin samen op te trekken. Om te kijken dat wij het busvervoer zo goed mogelijk ook bij werkzaamheden door de stad of door een gebied heen kunnen loodsen. De voorzitter: De heer Kuhlmann. De heer Kuhlmann: Een korte verduidelijkende vraag. Bij die werkzaamheden, krijgt u vooraf een waarschuwing? Geeft de gemeente aan Qbuzz aan van, we gaan over twee weken die weg aanpakken? De heer Brüheim: Idealiter krijgen we dat wel. Het gebeurt niet altijd. Dat verschilt. Maar in de basis gebeurt het. Dat is de afspraak, we krijgen van tevoren te horen wat de werkzaamheden zijn. Daarbij hoort ook inderdaad wat de inschatting is van wat de hinder is. Maar die inschatting kan weleens een keer mis zijn. En wat lastig is, is dat wij in die zin geen directe relatie hebben met de gemeente.

Als de aannemer zorgt voor heel veel hinder, dan kunnen wij dat niet in onze dienstregeling makkelijk verwerken. Sowieso niet heel snel. En er is ook geen budget daarvoor om dat te verwerken. De voorzitter: Gaat u verder.

De heer Brüheim: Voor wat betreft die vertrekpunctualiteit, daar hebben we onze reizigers ook uitgebreid over geïnformeerd. Gewoon op de panelen, ook op de website, dat er inderdaad vertragingen kunnen plaatsvinden. Zoals aangeven inderdaad, wegbeheerders kunnen ook zelf sturen bij werkzaamheden dat er gewoon prioriteit wordt gegeven om het busvervoer snelle doorgang te laten verlenen tijdens de werkzaamheden. Ik zou bijna zeggen, een taak die u op u kunt nemen, als u dat ook zo ziet. Daarnaast zien we dat ook qua haltes nog niet alles op orde is. En als die niet op orde zijn, dan zijn er bijvoorbeeld geen toegankelijke haltes. Haltes die verlaagd zijn uitgevoerd op de stoep. En dat heeft ook weer als nadeel dat reizigers minder makkelijk kunnen instappen, uitstappen. En ook dat kan weer bijdragen aan gewoon een lagere punctualiteit, omdat mensen die moeilijker ter been zijn bijvoorbeeld moeite hebben inderdaad om een bus in en uit te komen. En dan wacht die bus netjes. Maar het gevolg is wel dat hij dan dertig seconden achter zijn tijd aan rijdt. De voorzitter: Mijnheer Bootsman. De heer Bootsman: Ik heb daar een korte verduidelijkende vraag over. Speelt dat in Dordrecht veel, dat probleem met die verlaagde haltes? Of is dat vooral in het landelijke gebied?

13

De heer Brüheim: Veel is niet echt objectief, maar het speelt ook in Dordrecht. Volgens mij ook in het landelijk gebied. Als we kijken naar de punctualiteit trein, daar zien we een iets andere grafiek. Goed om even in het achterhoofd te houden dat de grafiek onderaan bij tachtig procent punctualiteit begint en niet, zoals bij bus, op nul procent. Maar ook hier geldt weer dat de donkergroene balk eigenlijk de balk is waar we naar kijken. En we zien vorig jaar zomer een forse afname van de punctualiteit. Dat heeft ermee te maken dat we een gewijzigde vertrekprocedure zijn gestart, of hebben moeten starten. En daardoor heeft de MerwedeLingelijn ... Is er veel vertraging ontstaan. Daar hebben we een aantal maatregelen op genomen, zoals ze ook hier staan vermeld. We hebben het fietskaartje ingevoerd voor de spits. We hebben fietsbegeleiders ingevoerd, om te voorkomen dat er te veel fietsen in de trein komen. En we zijn op dit moment nog bezig om een aantal camera's op stations te plaatsen, zodat de machinist vanuit de cabine kan zien op een tablet inderdaad wat er voor de rest achter hem gebeurt in de trein of de deuren daadwerkelijk goed gesloten zijn. Een aantal van die maatregelen zijn al uitgevoerd. Als het gaat om het spitskaartje, als het gaat om de fietsbegeleiders, vanaf januari heeft dat plaatsgevonden.

