RIB 83 - Bijlage 2 Rapportage KWH woningverdeelsysteem WiZ
Tekst van het document
Ontvangen
* Eindrapportage: Onderzoek naar kernwaarden bij het verdelen van woonruimte
Woning in Zicht
3 0 SEP. 2021 Gemeente Dongen
Inhoudsopgave
o o o o o
Inleiding
2
Conclusies
4
Welke waarden zijn belangrijk?
6
Wat vindt men van de huidige manier van verdelen?
11
Hoe geeft men invulling aan deze belangrijkste waarden?
15
Zijn er verschillen tussen groepen woningzoekenden?
21
November 2020
Onderzoek naar de kernwaarden van woonruimteverdeling
1
Inleiding
Woning in Zicht (WiZ) is het online platform waar 5 corporaties uit Midden Brabant hun vrijgekomen woningen aanbieden. Er staan ruim 80.000 woningzoekenden ingeschreven bij WiZ. Ongeveer 25% is actief op zoek naar een woning. Het overgrote deel van de woningzoekenden staat uit voorzorg ingeschreven bij WiZ. Jaarlijks komen er ongeveer 3.500 woningen vrij bij de corporaties. Er zijn echter meer mensen op zoek naar een woning dan dat er woningen vrijkomen. Er is sprake van schaarste. Dat maakt het verdelen van woningen een lastige taak. Aan deze taak liggen nu de volgende kernwaarden ten grondslag: • Transparantie • Keuzevrijheid • Eerlijkheid De druk op de sociale huurmarkt neemt toe. Dat is voor de corporaties een moment om zich af te vragen of de huidige manier van verdelen nog past bij deze tijd. De bestuurders en beleidsmedewerkers van de corporaties zijn met deze vraag aan de slag gegaan. In deze fase is een vierde kernwaarde toegevoegd, namelijk Goed
November 2020
Wonen. Echter, om te kunnen voldoen aan de huidige kernwaarden van eerlijkheid, keuzevrijheid en transparantie, is het noodzakelijk om deze vraag ook aan andere medewerkers, stakeholders en met name de woningzoekenden te stellen.
KWH heeft het onderzoek rondom deze vraag mogen uitvoeren voor WiZ. Voor u ligt de eindrapportage waarin in drie fases toegewerkt is naar het beantwoorden van deze vraag. Op de volgende pagina volgt een kort overzicht van de drie onderzoeksfases, de methode en de respons.
Ook kijken we in deze rapportage naar belangrijke verschillen tussen groepen woningzoekenden. Zien we bijvoorbeeld verschillen tussen ‘spoedzoekers’ en ‘voorzorginschrijvers’.
We beginnen met de belangrijkste bevindingen op pagina 4. We hebben met veel plezier aan dit onderzoek gewerkt met een fijn team. We hopen dat de resultaten voldoende aanknopingspunten bieden om de lastige taak van woonruimteverdeling een betere invulling te geven.
In deze eindrapportage geven we antwoord op de volgende vragen: 1. Welke kernwaarden vinden de drie doelgroepen (medewerkers, stakeholders en woningzoekenden) belangrijk bij het verdelen van woonruimte? 2. Sluit het huidige systeem aan bij deze belangrijkste waarden? 3. Wat betekenen deze waarden in ogen van de doelgroepen?
Onderzoek naar de kernwaarden van woonruimteverdeling
2
Onderzoeksopzet
Methode
Doel
Doelgroep(en)
Aantal respondenten
Output
November 2020
Fase 1 Kwalitatieve voorfase
Fase 2 Kwantitatief vooronderzoek
Fase 3 Kwantitatief eindonderzoek
Telefonische diepte-interviews (semi-gestructureerd)
Digitale vragenlijst bestaande uit 13 tot 16 open vragen
Digitale vragenlijst bestaande uit 30 gesloten vragen
Het in kaart brengen wat vanuit woningzoekenden belangrijke thema’s zijn rondom woonruimteverdeling. Achterhalen welke waarden de woningzoekenden spontaan noemen. In welke termen spreken zij en wat is hun context. Leren kennen van de doelgroep
Aan de hand van open vragen achterhalen welke waarden een grote groep woningzoekenden, medewerkers en stakeholders spontaan noemen en hoe zij aan de reeds bestaande waarden invulling geven. Exploratief onderzoek
Aan de hand van gesloten vragen toetsen welke van de waarden het meest belangrijk zijn voorde woningzoekenden. Scherp krijgen hoe zij deze waarden interpreteren en hoe zij aankijken tegen het huidige systeem van woonruimteverdeling.
