RIB 83 - Bijlage 2 Rapportage KWH woningverdeelsysteem WiZ

4

Kinderen

Geen eigen woning (dakloosheid voorkomen of verplicht huidige woning moeten verlaten).

Ook uit het KWH-Luisterpanel komen soortgelijke redenen naar voren. Het verplicht verlaten van de woning, ouders met kinderen bij een scheiding en het overlijden van een partner (hoofdhuurder) komen daar als top drie naar voren.

Acute zorg

Persoons kenmerken

Geen eigen woning

Juni 2021

Een accentverlegging of een aardverschuiving?

Bewonersgroepen

10

4. Een accentverlegging of een aardverschuiving? Aanpassingen in klantbediening

Een aanpassing van het systeem kan eigenlijk niet zonder een aanpassing van de dienstverlening. Hoewel het dienstverleningsniveau niet het onderwerp was van de onderzoeken is er veel over gesproken en gezegd. Zo is vanaf het eerste deel van het onderzoek duidelijk dat ‘Persoonlijk’ een belangrijke waarde is voorde doelgroep. Uit het derde deel bleek dat dit met name ging om het rekening houden met de persoonlijke situatie maar ook zegt 30% dat persoonlijk contact ook belangrijk is. Dit persoonlijke contact is dan met name belangrijk als het vinden van een woning niet lukt of als iemand in een laatste fase van zijn zoekproces zit.

> “Je belt op omdat je via de mail bijvoorbeeld niet kan beschrijven wat er speelt’”. En men vindt een mail altijd harder overkomen. Een luisterend oor is belangrijk.

Ook uit het vierde deel blijkt dat woningzoekenden soms een fysiek contactmoment missen. Ze missen de persoonlijke aandacht en de menselijke maat met name in situaties waarbij het niet goed gaat. Een voorbeeld: Deze persoon ontvangt een afwijzing voor urgentie per mail: ‘Mijn urgentie was afgewezen, maar ik had geen idee waarom. Bel me op en leg het me uit, dan had ik ook de moeite niet gedaan om bezwaar aan te tekenen. ”

Ook is het onduidelijk waar men met vragen in lastige situaties terecht kan. Ze ervaren soms dat ze naar elkaar worden doorverwezen. Ook in het Luisterpanel wordt gesproken over persoonlijk contact. De deelnemers vinden persoonlijk contact belangrijk. In een persoonlijk gesprek kan een woningzoekende uitleg krijgen over het systeem, persoonlijke vragen stellen en er is meer begrip, beredeneert men hier.

Juni 2021

Een accentverlegging of een aardverschuiving?

11

4. Een accentverlegging of een aardverschuiving?

Conclusie richten we onze pijlen op spoed(wens)zoekers dan spreken we misschien wel degelijk van een aardverschuiving. Volgens spoed(wens)zoekers moet het systeem meer rekening houden met de persoonlijke huidige situatie zodat bijvoorbeeld ouders met kinderen uit een scheiding sneller een woning vinden. Inschrijfduur is dan ondergeschikt. Toch is een aantal kritische noten hier op hun plek. Want als de huidige persoonlijke situatie de grootste rol gaat spelen binnen het verdelen van woonruimte, wat gebeurt er dan met woningzoekenden die jaren hebben ‘gewacht’ op een woning en wooncarrière willen maken zonder dat daar een urgente oorzaak voor is? In een situatie waarbij we ons alleen richten op spoedzoekers en spoedwenszoekers, komt deze doelgroep er niet meer tussen. Bovendien wordt inschrijfduur nog steeds heel belangrijk gevonden (met name door wenszoekers en voorzorginschrijvers). Het lijkt voor sommige zelfs een verworven recht.

INSCHRIJFDUUR

Recht

Lange inschrijfduur geeft meer recht op een woning.

Hoe kijken mensen tegen inschrijven aan? Verzekering

> ‘Als iemand graag wil verhuizen en die heeft daar 20 jaar geld voor betaald, kun je eigenlijk niet zeggen dat het niet eerlijk is."

Natuurlijk is deze situatie gecreëerd omdat in het huidige systeem inschrijfduur ook zo'n dominante rol heeft. En omdat het in het heden de meest objectieve manier is om te verdelen. Te snel overgaan naar een volledig nieuw systeem, waarbij bijvoorbeeld inschrijfduur ondergeschikt is aan de persoonlijke huidige situatie, zal voor een hele grote groep ingeschreven woningzoekenden aanvoelen als oneerlijk en onterecht.

Eerlijk en objectief Motivatie-

Bovendien moeten we niet uit het oog verliezen dat, hoewel niet geborgd in het huidige systeem, er al velen mogelijkheden zijn die wel rekening houden met de persoonlijke situaties van bepaalde groepen met een urgente verhuisbehoefte. Dat vereist echter wel dat deze actief op zoek gaan naar deze mogelijkheden.

Juni 2021

Een accentverlegging of een aardverschuiving?

12

5. Drie scenario’s die mogelijk zijn op basis van uitkomsten van dit onderzoek Hoewel de resultaten van dit onderzoek aanleiding geven tot aanpassingen aan het systeem, is het compleet aanpassen van het systeem natuurlijk geen gegeven. Er zijn nog geen besluiten genomen, toch doet KWH wel alvast een voorzet voor een aantal scenario’s die mogelijk zijn op basis van de uitkomsten van dit onderzoek Hierbij is elk scenario steeds een grotere aanpassing ten opzichte van het huidige systeem. Uiteraard is geen aanpassingen doorvoeren ook nog een mogelijkheid waar WiZ voor kan kiezen. Maar deze optie laten we buiten de scenario's. Scenario 1

Scenario 2

Scenario 3

1.

