2.1 Concept Notulen Gemeenteraad Gemeente Dordrecht 22 juni 2021.pdf

80

manier de privacy en de integriteit en de woning van een ander schendt, die verspeelt wat mij betreft, maar goed, dat ben ik, zijn recht op privacy en ook die van mevrouw Kruger, die vindt dat ook met mij. Dus, het is ook … Mevrouw Kruger: Nee, voorzitter. De heer Kolff: Nee, dank, voorzitter, maar ik ken de VVD en alle andere partijen in de raad ook wel als partijen die zich toch graag aan de wet houden, dus camera’s op de openbare weg richten, daar ga ik zeker geen mensen toe oproepen, maar ik ga ze wel oproepen om goed alert te zijn. De buurvrouw en de buurman te verwittigen wanneer ze met vakantie gaan om ook een oogje in het zeil te houden en natuurlijk ook juist gewoon goed te beveiligen. En ook vooral niet op Twitter en andere sociale media te zetten wanneer je met vakantie bent, want dat is ook nog wel eens een … De voorzitter: Daar wil mevrouw Kruger nog op aanvullen? Mevrouw Kruger: Ja, voorzitter. Ja, nog even over dat cameratoezicht, want volgens mij is het niet alleen de privacy ten aanzien van degenen die niet in de camera willen verschijnen omwille van andere activiteiten, maar ook dat je gewoon niet als buren gewoon continu in de gaten gehouden wil worden als je ergens loopt of zit. Ja, ik bedoel dat is bij ons op het plein gewoon echt een issue geweest.

Iemand had een camera en die moest hij daar weghalen omdat andere buren geen zin hadden om voortdurend gezien te worden, wanneer ze wel thuis en niet thuis zouden zijn. Dus het is niet zo makkelijk op te lossen zoals u het zegt, volgens mij. De voorzitter: Dank u wel, mevrouw Kruger. De discussie ‘…’ … De heer Merx: Nou ja, ik wil daar even heel kort op reageren, voorzitter. Heel kort. De voorzitter: Nou, maar volgens mij gaan we nu geen discussies onderling voeren. De heer Merx: Nee, maar geen discussie, maar een hele korte reactie, want ik ben het wel eens met mevrouw Kruger. Je gaat natuurlijk niet je cameraatje richten op de slaapkamer van de buurvrouw, dus het is echt op je voortuin, je voordeur en je neemt een stukje van de straat mee. Het gaat over je eigen terrein. De plaatsvervangend voorzitter: Prima. De portefeuillehouder gaat verder. De heer Kolff: Dank. We houden ons dus aan de wet, zeg ik nog maar even samenvattend. Dan is er vanuit zowel CDA, maar ook ChristenUnie/SGP en Partij van de Arbeid hebben daar iets over gezegd… De plaatsvervangend voorzitter: Beste mensen, graag nog even aandacht voor de portefeuillehouder. De heer Kolff: Ik probeer het kort te houden, maar er is wel een aantal vragen gesteld.

CDA, ChristenUnie/SGP en Partij van de Arbeid hebben aangegeven, ten aanzien van de aanpak Kromhout, liever een reservering op te nemen in de kadernota dan een krediet

81

te verlenen. Daar staat een bedrag voor van anderhalf miljoen, maar dat is wel een bedrag wat incidenteel is en verspreid over een jaar of drie, vier zal worden uitgegeven. Ik vind dat toch een beetje een vreemde oproep, zeg ik meteen maar even. U heeft zelf zeer aangedrongen op een plan van aanpak, ook een kordate aanpak die snel van start zou gaan. Dat plan van aanpak heeft u ook besproken en is ook door de raad geaccordeerd. Er is vervolgens wel een motie nog aangenomen, zij het volgens mij nipt, maar goed, hij is aangenomen, die… Waar wordt gevraagd om een tijdspad en ook om een regelmatig onderzoek door het OCD, maar dat staat los van de middelen die benodigd zijn om het plan van aanpak tot uitvoer te brengen. In dat plan van aanpak stond ook een, op hoofdlijnen weliswaar, maar een begroting over waar die middelen naartoe zouden moeten gaan. Als we er nu een reservering van maken, dan kan ik gewoon niet garanderen dat we het plan van aanpak kunnen uitvoeren en dan voldoe ik ook niet aan wat de raad wil. Dus ik zou echt willen oproepen om dat zo te houden en ik zeg u ook toe, dat heb ik al gedaan, om die motie zo snel mogelijk uit te voeren zodat u ook een idee heeft van het tijdspad van wanneer we dat plan van aanpak tot uitvoer brengen.

De plaatsvervangend voorzitter: De heer Van Verk, die heeft een… De heer Kolff: Overigens, nogmaals, dat zal niet op de cent nauwkeurig zijn hè, die begroting die ook in het plan van aanpak staat, dat is ook logisch want u heeft ook gevraagd om de buurtbewoners er nauw bij te betrekken en dat betekent dat je dus niet alles nu al in beton kunt gieten, maar ook met hen in samenspraak tot oplossingen moet komen in de wijken. De plaatsvervangend voorzitter: Interruptie van de heer Van Verk. De heer Van Verk: Ja, voorzitter, dank u. De motie had volgens mij als strekking dat de portefeuillehouder is gevraagd om aan te geven welk doel wanneer bereikt zou zijn. Daarbij hebben we niet gezegd dat het op de week nauwkeurig moest, maar we wilden wel graag inzicht hebben wanneer wat gedaan zou worden. Dat was inderdaad een motie die nipt is aangenomen en ik doe het nu uit mijn hoofd, dus ik weet de exacte tekst, weet ik niet meer, maar dat betekent wel dat u gewoon dat tijdspad een keer moet geven, want anders gaan we anderhalf miljoen blanco verstrekken en daar voelen we ook natuurlijk niet zoveel voor. De plaatsvervangend voorzitter: De portefeuillehouder.

De heer Van Verk: Ik weet dat het… De heer Kolff: Dat is correct, dus u heeft nog van mij een tijdspad tegoed, maar volgens mij staat dat niet in de weg aan het feit dat we vanaf 2022, want het is de kadernota 2022, dat geld ter beschikking zouden moeten hebben en dat is volgens mij ook wat u allemaal in de commissie destijds bij de bespreking heeft gezegd. Kom er nou in de kadernota mee, want praatjes vullen geen gaatjes, zeg ik maar even in mijn eigen woorden, er moet ook gewoon geld worden gestoken in dit gebied om die zaken ook waar te kunnen maken.

82

De heer Van Verk: Nee, correct, daar heeft u gelijk in, maar dat neemt niet weg dat u nog tot aan de begroting de tijd zou kunnen hebben om dat… Die datums erbij te zetten. Lijkt mij niet echt heel ingewikkeld. De heer Kolff: Nee, dat heb ik ook al gezegd hè, dus de tijdsplanning komt, maar nogmaals, dat staat wat mij betreft ook niet een-op-een hand in hand met de middelen die nodig zijn om het plan van aanpak, wat al wel is vastgesteld, om dat tot uitvoer te brengen. Dan is er nog door de Partij van de Arbeid gevraagd naar de camera’s die vervangen moeten worden. Nou, dat is een heel technisch verhaal, daar is een data protectie impact assessment wettelijk verplicht op de camera’s die we in de openbare ruimte hanteren. Daaruit blijkt dat bij onze camera’s, dat is overigens niet alleen in Dordrecht, dat is in veel steden zo, de blurring-functie zoals dat heet, voor mensen bijvoorbeeld om naar binnen te kijken bij hun woningen et cetera, dat die niet voldoende adequaat werkt, dat de camera’s verouderd zijn.