Woningzoekenden (diverse groep)
Woningzoekenden Medewerkers van de 5 corporaties Lokale stakeholders van de 5 corporaties
Woningzoekenden
13 woningzoekenden
312 woningzoekenden 92 medewerkers 27 stakeholders
1.976 woningzoekenden
De uitkomsten van dit onderdeel hebben met name als input gediend voor de volgende twee fases. Omdat uitkomsten in deze fase nog niet representatief zijn, zullen ze in deze rapportage alleen worden beschreven als ze ondersteunend zijn aan conclusies uit onderzoeksfases II en III.
De antwoorden van de respondenten zijn per doelgroep gecategoriseerd en de meest voorkomende antwoorden zijn in een losse, reeds opgeleverde, rapportage terug te vinden. Resultaten uit dit onderdeel worden ook besproken in deze rapportage.
De resultaten van dit onderzoek zijn in figuren en tabellen in deze rapportage opgenomen en vormen de basis van dit onderzoek. Er is gekeken of de uiteindelijke steekproef op achtergrondkenmerken representatief is voor de totale doelgroep. Dit week voor leeftijd en huishoudgrootte af en is daarom met behulp van een weging rechtgetrokken.
Onderzoek naar de kernwaarden van woonruimteverdeling
Toetsend onderzoek
3
De belangrijkste resultaten
Belangrijkste waarden voor woningzoekenden Voor woningzoekenden is het vooral belangrijk dat het verdelen van woningen wordt gedaan aan de hand van passendheid bij inkomen en inschrijfduur. Ook gelijke kansen en het aansluiten op de persoonlijke situatie worden vaak genoemd als belangrijke waarden. Rekening houden met de persoonlijke situatie is overigens iets wat vaak spontaan in de tweede fase van het onderzoek door woningzoekenden is genoemd. Ook medewerkers en stakeholders vinden dit belangrijk, dit staat echter bij hun niet op de eerste plaats. Medewerkers hechten vooral belang aan eerlijkheid en transparantie. Zij lijken logischerwijs beïnvloed door de huidige kernwaarden. Bij stakeholders voert leefbaarheid de lijst aan, maar ook lokale binding wordt genoemd.
Inschrijfduur wordt overigens vooral belangrijk gevonden door woningzoekenden die minder urgent op zoek zijn naar een nieuwe woning. Spoedzoekers vinden dit minder belangrijk.
Huidig systeem Woningzoekenden vinden dat de huidige manier van verdelen vooral is gebaseerd op inschrijfduur en passendheid bij inkomen. Dit zijn ook de twee waarden die belangrijk worden gevonden. Gelijke kansen voor iedereen en het rekening houden met de persoonlijke situatie komen echter onvoldoende terug in het huidige systeem en verdienen daarom aandacht. Aansluiten op persoonlijke situatie Over de gehele linie komt de roep naar een systeem dat meer rekening houdt met de persoonlijke situatie terug. Onder persoonlijk verstaan woningzoekenden vooral het rekening houden met de persoonlijke situatie bij de toewijzing, gevolgd door meer persoonlijk contact. Persoonlijk contact is vooral gewenst bij het zoeken naar een woning.
De reeds geformuleerde waarden De waarden die voorafgaand aan het onderzoek zijn geformuleerd worden door woningzoekenden, los van eerlijk, niet vaak als belangrijk genoemd. Dit komt vooral omdat woningzoekenden het meest geneigd zijn om concrete antwoorden te kiezen. Dit betekent echter niet dat zij geen waarde hieraan hechten. Wanneer hier expliciet naar wordt gevraagd, geeft het merendeel wel degelijk aan het belangrijk te vinden dat het verdelen van woningen op een eerlijke en transparante manier gebeurt met voldoende keuzevrijheid waarbij er voldoende rekening wordt gehouden met het goed wonen. De invulling van de waarden is op de volgende pagina te lezen.
November 2020
Onderzoek naar de kernwaarden van woonruimteverdeling
4
De belangrijkste resultaten - het laden van de kernwaarden
Eerlijk Eerlijk wordt van de reeds geformuleerde waarden als het meest belangrijk gezien. Onder de woningen eerlijk verdelen, verstaan woningzoekenden vooral dat er meer rekening wordt gehouden met de persoonlijke situatie. Ook het ervoor zorgen dat iedere doelgroep evenveel kans maakt op een woning, wordt gezien als invulling van eerlijk.