U ziet ook daar een behoorlijk sterke stijgende lijn in de punctualiteit. En die camera's, daar zijn op dit moment de laatste hand aan te leggen. De verwachting is dat dat medio oktober ook gerealiseerd is. Kom ik bij het volgende punt. Dat is de rituitval. Ook daarvan heb ik even een grafiek. Dit is de rituitval voor bus en gezien vanaf het tweede kwartaal tot eigenlijk nu. En we zien in de zomermaanden een duidelijke afname en voor de zomer een duidelijke piek. Dat is een beeld, wellicht als u met de bus reist in het gebied ook herkend heeft, dat voor de zomer we best wel veel last hebben gehad van rituitval. En dat is natuurlijk heel erg vervelend. En de oorzaak daarvan ligt hem gewoon in dat gewoon met problemen met inzetbaarheid van personeel. We hebben te weinig personeel. We zoeken echt nog buschauffeurs om onze diensten gevuld te krijgen. Zeker in de zomermaanden waren er problemen om alle diensten gevuld krijgen. En dat betekent dat je van tevoren al rituitval krijgt. En daar bovenop kan er nog rituitval plaatsvinden doordat chauffeurs zich ziekmelden, bijvoorbeeld. De voorzitter: Mijnheer Stolk heeft een vraag voor u. De heer Stolk: Over de rituitval en vooral in de zomermaanden. Ik neem aan dat Qbuzz ook al een zomerregeling heeft, waardoor er al veel minder bussen rijden. En als we dan dat staatje zien, dan praat ik volgens mij over een dubbele strop van vervoer.

De heer Brüheim: Ik zal hem even wat anders uitleggen misschien, verduidelijkend. We zien de piek bij week 26. Dat is de piek voor de zomer eigenlijk. Dat is eigenlijk in de periode net voor de zomervakantie geweest. Daar hebben we echt heel veel last gehad inderdaad om de diensten opgevuld te krijgen bij de planning. Daarna zie je ook een forse daling. Dat is eigenlijk de start zomerdienstregeling. Daar is nog steeds sprake van rituitval. En dat is voornamelijk rituitval inderdaad als gevolg van ziekte van personeel. Personeel wat is uitgevallen op de dag zelf. Vooraf zijn in de zomermaanden eigenlijk nagenoeg alle diensten gesteld aan een chauffeur. De voorzitter: Gaat u verder met uw verhaal.

14

De heer Brüheim: Wat we, en dat speelt eigenlijk ook bij de punctualiteit, zien en wat ook niet meehelpt om inderdaad de rituitval te voorkomen, maar ik zie het ook in de punctualiteitscijfers, is natuurlijk de werkdruk die bij de chauffeurs ligt. Onder andere vanwege werkzaamheden, drukte op de weg, lukt het soms moeilijk om inderdaad de rijtijd te halen. En chauffeurs ervaren werkdruk daardoor. En dat is gewoon heel vervelend. En daardoor ontstaan er ook zieken. Dat is natuurlijk een van de punten geweest die bij de cao-onderhandelingen zijn besproken en waar ook afspraken over zijn gemaakt. Voor de dienstregeling van december worden er ook aanpassingen doorgevoerd. Weer opnieuw worden er rijtijdmetingen uitgevoerd om te kijken van, wat zijn de rijtijden? Dat wordt sowieso al ieder jaar gedaan, maar er wordt echt ook weer voor december opnieuw naar gekeken om te zorgen dat de rijtijd past bij het huidige verkeersbeeld wat we zien. Als we dan kijken inderdaad naar, zoals ik al zei van, waar ligt dan het probleem? Als we even de rituitval en de punctualiteit ... Vooral rituitval is natuurlijk erg vervelend. Reizigers gaan ervan uit dat een bus rijdt. En als die bus niet rijdt en je verwacht hem wel, dan sta je toch op die halte te wachten. We zijn heel erg bezig om nieuw personeel te werven.

