2.2 2023.09.26 Notulen Dordtse Dinsdag - Vergaderzaal 1 - concept.pdf

VERSLAG VAN DE OPENBARE VERGADERING VAN DE GEMEENTE DORDRECHT DORDTSE DINSDAG, 26 september 2023 Vergaderzaal 1 2. Vragenhalfuur Voorzitter: De heer Schalken-den Hartog Raadsgriffier: Mevrouw Wepster Verslag: NotuBiz Sprekers: Dhr. Bootsman (GroenLinks) Mevr. Kruger (GroenLinks) Dhr. Kuhlmann (VVD) Dhr. Noldus (VVD) Dhr. Stam (Fractie van Waardhuizen) Portefeuillehouders: wethouder M. Burggraaf, wethouder C. van Benschop, wethouder R. van der Linden De voorzitter: Beste mensen als iedereen wil gaan zitten. Het is zeven uur geweest, ik wil graag starten. Dank u wel. Welkom bij het vragenhalfuurtje van dinsdag 26 september. We hebben voor vandaag vier vragen en ik ga gelijk naar de eerste vraag. Die is van de VVD en GroenLinks samen. Heeft te maken met gehandicapten. De heren Kuhlmann en Bootsman die zullen samen een deel van de vraag toelichten en dan gaan we daarna naar het antwoord. De heer Bootsman: Dank u wel voorzitter. De afgelopen week was het weer raak. Rolstoelgebruikers die graag de waterbus willen nemen van en naar Dordrecht, staan teleurgesteld aan de kade terwijl de waterbus zonder hen vertrekt. Niet omdat de kade ontoegankelijk is. Niet omdat er geen plek is op de waterbus voor gehandicapten. Nee, het probleem is de loopplank tussen de kade en de boot. De loopplank van de nieuwe schepen is te kort en te bol en hierdoor te stijl.

Waardoor gehandicapten letterlijk aan de kant staan en niet mee kunnen. Nu de exploitant van de waterbus meer en meer nieuwe schepen in de vaart neemt, wordt de urgentie van dit probleem steeds groter. De Dordtse VVD en GroenLinks Dordrecht willen dat de waterbus toegankelijk is voor iedereen. Ook voor rolstoelgebruikers. Vraag één. Hoe verklaart het college dat de bereikbaarheid van Dordrecht per waterbus voor rolstoelgebruikers al maandenlang zo verschrikkelijk wordt gefrustreerd door zoiets onbenulligs als een ongeschikte loopplank? Terwijl onze stad het middelpunt is van een regio vol met innovatieve maritieme bedrijvigheid. De heer Kuhlmann: Dan de volgende vraag. Wat gaat het college doen om te zorgen dat de waterbus weer gewoon toegankelijk wordt voor rolstoelgebruikers? Bijvoorbeeld door de exploitant te vragen om een al dan niet tijdelijk verlengstukje van de loopplank te installeren.

1

GroenLinks en de Dordtse VVD willen dat het college hierover actief en assertief in gesprek gaat met de exploitant van de waterbus. Omdat het voor ons onverteerbaar is dat gehandicapten nu aan de kant staan. De voorzitter: Dank u wel voor de toelichting op de vraag. Ik ga naar de heer der Linden denk ik.

Van

De heer Van der Linden: Dat klopt dank u wel. Dank voor de vraag. Dit was voor mij een heel verrassende vraag want dit hadden wij althans hier nog niet eerder gehoord. We hebben geprobeerd te achterhalen hoe het komt dat de nieuwe schepen, want daar gaat het hierover, niet of moeilijker toegankelijk zijn. Ik heb daar nog geen bevredigend antwoord op, maar conform uw vraag twee gaan we daar natuurlijk wel naar op zoek. Want ik vind dat de waterbus een deel van zijn succes te danken heeft aan, niet alleen een goed netwerk en de mogelijkheid om je fiets mee te nemen, maar ook überhaupt de toegankelijkheid. Dus we moeten daarop terugkomen op zo kort mogelijke termijn. De voorzitter: Dank u wel. Heeft u nog een vervolgvraag? De heer Kuhlmann: Daar gaan we de wethouder natuurlijk aan houden. Dank. De voorzitter: Dank u wel, ook voor het antwoord wethouder. De tweede vraag is een vraag van de Fractie van Waardhuizen, samen met de SP de VSP en DENK die gaat over het pand Palmen aan de Daltonstraat. Is het de heer de Stam die de vraag gaat toelichten? Ga uw gang. De heer Stam: Ja zeker. Dank u wel voorzitter. Vorige week is er een artikel gepubliceerd waarin duidelijk is geworden dat de gemeente eigenaar daar is geworden van een pand aan de Daltonstraat 9. Oftewel het pand van Palmen waar afgelopen het jaar de zogenaamde barnfind aan auto's is geweest.

Over deze aankoop hebben onze fracties een aantal vragen. Eén, kan het college de procesgang hieromtrent toelichten en duiden? Daarbij ook ingaand op de besluitvorming door het college en de wijze van informatievoorziening aan de gemeenteraad. Twee, wat is de reden geweest om de gemeenteraad hier twee weken geleden niet over te informeren? Drie, uit welk krediet is deze aankoop dan bekostigd en wanneer is de budgettering goedgekeurd door de gemeenteraad? Zeker gelet op het verschil tussen taxatiewaarde en aankoopwaarde. De voorzitter: Dank u wel. Wie van het college? Ga uw gang mevrouw Van Benschop. Mevrouw Van Benschop: Dank u wel voorzitter. We hebben een tijdje geleden in de krant zien staan de mooie verkoop of de veiling van al die auto's die in het pand stonden. Nu komen deze vragen over onze aankoop. Ik vertel gewoon het verhaal. Als daarmee de vraag nog niet voldoende beantwoord is, dan hoor ik het graag. Wij hebben met Ruimte voor banen vorig jaar in november 2022 een voorstel aan de raad voorgelegd om vier miljoen uit het programma beschikbaar te stellen. Ter dekking van de onrendabele toppen voor Dordtse Kil I, II en Amstelwijk-West. Dat ging over de revitaliseringsopgave die is vastgesteld al daarvoor bij überhaupt het programma Ruimte voor banen. Maar we hebben vorig jaar die vier miljoen onttrokken met een raadsbesluit uit die reserve .

Waarbij we gevraagd hebben aan de raad om het college de handelingsvrijheid

2

te geven omdat we te maken hebben met relatief kleine percelen op die locatie. Dat daar veel wens of veel vraag naar is vanuit de markt. Dat het dus gewenst was om handelingsvrijheid te hebben, zodat we niet voor iedere aankoop langs de raad hoefden. Daar heeft de raad akkoord op gegeven. Dus die vier miljoen is onttrokken uit de reserve. Dus dat is ook direct een antwoord op de vraag het verschil tussen taxatiewaarde marktwaarde. Daar is die dekking van de onrendabele toppen voor. We weten dat als je de grond op deze manier direct weer uitgeeft, dat hij een bepaalde waarde heeft. Maar we weten ook dat we met een markt te maken hebben die biedingen doet. Dus wij hebben uiteindelijk een aankoop moeten doen op basis van marktwaarde. Wat vaker gebeurt. Alleen we hebben natuurlijk ook dat we hebben gezegd we gaan de revitalisering doen, dus we gaan die grond weer geschikt maken om opnieuw uit te geven. Dat kan met herverkaveling kan ook in één kavel. Dat dat weten we niet, dat plan gaat nog komen. Ook richting de raad hoe we dat precies gaan doen. Maar dat is dus waar het verschil in zit van taxatie- en marktwaarde en wat gedekt zal worden uit die reserve die beschikbaar is gesteld. Ik hecht er wel aan om nog even te benoemen, dat de onrendabele top die op dit pand zit ook conform is in de berekening zoals die ten grondslag lag aan die vier miljoen. Dus er is niet overheen gegaan.

De voorzitter: Dank u wel voor het antwoord. Is het voldoende voor de heer Stam? De heer Stam: Ik begrijp wel de procesgang ik denk dat iedereen die wel begrijpt. Waar ons pijnpunt een beetje zit en zat, is toch het feit als je dan een dubbele waarde gaat betalen dat dat toch niet kortaf even bij de gemeenteraad is gemeld. Zeker ten opzichte van die eerdere besluitvorming die is geweest. Ik snap best dat die vrijheid van handelen is gegeven, maar we vonden de afwijking op dit front wel heel erg groot. De voorzitter: Misschien heel kort nog een reactie? Mevrouw Van Benschop: Ik ga heel kort een reactie geven en als de heer Stam daar meer informatie over wil dan verstrek ik die graag. De eerste taxatiewaarde waar nu over gesproken wordt, dus wat dan het halve bedrag zou zijn van wat wij betaald hebben. Dat is niet de taxatiewaarde op basis van waarvoor wij nu het pand hebben gekocht. Dat is een taxatie geweest op basis van het uitgangspunt dat er gesloopt zou moeten worden vanwege brandschade. Dat het niet in verhuurbare staat was, dus daar is een bedrag van afgetrokken. Vervolgens is daarin geïnvesteerd door de eigenaar van wie wij hebben gekocht. Is er een nieuwe taxatie gedaan die veel meer in de richting kwam van wat wij nu betaald hebben dan die eerste taxatie waar nu over gesproken wordt. Maar goed het aanbod staat.