Transparantie Dit houdt voor woningzoekenden vooral in dat de kansen van het toewijzen van de woning inzichtelijk worden gemaakt. Daarnaast wordt ook het vooraf duidelijk zijn over de regels van toewijzing als transparantie gezien. Ook hier zijn woningzoekenden het niet eens of er meer regels moeten komen zodat iedereen kans maakt op een woning of juist minder regels en dat transparantie belangrijker is.
Persoonlijk
Goed Wonen
Onder persoonlijk verstaan woningzoekenden vooral het rekening houden met de persoonlijke situatie bij de toewijzing, gevolgd door meer persoonlijk contact. Persoonlijk contact is vooral gewenst bij het zoeken naar een woning.
Goed wonen staat voor een goed onderhouden, comfortabele woning. Maar ook deze waarde weet men terug te voeren naar passend bij de wensen en persoonlijke situatie van de woningzoekenden.
Keuzevrijheid Deze waarde wordt door woningzoekenden vooral gezien als de vrijheid om te reageren op woningen van verschillende huurprijzen en typen. Woningzoekenden zijn verdeeld over wat nou belangrijkeris; veel meer keuzemogelijkheid waardoor het lastiger wordt om eerlijk te verdelen of juist minder keuzemogelijkheid.
Verschillen tussen woningzoekenden, stakeholders en medewerkers Er is veel overlap in hoe de bovenstaande waarden door de verschillende doelgroepen worden geladen. Er zijn echter ook verschillen. Het is belangrijk om dit voor alle groepen recht te trekken zodat de invulling eenduidig wordt.
November 2020
Onderzoek naar de kernwaarden van woonruimteverdeling
5
KWh *
Welke waarden zijn belangrijk?
November 2020
Onderzoek naar de kernwaarden van woonruimteverdeling
6
Er is overlap tussen de waarden van de drie doelgroepen, er zijn echter ook opvallende verschillen
Kwb •
In fase 2 hebben we woningzoekenden, medewerkers en stakeholders gevraagd wat zij het belangrijkste vinden bij het verdelen van woonruimte. We starten hiermee omdat de vraag open is gesteld en het meest spontaan aangeeft wat deze drie doelgroepen belangrijk vinden. Er is een aantal gemene delers tussen de doelgroepen maar de ranking is in elke doelgroep anders. Bij woningzoekenden staat het rekening houden met de persoonlijke omstandigheden op 1, bij de andere doelgroepen wordt deze ook vaak genoemd maar staat niet bovenaan. Hieronder verstaat men onder andere het rekening houden met de wensen, financiële situatie en de onderbouwing van de woningaanvraag. Medewerkers lijken logischerwijs in hun mening te zijn beïnvloed door de huidige kernwaarden. Transparantie en eerlijkheid voeren daar de lijst aan. Ondanks dat keuzevrijheid ook een waarde is op dit moment, is deze bij de medewerkers niet 'top of mind’.
Ook de andere doelgroepen noemen deze waarde niet spontaan en in die bewoordingen. Andere gemene delers zijn: eerlijk, leefbaarheid van wijken (goed wonen) en passend. De invulling van deze laatste lijkt echter te verschillen. Uit de open antwoorden blijken medewerkers en stakeholders dit vooral te zien als een middel voor de corporaties om het goed wonen te kunnen blijven waarborgen. Woningzoekenden kijken naar deze waarde vanuit hun persoonlijke situatie en willen een woning die zij zelf vinden passen bij hun portemonnee, leeftijd en gezinssituatie. Hier lijkt toch de waarde keuzevrijheid in verscholen te zitten. Tot slot valt op dat inschrijfduur belangrijk is voor woningzoekenden, terwijl dit bij medewerkers en stakeholders niet als belangrijkste waarde terugkomt. Bij stakeholders is lokale binding, in tegenstelling tot de andere groepen, belangrijk.
Woningzoekenden vinden het belangrijk dat: • Er wordt gekeken naar de urgentie van verhuizen, de persoonlijke omstandigheden, kijken en luisteren naarde specifieke situatie/behoefte. • Er wordt gekeken naar inschrijftijd (wachttijd, inschrijfduur). • Eerlijk wordt verdeeld, waarbij iedereen een gelijke kans heeft. • Er rekening wordt gehouden met de samenstelling van wijken, leefbaarheid, gemêleerde wijken, en dat bewoners passen bij elkaar. • Er ook kansen zijn voorjongeren, starters, mensen met een korte inschrijfduur. • Het past bij het inkomen • Er voorrang is binnen eigen gemeente, eigen volk eerst. • Er rekening wordt gehouden met leeftijd. • Het transparant en inzichtelijk gebeurt.