Op dit moment hebben we ervoor gezorgd dat die camera’s dus een deel een zwarte vlek weergeven om aan die wetgeving te voldoen, maar daarmee is het effect van die camera buitengewoon beperkt en je wil natuurlijk de moderne camera’s hebben die en aan de regelgeving voldoen en tegelijkertijd ook het meest effect hebben, in de zin van, dat je criminaliteit en overlast kunt waarnemen. Dus er moeten gewoon nieuwe camera’s komen, ze zijn… En dat is echt onontkoombaar, vandaar dat dat ook zo is geformuleerd. De heer Van Verk: Maar, voorzitter… De plaatsvervangend voorzitter: Gaat uw gang, kort. De heer Van Verk: De vraag van mij was, betekent dat nu dat wij een datalek hebben gehad? De heer Kolff: Nee, daar heb ik al antwoord op gegeven hè, dus we hebben dat opgelost door daar zwarte vlekken op weer te geven, maar dat is effectief in het kader van privacy, maar ineffectief in het kader van waar ze voor bedoeld zijn, die camera’s. De heer Van Verk: Maar… De heer Kolff: Dus er moeten gewoon nieuwe camera’s komen die blurren wat geblurd moet worden, maar de rest wel in beeld brengen. De heer Van Verk: Maar dat betekent dus dat we vanaf 2018, dat die zwarte vlekken zijn aangebracht? De heer Kolff: Voor zover mij bekend wel, maar ik zit niet dagelijks zelf achter de monitor, zeg ik daarbij. Het zijn vrij technische vragen. De plaatsvervangend voorzitter: Gaat u verder.

De heer Van Verk: Ja voorzitter, het zijn misschien wel technische vragen, maar een datalek is wel een ernstig probleem.

83

De heer Kolff: Ja, maar ik heb het nagevraagd omdat u daar ook een vraag naar had en ik heb… Mij is geworden dat we geen datalek hebben gehad. Dan heeft u nog, heeft de Partij van de Arbeid nog een opmerking gemaakt over ondermijning en ook gerefereerd aan het rapport van de rekenkamer in Rotterdam, waarin werd gezegd dat er in Rotterdam eigenlijk een te stevige aanpak zou zijn op ondermijning. Nou, ik kijk dan meteen eventjes hè, in Arnhem is vorige week een rapport verschenen van de rekenkamer van de gemeente Arnhem, waarin zegt dat Arnhem veel te weinig doet aan ondermijning. Ik stel voor dat wij ons eigen ondermijningsbeleid met elkaar vaststellen en daar zeg ik… Zie ik toch echt wel in dat we gewoon op dit moment niet adequaat, voldoende bemenst zijn en ook niet voldoende middelen hebben om dat goed te doen. In Rotterdam wordt er enorm gedrukt op criminaliteit en ondermijning, in Breda en Brabant, nabijgelegen Breda ook en je ziet gewoon dat waar er op ondermijning wordt gedrukt, dat dat elders oppopt. Als het aan de randen bij ons wordt gedrukt, dan betekent dat het hier ook oppopt. Wij moeten daarop inzetten.

Dat is niet per se een wens of een wil of een ‘…’ van de burgemeester, maar dat is echt dat je met elkaar het net sluit rondom criminaliteit die wijken aantast, die leefbaarheid aantast en die ook van generatie op generatie zorgt dat mensen in de criminaliteit zitten. Dat doe je dus samen met het OM en de politie, maar daar is ook echt de gemeente voor nodig en de belastingdienst, zeg ik daar meteen bij, om dat net te sluiten. We zitten daar op dit moment echt onder de ondergrens eigenlijk. De plaatsvervangend voorzitter: De heer Van Verk, kort. De heer Van Verk: Ja, ik zal het kort houden. Voorzitter, bent u bereid om na het reces een keer de fundamentele discussie te gaan voeren over de bevindingen van het rekenkamerrapport Rotterdam, zodat we daar dan ook als gemeenteraad gezamenlijk een beleid over kunnen formuleren? De heer Kolff: Nou, ik vind het eerlijk gezegd vreemd om een rapport van de rekenkamercommissie Rotterdam hier te gaan bespreken, net zoals ik het vreemd zou vinden om dat rekenkamerrapport uit Arnhem hier te gaan bespreken. Ik kan wel toezeggen dat we met elkaar daar eens een goed gesprek over kunnen voeren, wat feiten op tafel kunnen leggen. Dat hebben we ook weleens eerder gedaan, in de zin van, dat we de raad meenemen in wat ondermijning is en wat we daarop doen.

Dus dat vind ik helemaal goed en als u het zelf belangrijk vindt, kunt u natuurlijk altijd onze eigen rekenkamer de opdracht geven een onderzoek hier te laten doen. Maar ik vind het niet zinvol en ook niet kies eigenlijk, om een rapport uit Rotterdam hier te gaan bespreken. De heer Van Verk: Nou ja voorzitter, of dat wel of niet kies is, dat weet ik niet, want het rekenkamerrapport heeft landelijke aandacht gekregen, dat was niet voor niks en dat kunnen we zo opvragen via de website, dus kunnen we er zelf wel uitputten voor wat betreft de vraagstelling. De heer Kolff: Nou ja, ik bedoel meer te zeggen dat het rekenkamerrapport van Rotterdam geschreven is op het beleid van Rotterdam en dat is dus niet al te zinvol om dat hier met ons te gaan doen. Goed, dan tot slot heeft de heer Veldman namens de ChristenUnie/SGP een vraag gesteld over de coronaherdenking. Nou, alsof het zo moest

84

zijn, want terwijl u het vroeg, kreeg u volgens mij de uitnodiging binnen. Alle raads- en commissieleden hebben die binnengekregen. 8 juli is de bedoeling dat wij stilstaan met elkaar bij wat corona heeft aangericht onder de mensen in de stad. Dat zal een moment zijn, een kort moment maar ook een monument, zodat mensen een blijvende plek hebben om naartoe te gaan als daar behoefte aan bestaat. Dus dat is 8 juli aanstaande in het einde van de middag, uit mijn hoofd. De plaatsvervangend voorzitter: Dank u wel. Ja, ik stel voor dat we de vergadering nu schorsen om acht uur weer… De voorzitter: Oké, dames en heren, geachte leden van de raad. We gaan verder. Stilte alstublieft. De vergadering is heropend. Mag ik stilte, alstublieft? Nee, mag het niet? Nou, dan wachten we nog even. Ja, geweldig. Welkom terug allemaal, ik hoop dat u van een goede maaltijd hebt kunnen genieten. Ik wou nog even bij agendapunt 29, waar we natuurlijk de termijnen van de raad en het college hebben gehad, nog een paar opmerkingen maken. Zoals u weet, was dat dan de eerste termijn van de kadernotabehandeling. Volgende week dinsdag in de commissies zal er verder over gesproken worden.

Alle fracties hebben tot maandagochtend negen uur de tijd om eventueel gewenste bespreekpunten door te geven aan de griffie en de griffie zal dan maandagochtend een behandelschema maken en dit maandagmiddag met alle fracties delen, zodat u die ook kunt gebruiken ter voorbereiding in de fractievergadering van maandagavond. Dus dat nog even als wat huishoudelijke mededelingen rondom de kadernotabehandeling, dus hou dat tijdstip van maandagochtend negen uur in de gaten. 30.Vaststellen Regionale energiestrategie 1.0 – Raadsvoorstel 31.Vaststellen Transitievisie Warmte 2021 – Raadsvoorstel De voorzitter: Dan gaan we naar agendapunt 30 en dat wordt samen met agendapunt 31 behandeld, de regionale energiestrategie 1.0 en de transitievisie warmte 2021. Op 8 juni heeft de commissie fysieke leefomgeving gesproken over de regionale energiestrategie en de transitievisie warmte. Omdat de onderwerpen op inhoud samenhangen, heeft de commissie besloten deze punten gezamenlijk te behandelen met een spreektijd van maximaal vijf minuten per fractie. De commissie heeft de punten voor behandeling in de raad niet verder ingekaderd met een politieke vraag of nog te bespreken onderwerpen, maar ik verzoek u wel om eraan bij te dragen om herhaling van het gesprek in de commissie te voorkomen.

Ik zeg het toch nog maar een keer, het lukt niet altijd, maar we kunnen daar met elkaar wel een goede poging toe doen. Omdat het wel twee aparte raadsvoorstellen met aparte besluiten zijn, is het van belang te weten bij welk agendapunt eventuele moties of amendementen horen, dus u wordt dan ook verzocht dat even expliciet aan te geven als u een amendement of een motie indient. Hoort dat dan bij de energiestrategie of hoort het bij de transitievisie warmte? We gaan, zoals gebruikelijk, het woord geven aan de raadsleden in fractiegrootte en dan begin ik uiteraard bij Beter Voor Dordt en ik geloof dat ik de heer Gündogdu daar het woord voor mag geven. Gaat uw gang.