Als u daar meer informatie over wil dan verstrekken we dat graag. De voorzitter: Dank u wel. Voordat we het nog technischer gaan maken. Ik denk als er informatie nodig is, dan kan dat altijd nog. Dank u wel. We gaan naar de derde vraag en die is van GroenLinks en gaat over de bestemming van de Vakwerkloods bij het Vrieseplein. Mevrouw Kruger kunt u hem kort toelichten? Mevrouw Kruger: Ik ga mijn best doen voorzitter. In het AD van 22 september en 25 september wordt melding gemaakt van de bouw van het hotel aan het Vrieseplein. Eindelijk, komt er een hotel. Deze start hoe dan ook in januari en moet gereed zijn in 2025. Om dit mogelijk te maken is de aanvraag om de Vakwerkloods een hotel

3

restaurant te maken, losgekoppeld van de bouw van het hotel. Voor de Vakwerkloods moet nog het bestemmingsplan worden aangepast. Net zoals in de krant vermeld, hebben wij van bewoners vernomen dat die niet zo blij zijn met de horecabestemming van de Vakwerkloods. Ze vrezen geluid en andere overlast. Tot op heden is er geen duidelijkheid over de ingediende plannen, waardoor een eventuele zienswijze gegeven kan worden. In de Vakwerkloods verblijft nu nog een beeldend kunstenaar industrieel vormgeven. Die even kijken hoor, die indien mogelijk graag zo lang mogelijk in deze ruimte wil blijven om de opdrachten die hij krijgt onder andere van de gemeente uit te kunnen voeren. Wij willen dan ook graag de volgende vraag stellen. Vindt de gemeente dat er tot nu toe een ordentelijk proces is ingericht waarbij de bewoners goed genoeg gehoord zijn? Zo nee, wat kunt u toezeggen hierover? Is de gemeente bereid mee te denken aan een vervangende werkruimte voor deze ondernemer? Die nogal eens opdrachten van de gemeente uitvoert en voor instellingen en ruimte geeft aan andere kunstenaars. Vindt de gemeente het niet voorbarig om de loods op voorhand te ontruimen en te ontmantelen, terwijl men nog in afwachting is van het indienen van de vergunningaanvraag met mogelijke zienswijzen? Met als risico dat we weer langer en dergelijke leegstand hebben.

Dan noem ik maar even De Munt, De Berckepoort, De Biesboschhal. De voorzitter: Dank u wel voor uw toelichting. Wie mag ik het woord geven van het college? De heer Burggraaf ga uw gang. De heer Burggraaf: Dank voorzitter. Eindelijk inderdaad een hotelontwikkeling. Een plan waar reeds een vergund bouwplan voor wellicht dus gestart kan worden met de voorbereiding en bouw van het hoofdgebouw. Op de vraag of hier een ordentelijk proces is gelopen waarin de buurt goed is geïnformeerd, kan ik volmondig ja zeggen. Op 15 september 2022 is er al een brief naar de omwonenden verstuurd. Waarin we hebben aangegeven dat er een erfpachtovereenkomst is gesloten met een nieuwe ontwikkelaar voor de hotelontwikkeling. Dat er een onherroepelijke omgevingsvergunning is en dat we daar zodra de totale bouwplannen zouden zijn de buurt nader zouden informeren. 16 maart 2023 is dat met een brief gebeurd. Vervolgens is er een vooroverleg met de welstandscommissie geweest, 4 april is de buurt daarover geïnformeerd. 19 april heeft er een informatieavond met de bewoners plaatsgevonden. Op 11 mei zijn de bewoners hebben een mail gekregen met alle gestelde vragen en antwoorden daarop. Op 29 juni is er wederom met de buurt gecommuniceerd. Op 14 september, op 18 september, op 25 september, naar aanleiding van het artikel in het AD. Kortom, er zijn echt enorm veel overlegmomenten met de buurt geweest.

Dus ik zie niet waar daar nog verbeteringen in mogelijk zijn, als je zoveel aan communicatie doet. Dat is één. Het tweede is voor wat betreft de Vakwerkloods. De heer Bastiaans zit daar voor tijdelijk gebruik in de Vakwerkloods. Dat is ook altijd aan hem kenbaar gemaakt. Dat betekent dat je met een maand opzegtermijn het pand moet verlaten. Dat vonden wij wel erg snel. Dus april 2023 is medegedeeld dat het pand per 1 november leeg opgeleverd moet worden zodat er in ieder geval ruimschoots de tijd was om naar wat anders te gaan zoeken. 1 januari startte de bouwwerkzaamheden en is ook de Vakwerkloods in erfpacht uitgeven aan een nieuwe eigenaar. Dus er kan geen sprake zijn van langer gebruik van de ruimte. Dan uw laatste vraag. Daar is natuurlijk met name cultuurbeleid bij betrokken in hoeverre er alternatieve plekken te vinden zijn voor zijn activiteiten. Daar is een

4

zoektocht geweest. Daarvan is helaas tot de conclusie gekomen dat in de stad geen geschikte locaties te vinden zijn. In ieder geval niet locaties die de gemeente in handen heeft. Dus vanuit waar wij zelf als gemeente invloed op hebben, zijn er geen alternatieven gevonden helaas. De voorzitter: Dank u wel voor het antwoord. Mevrouw Kruger een korte vervolgvraag? Mevrouw Kruger: Korte reactie daarop. Want het is natuurlijk aan wethouder Burggraaf dat hij … daar zal het zeker niet aan ontbreken aan de gegevens en keurig op volgorde. Ik heb dezelfde lijst van wat er allemaal gebeurd is. Waaruit blijkt wel dat inwoners toch nog vaak lang moeten wachten op het inspraakmoment voor zover er een inspraakmoment is. Ik denk dat het hier nu te ver leidt, want dan gaan we een soort debat krijgen. Maar het lijkt mij wel handig gezien ook meerdere projecten waarbij toch steeds weer naar voren komt dat inwoners ontevreden zijn over hoe er een inspraakmogelijkheid is, ook met de resultaten daarvan. Ik ga nog wel verzinnen hoe ik dat dan op een andere manier aan de orde breng. Maar ik heb het hier nu wel voor het voetlicht gebracht. Het klinkt allemaal mooi zoals het op papier is, maar zo is het niet allemaal gegaan. De voorzitter: Dank u wel voor uw nadere reactie. Volgens mij gaan we het nog met elkaar flink aan de slag met betrekking tot participatie.

Kunt u daar wellicht ook nog dit aan toevoegen. Ik wil naar de laatste vraag en die laatste vraag die is van de VVD. Die gaat over woningbouw op de Christiaan de Wetstraat. Mijnheer Noldus kunt u de vraag toelichten? De heer Noldus: Voorzitter dank u wel. De aanleiding is het artikel wat in het AD stond van afgelopen maandag over de ontwikkeling op de Christiaan de Wetstraat. Het is voor de Dordtse VVD en eigenlijk voor de hele raad van groot belang om meer huizen te realiseren voor onze stadsgenoten die al zolang op zoek zijn naar een woning. Vooral de ontwikkeling van de Spoorzone is er eentje die moet bijdragen aan deze ontwikkeling in grote getalen. Van de huidige ontwikkellocatie bevreemdde ons in die zin, bevindt zich dichtbij het spoor, maar niet direct aan het spoor. Want je gaat vanaf de Transvaalstraat linksaf de Krommedijk op en dan ook nog linksaf de Christiaan de Wetstraat in. Het volledige blok woningen wat je achter je hebt aan bestaande bebouwing, bestaat ook eigenlijk uit volledige woningbouw. Dus langs het spoor liggen honderden woningen met een kleinere afstand tot het spoor, dan de locatie die hier blijkbaar is afgevallen voor woningbouw. Het niet door kunnen gaan van een particulier ontwikkelinitiatief in dit gebied in verband met het groepsrisico zo begrijpen wij, nog achter de bestaande verbouwing is voor de Dordtse VVD dan ook eigenlijk onbegrijpelijk.