Daar hebben we heel veel acties op ondernomen, waaronder inderdaad het lijstje zoals hij op de sheet staat. Ik zou hem bijna niet willen opnoemen, want u kunt het zelf lezen. Maar het belangrijkste is wel dat de lange termijn ziet er goed uit. We zijn na maanden dat het eigenlijk op break-even zat, aantal personeel wat uitstroomt en het personeel wat er nieuw instroomt, dat dat ongeveer nul was. Maar we zien eigenlijk nu de laatste weken dat we positiever uitkomen. Er stroomt meer personeel in als dat er uitstroomt. En dat is een resultaat van de inzet die we hebben gepleegd. Wat betekent dat concreet? Dat betekent concreet in de prognose 41 mensen zijn ingestroomd dit jaar, maar het betekent ook dat we nog 10 fte nodig hebben om het huidige pakket te kunnen rijden. En om helemaal weer opgeschaald te kunnen rijden, hebben we ongeveer een 15 fte nodig. Daar zijn we hard mee bezig om dat te proberen voor elkaar te krijgen, om mensen te zoeken. We zoeken zij-instromers, we zoeken nieuwe mensen. Daarvoor gebruiken onze wervingsbureaus. Of uitzendbureaus gebruiken daarvoor. We hebben open dagen die we organiseren, ook hier een Dordrecht, om inderdaad mensen te trekken en om het vak van buschauffeur onder de aandacht te brengen. De voorzitter: Mijnheer Kolkiliç wil solliciteren, geloof ik, of niet? De heer Kolkiliç: Dank, voorzitter.

Er zijn vervoerders die in het verleden vluchtelingen hebben opgeleid tot buschauffeur. Heeft Qbuzz soortgelijke plannen? De voorzitter: Interessante vraag. De heer Brüheim: Ik weet niet in hoeverre ze daadwerkelijk opgeleid zijn. Er zijn wel ideeën inderdaad om te kijken of je ook mensen die geen Nederlands kunnen wel kan scholen tot buschauffeur. Op dit moment zit daar in de contracten wel het probleem dat mensen Nederlands moeten kunnen spreken. Maar dat is een contractuele afspraak die we met de provincie hebben. En het tweede is ook dat de trainingen die chauffeurs moeten volgen om te mogen rijden, die zijn ook alleen het Nederlands. Worden afgenomen bij het CBR. Dat betekent eigenlijk dat om te kunnen rijden in Nederland, moet je Nederlands kunnen spreken, anders kan je überhaupt je rijbewijs niet krijgen om te mogen rijden.

15

De voorzitter: Vervolgvraag, mijnheer Kolkiliç? De heer Kolkiliç: Niet een vervolgvraag. Meer een opmerking eigenlijk. Ik heb net geen naam genoemd, maar ik weet dat in de jaren 2019, 2020 Connexxion daarmee bezig was. Ik weet niet op welke wijze zij dat hebben gedaan, maar het was in ieder geval wel een succesvol initiatief, las ik in de krant. De heer Brüheim: Weet ik ook niet dan. De voorzitter: Dan stel ik voor dat u verdergaat. De heer Brüheim: Als we kijken naar nieuw personeel inderdaad en de werving, dat is inderdaad één. Daarmee zorgen we er in ieder geval voor dat onze dienstverlening weer betrouwbaar wordt, zoals u van ons mag verwachten. Het tweede punt is dat we natuurlijk ook weer reizigers in de bus willen hebben. En daarvoor hebben we de nodige acties. Ik weet niet of er iemand van u toevallig vandaag op het busstation van Dordrecht is geweest? Vanmiddag, beter gezegd. Dat is dan wel weer jammer. Ook als u in Dordt woont, kunt u toch wellicht met de bus. Maar misschien Kees, mag ik jou vragen om toch even langs te gaan. Want ik heb het niet zo mooi verpakt, excuus, maar we hebben gewoon een promotieactie, een feel good actie. En die is vandaag. Ik denk van, dit mist u anders. En dat zijn koekjes om ons reizigers te bedanken dat ze met Qbuzz reizen. Die heeft u alvast mooi in the pocket. De heer Gorter: Zou ik elke week gaan doen.