85

De heer Gündogdu: Ja zeker voorzitter, dank u wel. Voorzitter, mij is gevraagd door mijn collega’s om het kort te houden, aangezien wij ook de afgelopen weken, maanden heel vaak over dit onderwerp hebben gesproken, ga ik dat ook pogen te doen. Ik val maar gelijk met de deur in huis. Voorzitter, uit de RES lezen wij, dat is dan een citaat, zo vergen bestaande rijwoningen die na 2005 zijn gebouwd, naar huidige inzicht tussen de 16,5 duizend en 27 duizend euro aan investeringen om deze volledig aardgasvrij te maken, terwijl dit voor rijwoningen voor 1950 op kan lopen tot 71 duizend euro. Nou, dat zijn me nogal wat bedragen, maar dat geeft des te meer aan wat voor urgentie wij op dit moment hebben, hè, wat voor grote uitdaging wat wij hebben als samenleving, als land, op mondiaal niveau. Voorzitter, bij deze transitie en dat hebben we ook eerder aangegeven, is draagvlak enorm belangrijk, draagvlak bij onze ondernemers en bewoners. Vandaar de oproep vanuit Beter Voor Dordt dat de één loketgedachte bij deze transitie echt op zijn plaats is. Onze bewoners en ondernemers moeten op een laagdrempelige manier hun hulpvragen kunnen stellen, zodat zij van advies worden voorzien. Het energieloket moet de wijk in, à la wijkteams, wat ons betreft gaan ze zelfs samen.

Voorzitter, wat we in deze RES missen is een tijdlijn en wat bedoel ik daarmee? Onze boodschap is immers aan onze bewoners en ondernemers van, ga aan de slag, we hebben geen tijd meer te verliezen. Dat gaan we met u doen, wij gaan u van advies voorzien en vanuit de Rijksoverheid dan wel de gemeente hebben wij mogelijk ook financiële middelen, dus dat betekent concreet dat een stukje houding en gedrag van onze burgers daarbij enorm belangrijk is. Dat betekent dat ze bij wijze van spreken in een warm bad terechtkomen bij een loket en dat ze daar de nodige stappen kunnen zetten. Wij vragen ook derhalve aan het college, als we met een boodschap naar de stad toegaan, waarom wordt dan de keuze niet gemaakt om aan te geven, in 2023 gaan we dit doen, in 2025 gaan we dit doen? En dat doen we niet alleen, dat doen we samen met u. Dus vraag aan het college of er alsnog een tijdlijn, in ieder geval tot 2030 en vervolgens tot 2040 gemaakt kan worden, waarbij de tijdlijn 2030 het belangrijkste in dit opzicht is. Want dit is de RES 1.0. Voorzitter, een laatste opmerking bij deze RES is dat er wordt aangegeven minder voorkeur te hebben voor toepassingen van hernieuwbare gassen zoals groene waterstof en groene gas. De argumentatie daarbij is, voor de meeste woningen zijn er meer geschikte alternatieven voor verduurzaming.

Dat is inderdaad op dit moment wel het geval, maar uit eerdere onderzoeken en presentaties hebben wij wel vernomen, als de raad zijnde, dat vooral in onze binnenstad, de historische binnenstad, daar waar er nu al leidingen lopen, waar gas doorheen gaat, juist de waterstof een enorm goed alternatief voor is. Dus ik zou zeggen, of wij zouden zeggen, gooi alsjeblieft waterstof niet aan de kant, maar beschouw dat als een alternatief voor energie wat we heel goed kunnen inzetten in onze binnenstad. Voorzitter, ik kan nog heel uitgebreid praten over de energiestrategie, maar dat gaan we niet doen. Ik wil het hierbij laten, dank u wel. De voorzitter: Hartelijk dank. Ik ga naar de volgende fractie, dat is de VVD-fractie, de heer Noldus, gaat uw gang. De heer Noldus: Ja, voorzitter, dank u wel. Over de regionale energiestrategie en de transitievisie warmte, hoe leggen wij die plannen over de RES uit op een verjaardag aan onze gasten? Dan moet eerst het probleem helder zijn. We hebben een

86

klimaatprobleem, het weer verandert en dat zagen we afgelopen zomer toen de Dordtse straten en huizen blank stonden na tropische buiten. We merken ook hitte, verdroging en de stijgende temperatuur en problemen, voorzitter, die moeten we oplossen. De oplossing is een transitie die het klimaatprobleem gericht aanpakt en tegelijkertijd onze stad mooier en schoner maakt. Een transitie, voorzitter, zal naast veel tijd en middelen ook aandacht en flexibiliteit vragen van ons en vooral van onze inwoners en we voelen daarbij constant de verplichting om oog te hebben voor het draagvlak onder onze inwoners, want zonder draagvlak geen transitie. Dat draagvlak behouden we door te kiezen voor een realistisch verhaal en waarbij we andere oplossingen aandragen die haalbaar, betaalbaar en behapbaar zijn. Laten we als Dordtse VVD helder zijn, we zijn voor een energietransitie maar we zijn tegen waanzin. Voorzitter, zoals ook eerder in de commissie aangegeven, ligt er gelukkig een overwegend realistisch verhaal. We kunnen ons in grote lijnen vinden in de RES en de transitievisie warmte. De focus op isoleren en zonne-energie op daken en restruimtes zien we als goede bouwstenen voor de energietransitie. Duidelijke stappen die bijdragen met een goede terugverdientermijn, no regret-investeringen dus. Terug naar die verjaardag, die planning… En de plannen van de RES.

De grootste maatschappelijke opgave is die om van gas af te gaan. Daar kunnen we lang over twisten, maar dat is nu eenmaal een onderdeel van de landelijke opgave zoals die is bepaald. Voor de Dordtse VVD is gas geen taboe, het is immers nog steeds een relatief schone manier van verwarmen, kijk maar naar transities in het buitenland. Het dogma over van gas los in de opgave, staat het dan ook in die zin tegen. Vooropgesteld, het doel is om uitstoot te verminderen en daarmee het klimaatprobleem aan te pakken. Het gaat er dus niet om hoeveel huizen volledig van het gas af zijn, maar om het verminderen van het gasverbruik, dus het verminderen van uitstoot. In de commissie hebben we al voorgerekend dat bijvoorbeeld bij zeventig procent minder gasverbruik bij vijftig procent van de woningen, veel meer oplevert dan twintig procent van de woningen volledig gasloos maken. Technieken zoals hybride warmtepompen zijn geschikt voor bijna alle woningen, besparen zo’n zeventig procent gasverbruik, zijn goed betaalbaar en hebben een relatief korte terugverdientijd. We zien diverse energieaanbieders en installateurs in de markt die hiermee dan ook actief de markt opkomen de afgelopen periode.

Tussen nu en 2040 worden in vrijwel alle woningen minimaal één, maar veelal ook twee cv-ketels vervangen en door oog op het doel te houden, beperken we de maatschappelijke impact en houden we de kosten lager. Essentieel voor het behouden van draagvlak. Wat ons betreft had ook de rol van technieken zoals hybride warmtepompen, maar Beter Voor Dordt noemde net ook waterstof, een prominentere rol mogen hebben, vooral in de transitievisie warmte. Want laten we zorgen dat onze ruime vergezichten vanuit het stadskantoor geen onnodig ruim zetten op deze ontwikkeling. Bij onzekerheid investeren mensen immers niet. Zo maken we de energietransitie tastbaar, haalbaar en betaalbaar. Zoals ook in de commissie al bepleit, de winnaar van de marathon wordt niet bepaald op basis van wie het snelst de eerste kilometer aflegt. Met die argumentatie zullen we ook de motie energietransitie van GroenLinks… Energietransitie Dordrecht van GroenLinks niet steunen. Dan nog over de opwekking van energie, voorzitter. Voor de VVD is het duidelijk over de ruimte voor windenergie op ons eiland. Enorme windturbines horen op zee en niet op ons eiland. De motie van GroenLinks om dit open te houden, zullen wij dan ook niet steunen. Op termijn is kernenergie de oplossing voor duurzame energieontwikkeling. Kernenergie is