Is het college hiermee bekend? Met ons eens dat de particuliere ontwikkelinitiatieven in dit gebied prioriteit dienen te krijgen? Tweede vraag is hoe verhoudt dit standpunt zich tot de bestaande woningen die in grote aantallen overigens ook dichter bij het spoor liggen dan dit ontwikkelgebied? De derde vraag, welke keuzes zijn nog te maken voor de toekomst om te zorgen dat we in dit gebied juist veel meer woningen kunnen realiseren? Ook door particulier initiatieven die hier liggen. De voorzitter: Dank u wel voor de toelichting. De heer Burggraaf denk ik?

5

De heer Burggraaf: Dank u wel voorzitter. Ik kan hier heel kort op antwoorden en dat is dat ik uitgezocht heb in de organisatie wat deze casus precies omhelst. Tot nu toe heb ik daar nog geen antwoord op gehad. Dus u vraagt is het college bekend? Ik kan alleen maar zeggen het is me niet bekend. Ik ga dat nader uitzoeken en u krijgt een schriftelijk antwoord op de vragen. In het algemeen is het natuurlijk zo, dat we er wel bekend mee zijn dat het spoor de nodige veiligheidsrisico's geeft en de uitdagingen om te kunnen ontwikkelen. Dat ziet u ook bij Maasterras-ontwikkeling, waarbij we ook flink subsidie hebben gekregen om daar de parkeervoorziening te kunnen realiseren en daarmee een wand kunnen vormen richting het spoor. Zodat je vervolgens de veiligheidscontouren ook hebt om woningbouw te kunnen plegen. Hoe dat precies zit in deze straat rondom dit gebied, daar heb ik wat meer tijd nodig om dat uit te zoeken en dan krijgt u van mij op schrift het antwoord op die vragen. De voorzitter: Dank u wel voor de reactie. Ik denk dat de hele raad uitkijkt naar deze reactie die zal via de griffie dan denk ik verspreid worden. Heeft u nog een aanvulling? De heer Noldus: Nee voorzitter ben benieuwd naar de antwoorden die dan schriftelijk volgen. Dank u wel. De voorzitter: Hebben we hiermee de vragen gehad, wens ik u een prettige avond. 3.

Vaststellen Startnotitie Voedselvisie - Startnotitie Voorzitter: Mevrouw Koene Raadsgriffier: Mevrouw Vermeulen Verslag: NotuBiz Aanwezig: Mevr. De Groot (BvD) Dhr. Den Hartog (GroenLinks) Dhr. Droog (CU/SGP) Dhr. Hartmeijer (SP) Dhr. Laban (CU/SGP) Dhr. Struijk (CU/SGP) Dhr. Katif (BvD) Mevr. Lammens-Oostdijk (VVD) Dhr. Maroof (DENK) Mevr. Pichel (FvD) Dhr. Tutupoly (Op ons Eiland) Dhr. Van Dam Timmers (CDA) De heer Van Pelt (FvD) De heer Venderbos-Lambinon (PvdD) Portefeuillehouders: wethouder T. De Jonge Ambtelijke ondersteuning: Dhr. Meinster, Dhr. Hoogland, Dhr. Roubos

6

Insprekers: Dhr. Brand, Mevr. Bus, Mevr. De Flart, Dhr. Dieleman, Dhr. Janssen, Dhr. Lemkes (junior), Dhr. Lemkes (senior), Mevr. Mol, Dhr. Stehouwer, Mevr. Taheij, Dhr. ’…’ (werkgroep Voedsel Platform Duurzaam), Mevr. Zanders De voorzitter: Goedenavond. Als iedereen zijn fractieoverleg even staakt, dan kunnen wij gaan beginnen met deze commissievergadering, mijnheer Van Dam. Wij zitten hier bij elkaar vanwege het vaststellen van de Startnotitie Voedselvisie. Dat gaan we vanavond niet doen. We hebben vanavond een rondetafelgesprek beeldvormend. Volgens mij is daar iemand die daar een vraag over heeft al? Nee oké prima. Dan welkom allemaal nogmaals. Ik ga voor het verslag ... laat ik dan in dit geval, want normaal gesproken stel ik iedereen voor. Maar dat wordt nu te ingewikkeld met heel veel gasten. Overigens ook voor jullie natuurlijk van harte welkom. Gaan we links beginnen en dat is dan met … Mevrouw Vermeulen: Laurette Vermeulen commissiegriffier. De heer Lemkes: Jeroen Lemkes Jumbo Foodmarkt Dordrecht. De heer Lemkes: Jan-Willem Lemkes Jumbo Foodmarkt Dordrecht en vader van mijn rechter buurman. Mevrouw Zanders: Irma Zanders Duurzaamheidscentrum Weizigt. De heer Brand: Marco Brand werkgroep Voedsel van dichtbij Dordrecht namens Platform Duurzaam Dordrecht. Mevrouw Taheij: Conny Taheij van de werkgroep Voedsel van dichtbij van Platform Duurzaam Dordrecht.

De heer Stehouwer: Siem Stehouwer van De Vrije Tuinder een moestuinvereniging aan de Schenkeldijk. De heer Dieleman: Cor Dieleman van Tuinvereniging Kringloop voor gifloos tuinieren. Mevrouw De Flart: Eva de Flart van de Volkstuinvereniging Vlijpark. Mevrouw Bus: Carlijn Bus van Stadslandbouwkas De Oude Beer. De heer Janssen: Jan Janssen Stadslandbouwkas De Oude Beer. De heer Struijk: Leen Struijk ChristenUnie-SGP. Mevrouw De Groot: Megan de Groot Beter voor Dordt. De heer Katif: Jacques Katif Beter voor Dordt. De heer Van Pelt: Dirk van Pelt Forum voor Democratie. De heer Venderbos-Lambinon: Cees Venderbos Partij voor de Dieren. De heer Maroof: Maroof DENK.

7

De heer Tutupoly: Gersom Tutupoly Op ons Eiland. De heer Van Dam Timmers: Jan Van Dam Timmers CDA Dordrecht. Mevrouw Lammens-Oostdijk: Jeanine Lammens Dordtse VVD. De heer Den Hartog: Paul Den Hartog GroenLinks Dordrecht. De heer Hartmeijer: Raymond Hartmeijer SP. Mevrouw Pichel: Ruby Pichel Forum voor Democratie. De heer Droog : André Droog ChristenUnie-SGP. De heer Laban: Vincent Laban ChristenUnie-SGP. De heer Meinster: Marten Meinster ambtelijk ondersteuner. De heer Hoogland: Duco Hoogland ambtelijk ondersteuner. De heer Roubos: Maurice Roubos ambtelijke ondersteuning. Mevrouw De Jonge: Tanja de Jonge wethouder. Mevrouw Mol: Monique Mol werkgroep Voedsel van dichtbij van Platform Duurzaam Dordrecht. De heer …: ’…’ werkgroep Voedsel van Platform Duurzaam. De voorzitter: Hebben we iedereen gehad volgens mij. ‘…’ maar goed die is er altijd. Goed er zijn meerdere fracties geweest die de suggestie hebben gedaan voor het uitnodigen van de insprekers die er allemaal zijn. Breng nog even in jullie geheugen dat de Drechtstadsboer niet aan kon sluiten maar dat daar wel een bijdrage van bij de stukken zit in het systeem, dus dan kunnen jullie dat op die manier tot je nemen. De reden waarom we hier zitten voor dit gesprek zeg maar, dat is de Startnotitie Voedselvisie. Ik heb begrepen, dat is eigenlijk natuurlijk tegen mijn tegen mijn dingen in, dat de wethouder graag wil beginnen.

De aftrap wil geven. Mevrouw De Jonge: Helemaal geweldig en een verrassing val ook in voor collega Van der Linden die dit in zijn portefeuille heeft maar we trekken hier samen in op. Een mooi moment dat we met elkaar over de aanstaande Voedselvisie kunnen gaan spreken. Een grote wens ook en staat ook in het politiek akkoord. Maar velen van u waren er denk ik al daarvoor er al lang mee bezig. Dus voor vanavond helemaal geweldig dat u ook gekomen bent om mee te denken en mee te doen. Waarom wij hier zitten is ook inderdaad is uw dialoog en wij halen vooral veel op wat we mee kunnen nemen. Daarna gaan we als college er weer verder mee aan de slag. Dus ik wens onszelf een hele mooie avond eigenlijk vanavond. Succes. De voorzitter: Zou bijna gaan klappen. Dank u wel. Alle insprekers, tenminste krijgen niet allemaal persoonlijk, maar per organisatie de gelegenheid om vijf minuten in te spreken.