Uitbreiden en versoepelen urgentiebeleid: is het mogelijk om een deel van de redenen die genoemd worden en ‘recht’ geven op gegunde prioriteit toe te voegen aan het urgentiebeleid?

Naast de punten uit scenario 1 en 2 ook: 1. Verkennen welke persoonlijke situaties ‘bewijsbaar’ kunnen worden gemaakt en uit vanuit scenario 2 het meest voorkomen.

2.

Minder woningen verloten om de toename op basis van soepelere urgentie op te kunnen vangen.

Naast de punten uit scenario 1 ook: 1. De inschrijfprocedure aanpassen zodat men meer weet van de woningzoekenden en de persoonlijke situatie. Hierin sorteer je voor op aanpassingen aan het systeem maar voer je nog niet uit. Op deze wijze krijgt men inzichten in hoe groot groepen zijn en welke situaties spelen.

3.

Een communicatiecampagne starten over dat nu ook niet alle woningen via inschrijfduur worden verdeeld en waarom dat is. Het kweken van goodwill maar ook woningzoekenden beter bekend maken met alternatieve regelingen.

4. Verkennen hoe zonder het aanpassen van het systeem wel de klantbediening kan worden aangepast zodat bij lastige situatie men makkelijker toegang heeft tot persoonlijk contact en een luisterend oor.

Juni 2021

2.

Ook reeds ingeschrevenen stimuleren meer informatie te delen en deze up te date te houden.

3. Verkennen hoe je tijdelijke huisvesting in kan zetten bij de meest urgente groep zonder dat zij hun inschrijfduur verliezen. We vermoeden dat woningzoekenden nu vaak spoedwenszoekers zijn omdat ze bij het kiezen van de eerste de beste woning hun inschrijfduur verliezen. Als dit kan worden aangepast dan zullen deze woningzoekenden wellicht sneller een minder geschikte (en populaire) woning accepteren.

Een accentverlegging of een aardverschuiving?

2.

Naast punten toekennen voor inschrijfduur ook punten toekennen voor een bepaalde nijpende situatie waar men in zit. Dit lijkt als het ware op de werkwijze die de stadsregio Amsterdam vanaf deze zomer gaat hanteren. Naar onze mening zullen punten voor het actief zoeken niet aanslaan. Deze vervuilen onnodig het proces omdat er woningzoekenden zullen zijn die gaan reageren zonder dat ze daadwerkelijk al op zoek zijn. Ook denken wij dat het aantal situaties in het ‘Amsterdamse model’ te beperkt is.

3. Op basis van de verkenning in de fase hiervoor bepalen welke nijpende situaties voorkomen en in welke mate om zo een juiste balans te vinden tussen wachtpunten en situatiepunten. 13

BIJLAGE: BEKNOPTE SAMENVATTING VAN DE 5 ONDERZOEKSDELEN

Onderzoeksdeel 1: belangrijkste conclusies uit diepte-interviews Algemene conclusies 1 Er is behoorlijk wat diversiteit tussen zoekers. Dit ligt met name aan de type zoeker. Spoedzoekers beredeneren meer vanuit hun eigen situatie. Woningzoekenden die niet direct op zoek zijn maken meer rationele afwegingen. 2. Alle respondenten vinden dat er uitzonderingen moeten worden gemaakt in urgente situaties. De manier waarop je dat moet doen of aan wie, dat verschilt wel tussen personen. Conclusies m.b.t. nieuwe waarden 1. Persoonlijk - makelen - hulp bij het zoeken: deze termen liggen in eikaars verlengde. Meerdere personen geven aan dat voor een goede/eerlijke verdeling je veel subjectiever moet gaan verdelen en met meer zaken rekening moet houden dan leeftijd en inkomen. De huidige situatie is te 'steriel'. Om eerlijk te verdelen moet je meer weten van de zoeker. Bij het inschrijven door wat meer persoonlijke vragen te stellen en in de ‘eindsprint’ door meer persoonlijk contact en gerichte hulp. 2. Sociaal: personen die het hardst nodig hebben als eerste aan de beurt. Dit raakt ook weer persoonlijk benadering. 3. Hoewel geen waarde, hoorden we ook: inschrijfduur is een verworven recht. Twee personen noemen ook dat dat aan de persoon is gekoppeld en niet aan een organisatie. Conclusies m.b.t. ‘bestaande’ waarden 1. Eerlijkheid is voor bijna alle respondenten de belangrijkste waarde.

Ook zeggen alle geïnterviewden dat rekening houden met verschillende doelgroepen het eerlijkste is. Dat het daarmee ingewikkelder wordt (en ook minder transparant) is niet erg. 2. Eerlijkheid wordt ook heel verschillend geladen. Zo noemen geïnterviewden:

Juni 2021

a. b

3.

4.