De heer Brüheim: Er staat nog een dag gepland. Komt goed. Maar los van deze feel good acties doen we uiteraard nog meer. Want hiermee gaan we reizigers eenmalig even een glimlach op het gezicht werpen, maar daarmee krijg je ze niet in het openbaar vervoer. Wellicht heeft u ook wel de afgelopen zomermaanden de Reis je rond campagne gezien. Reis je rond campagne is eigenlijk dat je in de vakantieperiode, niet alleen in de zomervakantie, maar ook in de andere schoolvakanties met vijftig procent korting kan reizen, ook in de spits, ook op de MerwedeLingelijn. En dat kinderen gratis met de bus mee kunnen. We willen eigenlijk daarmee proberen om mensen te verleiden om van het openbaar vervoer gebruik te maken, om je dagje uit met het openbaar vervoer te beginnen in plaats van dat je de auto pakt. De voorzitter: Mijnheer Kuhlmann heeft een vraag. De heer Kuhlmann: Ik heb daar nog even een verdere vraag op. Want u bent natuurlijk een ov-ondernemer. En bij ondernemerschap hoort natuurlijk ook dat je de omzet probeert te vergroten, om meer klanten erbij te krijgen. En nou ligt er denk ik in Dordrecht een prachtige kans. Althans er is een probleem en dat is voor u een kans.

Het probleem is dat het ziekenhuis, en dat is één van de grootste werkgevers in Dordrecht, en ook de werkgevers daar in de buurt weten onvoldoende parkeergelegenheid voor hun eigen werknemers te organiseren, met parkeeroverlast in de omliggende wijken als gevolg. En als ik in uw nieuwe schoenen zou staan, zou ik denken, dat is een mooie kans. We gaan eens even langs, grote werkgever, er zitten veel mensen, om eens te kijken of we wat voor elkaar kunnen betekenen. Hoe kunnen we zorgen dat er meer van hun mensen, die moeten elke dag soms de hele week door daarnaartoe, in die bus gaan?

16

Misschien kunt u een leuke actie verzinnen of misschien moet er net iets nog dat die een extra rit aan het einde van de dienstregeling. Dat soort gesprekken, doet u daar ook aan of uw bedrijf? De heer Brüheim: Ja, ikzelf niet. Maar daar hebben we inderdaad binnen het bedrijf iemand anders voor die die gesprekken doet. Ik weet niet of hij al gesprekken heeft gehad met het ziekenhuis, maar ik ga het hem zeker meegeven. De voorzitter: Gaat u verder. Mijnheer Van der Kruijff. De heer Van der Kruijff: Stop ik net een koek in mijn mond. We zijn er weer. Dank u wel, voorzitter. Ik had nog een vraagje. Ik zag dat van die dalurendeal. Ik heb ook een NSkaart met daluren. Wat me altijd verbaast, is dat je bij de NS dan met korting kunt rijden, maar dat je dan voor de bus weer een aparte dalurenkaart moet kopen. Is er weleens over nagedacht om als openbaar vervoeraanbieders daarin samen één kaart aan te bieden? De heer Brüheim: Ja, daar is over nagedacht. En dat komt er ook. Dat is OVpay. Dat is natuurlijk het nieuwe betalen, met op dit moment de bankpas, waar heel veel reclame voor wordt gemaakt. Dat is de eerste stap. Dat is volledig op saldo reizen. En volgend jaar gaan we daar vervolgstappen zetten. Komen er ook abonnementen. En dan heb je het probleem eigenlijk wat je nu hebt, zoals u benoemt, dat je meerdere kaarten moet hebben inderdaad.

Dat geldt bijvoorbeeld ook als je NS Flex hebt. Kun je ook niet het Reis je rond erop zetten, want dat gaat niet goed met elkaar. Maar dat probleem is ook dan opgelost. Toch dan even over het Reis je rond. Want ik was eigenlijk nog maar gebleven bij van, wat houdt het product in? Maar ik denk van, misschien wilt u ook wel weten van, hoeveel mensen hebben dat product gekocht? Is het een beetje succesvol? Ja, het is succesvol. Tot de zomer zijn er 900 stuks van die abonnementen verkocht. En die abonnementen zijn ook nog komend of dit jaar eigenlijk geldig, in de vakanties. We hopen daarmee echt mensen te stimuleren meer de bus te pakken. Een tweede wat nieuw is, is de Flitsmeister Busdeal. Dat is een pilot die wij deze maand uitvoeren op reizigers of eigenlijk op automobilisten die op de A27 rijden. En die hebben een mooi alternatief. Dat is namelijk onze snelbus. Automobilisten die gebruikmaken van Flitsmeister krijgen een aanbieding om voor 25 euro een maandlang met de bus te kunnen reizen, onbeperkt. Op die manier proberen we automobilisten te verleiden gebruik te maken van het openbaar vervoer. Wat we ook doen, en de eerste keer liep de campagne wat ongelukkig, want toen waren we ook in de staking, dat is de dalurendeal. Dat is dat we korting bieden in de daluren op de bus. Die bieden we ook in september. Ook in februari hebben die aangeboden.