8

Laurette gaat dat neem ik aan netjes bijhouden of moet ik dat doen? Mag ook hoor. Ik ben streng, heb ik daarnet al tegen een aantal gezegd. Dus vijf minuten is ook vijf minuten en dan houdt het op. Ik wil als eerste graag en dat is niet mijn volgorde, is de volgorde die ik hier heb gekregen vanuit de commissiegriffier. Eerst de heer Brand en mevrouw Taheij de gelegenheid geven namens Platform Duurzaam Dordrecht. De heer Brand: Dank u wel voorzitter. Mijn naam is Marco Brand zoals gezegd en ik heb mijn collega Conny Taheij naast mij zitten. Mijn achtergrond. Ik ben vanuit de Riedel supermarkt een tijd geleden mee gestopt. Uiteindelijk de andere kant opgegaan, dus we zijn nu bezig met het lokale voedsel en voedsel van dichtbij. De werkgroep Voedsel van dichtbij die valt onder Platform Duurzaam Dordrecht. Ik vind dat ook de deelnemers van onze werkgroep eigenlijk allemaal aan bezig zijn, behalve Manouk. Daar willen wij even naar zwaaien want die kijkt mee en Leanne uiteraard. Dus wij werken samen met andere vrijwilligers die ik net genoemd heb om een meer gezond en betaalbaar voedsel van dichtbij uit Dordt en de regio op het bord te krijgen bij Dordtenaren als onderdeel van de voedseltransitie. We zijn al een tijdje bezig en we hebben de afgelopen jaren actief geïnvesteerd in allerlei soorten van activiteiten. Zoals voedselfietstochten, voedselcafés, evenementen.

We hebben op Big Rivers gestaan, Lepeltje Lepeltje. Nieuwe afhaalpunten voor lokaal voedsel. Met name ook het contact leggen en verbinden tussen boeren, horeca, voedselbank, ondernemers, maar ook gemeenten en de provincie en nog vele andere organisaties. We zijn al een tijdje bezig, zoals ik al zei, maar er is nog heel veel werk aan de winkel. Want hoe we nu met voedsel omgaan, is voor onze gezondheid en die van de aarde niet houdbaar. Maar liefst dertig procent van de voetafdruk van de gemeente wordt bepaald door voedsel. Bedenk dat wij met 120.000 inwoners dagelijks voor 360.000 maaltijden per dag opdraaien. Als we ervan uitgaan dat we gemiddeld drie keer per dag eten. Dat doen de meeste mensen. Daarom zijn we heel blij met de aandacht voor voedsel binnen de gemeente. Juist ook met deze startnotitie. Met het feit dat hij er is en met de inhoud. Daar hebben we namelijk lang en hard aan getrokken. We durven ook te zeggen dat onze inbreng is goed verwoord in de startnotitie. Dat is misschien wat, goed zo kijken we er tegenaan. Want we hebben daar echt veel werk ingestoken. We herkennen de eerste conceptdoelstelling. Dat is Dordrecht eet gezond, duurzaam en samen. Maar ook de deeldoelstellingen, omdat ons project aan al deze doelstellingen bijdraagt. Vooral de punten 1. Gezond eten is voor iedereen in Dordrecht haalbaar en betaalbaar. En 5.

In Dordrecht stimuleren we de productie en verkoop van lokale natuur inclusieve voeding. Dit motiveert onze werkgroep extra om mee aan de slag te gaan. Lokaal voedsel helpt ook mee aan het realiseren van een klimaatneutraal Dordrecht in 2040. Daarbij spreken we ook onze zorgen uit over een grote vervuiling door PFAS en de effecten op ons voedsel in Dordt en ver daarbuiten. Voedsel, het verbindt ook. Voedsel, wat is er fijner dan samen eten? In de stad zijn al initiatieven op het gebied van voedsel en gezond eten, maar we merken dat de verbinding nodig is. Dat zien we ook al op deze avond. Want de partijen die bezig zijn bij bijvoorbeeld gezondheid en armoede, die ontbreken hier. Net als de boeren. Graag gaan we daarom in op de uitnodiging om samen met de gemeente en andere partijen te komen tot een agenda, om door te pakken op dit belangrijk thema. Wij stellen als platform de uitvoering richting een klimaatneutraal 2040 graag centraal. Daarvoor zetten we ook op het gebied van voedsel onze kennis en kennissennetwerk in, in Dordt en landelijk. Kortom we zijn blij met de

9

startnotitie, maar nu moeten vooral de handen uit de mouwen. Wij hopen dat de gemeenteraad in het voorjaar 2024 ook middelen beschikbaar stelt om uitvoering te geven aan de visie en om samen te werken aan gezond en duurzaam eten voor de Dordtenaren. Dank u wel. De voorzitter: Dank u wel. Keurig op tijd, halve minuut over. Nee klaar. Goed wie van de commissieleden heeft een vraag? Mevrouw De Groot: Dank u wel voorzitter. Misschien een beetje stomme vraag, maar ik heb gemist van welke organisatie u was dus ik wil het graag even opschrijven ook. De heer Brand: Wij werken als werkgroep Voedsel van dichtbij Dordrecht namens de organisatie Platform Duurzaam Dordrecht. De voorzitter: Verder niemand dan was u heel duidelijk. Dank u wel. Gaan wij naar de volgende insprekers en dat is namens de Stichting Stadslandbouwkas De Oude Beer. Dan kijk ik even naar de overkant, ga uw gang. Mevrouw Bus: De Stadslandbouwkas De Oude Beer, sommigen van jullie kennen hem misschien wel en sommigen niet. Ik ben sinds kort betrokken in het bestuur. Ik heb gezien wat de Stadslandbouwkas allemaal is. Er zijn zestig vrijwilligers die werken aan allerlei activiteiten. Er wordt geteeld op ecologische wijze, gangbare rassen, minder gangbare rassen. Er wordt geëxperimenteerd met droogte bestendige rassen volgens een teelplan.

Er is een groep vrijwilligers die met medicinale kruiden bezig is, een andere groep met eetbare bloemen. We telen hop voor onze eigen bier. Onze oogst en producten die worden ook verkocht aan particulieren, aan horeca, bijvoorbeeld ook aan rechtstreeks. Dus er staat een behoorlijke organisatie. Maar er zijn ook heel veel activiteiten die misschien minder zichtbaar zijn voor veel van ons. Dat wil ik als eerste even benadrukken. Wat heel belangrijk is voor de Stadslandbouwkas is dat er is al jarenlang geïnvesteerd in een gezonde bodem. Die hebben we dus ook. Er is veel bodemleven. De kas zit vol leven. Er zijn vlinders, er zijn kikkers, er zijn bijen. Sommige van de raadsleden zijn ook op bezoek geweest, wat wij heel prettig vonden. Die hebben dat ook kunnen ervaren. Misschien ook bekend wij zijn nu bezig met de verplaatsing van de kas. Op een gegeven moment moet het Distripark worden uitgebreid, moet de kas weg. Wij willen dat eigenlijk gebruiken en aanwenden voor verdere ontwikkeling van de activiteiten. Focus leggen op de dingen die werken. Op de producten die werken en de teelten die werken. Ook meer diepgang en versterking geven, bijvoorbeeld aan de activiteiten rondom educatie. Ook een bredere verbinding met de sector. Dan over de Voedselvisie. We hebben die gelezen en het sluit voor een heel groot deel aan op wat we eigenlijk al doen.

Met name punt twee en drie uit de visie. Die gaan over in Dordrecht weten we wat gezonde voeding is en wordt dit beter gepromoot. Dat doen wij al. Er komen bij ons scholen op bezoek, basisscholen, middelbare scholen. Iedereen uit de buurt is welkom. Eigenlijk is iedereen welkom op dagen dat wij er zijn. Die krijgen een rondleiding. Daar wordt verteld hoe werkt dat nu eigenlijk ecologisch telen? Hoe kan je dat ook in je eigen tuin misschien doen? Hoe zorg je ervoor dat dat ook natuurinclusief is? We laten iedereen proeven en je proeft het ook het is ook echt smaakvol. De kas is eigenlijk een plek waar iedereen op een laagdrempelige manier toegang heeft. Punt vijf

10

van de Voedselvisie verkoop van lokale natuurinclusieve voeding, dat doen wij natuurlijk al. Want wat wij doen in de kas is natuur inclusief. Als je het hebt over PFAS kan je bij een kas kan je dat natuurlijk voor een deel kan je dat daar buiten houden of heb je daar best wel wat meer sturing ook op. We willen daar ook graag in doorpakken in die verkoop van de lokale voeding. In ons bedrijfsplan voor na de verplaatsing hebben we ook een winkel staan waar we niet alleen onze eigen producten verkopen, maar we ook de mogelijkheid bieden om producten van boeren die hier dan helaas nu niet zijn om die ook te verkopen in onze winkel. Om op die manier een bijdrage te leveren. Nu keek ik nog wat verder in de startnotitie over de beleidsthema's waar een bijdrage aan wordt geleverd. Eén daarvan die ook belangrijk is in de kas is de leefbaarheid. Er werken in de kas verschillende mensen met afstand op de arbeidsmarkt. Die in het normale maatschappelijke leven niet goed met meekomen, maar die in de klas wel hun plek vinden. Is voor ons echt belangrijk. Als je binnenloopt dan proef je de sfeer. Mensen zijn welkom, we eten samen soep. We zorgen ervoor dat iedereen waardering krijgt, een plekje vindt en er ook bij hoort. Nog één puntje dat ging over het vervolg. Want ik las dat er hierna initiatieven worden opgehaald en dat dan wordt gekomen tot een agenda.