5.

gelijke kansen voor verschillende groepen, de verhouding tussen aanbod aan woningen en passendheid bij de zoekers moet in balans zijn. Oftewel als 40% van de zoekers door hun inkomen alleen in aanmerking komen voor woningen boven de aftoppingsgrens, dan zou dit idealiter ook 40% moeten zijn van het aanbod dat vrijkomt. c. Dat corporaties de regels volgens of kunnen uitleggen wat ze hebben gedaan. Sommige hebben nu wel het idee dat niet alle woningen worden geadverteerd. Keuzevrijheid is in de meeste gesprekken het minst belangrijk van de vier waarden. Het is volgens de meeste geïnterviewden je eigen keuze hoe specifiek jij je woonwensen maakt en hoeveel van die wensen je los wilt laten om eerder aan de beurt te komen. De keuze is dus: wachten of concessies doen. Voor een deel van de personen is transparantie niet per se de belangrijkste waarde of een randvoorwaarde. Oftewel: als er meer regels nodig zijn om eerlijk te verdelen dan is dat maar zo. Wel moet je als je er naar vraagt altijd goed geholpen worden en gerichte antwoorden krijgen. Een aanvullende voorwaarde is misschien wel dat de zoekers het systeem, de corporatie en deels ook andere zoekers moeten vertrouwen. Geïnterviewden noemen hierbij de terugkoppeling van aan wie woningen zijn toegewezen waarop ze hebben gereageerd. Transparantie in de praktijk in plaats van in theorie.

Keuzevrijheid is het minst belangrijk maar wordt ook verschillend beleefd. Van personen die vinden datje altijd moet kunnen kiezen tot personen die vinden dat de corporatie meer moet reguleren dan ze nu al doen.

Een accentverlegging of een aardverschuiving?

15

Onderzoeksdeel 2: welke waarden vinden woningzoekenden, stakeholders en medewerkers belangrijk (spontaan genoemd) Woningzoekenden vinden het belangrijk dat: • Er wordt gekeken naar de urgentie van verhuizen, de persoonlijke omstandigheden, kijken en luisteren naar de specifieke situatie/behoefte. • Er wordt gekeken naar inschrijftijd (wachttijd, inschrijfduur). • Eerlijk wordt verdeeld, waarbij iedereen een gelijke kans heeft. • Er rekening wordt gehouden met de samenstelling van wijken, leefbaarheid, gemêleerde wijken, en dat bewoners passen bij elkaar. • Er ook kansen zijn voor jongeren, starters, mensen met een korte inschrijfduur. • Het past bij het inkomen. • Er voorrang is binnen eigen gemeente, eigen volk eerst • Er rekening wordt gehouden met leeftijd. • Het transparant en inzichtelijk gebeurt

Juni 2021

Medewerkers vinden het belangrijk dat: • Het transparant en duidelijk is • Het eerlijk gebeurt. • Er passend wordt toegewezen, goed kijkend wie je waar plaatst. • Er gekeken wordt naar urgentie/persoonlijke situatie. • Er rekening wordt gehouden met de leefbaarheid, tegengaan van segregatie en diversiteit in wijken.

Stakeholders vinden het belangrijk dat: • Er wordt ingezet op leefbaarheid, tegengaan van segregatie, diversiteit in wijken • Er wordt gekeken naar urgentie, persoonlijke situatie. • Lokale bewoners voorrang krijgen, lokale binding. • Er passend wordt toegewezen, kijkend wie je waar plaatst. • Er eerlijke kansen zijn, zorg voor doorstroming

Een accentverlegging of een aardverschuiving?

16

Onderzoeksdeel 3: belangrijkste waarden volgens woningzoekenden (geholpen) [Totaal] Welke drie antwoorden vindt u het belangrijkste bij het verdelen van woningen? passend bij inkomen MBi^^^^^BB inschrijfduur BBBI^BBB^B gelijke kansen voor iedereen BHBBBI^^^^^^BHBi persoonlijke situatie BB^^^BBBB leefbaarheid, de buurten goed houden BBB^^^^^BIBHI 19% eerlijk MMBIMB 19% passend bij gezinssituatie BI^B^BB 17% binnen eigen gemeente ■^■B^^BBBB 17% passend bij leeftijd ■BB^^BIBBB 17% grootste noodzaak eerst BI^^^^BBHB 14% lang kunnen blijven wonen I^BB^BHB 12% keuzevrijheid ^^BB^H^B 12% goed kunnen wonen i^^BBB 10% goede doorstroming BBBHB 8% bewoners passen bij elkaar ^BB 7% transparant ^B^BH 7% klantgericht BH 4% meedenken/adviseren BB 3% persoonlijk Bi 3% efficiënt BI 2% inzichtelijk B 2% betrokken ■ 2% meer sturing door corporaties R 1% minder sturing door corporaties | 1% anders BB 4% weet niet/geen mening H 1%

Juni 2021

BB 29% ■i 28% 26% 25%

In deel 3 hebben we de antwoorden uit deel 2 getoond aan woningzoekenden en ze er maximaal 3 laten kiezen. De waarden zoals deze vooraf aan het onderzoek zijn geformuleerd, zijn geen van allen in de top 5 terecht gekomen. Dat wil niet zeggen dat deze waarden niet belangrijk zijn. Woningzoekenden zijn echter meer geneigd om concretere antwoorden te kiezen zoals passend bij inkomen, inschrijfduur, gelijke kansen en de buurten goed houden.