87

niet alleen schoon, het is ook veilig en neemt weinig ruimte in. Bovendien geeft het energie als de zon niet schijnt en de wind niet waait. De heer Loekemeijer: Voorzitter? De heer Noldus: Dit geeft energie met een hogere waarde. De voorzitter: Bij interruptie, de heer Loekemeijer. De heer Loekemeijer: Ja, ik zou toch aan de VVD willen vragen hoe ze dat dan… Of zij dan geen urgentie voelen in het hele klimaatprobleem? De heer Noldus: Ja, voorzitter, die urgentie is zoals ik hem ook in het begin van mijn betoog heb geschetst en past ook bij dat ik zeg, dat wij zeggen, het bod zoals hier nu ligt, is voor ons een reëel bod, passend bij de omvang van ons als gebied, de inrichting die we hebben als gebied en de dichte verstedelijking die we hier hebben. De heer Loekemeijer: Waar ik eigenlijk op doel, is het idee van een kerncentrale, omdat het bouwen van een kerncentrale twintig tot dertig jaar gaat duren voordat die er daadwerkelijk staat en rendabel energie oplevert. Dus dan voel je waarschijnlijk niet de urgentie, want over dertig jaar het probleem op gaan lossen, dan zijn we waarschijnlijk te laat en dan is het Utrecht aan zee.

Hoe ziet de VVD dat? De heer Noldus: Nou ja, voorzitter, we hebben het hier ook in de commissie al kort over gehad en de RES, die gaat natuurlijk over opwekking, met name over wind en zon en dat is wat ons betreft ook echt een beperking van het proces dat is ingestart, want als we nu niet beginnen met deze oplossingen, nu niet beginnen met het uitzetten van die kernenergieoplossingen, dan zijn we in 2030, als het gerealiseerd had kunnen zijn, te laat. Dus wat ons betreft beginnen we hier nu mee, we zijn ook blij dat Brabant en Zeeland eerder al hiervoor de handschoen hebben opgepakt. Provincie Zuid-Holland heeft laatst ook positief gereageerd op de uitnodiging voor het verdere uitwerken hiervan, naar aanleiding van de vorig jaar aangenomen motie Dijkhoff, dus wat ons betreft is het al een proces om nu te starten. Mevrouw Kruger: Voorzitter? De heer Noldus: Is het niet het een of het ander, maar is het iets wat we parallel aan elkaar moeten doen. De voorzitter: Bij interruptie, mevrouw Kruger. Mevrouw Kruger: Ja, voorzitter, dank u wel. Ik ben ook benieuwd naar de heer Noldus, hoe… We hebben het nu over dat het zo lang duurt voordat er een kerncentrale gebouwd wordt. U zegt dan, dat kan sneller.

Alles is mogelijk, wie weet ontstaat er ook nog wel een technologie dadelijk die het mogelijk maakt dat het opeens allemaal veilig is, maar voorlopig hebben we nog geen oplossing voor… Is dat bij mij, die storing? Nee, hè? O. Voor het kernafval. Hoe ziet u dat dan? Als ik denk van, als we dan de windenergie, die is ook voor tijdelijk hè, want een windmolen gaat ook vijftien tot twintig

88

jaar mee. Nou, dan hebben we daarna, stel dat het mogelijk is dat we kernenergie ook veilig kunnen opwekken, kunnen we altijd nog doen. Maar we moeten nu, net als de heer Loekemeijer van D66 aangeeft, we moeten nu gaan acteren. De heer Noldus: Ja, voorzitter, dat ben ik wel met mevrouw Kruger eens, we moeten nu ook wat doen en vandaar dat we ook zeggen, de… Wat nu in de RES staat voor zon op dak, zonnerestruimtes, zonnebedrijfsdaken, dat steunen we. We denken ook dat met, wat we net hebben gezegd, het verbruik ernstig naar beneden kan gaan. Maar als je nu niet begint met het werken naar de oplossing die je uiteindelijk wil hebben, waar je van overtuigd bent dat het de beste is, als je daar pas in 2040 mee gaat beginnen om daarover na te denken, dan ben je laat. Ik denk over het afval, nou goed, ik denk dat dat een hele technische discussie is. Wat ik begreep, is dat Borssele een kleine campingkoelkast per jaar aan afval heeft, volgens mij zijn daar allemaal wel oplossingen voor en is het ook niet aan ons nu om daar een planning of de precieze aspecten aan mee te geven. Wij willen dit graag interregionaal, landelijk als oplossing zien voor de energietransitie, juist omdat we denken dat dit op de langere termijn de beste oplossing is. Mevrouw Kruger: Voorzitter? De voorzitter: Mevrouw Kruger.

Mevrouw Kruger: Ja, ik doe toch nog één poging, want prima dat die ontwikkelingen verdergaan, ik bedoel, daar hebben wij als GroenLinks, zeggen we ook van, we zijn best bereid om daarnaar te kijken hoe het allemaal gaat. Maar dan nog is er pas over dertig jaar, is er capaciteit om dan andere energie op te wekken dan dat we nu nodig hebben. Dus waarom kunnen we dan niet, behalve de zonne-energie ook nog andere energieën gebruiken, omdat we het nu nodig hebben en niet pas over dertig jaar? Dan kunt u wel zeggen van, ja, ik zag net… Mijnheer van daarnet ook, we hebben een klein koelkastje aan kernafval, daar komen vele kleine koelkastjes van kernafval en we weten nog steeds niet hoe we daarmee om moeten gaan. Dat zeiden we vroeger ook van alle afvalstoffen die uit Chemours kwamen en die blijken nou ook heel veel negatieve effecten te hebben. Dus ik snap niet zo goed dat we nu iets gaan beginnen waarvan we niet weten wat uiteindelijk het effect zal zijn. Ja, ik snap niet zo goed waarom dat u dan tegen iets wat tijdelijk is, om eventueel die kernenergie… Laten we zeggen dat we gewoon over dertig jaar wel een oplossing voor hebben, maar nu niet en we moeten nu acteren en de zonne-energie is onvoldoende. De heer Noldus: Ja, voorzitter, mevrouw Kruger geeft aan dat het dertig jaar duurt voordat een kerncentrale draait.

Nou ja, ik hoor andere dingen, ik ben zelf geen kernenergie-expert of hoe dat is om dat op te tuigen, maar ik hoor dat dat sneller kan. Waar het nu voorstaat in de RES, is op hoe wij hier lokaal willen opwekken en ik heb gezegd, wat ons betreft horen windmolens op zee, daar worden grote parken gerealiseerd, is ook een groot deel van de landelijke opgave en dat gaat ook voor een belangrijk deel bijdragen aan de landelijke opgave die we gaan invullen. Nogmaals, we denken dat er met het bod dat hier vanuit de regio ligt, dat daar een reëel bod ligt en het heeft wat ons betreft niet zoveel zin om daarop te gaan overtoepen en dan maar

89

kijken waar we gaan komen. Ik denk dat het belangrijk is dat er een heel reëel verhaal ligt en waarmee verschillende regio’s een verschillende ambitie hebben, maar waar we dat ook landelijk moeten invullen met zijn allen. Maar wat ons betreft is windenergie daar op ons eiland geen invulling voor. De heer Van Verk: Voorzitter? De voorzitter: De heer Van Verk. De heer Van Verk: Voorzitter, dank u. Ik hoorde de heer Noldus een warm betoog houden voor kernenergie, vooral in de toekomst. Nou ken ik de partij van de heel Noldus, de VVD, als een zuinige partij. Ik heb niet veel verstand van kernenergie, maar één ding heb ik wel begrepen, dat het bouwen van kernenergiecentrales miljarden kost. Zoveel dat nog geen enkele energieleverancier de handschoen heeft opgenomen van mijnheer Dijkhoff om te zeggen van nou, laat ons er eens eentje doen. Hoe verklaart u dat dan? De heer Noldus: Nou ja, voorzitter, dat is een hele uitwerking die ook landelijk nog gebeurt. Windmolens op zee, die zijn ook, nog steeds overigens, over het algemeen gesubsidieerd en is het niet de molen zelf, dan is het wel de aansluiting. Ik denk dat je wel moet kijken, en dan zie je ook allerlei verschillende ‘…’ voorbijkomen, naar de totale systeemkosten die er zijn.