Wij zouden dat graag in samenwerking doen ook met de andere partijen en ook met degene die die agenda op gaan stellen. Zodat het niet beperkt blijft tot aparte inbrengen van verschillende partijen maar dat we daar gezamenlijk versterking in kunnen vinden. De voorzitter: Dan mag u de microfoon even uitzetten. Dank u wel, ik ga even stoppen. De heer Struijk. U was heel snel hoor. De heer Struijk: Dank u wel voorzitter. Ik denk ik moet ook snel zijn want ik er komen natuurlijk een heleboel vragen. Ik heb er twee mag dat? Carlijn ik hoorde jou over scholen die komen. Nu ben ik heel benieuwd, hoeveel Dordtse scholen komen er nu op jaarbasis bij jullie en zijn alle scholen bekend met jullie? Mevrouw Bus: Ik heb af en toe wat hulp nodig van mijn buurman denk ik. Maar op dit moment hebben we contacten bij Yuverta, bij de Vrijeschool Dordrecht bij onze moestuintjes. We hebben contacten met het Da Vinci College, die leren bij ons over voeding. Bijvoorbeeld ook jongeren van de wereld die komen ook bij ons ook om met elkaar te gaan koken. Het is wel zo dat wij nu beperkt plek hebben. Er worden ook studenten geplaatst, bijvoorbeeld met een taalachterstand. Dat zijn er nu twee er worden er nog twee geplaatst. Maar die moeten ook begeleid worden. We hebben daar contacten, maar we zijn daar nu ook beperkt in en we hopen dat ook na de verplaatsing verder uit te kunnen breiden.

De heer Struijk: Nog een vraag voorzitter. Eén vraagje nog, ik mis de basisscholen. Ik heb altijd geleerd je moet als je gedrag wil veranderen, moet je zo jong mogelijk beginnen. Dus als die kinderen op de basisschool, vroeger had je schooltuintjes, zijn ze heel enthousiast. Kunnen jullie wat niet wat voor die basisscholen betekenen? Mevrouw Bus: Ja zeker, dat gebeurt ook al. Maar ik moet ook eerlijk zeggen dat ik nog niet zo lang betrokken ben dat ik dat helemaal paraat heb. Dus de Vrijeschool dat is sowieso een basisschool ...

11

Mevrouw …: Mag ik daar iets aan toevoegen? Voorzitter? Nee? Jammer. De heer Janssen: De behoefte op basisscholen is groot. Een aantal basisscholen gaan per bus nu naar de Hoeksche Waard. Dat is heel simpel omdat wij ze erop attenderen. We zijn op onze huidige locatie ’…’ (niet te verstaan door spraakproblemen). De voorzitter: De heer Den Hartog. De heer Den Hartog: Dank u voorzitter. Ik had ook nog een vraagje. In mijn hele leven ben ik nog nooit iemand tegengekomen die tegen gezond voedsel is. Toch is er nog wat, het is maar net wie ik tegenkom. Toch kunnen daar verschillende visies over bestaan. Wat ik graag zou willen weten is, iedereen heeft het over gezond voedsel, wat zien jullie als gezond voedsel? Wat zouden volgens jullie een sterker accent moeten krijgen in deze Voedselvisie? Mevrouw Bus: Gezond voedsel is voor ons voedsel dat ook van een gezonde bodem komt. Dat niet alleen goed is voor de mensen, maar ook voor de dieren, de planten en de bodem waarmee je ook duurzame voedselvoorziening hebt. Wij delen dat gifvrij, want we willen natuurlijk niet dat gif in het voedsel komt, dat is voor ons belangrijk. Maar ook het plezier wat je beleeft aan het proeven van nieuw voedsel wat je nog nooit eerder hebt gezien. Heel veel verschillende soorten tomaten, daar kennis opdoen en daar plezier in hebben. Maakt ook dat je het ook leuker vindt om gezond te eten.

De heer Janssen: Mag ik daar nog één ding aan toevoegen? Toevallig ’…’ (niet te verstaan door spraakproblemen). Als je mensen niet laat zien dat ze beter het onderwijs te doen en daar iets meer tijd aan besteden. Als ’…’ was van de week nog in het nieuws, dat zelfs ’…’ allemaal bevatten. Dan is er nog een hoop te doen. Dus wat de kas zou willen en dat sluit ook aan bij de Voedselvisie. Dat door middel van ’…’ mensen en ook leerlingen en scholen vertrouwd maken met het bereiden van voedsel. De heer Den Hartog: Dank u wel. Mag ik nog een kort vervolgvraagje daarop stellen? Dat kan ik goed begrijpen en ook dat er aandacht is voor educatie bij kinderen. Tegelijkertijd denk ik die kinderen krijgen thuis ook het voorbeeld van hun ouders die iets op tafel zetten. Doen jullie ook iets voor de volwassenen die het goede voorbeeld thuis moeten geven aan de kinderen? De heer Janssen: ’…’ automatisch mee. Het zou fantastisch zijn als dat ’…’. De voorzitter: De heer Katif. De heer Katif: Een nieuwsgierigheidsvraag. Ik hoorde, ik heb de naam niet kunnen onthouden maar over gezond voedsel en wat de definitie daarvan is. U hebt het over het moet uit een gezonde grond, het moet goed voor de dieren. Goed dat hele verhaal. Hoe staat u nu tegen de nieuwe technologieën zoals bijvoorbeeld geen grond maar toch voedsel? Mevrouw Bus: Ik mis even de relatie met de Stadslandbouwkas.

Maar ik denk dat je het dan met name hebt over welke voedingsstoffen zitten er dan in het voedsel? Daar zijn ongetwijfeld allerlei ideeën voor mogelijk. Misschien ook een leuk experiment voor in de

12

kas om daar ook eens wat meer mee bezig te zijn op niveaus of hoe voeg je zoveel mogelijk voedingsstoffen toe aan je voedsel zonder dat je afval hebt. Want daar werken we ook aan, zo min mogelijk afval. Circulaire stromen. Dat is leuk om verder mee te experimenteren, maar daar doen wij nu niks mee. De voorzitter: De heer Van Dam. De heer Van Dam Timmers: Dank u voorzitter. Dank ook aan de insprekers. Inderdaad ook langs geweest kort geleden. Kijk het interessante natuurlijk is dat jullie als initiatief natuurlijk aansluiten bij zo'n Voedselvisie, maar jullie ook op een locatie zitten waar je natuurlijk soort van antikraak zit. Hoe is jullie toekomstperspectief dan? Mevrouw Bus: Wij werken hard aan ons toekomstperspectief. Wat we zien is dat er op allerlei niveaus van mensen die we tegenkomen op streekmarkten die hier in Dordrecht wonen, tot het gesprek met de wethouders dat we onlangs hebben gehad. Dat we overal wel de support vinden. Dat mensen met ons meevoelen en ook echt wel de meerwaarde daarvan zien. Dus we werken hard aan het vinden van een nieuwe locatie. We hebben ook wel zicht op een aantal mogelijke oplossingen. Wat voor ons belangrijk is, is dat we daar een soepele overgang in kunnen maken. We hebben een bedrijfsplan, we hebben kostenraming, we hebben een bouwcommissie. We worden gesteund door de Lions bij al die zaken.

Dus we zijn er serieus werk van aan het maken, maar het vergt ook tijd. Het moment waarop is op dit moment vastgesteld op 1 januari 2025. De voorzitter: Verder geen vragen meer? Nee oké. Dank u wel. Dan gaan wij naar de volgende inspreekster, is een enkelvoud. Dat is mevrouw Eva de Fla … is het Flart of Vlaar? Flart, prima ga uw gang. Mevrouw De Flart: Ik ben Eva De Flart van Volkstuinvereniging het Vlijpark. Het bestuur van het Vlijpark die steunt van harte de ontwikkeling van zo'n startnotitie om te komen tot zo’n Voedselvisie. Het Vlijpark is een volkstuinvereniging waar natuurlijk tuinieren heel hoog in het vaandel staat. Het is eigenlijk onze belangrijkste visie. Zo willen we eigenlijk de biodiversiteit vooral ook bevorderen. Daar wordt heel veel aandacht aan besteed. Het zal jullie niet verbazen dat het verbouwen van eigen voedsel op dit moment voor heel veel mensen op de volkstuin toch iets minder plezierig is geworden. Ik merk dat zelf ook als mijn aardbeien opkomen, dat ik toch niet meer zo heel blij proef hoe lekker zoet ze zijn in vergelijking met de aardbeien in de winkel. Dat is bij heel veel mensen het geval. Nu hebben veel mensen een kastje en dat is wat jij net ook zei dat betekent dat je daar nog wat kan verbouwen omdat je daar je eigen goede grond in kan stoppen.