Passendheid is belangrijk voor woningzoekenden. Zo wordt passend bij inkomen als belangrijkste waarde bij het verdelen van woningen genoemd. Maar ook passend bij gezinssituatie en leeftijd staan in de top 10. Verder valt op dat overeenkomstig met de bevindingen uit onderzoeksdeel 2 inschrijfduur erg belangrijk wordt gevonden door een behoorlijk deel van de woningzoekenden. Onder spoedzoekers is inschrijfduur echter een stuk minder van belang. Zij hechten meer waarde aan gelijke kansen voor iedereen en persoonlijke situatie. Tot slot valt op dat slechts 7% van de woningzoekenden transparantie uit deze lijst als belangrijkste aanmerkt. Verderop in de rapportage blijkt echter dat transparantie toch belangrijker wordt bevonden dan hieruit kan worden aangenomen.

Een accentverlegging of een aardverschuiving?

17

Onderzoeksdeel 3: belang van bestaande waarden erg hoog onder woningzoekenden Wanneer we de woningzoekenden direct vragen naar het belang van de waarden die reeds door bestuurders en beleidsmedewerkers in de fase voorafgaand aan het onderzoek zijn geformuleerd, wordt duidelijk dat deze door een groot deel belangrijk worden gevonden. Eerlijkheid voert deze lijst dan aan, 85% van de woningzoekenden

vindt deze waarde (zeer) belangrijk. Ook de waarden die zijn toegevoegd vanuit de eerste twee fases van het onderzoek worden door het merendeel van de woningzoekenden belangrijk gevonden. Maar deze 2 waarden staan wel onder aan in de lijst.

[Totaal] Kunt u aangeven in hoeverre u de volgende zaken van belang vindt bij het verdelen van woningen? De woningen worden op een eerlijke manier verdeeld

33%

Er is voldoende keuzevrijheid

41%

Er wordt voldoende rekening gehouden met het goed kunnen wonen

38%

39%

De woningen worden op een transparante manier verdeeld

40%

36%

De manier van verdelen houdt voldoende rekening de toekomst van de woningzoekende

De manier van verdelen is persoonlijk

■ zeer belangrijk

Juni 2021

52%

belangrijk

neutraal

onbelangrijk

29%

25%

■ zeer onbelangrijk

Een accentverlegging of een aardverschuiving?

B

41%

38%

40%

Ki 23 4%1%7%

:%8%

weet niet / geen mening

18

Onderzoeksdeel 3: inschrijfduur als enige waarde heeft ook een hoop tegenstanders Om een beter beeld te krijgen over hoe woningzoekenden aankijken tegen systeem te begrijpen. woonruimteverdeling, hebben we een aantal stellingen voorgelegd. Hieruit wordt weer • Van de woningzoekenden vindt 50% niet dat inschrijfduur het enige is dat zou iets meer duidelijk. moeten tellen bij het verdelen van woningen. Dit zijn vooral jongere Een hele grote groep is het eens met de stelling dat het belangrijk is om te weten wat in hun (specifieke) situatie de mogelijkheden zijn. Dit ondersteunt de bevindingen uit de eerste en tweede fase; namelijk de roep naar een systeem dat meer rekening • houdt met de persoonlijke situatie. • Hoewel transparantie niet vaak top of mind is bij woningzoekenden (fase 2) en ook in de lijst op pagina 8 door slechts 7% als belangrijke waarden wordt aangeduid, vindt • 85% van de woningzoekenden het wel belangrijk om de regels te weten en het

•

woningenzoekenden (t/m 45 jaar) en spoed(wens)zoekers. Bijna een derde (31%) is juist wel van mening dat inschrijfduur het enige is dat zou moeten tellen. Van de woningzoekenden vindt 44% dat het verdelen van woningen helemaal anders moet, 29% staat neutraal tegenover deze stelling en 12% is het hier niet mee eens. Woningzoekenden zijn verdeeld over de stelling dat corporaties meer moeten sturen bij het verdelen van woningen.

[Totaal] In hoeverre bent u het eens met deze stellingen? Belangrijk te weten wat in mijn situatie de mogelijkheden zijn

57%

Belangrijk regels te weten bij het verdelen van woningen en systeem goed te begrijpen

45%

Bij verdelen van woningen is het vooral belangrijk dat alle groepen gelijke kansen hebben om een woning te vinden

17%

Verdelen van woningen moet helemaal anders

16%

Juni 2021

11%

Corporaties moeten meer te zeggen hebben over wie waar mag en kan wonen

6% ,

zeer mee eens

mee oneens

mee eens

neutraal

40%

24%

Uitzonderingen voor woningzoekenden met grotere noodzaak zijn goed

Bij verdelen van woningen is inschrijfduur het enige dat zou moeten tellen

34%

42%

13'

4%; TT

41%

28%

20%

3%~ 31%

24% «zeer mee oneens

Een accentverlegging of een aardverschuiving?