In plaats van voor 15 euro kunnen reizigers dan voor 10 euro dat product afnemen. En dan hebben ze ook in de daluren 40 procent korting. Al dat soort acties zijn bedoeld om mensen kennis te laten maken met het openbaar vervoer, om mensen meer gebruik te laten maken van het openbaar vervoer en ze ook eraan te laten wennen. Voor de statistieken, ook daarvan zijn er 400 verkocht, tot nu toe. Dat is best succesvol. Kom ik bij de inzet van het materieel. We hebben inderdaad problemen gehad met de inzet van het materieel. Dat kan ik niet ontkennen. Maar op dit moment is er voldoende materieel beschikbaar in de concessie. En de vraag ging specifiek over de Ebusco bussen. Inderdaad van, zijn er nog problemen? Die problemen zijn er niet. In november, december ‘21 is het

17

klimaatsysteem vervangen. En sindsdien werkt dat goed. En ook andere aandachtspunten die destijds naar boven aangekomen zijn allemaal in ’21, begin ‘22 opgelost. Eigenlijk rijden die bussen al een jaar probleemloos rond en is een stabiele exploitatie mogelijk. En dat betekent ook dat we daarbij wel iedere kijken inderdaad van, hoe ziet die bus ... Hoe is die technische staat? Hoe is de staat van de accu’s inderdaad? Op basis daarvan wordt ook inderdaad bepaald van, wat voor omloop de bus krijgt. Hoeveel kilometer hij moet gaan rijden. En op die manier zijn de omlopen passend gemaakt bij de capaciteit van de batterijpakketten. Nu is het zo dat dit de grote lijn van het verhaal is. Eerlijkheidshalve moet ik wel bekennen dat er een aantal bussen zijn waar het batterijpakket wat minder van is als dat we hadden verwacht. Die bussen gaan weer door Ebusco onderzocht worden. Maar dat zijn letterlijk een paar bussen. Dat heeft geen invloed op de inzet van ZE-bussen. Dat was wat ik wilde vertellen. De voorzitter: U kunt lezen. Mijnheer Kuhlmann. De heer Kuhlmann: Ik had hem net al even aangekondigd. U heeft er al even over na kunnen denken.

Voor wat betreft de wegenstructuur in de wijken Wilgenwende en De Hoven, wat moeten we gaan doen als gemeente in de komende jaren om te zorgen dat ook de bus die wijken kan gaan bedienen? De heer Brüheim: Ik ga niet hetzelfde antwoord geven als mijn buurman, want dat zou een beetje flauw zijn. Maar volgens mij ligt wel in de gezamenlijkheid de opgave. Op dit moment is zijn de wijken niet geschikt om met een grote bus doorheen te rijden. Inderdaad, dan zal je moeten kijken van, wat zou een alternatief zijn om die wijken te bedienen? Volgens mij is dat inderdaad een samenspraak tussen gemeenten, maar ook provincie en ook de vervoerder, om te kijken inderdaad van, is dit haalbaar? Los van dat je de infra moet aanleggen, betekent het ook dat er toch iets financieels gaat gebeuren. Want als wij een lijn anders laten rijden en we laten hem langer rijden, betekent ook dat we meer diensten hebben. En dat kost ook gewoon geld. Volgens mij zit hij echt in de gezamenlijkheid. De voorzitter: Vervolgvraag, mijnheer Kuhlmann. De heer Kuhlmann: Ik begrijp dat als de weg geschikt is, dat er nog meer moet gebeuren. Maar toch even als die weg niet geschikt is, dan kan het sowieso niet. Kunt u nog iets specifieker aangeven van wat er nu verkeerd is? Want die bus rijdt door heel veel Dordtse wijken, door heel veel wijken in Nederland.