Als ik bijvoorbeeld vrienden iets geef wat ik uit de tuin haal, dan zet ik er altijd bij het is van goede grond en dat is eigenlijk een hele ernstige zaak vind ik. Wat voor de volkstuin heel belangrijk is dat wat er eigenlijk met de grond maar ook met het water in de sloten aan de hand is, dat het actueel en heel duidelijk is wat is nu eigenlijk goed? Wij hebben te horen gekregen, je kunt wel eten uit jullie tuin want je valt er nog net een beetje buiten. Maar niet te vaak en niet te veel. Dat is niet echt geruststellend. Het goed bereikbaar houden van een volkstuin en ook de betaalbaarheid is toch een heel belangrijk ding. Ik kom echt van het platteland. Ik ben opgegroeid met groenten uit de eigen tuin, maar ik merk voor heel veel mensen is dat nieuw. Het is een vorm van bewustwording. Zeker met deze volkstuinvereniging waar het natuurlijk tuinieren zo belangrijk is. Die je echt veel bewuster maakt van het hele milieu. Ik denk dat het

13

gewoon heel belangrijk is dat we dat blijven bevorderen en mogelijk ook veel meer in samenwerking met deze mensen om ons heen. Wat ik wel denk, is dat educatie en voorlichting ook vanuit de volkstuin, ook al delen we veel. We hebben fairs, mensen mogen gewoon altijd op de volkstuin komen, kunnen altijd vragen stellen. Maar ik denk wel dat we daar als volkstuinvereniging ook nog een grotere bijdrage aan zouden kunnen leveren in het maatschappelijk belang van deze notitie. Eigenlijk is dit wat ik gewoon kwijt wilde en ik denk dat ik helemaal geen vijf minuten nodig heb, maar ik denk dat het belangrijkste wat ik wilde zeggen heb gezegd. De voorzitter: Drie minuut twintig dank u wel. Wie? De heer Van Dam zie ik als eerste. De heer Van Dam Timmers: Dank u voorzitter en dank ook voor uw verhaal. Ik denk dat wat u zegt over dat je twijfelt waar doe ik nu goed aan als het gaat over voedsel. Dat dat niet een uniek verhaal is wat u vertelt, maar dat dat heel breed in onze stad natuurlijk leeft. Daarmee ook als je regionaal voedsel eet is, dat wel verstandig? Er staat wel een beetje in de visie lokaal geproduceerd voedsel, maar moeten we dat eigenlijk wel willen in relatie tot alle PFAS-problematiek die er natuurlijk speelt. Ik had een vraag ook daarover voor uw overige mensen ook in het Vlijpark Volkstuinvereniging.

Hoeveel mensen, van de totale mensen die daar dan tuinieren, willen nu ook echt niet meer uit de eigen tuin eten? Mevrouw De Flart: Ik kan daar niet heel concreet een antwoord op geven, dat vind ik gewoon heel erg lastig. Maar ik hoor echt heel veel mensen echt heel ongerust zijn. We hebben 99 tuintjes. Niet iedereen verbouwd overigens voedsel. Weet je dat klinkt misschien een beetje gek, maar de hele oude volkstuinders, ook ouder qua leeftijd die zeggen soms het zal mijn tijd wel duren. Ik heb al zo lang daaruit gegeten. Maar er zijn ook mensen die echt helemaal plezier erin kwijtraken. Maar precieze aantallen durf ik niet te zeggen. Dan ga ik iets gokken terwijl dat nergens op slaat denk ik. De voorzitter: Dank u wel. Mevrouw Lammers. Mevrouw Lammens-Oostdijk: Dank u wel voorzitter. Mijn vraag ging eigenlijk, de heer Van Dam Timmers heeft ook al is in die lijn die vraag. De volkstuinbewerkers, mensen die daar tuinieren, hebben die ook zorgen over voedsel lokaal? Zou u daar zorgen over hebben? Of zou u iedere dag lokaal willen eten? Mevrouw De Flart: Ik eet vooral voedsel van de boer zeg maar, ik heb me ook aangesloten daarbij. Maar ik denk dat heel veel mensen datzelfde gevoel hebben, maar er zijn wel gesprekken als je bij Albert Heijn koopt, weet je ook niet precies waar het vandaan komt.

Dus die zorg, maar de zorg dat is denk ik een groot maatschappelijk ding op dit moment, dat je bijna niet meer weet waar je goed aan doet. Mijn kleinzoon was vijf die lustte geen tomaten, maar die zei oma uit jouw tuin dan lust ik ze wel want die zijn gewoon helemaal goed. Maar dat is ook niet meer zo. Dus het is in zijn geheel een punt denk ik. De voorzitter: De heer Venderbos.

14

De heer Venderbos-Lambinon: Mag ik als lid van de Vlijpark ook een aanvulling geven aan wat mevrouw De Flart zei? De voorzitter: Nee. De heer Venderbos-Lambinon: Jammer. De voorzitter: Nee als commissielid ook liever niet. Bedoel dan moet je in een andere commissiekamer gaan zitten. Even kijken. Niemand meer een vraag? Nee? Dank dan gaan we naar de volgende inspreker. Ik had al gezegd dat ik streng was. Dat is de heer Stehouwer van De Vrije Tuinder. De heer Stehouwer: Voorzitter dank u wel. Mag ik? Het leek een beetje verwarrend te worden. Voorzitter wij hebben een aantal opmerkingen bij de Voedselvisie. Wij hebben ook een aantal punten voor de uitvoeringsagenda, want dat is toch het doel van de startnotitie. Twee het lijstje opmerkingen dat zijn twaalf punten wat ons betreft, maar ik wil er even twee uithalen. De doelstellingen er staat gezond eten is voor iedereen in Dordrecht haalbaar en betaalbaar. Ik zou daaraan willen toevoegen en ongezond voedsel is ongewenst. Want er wordt wel op gezonde voeding aandacht gevestigd, maar niet op het ongezonde. Dan bij in Dordrecht wordt gezonde voeding beter gepromoot staat er bij punt drie. Ook daar zou ik willen zeggen en ongezond voedsel wordt afgeraden. Dus het accent zou iets moeten verschuiven. Dan wat betreft de punten die voor de uitvoeringsagenda wat ons betreft kunnen worden opgenomen.

We zijn verhuisd van de Reeweg Zuid naar de Schenkeldijk en daar zijn een aantal tuinders, dertig tuinders zijn niet meegegaan. Toch zitten we weer vol. Dus er is gewoon animo voor nieuwe tuinders, of nieuwe tuinders hebben animo en zin om te gaan tuinen. Maar wat we wél missen door de verhuizing, dat zijn mensen met een migratieachtergrond. Aan de Reeweg Zuid zaten die er veel vanuit Wielwijk en Crabbehof en helaas die missen we nu. Dus dat is toch wel een puntje van aandacht denk ik. Wat wij ook wel zouden willen dat is dat er aandacht is voor mensen met een kleine portemonnee of met de niet dikke portemonnee. Ik zou de gemeente willen voorstellen om vanuit de bijstand moestuinders te financieren. Mensen die het niet kunnen betalen, moeten toch de mogelijkheid krijgen volgens ons om een tuintje te hebben. Dat zou ik graag op de agenda willen hebben. Dan opmerking over gezonde groenten. Wij telen groente en volgens ons is die gezond. Wij gebruiken geen bestrijdingsmiddelen. Wij gebruiken wél kunstmest. Hier zitten mensen dat weet ik, die kunstmest absoluut niet willen gebruiken. Maar mag ik er misschien aan herinneren dat iedereen die hier groente bij de Jumbo vandaan haalt, die heeft groenten, behalve als ze biologische groenten daar kopen, die met kunstmest is geteeld. Te veel kunstmest is niet goed hoor, dat geef ik gelijk toe.