____

22%

15% 19%

9%

| JU

EM

weet niet / geen mening

19

Onderzoeksdeel 3: om aan te sluiten bij de waarden van de woningzoekenden, moet er meer worden ingezet op gelijke kansen en persoonlijke situatie [Totaal exclusief voorzorginschrijvers] Verschillen tussen gewenste en huidige waarden bij het verdelen van woningen. gelijke kansen voor iedereen persoonlijke situatie eerlijk leefbaarheid, de buurten goed houden keuzevrijheid goed kunnen wonen binnen eigen gemeente goede doorstroming lang kunnen blijven wonen transparant passend bij gezinssituatie bewoners passen bij elkaar meedenken/adviseren klantgericht passend bij leeftijd efficiënt betrokken inzichtelijk persoonlijk anders passend bij inkomen minder sturing door corporaties grootste noodzaak eerst meer sturing door corporaties inschrijfduur

jZZZZZZZZZ' ZZZ.Z.Z.Z.Z.Z.Z.Z ZZZ7ZZTZZ MMMMM ‘Z’ZZZ’ZZ 5% 5% ZZZZZZZZZL ,ZZZ 3% iZZZZZZZZZ

■M■Mi■ 19% ■MM 16% 12% 12% 15%

9%

13% 7%

□ huidig

Juni 2021

Gewenst - huidig

■M 30% 28%

ZVJZZZZZ.” 16% .Z.ZZ.ZJZ 4% TZ 2% 3% .Z.ZZZ 3%4% ‘ZZZZZZZZZZZZZZZZZZZ 13%% MN 3% 3% 'fj 1%2% Hft2%2% ZZZZj3%4% “ZZVZ'Z'ZZ'3% 7% WNNMNNMINNH jZZZZZ^ZZZZZZZZZZZZZZSJ 29% BÜ33> 3% ZZZZZZZZZZZZZZ ■_-_133O 18% iBZZSZZZZZT) 8% MHmHHMMÏmiMÏw HZ23E.__""

|OVP

46%

21% 17% 12% 10% 8% 7% 6% 6% 6% 5% 3% 2% 2% 1% 1% 0% 0% 0% -1% -1% -2% -2% -4% -7% -22%

In de grafiek hiernaast zijn de resultaten van 2 vragen gecombineerd. De grafiek in het blauw laat zien wat woningzoekenden belangrijk vinden. De resultaten in het rood (stippellijn) geven weer in hoeverre de waarden passen bij de manier waarop woningen nu worden verdeeld. De waarden die hierin het meest verschillen, die belangrijk worden gevonden maar in het huidige systeem onvoldoende terugkomen, verdienen aandacht. Deze zijn met groen aangegeven.

«gewenst

Een accentverlegging of een aardverschuiving?

20

Onderzoeksdeel 3: keuzevrijheid minst van toepassing op huidig systeem

Wanneer we de woningzoekenden direct vragen naar de mate waarin de waarden die reeds door bestuurders en beleidsmedewerkers zijn geformuleerd van toepassing zijn op het huidige systeem, zien we dat nog een aanzienlijke groep deze waarden niet van toepassing vindt. Dit geldt met name voor de waarde keuzevrijheid. Verder vinden ook ruim vier op de tien woningzoekenden dat de corporaties te weinig kennis hebben over woningzoekenden om de woningen goed te kunnen verdelen. Dit doet erg denken aan een quote uit de eerste fase: ‘De huidige situatie is te ‘steriel’. Om

eerlijk te verdelen moet je meer weten van de zoeker. Bij het inschrijven door wat meer persoonlijke vragen te stellen en in de ‘eindsprint’ door meer persoonlijk contact en gerichte hulp. ’ Wanneer besloten wordt om meer in te zetten op persoonlijke omstandigheden bij het verdelen, wordt het een uitdaging om het systeem hierop aan te passen.

[Totaal] In hoeverre vindt u de volgende zaken van toepassing op de huidige manier van het verdelen van woningen? Er is voldoende keuzevrijheid

Corporaties hebben voldoende kennis over woningzoekenden om vrijgekomen woningen goed te kunnen verdelen De huidige manier van verdelen houdt voldoende rekening met de toekomst van de woningzoekende

24%

11%

30%

15%

20%

De huidige manier van verdelen is persoonlijk

15%

20%

De woningen worden op een transparante manier verdeeld

12%

De woningen worden op een eerlijke manier verdeeld

10%

Er wordt voldoende rekening gehouden met het goed kunnen wonen

■ 1 helemaal niet van toepassing

Juni 2021

23%

2

3

4

8%

S3E3 OSSME33MMI

21% [•TO

15%

■ 5 helemaal van toepassing

Een accentverlegging of een aardverschuiving?

K3 weet niet / geen mening

21

Onderzoeksdeel 3: hoe laden woningzoekenden de ‘reeds bepaalde’ kernwaarden Eerlijk Eerlijk wordt van de reeds geformuleerde waarden als het meest belangrijk gezien. Onder de woningen eerlijk verdelen, verstaan woningzoekenden vooral dat er meer rekening wordt gehouden met de persoonlijke situatie. Ook het ervoor zorgen dat iedere doelgroep evenveel kans maakt op een woning, wordt gezien als invulling van eerlijk.

Transparantie Dit houdt voor woningzoekenden vooral in dat de kansen van het toewijzen van de woning inzichtelijk worden gemaakt. Daarnaast wordt ook het vooraf duidelijk zijn over de regels van toewijzing als transparantie gezien. Ook hier zijn woningzoekenden het niet eens of er meer regels moeten komen zodat iedereen kans maakt op een woning of juist minder regels en dat transparantie belangrijker is.

Persoonlijk Onder persoonlijk verstaan woningzoekenden vooral het rekening houden met de persoonlijke situatie bij de toewijzing, gevolgd door meer persoonlijk contact. Persoonlijk contact is vooral gewenst bij het zoeken naar een woning.