Daarom zei ik net al even, als je heel veel piekvermogen hebt, zoals bij zon en bij wind beide het geval is, dan betekent dat wat voor je elektriciteitsnet, dan zijn de kilowatturen dus heel duur, waarbij je dus met kernenergie een heel stabiele, altijd beschikbare energiebron hebt die dus ook een lagere investering vraagt van het elektriciteitsnet, omdat je minder pieken hebt op te vangen. Wat ik begrepen heb, maar goed, de hele uitwerking, technische exercitie moet nog komen, maar je moet dan wel naar het totale systeem willen kijken en ook wel eerlijke vergelijking willen maken over de hele kosten van zo’n oplossing. Maar een kerncentrale is niet gratis, dat is zonder meer waar. De voorzitter: Dank. Was dat ook uw termijn, mijnheer Noldus? De heer Noldus: Ik wilde nog op een motie… Nee, laat maar. We houden het even hierbij, daar reageer ik zo meteen op. De voorzitter: Oké, u had nog veertig seconden maar ik ga dan door naar de CDAfractie, de heer Oostenrijk. Gaat uw gang. De heer Oostenrijk: Ja, dank u, voorzitter. Voorzitter, de CDA-fractie kan zich in hoofdlijnen vinden in beide voorliggende raadsvoorstellen. Daarbij vinden wij het weinig zinvol om nu opnieuw uitvoerig op de achtergronden van deze voorstellen in te gaan.

Het leidt tot een herhaling van zetten, we hebben het net weer gehoord, zoals door de onze fractie eerder in de commissie fysieke leefomgeving zijn verwoord. Wij willen ons dan beperken tot het benoemen van enkele hoofdlijnen in deze raadsvoorstellen. Wij steunen de inzet van het college als het gaat om het opwekken van elektriciteit op braakliggende gebieden in het buitengebied. Als het gaat om het benutten van deze

90

restruimtes, nodigen wij het college uit om te komen met aanvullende voorstellen over waar dat mogelijk is. Als het gaat om het plaatsen van windturbines, volgen wij de insteek van maximaal vijf stuks, zoals nu vastgesteld. Wel staan wij open voor een nadere verkenning voor het plaatsen van kleine windturbines bij bedrijven, toegespitst op de eigen bedrijfsvoering en niet storend in de omgeving. Wij beseffen dat de gemeente Dordrecht wellicht niet in staat zal zijn om in alle opzichten in 2030 als ook in 2050 te voldoen aan de nu door de Rijksoverheid geformuleerde doelstellingen. Dit zowel gericht op het terugdringen van de CO2-uitstoot, het genereren van, voldoende opwekken van elektriciteit op ons eiland, als ook op het naar nul brengen van het toepassen van aardgas. Wij leven immers op een eiland dat zowel verstedelijkt is als dat tevens voor een belangrijk deel bestaat uit waardevol polderlandschap en beschermd natuurgebied. Met betrekking tot de ambitie dat in 2030 twintig procent minder energie wordt verbruikt, blijft de CDA-fractie zich zorgen maken over de nu voorgestelde inzet om dat doel ook daadwerkelijk te bereiken. De tekst in zowel het raadsvoorstel als ook in de andere bijgaande documenten, geeft ons daarbij geen geruststellend gevoel. Deze ambitie wordt niet onderbouwd met daarbij behorende noodzakelijke inzet en maatregelen.

Dat geldt zowel voor het verduurzamen van het oudere woningbestand, vooral van slecht geïsoleerde koopwoningen, als ook bij de vele oudere bedrijfsgebouwen. Vandaar de door GroenLinks en onze fractie, en andere fracties inmiddels, ingediende motie energiebesparing. Al eerder hebben wij gepleit voor het optuigen van energiewinkels, waar burgers laagdrempelig informatie kunnen verkrijgen. Ook het steviger communiceren over de mogelijkheden van het ‘…’ fonds kan daarbij helpen. Dit als smeerolie om huizenbezitters te verleiden om hun woningen te isoleren, al dan niet in samenhang met het installeren van warmtepompen. Het uitdelen van vouchers voor kleine energiebesparende voorzieningen zoals ledlampen is nuttig, maar volstrekt ontoereikend. Al bij eerdere gelegenheden heeft de CDA-fractie aandacht gevraagd voor het inzetten van andersoortige energiebronnen, zoals het opwekken van warmte uit de bodem en uit het ons omringende water. Natuurlijk is dat geen gemeentelijke taak, maar dat betekent niet dat we als gemeente aan de zijlijn behoeven te staan, meevoetballen is beter. Daarbij zou het wenselijk zijn als op termijn daarbij enige concurrentie gaat ontstaan als het gaat om keuzevrijheid voor burgers en bedrijven van afname van warmte vanuit het warmtenet. Afsluitend, voorzitter.

De CDAfractie waardeert de voorliggende ambities en zal het college nauwlettend volgen bij het ook daadwerkelijk realiseren ervan, zeker als die voor energiebesparing. Dank u. De voorzitter: Hartelijk dank. Ja, u refereert aan de motie, maar die is nog niet ingediend formeel, hè, dat moet… Dat gaat straks GroenLinks doen, precies. Ja, precies. Nou, dat is mooi… O nee, dat is nog niet het bruggetje, want we gaan eerst naar D66. De heer Loekemeijer, gaat uw gang. De heer Loekemeijer: Ja, dank u wel, voorzitter. Voorzitter, we gaan vandaag de RES en de transitievisie warmte vaststellen, twee stukken waar lang aan gewerkt is. Natuurlijk is D66 blij dat er stappen worden gezet en dat er nu eindelijk een strategie en een visie is. Echter, beide stukken voelen nu al achterhaald wat ons betreft en we moeten ze nog vast gaan stellen. In een tijd waarbij de urgentie van het klimaatprobleem steeds duidelijker wordt en multinationals en overheden op hun verantwoordelijkheid worden

91

gewezen door de rechter, en een groeiende hoeveelheid Nederlanders en ook Dordtenaren zich steeds meer zorgen gaan maken over het klimaat, komt dit college met een zeer conservatief plan, met wat ons betreft zeer weinig ambitie. We verwachten dan ook dat de realiteit deze stukken snel zal inhalen en dat de huidige plannen stevig moeten worden aangescherpt. Daarnaast komen er toch steeds meer signalen vanuit de markt dat vooruitlopen in dit proces loont op de lange termijn. We vinden het jammer dat het college hier kansen laat liggen. Wij denken dat meer lef in dit proces kan helpen om onze ambities voor de stad te realiseren. Voorzitter, de meeste huizen in Dordrecht moeten verwarmd gaan worden middels het warmtenet. D66 denkt dat een warmtenet veel potentieel heeft voor de warmtetransitie. Echter hebben wij ook zorgen over het huidige plan. Er is nog onvoldoende duidelijk waar de warmte voor dit net vandaan moet komen. De aangegeven potentiële bronnen kennen ook veel potentiële problemen, zowel pragmatisch als financieel. De voorzitter: De heer Loekemeijer? De heer Loekemeijer: Gaan we straks mensen verplichten zich aan te sluiten… De voorzitter: Mijnheer Loekemeijer? De heer Loekemeijer: Om het financieel rendabel te krijgen? De voorzitter: Mijnheer Loekemeijer, één seconde hoor.

Zou u misschien één centimeter meer afstand tot de microfoon willen houden, dan is het geluid beter. De heer Loekemeijer: Gaat het zo beter? Of wordt dit een financieel fiasco voor de gemeente als grootaandeelhouder? Wij zouden graag een beter uitgewerkt toekomstplan zien voor het warmtenet, wat betreft duurzaamheid en rentabiliteit. Daarnaast maken wij ons zorgen over de grote groep Dordtenaren met beperkte financiële problemen… Mogelijkheden om hun huis te verduurzamen. Energiearmoede ligt op de loer, met de nu al snel stijgende gasprijzen. De huidige middelen die beschikbaar zijn of gaan komen om deze groep te helpen verduurzamen, lijkt een druppel op een gloeiende plaat. Moet er niet veel meer gedaan worden voor deze groep? Ook dit is wat ons betreft onvoldoende uitgewerkt. Ook in de businesscases van de Eneco-gelden is hier, wat D66 betreft, veel te weinig geld voor uitgetrokken. Had dit college niet ooit beloofd verduurzamen prioriteit te maken in het uitgeven van het Eneco-geld? Wij zijn bang dat de huidige plannen straks… Dat we en onze energiedoelen niet halen en energiearmoede een groot probleem wordt in onze stad. Voorzitter, over twee jaar gaan we deze strategie en visie herijken.