En bestrijdingsmiddelen zijn natuurlijk ook niet goed, maar dan vanuit een duurzaam perspectief en niet vanuit het perspectief van gezonde voeding. Wat we heel graag zouden willen, dat is ook kennisoverdracht. Wat ons betreft gaan tuinders bij ons als tuinmaatje fungeren voor mensen die graag ook kennis willen maken met gezonde groente en met het tuinieren. Met betrekking tot PFAS, bij de verhuizing is aan de Schenkeldijk vastgesteld dat in de grond geen PFAS zit, geen verontreinigingen ik sluit eigenlijk wel uit, dat durf ik wel. Want wij eten allemaal, alle zeventig tuinders eten allemaal groenten van hun eigen tuin. Dat de nieuwe groente die je daar teelt dat daar geen PFAS op zit. Dat is onwaarschijnlijk. Als het niet in de grond zit, dus het is dus niet

15

neergeslagen in de tijd dat heel veel PFAS uitgestoten werd. Dan is het haast ondenkbaar dat er nu op de groenten zelf ook PFAS zit. In de Hoeksche Waard, in ieder geval daar is wel een test gedaan op geteelde groente en daar zat ook geen PFAS op. Moeten we niet vergeten. Laten we ons nu niet gek laten maken door allerlei discussies en waanideeën. Heus het is gezond. Dan wat betreft het overschot. Wij hebben natuurlijk regelmatig groente over. Wij willen proberen om op de één of andere manier die groente ter beschikking te stellen aan de Dordtse burger die daar van wil eten. Dat moeten we wel onderzoeken en de distributie is natuurlijk nog niet geregeld. Want we zijn eigenlijk altijd bezig met het telen van voedsel voor onze eigen tuinders. De voorzitter: Wilt u gaan afronden? De heer Stehouwer: Ja ik ga afronden. We hebben zeventig tuinders, driehonderd mensen ongeveer eten van die tuinen. Er zijn naar schatting voor ons duizend tuinen in Dordrecht, moestuinen. Dat betekent dus drieduizend Dordtenaren eten van moestuinen. Wij dragen dus heel belangrijk bij aan het lokale telen van voedsel. Ik denk dat dat het wel ongeveer is, hier houd ik het bij. Ik zal nog wel overigens alle stukken even toesturen want ik zit het nu allemaal uit mijn hoofd te doen. Ik had het netjes papieren zet, maar dat komt dan naar jullie toe. De voorzitter: Prima.

Als u het naar de griffie stuurt dan wordt dat netjes naar ons doorgestuurd. Wie heeft er een vraag niet zijnde iets over PFAS? De heer Katif. De heer Katif: Nee voorzitter geen PFAS. Ik hoorde de heer Stehouwer … u had het namelijk over een toevoeging namelijk aan de Voedselvisie als het gaat om ongezond voedsel dat het ongewenst is. Ik vraag me even af wat is nu in uw definitie ongezond voedsel? Want we hebben het net gezond voedsel, maar dan wil ik ook weten wat is dan ongezond voedsel vanuit uw perspectief? De heer Stehouwer: Ongezond is bruin fruit. Bruin fruit, kent u dat begrip? Dat zijn frikandellen en dat soort zaken, kroketten, dat is ongezond. Dus alles wat in die hoek zit is ongezond. En alle groenten waar middelen aan toegevoegd zijn om de houdbaarheid bijvoorbeeld te bevorderen, dat is ongezond. Als u kijkt naar, hoe heet die club in Nederland jij weet het wel, die aanbevelingen doet daar heb je ook een app voor en dan kun je zien van welke groenten in de supermarkt gezond en ongezond zijn. Dat is min of meer dezelfde lijn die ze daar volgen als wat ik nu hier op dit moment zeg. De heer Katif: Voorzitter een vervolgvraag. Dus ongewenst wat u zegt. Zegt u daarmee namelijk dat we eigenlijk een soort verbod op dat soort voedsel moeten gaan leggen? Versta ik u daar ...

De heer Stehouwer: Mijn persoonlijke mening is inderdaad dat je als gemeente beleid daarop moet voeren en het zou moeten beperken. Ik bedoel dat is nu eenmaal zo. Het is niet zo denk ik dat je het echt moet verbieden dat is gekkenwerk natuurlijk want zo leven we in Nederland niet. Maar enigszins sturing lijkt me wel nuttig. De voorzitter: Mevrouw Pichel.

16

Mevrouw Pichel: Dank u wel voorzitter. Mijnheer Stehouwer, ik had even een vraag aan u over educatie wat u net had genoemd. U zei dat dat belangrijk is en dat dat vooral gegeven moet worden. Kunt u aan ons toelichten wat voor vorm van educatie dat dan zou moeten zijn? Wat is er nu niet wat u dan wel vindt dat er moet komen wat dan in deze Voedselvisie mee zou moeten worden genomen? De heer Stehouwer: Het gaat in onze beleving gaat het over kennisoverdracht van hoe je groente teelt en wat die groenten zijn. Je ziet ze groeien. Bonen zien groeien is mooi. Kool zien groeien is nog mooier. Dat soort enthousiasme dat zouden wij graag als kennismaatje willen overbrengen aan mensen die ook willen weten wat er nu eigenlijk geteeld wordt en groeit op dat land bij die moestuinieren. De voorzitter: Je zou bijna zeggen ik krijg het woord niet meer mijnheer Struijk. De heer Struijk: Dan neem ik het voorzitter dank u wel. Mijnheer Stehouwer ik hoorde dat u soms last heeft van overschotten. Dat is mooi. U weet niet goed wat u ermee moet doen. Er zijn mensen die hebben in hun tuin een weggeefkastje, daar leggen ze wat in voor mensen die wat minder bedeeld zijn. Is het niet een idee dat de volkstuinders in Dordrecht op een paar centrale plaatsen zoiets doen? De heer Stehouwer: Wat ik al zei de distributie is niet geregeld.

Afhankelijk van het seizoen, van hoe het klimaat is, hoe het weer is, hoe de groei is, heb je soms ontzettend veel bonen over. Die wil je kwijt. Die kun je niet kwijt en wat doe je dus? Die laat je hangen of je geeft ze aan de buren. Je zou ze ook aan mensen kunnen geven die ze komen ophalen. Maar die distributie dus echt het wegbrengen naar een centraal punt. Ik zie dat nog eerlijk gezegd niet één, twee, drie gebeuren, maar we willen het wel onderzoeken. Overigens mag ik één opmerking nog over het verspillen maken? Verspillen is niet te voorkomen. In de supermarkt is het niet te voorkomen. Vraag en aanbod afstemmen op elkaar is ontzettend lastig. Maar ook in de tuin wereld waar de groenten groeien. Verspilling heb je altijd, je kan er niet ... de ene keer je plant vijftig koolplanten, de ene keer zijn er vijftig goed en de volgende keer maar tien. Kun je niet voorspellen. De voorzitter: Mevrouw Lammens. Mevrouw Lammens-Oostdijk: Dank u wel voorzitter. Heeft u wel eens overwogen om met de voedselbank samen te werken dat ze het bij u komen halen? Heeft u wel eens met de voedselbank contact gehad om te vragen of ze het komen ophalen? De heer Stehouwer: Nee kijk nogmaals die distributie is lastig vanuit een tuinvereniging te organiseren, maar we willen wél het bij de volgende ledenvergadering onder de aandacht brengen.

Vragen of er iemand is of een paar mensen die die distributie willen organiseren. Mevrouw Lammens: Misschien kan de voedselbank het ophalen. De heer Stehouwer: Dat zou kunnen.

17

De voorzitter: Ik wil graag even gewoon sec per inspreker. Heeft er nog iemand anders een vraag aan de heer Stehouwer? Nee? Mevrouw De Groot. Mevrouw De Groot: Dank u wel voorzitter. Er zit me toch nog een beetje iets dwars met dat ongezond voedsel wat u benoemt. Want ik persoonlijk vind het lastig omdat ik bang ben dat mensen als dat bruine fruit constant maar ongezond genoemd blijft noemen. Dat mensen een schuldgevoel krijgen als ze dat gaan eten. Hoe kijkt u hiernaar om dat te voorkomen dat dat niet gebeurt zodat mensen niet een ongezonde relatie krijgen met voeding? De heer Stehouwer: Nu ga ik politiek bedrijven. Maar als ik zelf kroketten eet, dan weet ik en dan denk ik, ik ben niet goed bezig. Zo is het nou eenmaal. Aan de andere kant moet ik heel eerlijk zijn, als je heel veel gezond voedsel eet, is het ook niet gezond. De voorzitter: Ik zou mijn frikandel speciaal wel missen hoor. Even kijken. Iedereen gehad? Dank. Dan gaan wij naar de heer Dieleman van de Kringloop en ik wil graag dat het stil is. Ook mevrouw De Groot. De heer Dieleman: Dank u wel voorzitter. Vanzelfsprekend vinden we gezonde voeding belangrijk en ik geef daar zelf ook op een kleine schaal invulling aan. Onze vereniging is opgericht in 1974 met als belangrijkste doelstelling het kweken van land- en tuinbouwgewassen op uitsluitend ecologische wijze en het bevorderen van belangstelling op dit terrein.