Goed Wonen Goed wonen staat voor een goed onderhouden, comfortabele woning. Maar ook deze waarde weet men terug te voeren naar passend bij de wensen en persoonlijke situatie van de woningzoekenden.

Keuzevrijheid Deze waarde wordt door woningzoekenden vooral gezien als de vrijheid om te reageren op woningen van verschillende huurprijzen en typen. Woningzoekenden zijn verdeeld over wat nou belangrijker is; veel meer keuzemogelijkheid waardoor het lastiger wordt om eerlijk te verdelen of juist minder keuzemogelijkheid.

Juni 2021

Een accentverlegging of een aardverschuiving?

22

Onderzoeksdeel 3: conclusies

Belangrijkste waarden voor woningzoekenden Voor woningzoekenden is het vooral belangrijk dat het verdelen van woningen wordt gedaan aan de hand van passendheid bij inkomen en inschrijfduur. Ook gelijke kansen en het aansluiten op de persoonlijke situatie worden vaak genoemd als belangrijke waarden. Rekening houden met de persoonlijke situatie is overigens iets wat vaak spontaan in de tweede fase van het onderzoek door woningzoekenden is genoemd. Ook medewerkers en stakeholders vinden dit belangrijk, dit staat echter bij hun niet op de eerste plaats. Medewerkers hechten vooral belang aan eerlijkheid en transparantie. Zij lijken logischerwijs beïnvloed door de huidige kernwaarden. Bij stakeholders voert leefbaarheid de lijst aan, maar ook lokale binding wordt genoemd.

Inschrijfduur wordt overigens vooral belangrijk gevonden door woningzoekenden die minder urgent op zoek zijn naar een nieuwe woning. Spoedzoekers vinden dit minder belangrijk.

Huidig systeem Woningzoekenden vinden dat de huidige manier van verdelen vooral is gebaseerd op inschrijfduur en passendheid bij inkomen. Dit zijn ook de twee waarden die belangrijk worden gevonden. Gelijke kansen voor iedereen en het rekening houden met de persoonlijke situatie komen echter onvoldoende terug in het huidige systeem en verdienen daarom aandacht.

Aansluiten op persoonlijke situatie Over de gehele linie komt de roep naar een systeem dat meer rekening houdt met de persoonlijke situatie terug. Onder persoonlijk verstaan woningzoekenden vooral het rekening houden met de persoonlijke situatie bij de toewijzing, gevolgd door meer persoonlijk contact. Persoonlijk contact is vooral gewenst bij het zoeken naar een woning.

De reeds geformuleerde waarden De waarden die voorafgaand aan het onderzoek zijn geformuleerd worden door woningzoekenden, los van eerlijk, niet vaak als belangrijk genoemd. Dit komt vooral omdat woningzoekenden het meest geneigd zijn om concrete antwoorden te kiezen. Dit betekent echter niet dat zij geen waarde hieraan hechten. Wanneer hier expliciet naar wordt gevraagd, geeft het merendeel wel degelijk aan het belangrijk te vinden dat het verdelen van woningen op een eerlijke en transparante manier gebeurt met voldoende keuzevrijheid waarbij er voldoende rekening wordt gehouden met het goed wonen. De invulling van de waarden is op de volgende pagina te lezen.

Juni 2021

Een accentverlegging of een aardverschuiving?

23

Onderzoeksdeel 3: belangrijkste kernwaarden per type zoeker

Kenmerk

Spoedzoeker (11%)

Spoedwenszoeker (16%)

Wenszoeker (23%)

Voorzorginschrijver (45%)

Omschrijving

Wil zo snel mogelijk verhuizen en reageert op woningen waar hij/zij meeste kans op maakt

Wil zo snel mogelijk verhuizen maar reageert wel alleen passend bij woonwensen

Is niet direct verhuisgeneigd, heeft specifieke woonwensen en wacht op een woning passend bij wensen

Niet verhuisgeneigd en nog geen specifieke wensen, is voor de zekerheid ingeschreven

1. Persoonlijke situatie (33%) 2. Gelijke kansen voor iedereen (32%) 3. Passend bij gezinssituatie (25%) 4. Inschrijfduur (25%) 5. Passend bij inkomen (24%)

1. Inschrijfduur (30%) 2. Passend bij inkomen (30%) 3. Persoonlijke situatie (24%) 4. Gelijke kansen voor iedereen (23%) 5. Passend bij leeftijd (22%) & Leefbaarheid, de buurten goed houden (22%)

Belangrijkste kernwaarden

1. Gelijke kansen voor iedereen (44%) 2. Persoonlijke situatie (30%) 3. Passend bij inkomen (26%) 4 Eerlijk (22%) 5. Grootste noodzaak eerst (20%)

Inschrijfduur valt met 12% buiten de top 5.

Juni 2021

Een accentverlegging of een aardverschuiving?

Inschrijfduur (33%) Passend bij inkomen (32%) Leefbaarheid, de buurten goed houden (23%) 4. Gelijke kansen voor iedereen (22%) 5. Persoonlijke situatie (21%) 1. 2. 3.