Medewerkers vinden het belangrijk dat: • Het transparant en duidelijk is. • Het eerlijk gebeurt. • Er passend wordt toegewezen, goed kijkend wie je waar plaatst. • Er gekeken wordt naar urgentie/persoonlijke situatie. • Er rekening wordt gehouden met de leefbaarheid, tegengaan van segregatie en diversiteit in wijken.
November 2020
Stakeholders vinden het belangrijk dat: • Er wordt ingezet op leefbaarheid, tegengaan van segregatie, diversiteit in wijken • Er wordt gekeken naar urgentie, persoonlijke situatie. • Lokale bewoners voorrang krijgen, lokale binding. • Er passend wordt toegewezen, kijkend wie je waar plaatst. • Er eerlijke kansen zijn, zorg voor doorstroming
Onderzoek naar de kernwaarden van woonruimteverdeling
7
Woningzoekenden vinden passend bij inkomen, inschrijfduur, gelijke kansen en persoonlijke situatie het meest belangrijk bij het verdelen van woningen [Totaal] Welke drie antwoorden vindt u het belangrijkste bij het verdelen van woningen? passend bij inkomen inschrijfduur gelijke kansen voor iedereen persoonlijke situatie leefbaarheid, de buurten goed houden eerlijk passend bij gezinssituatie binnen eigen gemeente passend bij leeftijd grootste noodzaak eerst lang kunnen blijven wonen keuzevrijheid goed kunnen wonen goede doorstroming bewoners passen bij elkaar transparant klantgericht meedenken/ad viseren persoonlijk efficiënt inzichtelijk betrokken meer sturing door corporaties minder sturing door corporaties anders weet niet/geen mening
November 2020
■M 29% ■i 28% ■ 26% 25% ■■■■■■■■■ 19% 19% ■■■■■— 17% ■■■■■■■■■ 17% ■■■■■■■■ 17% 14% — 12% ■■■ 12% ■■■■ 10% ■■■ 8% — 7% M 7% I 4% I 3% 3% 2% ■ 2% ■ 2% ■ 1% I 1% ■■ 4% ■ 1%
In fase 3 hebben we de antwoorden uit de tweede fase getoond aan woningzoekenden en ze er maximaal 3 laten kiezen. De waarden zoals deze vooraf aan het onderzoek zijn geformuleerd, zijn geen van allen in de top 5 terecht gekomen. Dat wil niet zeggen dat deze waarden niet belangrijk zijn. Woningzoekenden zijn echter meer geneigd om concretere antwoorden te kiezen zoals passend bij inkomen, inschrijfduur, gelijke kansen en de buurten goed houden.
Passendheid is belangrijk voor woningzoekenden. Zo wordt passend bij inkomen als belangrijkste waarde bij het verdelen van woningen genoemd. Maar ook passend bij gezinssituatie en leeftijd staan in de top 10.
Verder valt op dat overeenkomstig met de bevindingen uit fase 2 inschrijfduur erg belangrijk wordt gevonden door een behoorlijk deel van de woningzoekenden. Onder spoedzoekers is inschrijfduur echter een stuk minder van belang. Zij hechten meerwaarde aan gelijke kansen voor iedereen en persoonlijke situatie. Tot slot valt op dat slechts 7% van de woningzoekenden transparantie uit deze lijst als belangrijkste aanmerkt. Verderop in de rapportage blijkt echter dat transparantie toch belangrijker wordt bevonden dan hieruit kan worden aangenomen.
Onderzoek naar de kernwaarden van woonruimteverdeling
8
Belang van bestaande waarden erg hoog onder woningzoekenden
Wanneer we de woningzoekenden direct vragen naar het belang van de waarden die reeds door bestuurders en beleidsmedewerkers in de fase voorafgaand aan het onderzoek zijn geformuleerd, wordt duidelijk dat deze door een groot deel belangrijk worden gevonden. Eerlijkheid voert deze lijst dan aan, 85% van de woningzoekenden vindt deze waarde (zeer) belangrijk. Ook de waarden die zijn toegevoegd vanuit de eerste twee fases van het onderzoek worden door het merendeel van de woningzoekenden belangrijk gevonden. Maar deze 2 waarden staan wel onder aan in
de lijst. De conclusie op de vorige pagina’s dat woningzoekenden meer geneigd zijn om te kiezen voor concrete antwoorden lijkt hiermee ondersteund. Het gaat er dus met name om hoe deze waarden worden geladen. In hoofdstuk 5 gaan we daar verderop in.