Onze tuinders mogen alleen middelen gebruiken die ook in de biologische teelt zijn toegestaan. Dus geen chemische bestrijdingsmiddelen of kunstmest. Onze vereniging die heeft 96 leden en tien leden op de wachtlijst. Ons complex van 3,6 hectare is gevestigd aan de Wieldrechtse Zeedijk en omvat tachtig tuinen en evenveel boomplaatsen. Ongeveer een kwart bestaat uit houtsingels, grasland en waterpartijen. Daar is ook een hele behoorlijke biodiversiteit. Onze leden telen groente en fruit voor eigen gebruik en er zijn drie imkers actief op ons complex. In verband met PFAS hebben we ook meegedaan aan het uitgebreide onderzoek, gefaciliteerd door de gemeente. Het eindadvies van RIVM was dat ons complex in een veilige zone ligt. Er geen beperkingen zijn tot het consumeren op ons complex geteelde groente en fruit. Er zijn wel minimale hoeveelheden PFAS aangetroffen, maar minder of vergelijkbaar met de producten in de supermarkt. Al met al is het natuurlijk maar een beperkte groep die dus in meer of mindere mate zelf geteelde groente en fruit uit eigen tuin kan oogsten. Er bestaat wel belangstelling uit, maar bij ons is het aantal tuinen ook beperkt. Binnen de mogelijkheden zijn we al actief met het uitwerken van verschillende doelstellingen. Gezondheid, het telen van gezonde groente en fruit en het stimuleren hiervan. Middels de website, open dagen, workshops rondleidingen.

De leefbaarheid, het sociale aspect is ook heel belangrijk. Niet alleen onderling maar ook bij onze rondleidingen. Duurzaamheid, onze leden werken op ecologische wijze. We werken ook aan een grotere biodiversiteit door middel van voorlichting op open dagen en tijdens de rondleidingen wordt hier ook aandacht aan besteed. Hetzelfde geldt ook voor educatie. We hebben activiteiten voor kinderen op de open dagen. Een enkele keer komt ook wel eens een klas van één of andere school bij ons langs. Wij hopen dat de gemeente op de volgende gebieden verder beleid gaat inzetten. De gemeente speelt natuurlijk een belangrijke rol bij het toewijzen en opnemen van complexe bestemmingsplannen, zodat er ook voor verenigingen toekomstzekerheid is. De gemeente kan het gebruik van de mogelijkheden om een complex op veilige en schone grond aanleggen ook stimuleren. Daarnaast ook

18

schone en gecertificeerde compost bijvoorbeeld beschikbaar stellen. Bestaande verenigingen helpen om voor meer mensen tuinieren mogelijk te maken ook als ze bijvoorbeeld wat ouder zijn en fysiek wat beperkter door het aanleggen van bakken. Waardoor ze wat makkelijker daarmee uit de voeten kunnen. Verder heel belangrijk vinden we ook mogelijkheden onderzoeken om een bijdrage te leveren aan bestrijding van invasieve exoten, zoals de Aziatische hoornaar. Die op het ogenblik ook op Dordrecht aangetroffen is en ook een bedreiging vormt voor de imkers. De voorzitter: Wilt u gaan afronden? De heer Dieleman: Gezond en betaalbaar voedsel op een duurzame manier, geproduceerd bij voorkeur lokaal is van belang voor iedereen. Als Tuinvereniging Kringloop willen we daar graag ook een bijdrage aan leveren. De voorzitter: Rustig rustig rustig, mijnheer Den Hartog ga uw gang. De heer Den Hartog: Dank u wel. Dank ook voor de inspreker. Ik werd even getriggerd door eigenlijk één van de laatste dingen die u zei, het tegengaan van invasieve soorten. Dat vind ik zelf ook een belangrijk punt. Heeft u ook ideeën over hoe dat zou kunnen gebeuren? Want dat is natuurlijk makkelijk gezegd maar best lastig gedaan. De heer Dieleman: Eén van onze leden die heeft een idee om lokpotjes neer te zetten op een aantal punten waar de Aziatische hoornaar gesignaleerd is.

Van daaruit proberen te vinden waar het nest zit. Maar het is inderdaad lastig. De heer Den Hartog: Dank u en begrijp dat en dat kan heel goed werken, maar ik denk dat het pas echt effectief is wanneer je daar eigenlijk een soort landelijke dekking daarvan hebt. Want als ze toevallig niet in de buurt zijn, dan heeft het natuurlijk weinig effect. Zou dat betekenen dat dit landelijk geregeld moet worden volgens u of kan dat ook lokaal? Door de gemeente dus. De heer Dieleman: De hoornaar die komt niet overal voor, of is nog niet overal gesignaleerd. Dus het gaat met name om de plekken waar die wél gesignaleerd is. Dan proberen uit te vinden waar het nest zit en dat aan te pakken. De voorzitter: Verder niemand zie ik? Dank u wel. Even omcirkelen hoor. Dan krijgen we nu de familie Lemkes. De heer Lemkes: Dank u wel voorzitter. Ik zal namens mijn vader en zakenpartner tevens ook het woord even nemen en onze afdronk op de notitie weergeven. Belangrijkste is denk ik dat wij als supermarkt Retail ondernemer wel kunnen aangeven dat we het helemaal eens zijn met de kern van de notitie. In ons gesprek over de notitie moeten we ook wel zeggen dat we tegelijkertijd meteen ook in ons hoofd leven met factoren waar we allemaal geen invloed op hebben.

Zoals Europese of landelijke wetgeving, regels van de NVWA, de industrie überhaupt en in ons geval ook nog een vrij grote formule die bepaalde uitgangspunten heeft. In de supermarkt doet iedereen zijn boodschappen. Wat wij zien is ook dat de lagere sociale klasse die daar boodschappen doet, vaker ongezond aankoopt. Dan heb ik het ook over sigaretten of met name eigenlijk over sigaretten en alcohol. Gezond, lokaal en een stukje armoede die natuurlijk ook in de notitie

19

terugkomen die drie onderwerpen, die in onze bespreking ook vaak bij elkaar genoemd worden, moeten we toch echt wel als drie aparte onderwerpen zien. Wij vinden namelijk dat we op die drie onderwerpen als bedrijf een maatschappelijke rol hebben, zeker ook gezien onze functie als supermarkt, waarin iedereen dus boodschappen doet. Daar denken we aan het terugdringen van voedselverspilling. Dat is voor een groot deel een formule uitgangspunt, maar ook zeker als ondernemer in de samenwerking met de voedselbank een lokaal iets. Kortere ketens, ook dat is door onze volumes een formule uitgangspunt. Wij zien daar ook bij onze concurrenten wel veel beweging, alleen dat gaat heel langzaam. We hebben het over zoveel factoren bijvoorbeeld het niet meer vliegen is dan een landelijk ding. Formule uitgangspunt is al live dus er wordt niet meer gevlogen. Maar we zien ook lokaal dat het verschil al gemaakt wordt. Wij werken daar samen mee met GGD in dit geval met JOGG, het gaat om gezondere sportkantines. Dat betekent helaas niet helemaal het bruine fruit eruit, maar wel wat groen fruit erin. Dat zijn wel de kleine stappen die wat ons betreft de eerste stappen zijn naar verbetering. Kunnen niet van kelder naar zolder in één keer. We zien ook dat voorlichting in de winkel, samenwerken met de GGD ook met diëtisten in de winkel, meerdere momenten in het jaar werkt.

Dan gaat het inderdaad over kennis geven aan iedereen die in de winkel komt, ouders. Lokaal inkoop is daar ook een onderdeel van. Maar kent ook zijn beperkingen merken wij door de lagere volumes en door het ietwat exclusiever imago wat je toch als lokaal in zo'n grote winkel hebt. Maar vooral door inkoop beperkingen. We hebben helaas te maken met een streng NVWA, nog strenger dan de voorzitter. Die beperkende HACCP regels zijn zeker voor een kleine teler of een kleine producent hier in Dordt of in omstreken, vaak een bottleneck om samen te werken bijvoorbeeld of inkopen te doen bij elkaar. Dus we zien hier heel veel goede initiatieven, maar zoeken ook wel naar mogelijkheid om daar vanuit ons ook onze invloed op te hebben. Wat ons betreft zit de sleutel en daar zouden we ook graag aan bij willen dragen, bij educatie. Voorbeelden en voorlichting over gezond en gezonder leven. Want het gaat wat ons betreft over leven. Heeft met veel meer factoren te maken dan alleen eten, ook al gaat het daar nu wel over. Wat ons betreft zou de notitie en het vervolg daarvan zich daarop moeten focussen. De voorzitter: Dank u wel. De heer Van Dam is nu eerder. Ga uw gang. De heer Van Dam Timmers: Voorzitter dank. Dank ook aan de insprekers. Aantal goede punten snijden jullie aan, onder andere het roken en alcohol toch verantwoordelijk voor de meeste ziektes die wij zelf bij onszelf veroorzaken.