Overig (5%)

1. Passend bij inkomen (31 %) 2. Gelijke kansen voor iedereen (25%) 3. Persoonlijke situatie (22%) & Inschrijfduur (22%) 4 Leefbaarheid, de buurten goed houden (20%) & Binnen eigen gemeente (20%) 5. Eerlijk (19%)

24

Onderzoeksdeel 4: belangrijkste conclusies

1 Het verdelen van woningen is een complexe zaak die huurders soms maar moeilijk kunnen vatten. Het behoeft geen uitleg dat het verdelen van woningen onder de huidige extreme schaarste enorm complex is. Er zijn veel mensen op zoek naar een (t)huis, met veel uiteenlopende redenen, persoonlijke omstandigheden, woonwensen en eisen. Sommige huurders vinden het lastig om zich deze verschillende persoonlijke situaties voor te stellen en zich in te leven. Daarnaast is inzicht in de woningmarkt, denk aan de huizenvoorraad per type, de groepsgrootte van het type zoekers en de mogelijkheden van het verdeelsysteem, lastig in het geheel te begrijpen. Veel factoren hangen met elkaar samen. Dit alles maakt het lastig voor huurders om vanuit een holistisch perspectief te denken. Makkelijker is het om vanuit het eigen perspectief te denken of dat van bekenden in een lastige situatie 2. Bij iedereen speelt passendheid, persoonlijke situatie en inschrijfduur mee bij de verdeling. Alle deelnemers gaven aan dat het verdelen van woningen lastig is en een afweging moet zijn van drie factoren: 1) Persoonlijke situatie. In welke lastige situatie bevindt de woningzoekende zich nu en verdient hij daarmee meer kans op een woning? 2) Passendheid. Past de woning bij de

Juni 2021

huishoudsamenstelling van de woningzoekende? Inschrijfduur. Hoe lang is de woningzoekende ingeschreven bij WiZ? Veel huurders gaven tijdens het gesprek aan dat hun prioriteit bij een van de drie ligt, bijvoorbeeld op persoonlijke situatie. Maar tijdens de verdeeloefening (oefening 4 op de poster) bleek de keuze wie de woning kreeg vaak toch genuanceerder dan die ene factor. De doorslag over wie de woning kreeg toegewezen, was een optelsom van alle factoren met vaak één dominante factor.

Maar wat is persoonlijke situatie precies? Persoonlijke situatie kan daarnaast worden samengevat als de reden waarom mensen op dit moment op zoek zijn naar een nieuwe woning. Iemand ligt bijvoorbeeld in een vechtscheiding. Of een gezin met twee kinderen woont in een te kleine woning. Iedereen heeft zo zijn eigen redenen. Welke van die situaties ook als urgent worden beschouwd (door zichzelf en door andere woningzoekenden), dat is een heel ander verhaal. Gelukkig is daar wel een vrij helder beeld over te geven.

3. Persoonlijke situatie is voor heel veel mensen een belangrijke factor bij het verdelen van woningen. Zoals ook uit de onderzoeksdelen 1 t/m 3 is gebleken, geven veel mensen aan dat de persoonlijke situatie belangrijk is om meegewogen te worden bij het verdelen. De termen persoonlijke situatie en urgentie worden daarbij veelal door elkaar gebruikt. Wat men vooral bedoelt is welke situaties of groepen mensen voorrang zouden moeten krijgen bij het vinden van een woning. Welke situaties of eigenschappen dat precies zijn, verschilt van persoon tot persoon. Wel is er op basis van de gesprekken een goed overzicht gecreëerd van wat allemaal is genoemd en welke factoren door de deelnemers daadwerkelijk tot urgentie worden gerekend.

4. Dakloosheid, kinderen, geweld en acute zorg zijn urgente persoonlijke situaties. Urgentie kan volgens woningzoekenden worden toegekend via een tweetrapsraket: 1) Is de persoon dakloos geraakt (buiten eigen schuld om) en kan die écht nergens anders terecht? Dan is iemand urgent. 2) Zijn er daarnaast nog verzwarende factoren te benoemen zoals kinderen, geweld of acute zorg. Ook daarmee kan een situatie als urgent worden bestempeld. Gezinnen zijn daarnaast lastiger tijdelijk ergens onder te brengen in tegenstelling tot alleenstaanden, dus ook zij komen vaak hoger op het urgentielijstje.

3)

Een accentverlegging of een aardverschuiving?

25

Onderzoeksdeel 4: belangrijkste conclusies

5. Passendheid kent twee combinaties in het verdelen van woonruimte. Passendheid was voor veel mensen een belangrijke factor bij het verdelen van woningen, maar het werd op twee verschillende manieren bekeken. 1) Passendheid van de huidige situatie, vaak in combinatie met de persoonlijke situatie van de persoon. Is de persoonlijke situatie van de woningzoekende niet passend bij de huidige woning? Dan is dat een reden voor mensen om te willen verhuizen. Het is ook reden genoeg voor mensen om personen in die specifieke situatie prioriteit te geven. 2) Daarnaast speelt passendheid ook een rol bij het bepalen van een geschikte huurder voor een leegstaande woning. Woningzoekenden komen vaak alleen in aanmerking voor een woning als deze passend is bij de persoonlijke situatie van de huurder, denk aan gezinsgrootte, hulpbehoevendheid omtrent zorg of onderwijs. De locatie van de woning kan daarbij ook een rol spelen. 6. Een sociaal vangnet is een belangrijke afweging bij het aanbieden van een passende woonruimte. Er zijn verschillende redenen waarom mensen vinden dat bepaalde persoonlijke situaties passendheid verdienen. Een

Juni 2021

veelgehoord motief is het sociale vangnet, het aanbieden van een woning aan iemand in nood. Dat is de basis. Iemand die zonder hulp op straat komt, verdient volgens veel mensen prioriteit. Alleenstaande moeders met kinderen verdienen ook een goede kans op een woning, want kinderen zouden altijd in een veilige omgeving moeten opgroeien.