[Totaal] Kunt u aangeven in hoeverre u de volgende zaken van belang vindt bij het verdelen van woningen? De woningen worden op een eerlijke manier verdeeld
a a
33%
Er is voldoende keuzevrijheid
41%
Er wordt voldoende rekening gehouden met het goed kunnen wonen
38%
39%
0
De woningen worden op een transparante manier verdeeld
40%
36%
3
De manier van verdelen houdt voldoende rekening de toekomst van de woningzoekende
De manier van verdelen is persoonlijk
«zeer belangrijk
November 2020
52%
belangrijk
neutraal
onbelangrijk
29% 25%
■ zeer onbelangrijk
Onderzoek naar de kernwaarden van woonruimteverdeling
41%
38% 40%
ES <23
weet niet / geen mening
9
Inschrijfduur als enige waarde heeft ook een hoop tegenstanders
Om een beter beeld te krijgen over hoe woningzoekenden aankijken tegen systeem te begrijpen, woonruimteverdeling, hebben we een aantal stellingen voorgelegd. Hieruit wordt weer • Van de woningzoekenden vindt 50% niet dat inschrijfduur het enige is dat zou iets meer duidelijk. moeten tellen bij het verdelen van woningen. Dit zijn vooral jongere • Een hele grote groep is het eens met de stelling dat het belangrijk is om te weten wat woningenzoekenden (t/m 45 jaar) en spoed(wens)zoekers. Bijna een derde (31%) in hun (specifieke) situatie de mogelijkheden zijn. Dit ondersteunt de bevindingen uit is juist wel van mening dat inschrijfduur het enige is dat zou moeten tellen. de eerste en tweede fase; namelijk de roep naar een systeem dat meer rekening • Van de woningzoekenden vindt 44% dat het verdelen van woningen helemaal houdt met de persoonlijke situatie. anders moet, 29% staat neutraal tegenover deze stelling en 12% is het hier niet • Hoewel transparantie niet vaak top of mind is bij woningzoekenden (fase 2) en ook in mee eens. de lijst op pagina 8 door slechts 7% als belangrijke waarden wordt aangeduid, vindt • Woningzoekenden zijn verdeeld over de stelling dat corporaties meer moeten 85% van de woningzoekenden het wel belangrijk om de regels te weten en het sturen bij het verdelen van woningen.
[Totaal] In hoeverre bent u het eens met deze stellingen? Belangrijk te weten wat in mijn situatie de mogelijkheden zijn Belangrijk regels te weten bij het verdelen van woningen en systeem goed te begrijpen
45%
Bij verdelen van woningen is het vooral belangrijk dat alle groepen gelijke kansen hebben om een woning te vinden
17%
Verdelen van woningen moet helemaal anders
16%
Corporaties moeten meer te zeggen hebben over wie waar mag en kan wonen ■ zeer mee eens
November 2020
24%
Uitzonderingen voor woningzoekenden met grotere noodzaak zijn goed
Bij verdelen van woningen is inschrijfduur het enige dat zou moeten tellen
mee eens
neutraal
34%
57%
11% 6%
mee oneens
13%
42%
41%
15%
9%
28% 20%
31%
24%
■ zeer mee oneens
Onderzoek naar de kernwaarden van woonruimteverdeling
3°/J
4%a 6% E
15% 19%
22%
9%
Li.
10%
weet niet / geen mening
10
Wat vindt men van de huidige manier van verdelen?