Wat maakt specifiek deze wijken nu zo dat het eigenlijk onmogelijk is om daar een bus doorheen te rijden? De heer Brüheim: Ik ga er even vanuit dat het fysiek onmogelijk is. Dat is zo inderdaad. Zeker als je naar Wilgenwende kijkt, dan begin je met een brede weg. Dat is goed. En daarna ga je al snel in smalle straatjes ... Kom je uit. Ook in Dordrecht verder rijdt de bus niet door dat soort smalle straatjes. Hij kan gewoon de draai niet maken. Dat betekent dat je iets om de wijk heen zou moeten leggen, zoals u zelf al suggereerde. En dan kom ik bij het punt wat ik net zei, dan kom je in de drieluik dat je moet kijken inderdaad van, wat is eigenlijk de verwachting? Wat verwachten we aan reizigers, uit die wijk inderdaad? Wat zijn dan de investeringen? Wat is dan de jaarlijkse investering die terugkomt eigenlijk, de exploitatie van de bus? En dan komt de vraag inderdaad, willen

18

we dit? Maar dat is iets wat inderdaad niet uit Qbuzz komt, maar dat is iets wat dan vanuit de gemeente zou moeten komen. De voorzitter: Voldoende? De heer Kuhlmann: Dank voor uw toelichting. De voorzitter: Dan ga ik naar mijnheer Gorter. De heer Gorter: Ik denk dat ik de vraag bij de provincie neer moet leggen. Ik hoorde van de week dat de NS erover nadenkt om het kaartje in de spits duurder te maken. Leeft ook zoiets bij de provincie, om de kaartje van de bus in de spits duurder te maken? De heer Rotteveel: Nee. De heer Gorter: Dank u wel. De heer Rotteveel: En Provinciale Staten zullen daarop toezien. De heer Gorter: Dat zijn duidelijke antwoorden. De heer Gorter: Zo hoor ik ze graag hoor. De voorzitter: Mijnheer Hartmeijer. De heer Hartmeijer: Dank, voorzitter. Eerder zei de heer ... Buurman. U zei, de knelpunten zitten vooral in de zomermaanden, als het gaat om de tekorten aan personeel. Maar waar zitten de knelpunten in een gegeven week? Daar ben ik benieuwd naar. Is dat vooral in de avonduren dat u te weinig chauffeurs heeft? Want dat heeft natuurlijk ook direct invloed op hoe je je dienstregeling invult, ook voor in de toekomst. De heer Brüheim: Het tekort wordt minder. We zien echt een dalende lijn daarin.

Dat gezegd hebbende, als je terugkijkt inderdaad naar voor de zomervakantie eigenlijk van, waar ontstaan allemaal die open gaten? Die ontstaan eigenlijk door de hele dienstregeling heen, waarbij we uiteraard wel proberen te sturen dat de eerste ritten, de laatste ritten op uurdiensten geen extra bussen uitvallen, omdat er dan echt hele grote gaten vallen in de dienstregeling. De voorzitter: Mijnheer Bootsman, mijnheer Stolk en dan wil ik wel graag richting een afronding. Mijnheer Bootsman. De heer Bootsman: Dank u wel. Ik heb een vraagje over de wijken Wilgenwende en De Hoven. Is het vanuit die wijken wel mogelijk om een deur-halte taxi te reserveren, om bij een dichtstbijzijnde buslijn te komen? De heer Brüheim: Dat is een goede vraag. En ik zou heel eerlijk gezegd het antwoord even niet weten. Dat ga ik even na en kom ik op terug, via de griffier. De voorzitter: U krijgt het antwoord via de griffier. Mijnheer Stolk.