7. Daarnaast blijft de inschrijfduur belangrijk bij de woonruimteverdeling Naast persoonlijke situatie en passendheid, blijft inschrijfduur ook een belangrijke factor bij het verdelen van woningen. Hoewel iedereen de eerste keuze bij de woningverdeeloefening liet afhangen van de persoonlijke situatie (welke situatie verdient hulp?), werd daarna veelal de volgorde aan de hand van de inschrijfduur gekozen. Wanneer twee situaties in iemands ogen ook gelijkwaardig waren, gaf inschrijftijd veelal de doorslag. Daarmee is het een objectief gegeven dat eenvoudig de doorslag kan geven.

betaalt per jaar, maar vooral omdat men erg lang wacht. Het is veel waard voor mensen. Het vinden van een huis gaat namelijk makkelijker wanneer de persoonlijke situatie niet prettig is maar wel een langdurige inschrijftijd is opgebouwd. Dat is veel waard voor mensen. 9. Woningzoekenden willen persoonlijkere aandacht in de dienstverlening. Woningzoekenden missen soms een fysiek contactmoment. Ze willen met hun eigen vraag iemand van WiZ spreken. Woningzoekenden willen gezien worden. Ook vinden ze de communicatie over belangrijke en/of gevoelige informatie via e-mail onpersoonlijk.

8. Inschrijfduur wordt als een opgebouwd recht op een woning gezien Een andere veelgehoorde reden waarom mensen (hun) inschrijfduur waarderen, is het idee dat het een recht is dat ze hebben opgebouwd. Onder andere omdat men er geld voor

Een accentverlegging of een aardverschuiving?

26

Onderzoeksdeel 5: belangrijkste conclusies

Kort verslag van het Luisterpanel: • De deelnemers van het panel staan allemaal ingeschreven bij Woning in Zicht. Sommige deelnemers zijn dringend op zoek naar een woning, andere deelnemers wachten op de juiste woning. • Het panel is het er unaniem over eens: het huidige woonruimteverdeelsysteem is niet eerlijk. • Twee deelnemers van het panel hebben via loting een woning gekregen. Toch voelt ook het systeem van loting oneerlijk: “Het is geen vakantieveiling.” Ook het systeem van ‘1e reageerder’ kan op weinig sympathie rekenen van het panel. • Een urgent woningzoekende krijgt extra inschrijfduur. Ondanks deze extra inschrijfduur, blijft het voor urgent woningzoekenden lastig om op korte termijn een woning te krijgen, blijkt uit de verhalen van het panel. • Voor urgent woningzoekenden kan het tijdelijk huren van een woning een oplossing zijn, mits de inschrijfduur blijft behouden. • Op de vraag of het huidige systeem helemaal anders moet, antwoordt het panel met een volmondig ‘ja’. • Bij een nieuw systeem moet vooral meer gekeken worden naar de persoonlijke omstandigheden van de

Juni 2021

•

•

• •

woningzoekenden. Dit kan door het uitbreiden van de digitale vragenlijst en (indien nodig) een persoonlijk gesprek met de woningzoekende. Vervolgens kan er een zwaarte worden gegeven aan de urgentie voor het vinden van een woning. Het is belangrijk dat het systeem helder en transparant is: Woning in Zicht moet kunnen uitleggen waarom iemand wel of geen voorrang krijgt. Redenen voor het verkrijgen van voorrang of urgentie zijn volgens het panel: iemand moet verplicht de huidige woning verlaten, gescheiden ouders met kinderen en het overlijden van de hoofdhuurder. Als het gaat om communicatie dan is een luisterend oor, persoonlijk contact en transparantie belangrijk. Van Woning in Zicht naar Woning op Maat: maak een goede schifting en weeg persoonlijke omstandigheden mee.

Conclusies: • De persoonlijke omstandigheden van een woningzoekende moeten zwaarder wegen in het verdelen van woonruimte. • Inschrijfduur weegt nu te zwaar in het verdelen van woonruimte.

Een accentverlegging of een aardverschuiving?

•

• • •

•

• •

• •

•

Het systeem wordt als niet eerlijk en transparant ervaren. Een afweging aan de hand van bepaalde criteria vinden deelnemers aan het panel transparanter. Loting ervaren deelnemers als niet-eerlijk. Persoonlijke situatie, huidige woning en toekomstige woning moeten tegen elkaar afgewogen worden. Lokale binding met stad of dorp mag ook meegewogen worden. Persoonlijke aandacht vinden woningzoekenden belangrijk. Ook wanneer de boodschap vanuit WiZ hetzelfde is. Uitgebreide (digitale) intake om zicht te krijgen op persoonlijke situatie is wenselijk. Persoonlijke aandacht is ook nodig om het systeem goed uit te kunnen leggen. Niet iedereen kan met dit systeem uit de voeten. Voor wie is WiZ er? Wat is in de huidige context van een reguliere woningzoekende en welk plek heeft deze woningzoekende tijdens enorme schaarste? Schaarste verdelen: wie is je doelgroep? Alleen acute woningzoekenden met urgentie?

27

Kwb www.kwh.nl kwh@kwh.nl 010-22103 60