Gaan we ze dan lichtjes bijschaven of moeten ze dan weer al grondig herzien worden en met name veel ambitieuzer? D66 denkt dat laatste, wat betekent dat er de komende twee jaar opnieuw onvoldoende gebeurt in een proces waarbij de urgentie hoog is en er snel gehandeld moet worden. De heer Portier: Voorzitter? De heer Loekemeijer: Dank u wel.

92

De voorzitter: Bij interruptie, de heer Portier. De heer Portier: Ja, de heer Loekemeijer heeft vaak het woord ambitieus in de mond genomen, maar ik heb hem niet gehoord over wat voor concrete maatregelen hij dan extra zou willen in deze RES. Wilt u meer windmolens, wilt u misschien een kerncentrale? Ik denk het niet. Wilt u een grotere oppervlakte van zonnepanelen zien? Wat wilt u dan met die ambitie? Want ambitie zonder concrete maatregelen leidt tot niets. De heer Loekemeijer: Ja, ik denk all of the above. Dus allemaal, zou ik zeggen. En meer wind, en meer zon. Wij zijn ook niet per definitie tegen kerncentrales, alleen is er een urgentie en mensen kunnen zeggen dat het niet waar is en diverse partijen hier zeggen ook dat het niet waar is, maar voordat er uiteindelijk een kerncentrale staat, zijn we echt minimaal twintig jaar verder en ook waarschijnlijk tien tot vijftien miljard euro verder. Dus is dat realistisch als het probleem… De heer …: Voorzitter? De heer Loekemeijer: Is dat realistisch als het probleem nu speelt? Ik denk het niet. Dus ik denk dat we in ieder geval nu snel moeten handelen en eigenlijk op alle gebieden. De heer Portier: Voorzitter? De voorzitter: Mijnheer Portier. De heer Portier: Waarom heeft u dan geen amendementen ingediend met wat u dan precies meer wilt? Want u zegt dat het allemaal anders moet, maar u doet geen voorstellen daarvoor.

De heer Loekemeijer: Nou, dat is omdat wij dit onderwerp natuurlijk uitvoerig en meerdere malen besproken hebben in de raad en als wij hier een vergaande motie of amendement over in zouden dienen, dan weten we ook dat dat het nooit gaat halen, dus dan ben ik uw en mijn tijd aan het verdoen. De heer Oostenrijk: Voorzitter? De voorzitter: Interruptie van de heer Oostenrijk. De heer Oostenrijk: Ja, voorzitter, de heer Loekemeijer, die hanteert ook de woorden, wij zijn bang. Nou is dat nu niet juist een wel erg somber beeld wat D66 schetst, terwijl ze tegelijkertijd zegt, en ik volg daarin de heer Portier, van, wij zijn grenzeloos in onze ambitie, maar geven niet aan waar dat in moet zitten. Ja, meer zon en meer wind. Dan zeg ik met de heer Portier, wilt u dus het hele eiland voorzien van zonnepanelen en windmolens? Want als het niet linksom kan, dan moet het bij u rechtsom. Wat wilt u? De heer Loekemeijer: Nou, wat wij zeggen, is een ambitieuzer plan, dus dat… Maar u maakt het wel heel zwart-wit nu, om dan maar gelijk het hele eiland vol te leggen met

93

wind en zon. Ik denk, ambitieuzer dan het nu is, dus inderdaad meer wind en meer zon. Maar dat betekent niet meteen het hele eiland volleggen, denk ik. De heer Oostenrijk: Nee, maar voorzitter, als het gaat om zon, is het voorstel in de RES eigenlijk vrij concreet. Het, laten we zeggen, optimaal gaan voor zon op daken en de restruimtes benutten voor zonnepanelen. Daar zit toch een begrenzing aan? Of wat wilt u meer? De heer Loekemeijer: Ja, daar zit inderdaad een begrenzing aan alleen wij hadden die grens iets verder gelegd. De heer Oostenrijk: Waar naartoe? De heer Loekemeijer: Ik denk meer zon en meer wind. De heer Oostenrijk: Meer zon en meer wind. Ja, maar u geeft voor geen meter aan wat dat dan betekent. De heer Loekemeijer: Ja, wilt u dan vierkante meters horen? De heer Oostenrijk: Ja, graag. De heer Loekemeijer: Weet u dan de vierkante meters die u wilt gaan realiseren op het eiland van Dordrecht? De heer Oostenrijk: De RES is daar vrij concreet in, die zet in op het handhaven zoals eigenlijk vastgesteld van de vijf windmolens, daar is ze helder in, en het zoveel mogelijk bekleden van daken en restruimtes van zon. Nou, veel concreter kan het niet zijn. De heer Loekemeijer: De RES laat ook een heel stuk ten westen van de A16 open voor eventuele wind. Dat is niet… Ja, dat is heel concreet, maar voor eventuele wind, dus er staat… Daar is nog een optie, wel of niet.

Dus wat ons betreft mogen daar een aantal windmolens komen te staan. De heer Oostenrijk: Nou, zeg dat dan. De heer Loekemeijer: Dat heb ik meerdere malen gezegd. De voorzitter: Oké, nou, dit was een leuk debatje. Ik zie verder geen vragen. Was dat ook uw termijn, mijnheer Loekemeijer? De heer Loekemeijer: Ja, dankjewel. De voorzitter: Dan gaan we naar GroenLinks, geef ik het woord aan mevrouw Kruger. Mevrouw Kruger: Ja, voorzitter, dank u wel. Nou, ik had een hele woordvoering maar we hebben gezegd, kort houden en ik heb al mijn voorgangers gehoord over hoe het allemaal kan. Ik ga proberen een korte samenvatting te doen van hoe wij als GroenLinks

94

hierin staan, wat over het algemeen ook wel bekend is. De RES zoals die voorligt, die heeft heel veel in zich om in ieder geval een eerste stap naar duurzame energieopwekking in zich te hebben. Wij denken echter dat er versnelling moet zijn en dat ook de energietransitie kan leiden tot verlaging van energierekening, tot werkgelegenheid en tot andere economische voordelen, juist nu in het coronatijdperk is een intensivering hiervan zeer gewenst. Hoe kan je dat met extra impuls versnellen? Nou, bijvoorbeeld de besparing, die is ook al genoemd, daarvoor dienen wij dan een motie in met het CDA, ChristenUnie en D66 en dat gaat er voornamelijk om dat je niet alleen naar de huizen kijkt die geïsoleerd kunnen worden, maar de RES noemt niet de energiebesparing op de industriële processen, daar valt nog aardig wat in te winnen. Daarvoor is de eerste motie die we indienen over energiebesparing. De tweede is slim evenwicht… Slimme en evenwichtige, duurzame energieopwekking, ik ga het toch nog een keer proberen met mijn windmolens, omdat de zonne-energie zeer eenzijdig is. Op grote schaal heb je daarvoor plaats nodig en ik weet net zomin als mijnheer Loekemeijer over hoeveel kilometers dat dat precies gaat, maar het vereist veel meer oppervlakte dan windmolens.