19

De heer Stolk: Ik ben de vraag kwijt helaas. Ik laat hem even overgaan. De voorzitter: Dat heb je weleens. Ik weet het. De heer Wringer: Voorzitter, mag ik dan in plaats van de heer Stolk een opmerking plaatsen? De voorzitter: Mijnheer Wringer weet wat uw vraag was. De heer Wringer: Ik heb niet echt een directe vraag. Maar jullie zijn bezig met een ovvisie en een Programma van Eisen. En ik wil het college toch oproepen om daar de raad bij te betrekken, zodat we allemaal input kunnen leveren. Dat wilde ik even meegeven. De voorzitter: Dank je wel. En misschien is dat een mooi bruggetje naar wat ik wilde gaan voorstellen. We doen dit soort sessies elk jaar. We hebben het net ook even over gehad dat het ook weleens elk half jaar was. Wat mij betreft lijkt het heel goed om twee bijeenkomsten te gaan inplannen. Eentje zo in de buurt van de jaarwisseling om die ov-visie van de provincie te gaan bespreken. En wanneer precies, dat moet dan de griffie maar afstemmen met de provincie. En ook met de ambtenaren die met de Mobiliteitsvisie bezig zijn, waar we het vanavond nog over gaan hebben. En dan in het voorjaar 2024, in ieder geval voor het zomerreces, het gesprek zoals we nu hadden, zodat we nog een beetje invloed misschien kunnen uitoefenen op het Vervoersplan 2025. Kan dat uw instemming wegdragen? Dan gaan we richting twee sessies.

De heer Van der Kruijff: Voorzitter, ik zou graag beaamd krijgen dat het ook past in de planning van de provincie en Qbuzz. Want wij dat kunnen denken, maar ... De voorzitter: Begrijpelijk. De heer Stolk: Voorzitter, ik had toch nog mijn vraag weer boven water gekregen. De voorzitter: Laten we eerst even de vraag van mijnheer Van der Kruijff. Probeer hem vast te houden, mijnheer Stolk. De heer Rotteveel: Voor het Vervoersplan hebben we in de concessie een formele procedure afgesproken. Dat is via een ambtelijke voorbereiding en adviesronde bij het Rodag en uiteindelijk een adviesronde langs de stuurgroep. En het wordt procedureel heel ingewikkeld om daar op een relevant tijdstip de raad bij te betrekken. Ik begrijp de wens. Ik wil daar met ambtenaren van Dordrecht eens over praten of dat uitvoerbaar is. Ik kan daar geen toezegging over doen. De voorzitter: Maar u weet in ieder geval dat we het graag willen. De heer Rotteveel: En over de ov-visie. Ik weet niet wanneer er iets is om ... Dat dat voldoende omvang heeft om met u te bespreken. Maar ik zal bij mijn collega heel nadrukkelijk onder de aandacht brengen dat Dordrecht daar een warme belangstelling voor heeft.

20

De voorzitter: Genoeg, mijnheer Van der Kruijff? De heer Van der Kruijff: Voorzitter, in die zin dat uw voorstelt ... U noemde ook tijdstippen. Dat ik voorstel dat we meebewegen met de planning van de provincie over de ov-visie. De voorzitter: Dat spreekt voor zich. Dank u. Mijnheer Stolk, lukt het? De heer Stolk: De vraag is eigenlijk al beantwoord. Want hebben wij nog invloed, de komende periode, om daar nog iets te kunnen zeggen? En ik zeg er ook bij, we praten al vier jaar over dit soort van, we zijn altijd te vroeg of we zijn altijd te laat. En nu is het weer zo van ... En ik hoorde u net zeggen, eigenlijk kunnen wij geen invloed ... Dat moeten we via de wethouder doen of via het college doen. Maar zijn we nu te laat of kunnen we nog via de wethouder iets brengen? De voorzitter: Mijnheer Rotteveel. De heer Rotteveel: Voor 2024 bent u te laat. Qbuzz is nu al bezig om de roosters te maken. Helaas. De voorzitter: Vandaar dat ik zei, mijnheer Stolk, het volgende gesprek voorjaar graag. Maar dan zijn we misschien te vroeg. Beste mensen, het is genoteerd door de griffier. Ook de opmerking van de heer Gündogdu over dat Mobility as a Service. En wordt vervolgd. Hartelijk dank allemaal voor de inbreng. In het bijzonder ook de twee heren. En ik wens u smakelijk eten en tot straks. 3