Wij dienen een motie in, niet zozeer om meer windmolens zomaar neer te zetten, maar in ieder geval de deur niet dicht te houden, zodat we kunnen gaan kijken of er ergens ruimte is. De heer Loekemeijer noemde bijvoorbeeld al de… Welke weg was het ook alweer? De A16, dank u wel. De A16. Er zijn echt nog wel plaatsen waar windmolens of windturbines geplaatst zouden kunnen worden en wij vragen alleen maar in de motie om die deur open te houden om, op het moment dat je ergens ruimte kan vinden waar ze geplaatst kunnen worden, om dat dan ook te doen. Dan hebben we nog een derde motie en die gaat over het tijdpad en dat heeft ook de heer Gündogdu al genoemd, we missen een tijdpad met concrete ijkpunten wanneer wat gaat gebeuren. Ja en tenslotte, voorzitter, de warmte. Het moet ons van het hart dat we in toenemende mate twijfels hebben of het warmtenet wel een optimale oplossing is in de mate waarin de transitie… Nou, ik had het nog opgezocht, dit is toch echt erg. Die transitie warmte visie, dat suggereert. Om te beginnen is duurzaamheid ervan allerminst gegarandeerd. Uit antwoorden op vragen die we daarover hebben gesteld, concludeer ik dat tachtig procent de maximale duurzaamheid is als het warmtenet met geo- en aquathermie wordt gevoed.

Tegelijk blijkt uit de bijlage van de RES dat er in Dordrecht slechts voor ongeveer drieduizend wooneenheden tegen zeer hoge kosten dat beschikbaar is. Daarnaast is de aansluiting van particulieren op het warmtenet voor hen vaak niet de goedkoopste oplossing. Tenslotte ligt er een substantieel financieel risico voor de gemeenschap en wij vragen de wethouder of die daarin onze twijfels kan wegnemen om toch dat warmtenet verder te ontwikkelen. Dat was hem, dank u wel. De heer Noldus: Voorzitter? De voorzitter: Ja, mijnheer Noldus, gaat uw gang. De heer Noldus: Een vraag aan mevrouw Kruger over de moties en ik was net iets te laat met drukken, dus ik denk, ik wacht even tot het einde. Maar over de eerste motie, die gaat over het besparen met name op de industrie, die wilt u erbij betrekken. Nou gaat de RES natuurlijk vooral in op de gebouwde omgeving, is de industrie, is een andere klimaattafel geweest, is een andere opgave, even heel plat gezegd. Wat

95

verwacht u van de gemeente om richting die bedrijven, richting de industrie dan de gewenste besparing daarop te realiseren? Kunt u daar wat duiding op geven? Mevrouw Kruger: Ja zeker, het gaat erover dat wij zeker ook… Hè, we hebben het nu ook over invullingen van de ‘…’ 4 en 1, 2 en 3 die daarvoor ook nog zijn. En dan kun je wel degelijk met eisen komen, of in ieder geval proberen de bedrijven zoveel mogelijk te stimuleren om ook de industriële processen zo zuinig mogelijk te doen. Dus dan hebben we het over circulaire economie waardoor dus geen nieuwe producten hoeven gemaakt te worden, we hebben het over op een goedkopere manier dingen te ontwikkelen waardoor je minder energie nodig hebt. De heer Noldus: Voorzitter, een vervolgvraag. Dan hebben we het dus niet over de grootschalige industrie, maar de kleinere bedrijvigheid, is mijn interpretatie. Goed, dan moet ik denken aan de… Ik weet niet zeker of het in de commissie was of in de technische behandeling, maar ook dat we de toelichting hebben gehad op dat juist de omgevingsdienst daar juist al heel proactief mee bezig is om bedrijven te helpen hoe je nou je bedrijfsvoering verder kan brengen en niet alleen te kijken naar de wettelijke maatregelen, maar hoe je nou meerjarig bedrijven echt goed kunt helpen een stap verder te zetten.

Dus hoe verhoudt uw motie zich tot hetgeen wat we eigenlijk al, bij woorden van de wethouder begrepen, op dit moment doen? Mevrouw Kruger: Nou, het gaat erover dat het nu buiten de RES valt, maar dat het in een vervolgproject in ieder geval moet worden meegenomen en daar dient die motie ook voor, om dat te stimuleren, om dat in ieder geval in een vervolgproces vast te leggen. De heer Noldus: Dus, even een vervolgvraag, voorzitter, dat ik het goed snap, u zegt eigenlijk, dit doen we al maar het staat niet in de RES, dus zullen we het erbij schrijven? Is dat dan de… Mevrouw Kruger: Het valt nu niet… Nu komt dat niet in de RES voor. Maar we denken dat als je dat niet meeneemt, dat je dan onvolledig bent. De heer Noldus: Oké, helder, voorzitter, dank u wel. De voorzitter: Mevrouw Kruger, was u ook klaar met uw termijn? Ja? Mevrouw Kruger: Ja, dank u wel. De voorzitter: Er zijn drie moties ingediend, eentje samen met CDA en ChristenUnie/SGP, motie 6, die heet energiebesparing. Dan motie M7, energietransitie Dordrecht, dat gaat over tijdpad, et cetera. En dan motie M8, dat is duurzame energieopwekking. Dan gaan we naar de volgende fractie, ChristenUnie/SGP-fractie. Mevrouw Klein-Hendriks, gaat uw gang. Mevrouw Klein-Hendriks: Dank u wel, voorzitter.

Voorzitter, de vanzelfsprekendheid van de steenkoolcentrales en het Groningse gas is voorbij en gemakkelijke keuzes zijn er niet meer bij, maar laten we niet in de reflex schieten om ons afhankelijk te maken van

96

oplossingen ver weg, toekomstig, experimenteel of vooral niet in de eigen omgeving. Eerder is gezegd, de handen aan de ploeg. Het gaat erom om nu te handelen en uitvoering te geven aan de energietransitie en de transitievisie warmte. Het parallel investeren in andere trajecten om projecten te starten, zoals de VVD aangeeft, dat klinkt aardig en dat moeten we misschien ook wel doen, maar tegelijkertijd betekent parallel werken nu dubbel geld beschikbaar hebben om de transitie vorm te geven. Ook het alternatief voor waterstof, dat kan, maar laten we in elk geval ook bereikbare opties niet vergeten. Eén van die bereikbare opties is windenergie, zo begrijpen we althans de motie van GroenLinks. Dat kan ook betekenen, zoals door CDA in de woordvoering naar voren is gebracht, windturbines bij of door bedrijven, mits dat ook, wat ons betreft, zou berusten op draagvlak en zorgvuldige landschappelijke inpassing. De zorgvuldige landschappelijke inpassing is voor ons ook voor andere vormen van energieopwekking, zoals zonne-energie, van belang, zoals bekend zal zijn op basis van de eerdere inbreng van de ChristenUnie/SGP. Voorzitter, in een welvarend land verwacht je geen honger en toch is er een enorme honger in dit welvarende land. In dit geval energiehonger.

Inzet op besparing scheelt niet alleen in de energierekening van de individuele inwoner, wat uitgespaard wordt, hoeft niet ook opgewekt te worden of efficiënter ingezet te worden. We hebben tijdens de commissievergadering aandacht gevraagd voor het bijschakelen ook van lokale installateurs en er kan veel worden gedaan in de voorlichting aan inwoners, ook inwoners die met uitbouw- of verbouwingsplannen zitten en hoe bespaar je of isoleer je? Wij dienen daarom de motie energiebesparing van het CDA en GroenLinks mede in. Tot slot, voorzitter, indien wij het belang… Wij vinden het belangrijk dat buurtcollectieven worden gestimuleerd. Een grootste uitdaging is namelijk ook draagvlak bereiken voor de energietransitie en die transitievisie warmte. Draagvlak kost tijd, dat begrijpen wij. Maar omdat de transitie ook een sociale component heeft, vinden wij het werken aan het vertrouwen van belang, want wat ik ook al aangaf tijdens de commissiebehandeling, alleen ga je wel sneller maar samen kom je verder. Dat laatste, dat verder komen, verder dan ook de huidige invulling in de RES, dat is toch wel het doel. Tot zover, voorzitter. De voorzitter: Hartelijk dank. Ik zie geen interrupties, dan gaan we naar de PVV-fractie. Mevrouw Rutten, gaat uw gang. Mevrouw Rutten-Alberts: Voorzitter, we houden het kort.

De PVV is van mening dat de voorstellen een aantal elementen bevatten, maar we hebben kritiek op de oplossingsrichting zoals deze is voorgesteld. We zijn positief over de geen-spijtmaatregelen zoals je huis isoleren of het plaatsen van zonnepanelen op je dak. We vinden wel dat huiseigenaren dit zelf moeten betalen, de kosten mogen in geen geval worden afgewenteld op mensen die geen eigen huis hebben. Huurders zijn vaak de mensen met de smalste beurs en daarom geen subsidies voor isolatie of zonnepanelen. Wij vinden ook dat huurders er door de energiemaatregelen nooit op achteruit mogen gaan. Als… Mevrouw Kruger: Voorzitter? De voorzitter: Mevrouw Kruger.

97

Mevrouw Kruger: Ja, ik wil graag van mevrouw Rutten horen over huurders, want huurders in het algemeen… Je hebt allerlei soorten huurders. Je hebt ook huurders die voor hele hoge huur in een huis zitten, dus… En die hebben, die kunnen dan prima dat betalen, dus ik snap niet zo goed wat u zegt over, huurders hebben per definitie een kleine beurs. Mevrouw Rutten-Alberts: Ik zeg niet per definitie, ik zeg vaak zijn dat de mensen met de smalste beurs. Niet per definitie. Mevrouw Kruger: U zegt dat huurders vaak de mensen met de smalste beurs zijn? Mevrouw Rutten-Alberts: De mensen met de smalste beurs zijn, ja. Mevrouw Kruger: Oké. Nou, dat weet ik niet, of dat zo is, maar goed. Mevrouw Rutten-Alberts: Wij vinden ook dat huurders er door de energiemaatregelen nooit op achteruit mogen gaan. Als een huis van een huurder wordt geïsoleerd, dan mag de huurverhoging nooit meer zijn dan het bedrag dat aan energie wordt bespaard. Wij zijn ook tegen het plaatsen van zonnepanelen op landbouwgrond en natuurlijk ook tegen windmolens die veel overlast geven en veel vogels het leven kosten. De PVV is positief over het gebruik… Mevrouw Kruger: Voorzitter? De voorzitter: Mevrouw Kruger. Mevrouw Kruger: Ja, ik hoor mevrouw Rutten zeggen, wij zijn tegen het plaatsen van windmolens op landbouwgrond. Nou wil het feit dat er toevallig net een… Nee, windmolens. Ja, zonnepanelen, maar ook windmolens.

Mevrouw Rutten-Alberts: Op landbouwgrond. En we zijn ook tegen het plaatsen van windmolens. Mevrouw Kruger: Ja, nou wil het geval dat we toevallig net een brief hebben binnengekregen van een landbouwer die zegt van, jongens, kom maar op met een aantal windturbines want ik vind dat wel prettig, dan kan ik op die manier mijn bedrijf beter runnen. Hoe staat u daar dan tegenover, als landbouwers zelf zeggen van, we willen die windturbines plaatsen? Mevrouw Rutten-Alberts: Ja, ik ben nog steeds tegen windturbines, maar als die persoon dat echt zelf wil, dan is dat net als met zonnepanelen, dan is dat zijn eigen keuze. Als hij kan leven met de slagschaduw en het geluid en de vogels die hij regelmatig gaat vinden op zijn terrein, dan is dat zijn keuze. Mevrouw Kruger: Ja, voorzitter, mag ik daar nog even op reageren? Over… De voorzitter: Zeker.

98

Mevrouw Kruger: Want dat zijn altijd de geijkte antwoorden, van ja, god, er gaan heel veel vogels dood, dat kan. Tegenwoordig zijn er heel veel nieuwe oplossingen gevonden, bijvoorbeeld door de wieken een bepaald zwart vlak te geven, waardoor de vogels niet meer er tegenaan vliegen, er zijn allerlei andere soorten windturbines en ook daarbij geldt, we moeten daar zeker op letten, dat we dan kijken naar de juiste placering van waar de windmolens staan. Dan heeft u ook gelijk met slagschaduw en dat soort dingen, maar het is mogelijk en deze landbouwer heeft er specifiek om gevraagd om dat op zijn grond neer te zetten, omdat hij daar kennelijk aan kan voldoen. Mevrouw Rutten-Alberts: Dan zou ik eerder kiezen voor van die luchtwokkels of dergelijke, wat toch minder… Mevrouw Kruger: Ja, whatever, maar… Mevrouw Rutten-Alberts: Maar goed. We… Dat is dan voor de volgende keer, als dat ter sprake komt. Wat betreft de warmtenet, daar zijn wij positief over. De restwarmte van industrie en de afvalcentrale, dat is prima. De PVV zal echter nooit akkoord gaan met de houtstookcentrales, omdat deze de lucht onnodig vervuilen.

Wat betreft de oplossingsrichting denken wij aan andere oplossingen die… Onze voorkeur gaat uit naar het opwekken van elektriciteit in thoriumcentrales, waterstofcentrales of kerncentrales, dus wij zien positieve punten, maar wij zijn het niet eens met de oplossingsrichting. De heer Loekemeijer: Voorzitter? De voorzitter: De heer Loekemeijer. De heer Loekemeijer: Ja, ik hoor de PVV spreken over thoriumcentrales, kan de PVV aangeven hoeveel commercieel rendabele thoriumcentrales er op dit moment zijn in de wereld? Mevrouw Rutten-Alberts: In de wereld? Rendabel? Geen idee, dat zou ik eerst moeten googelen. De heer Loekemeijer: Die zijn er namelijk niet, kan ik u vertellen. Mevrouw Rutten-Alberts: Nee, maar dat geldt ook nog… De heer Loekemeijer: Op dit moment bestaat er nog geen enkele commercieel rendabele thoriumcentrale in de wereld. Mevrouw Rutten-Alberts: Daar moeten we dan naar kijken, wat dat dan… De heer Loekemeijer: Experts zeggen daarover dat de eerste werkende thoriumcentrale waarschijnlijk 2050 wordt en dat dat honderd miljard kost aan ontwikkelingskosten voordat het zover is. Mevrouw Rutten-Alberts: Maar als we er nu niet naar kijken, gaan ze er nooit komen.

99

De heer Loekemeijer: Ja, ja, ja. Dat is waar, ja. Mevrouw Rutten-Alberts: Waarvan akte. De voorzitter: Oké, mevrouw Rutten, gaat u verder. Mevrouw Rutten-Alberts: Ja, voorzitter, afsluitend. De energie- en warmtevisie bevatten positieve punten, maar we zijn het niet eens met de oplossingsrichting. De PVV zal daarom ook tegen stemmen en ook tegen alle ingediende moties en amendementen op deze punten. Dat was mijn woordvoering, voorzitter. De voorzitter: Dank u zeer. Dan gaan we door naar de SP-fractie, of is er nog een interruptie? Mevrouw Kruger: Voorzitter, ik heb nog één vraag, ja. De voorzitter: Ja, mevrouw Kruger, laatste vraag. Mevrouw Kruger: Over het warmtenet, want mevrouw Rutten noemt van, de restwarmte hè, die van de vuilverbranding, maar hoe kijkt u er dan tegenaan dat we steeds minder vuilverbranding hebben, want we zijn aan het… Met circulair bezig, we zijn aan het besparen en hergebruiken. Dus in de warmte… In de vuilverbranding komt steeds minder warmte vrij. Mevrouw Rutten-Alberts: Nou, ik denk niet dat we op het punt komen dat we geen afval meer hebben. Ik denk dat we misschien nog tien procent kunnen besparen op het afval wat we produceren, maar afval zullen we altijd blijven houden.

Mevrouw Kruger: Ja, maar het afval wordt steeds minder omdat ook de producenten van het plastic bijvoorbeeld, er wordt steeds meer uitgevonden om minder plastic te gebruiken, sowieso al. Dus in die zin zullen we al minder afval krijgen. Het galmt hier toch verschrikkelijk, of is dit alleen… Mevrouw Rutten-Alberts: Er zit een galm in, inderdaad. Mevrouw Kruger: Ja, er zit een galm in. Het is echt nodig dat het… Maar goed, nee, ik bedoelde hè, daarom gaf ik ook al aan dat wij zo onze twijfels hebben bij het idee dat er zoveel door de vuilverbranding aan restwarmte oplevert en dat we eerder met aqua- en geothermie, dat we dat… Mevrouw Rutten-Alberts: Dat zijn ook goede oplossingen, daar kunnen wij ook achter staan. Mevrouw Kruger: Oké. De voorzitter: Goed, dank u wel. De heer Van Verk: Voorzitter?

100