November 2020
Onderzoek naar de kernwaarden van woonruimteverdeling
11
Huidige systeem meest herkend op inschrijfduur en verdelen op basis van inkomen [Totaal] Welke drie antwoorden vindt u het beste passen bij de manier waarop woningen nu worden verdeeld? inschrijfduur passend bij inkomen grootste noodzaak eerst passend bij leeftijd persoonlijke situatie passend bij gezinssituatie binnen eigen gemeente meer sturing door corporaties gelijke kansen voor iedereen eerlijk lang kunnen blijven wonen leefbaarheid, de buurten goed houden keuzevrijheid bewoners passen bij elkaar goed kunnen wonen goede doorstroming minder sturing door corporaties persoonlijk klantgericht efficiënt transparant inzichtelijk meedenken/adviseren betrokken anders geen goed beeld van hoe het nu gaat
November 2020
44% 29%
17% ■■■■■■■ 14% ■—■i 10% ■■■■■ 10% ■—I 9% ■MM 9% 8% ■1 6% ■■ 6% ■I 6% ■ 5% 4% ■ 4% 3% 3% 2% 2% ■ 2% ■ 2% ■ 2% ■ 1% ■ 1% ■■■ 6% ■■■■
Wanneer we de woningzoekenden dezelfde lijst voorleggen maar dan vragen de drie waarden aan te geven die het meeste slaan op het huidige systeem, dan wordt vooral inschrijfduur genoemd. Passend bij inkomen komt op een tweede plaats. Deze waarden komen ook terug in de top 2 van waarden die door de woningzoekenden belangrijk worden gevonden, zoals te zien op pagina 8. Daarmee lijkt het er op dat woningzoekenden bij het beantwoorden van de vraag wat zij belangrijk vinden, zich voor een belangrijk deel laten leiden door de huidige situatie. Het valt op dat spoedzoekers en woningzoekenden tot en met 45 jaar vaker dan gemiddeld aangeven dat inschrijfduur het meest past bij het huidige systeem.
De waarden die reeds zijn geformuleerd door bestuurders en beleidsmedewerkers staan ook hier lager in de ranking. ‘Eerlijk’ wordt met 6% het meest gelinkt aan het huidige systeem. Transparantie wordt door slechts 2% van de woningzoekenden genoemd.
23%
Verder valt op dat bijna één op de vier woningzoekenden aangeeft het huidige systeem niet goed te kennen. Uit de analyse naar type zoeker blijkt dat met name de ‘voorzorginschrijvers’ aangeven het systeem niet te kennen. Omdat deze behoorlijke groep het resultaat vertekend, hebben we op de volgende pagina deze groep buiten beschouwing gelaten en de percentages afgezet tegen de percentages van het gewenste systeem (van pagina 8). De figuur op pagina 12 toont aan wat de corporaties meer of minder moeten doen om beter aan te sluiten bij de waarden van woningzoekenden.
Onderzoek naar de kernwaarden van woonruimteverdeling
12
Om aan te sluiten bij de waarden van de woningzoekenden, moet er vooral meer worden ingezet op gelijke kansen en persoonlijke situatie [Totaal exclusief voorzorginschrijvers] Verschillen tussen gewenste en huidige waarden bij het verdelen van woningen. gelijke kansen voor iedereen persoonlijke situatie eerlijk leefbaarheid, de buurten goed houden keuzevrijheid goed kunnen wonen binnen eigen gemeente goede doorstroming lang kunnen blijven wonen
passend bij gezinssituatie bewoners passen bij elkaar meedenken/ad viseren klantgericht passend bij leeftijd efficiënt betrokken inzichtelijk persoonlijk anders passend bij inkomen minder sturing door corporaties grootste noodzaak eerst meer sturing door corporaties inschrijfduur
SM
■M 30% 28%
MIM
MMMM
■ 5%
WM*MMlM«i MBHMMIIB 'ZZ3 3% - 9% 7%
MM
19%
16%
12% 12% MM
15%
13%
16% 4%
7%
ÏZ2%3% .V-Z 3%4% H3W>/o
SBSj 3% 3% ®j1 %2% ZZZZj3%4% SSWSBK.'H’/o 7% ~ ■CJ3> 3%
7 ff% 29% 18%
MC22ZZZZZZ! 8% “™J 46%
□ huidig
November 2020
Gewenst - huidig 21% 17% 12% 10% 8% 7% 6% 6% 6% 5% 3% 2% 2% 1% 1% 0% 0% 0% -1% -1% -2% -2% -4% -7% -22%
In de grafiek hiernaast zijn de resultaten van 2 vragen gecombineerd. De grafiek in het blauw laat zien wat woningzoekenden belangrijk vinden. De resultaten in het rood (stippellijn) geven weer in hoeverre de waarden passen bij de manier waarop woningen nu worden verdeeld. De waarden die hierin het meest verschillen, die belangrijk worden gevonden maar in het huidige systeem onvoldoende terugkomen, verdienen aandacht. Deze zijn met groen aangegeven.
«gewenst
Onderzoek naar de kernwaarden van woonruimteverdeling
13
Keuzevrijheid minst van toepassing op huidig systeem
Wanneer we de woningzoekenden direct vragen naar de mate waarin de waarden die reeds door bestuurders en beleidsmedewerkers zijn geformuleerd van toepassing zijn op het huidige systeem, zien we dat nog een aanzienlijke groep deze waarden niet van toepassing vindt. Dit geldt met name voor de waarde keuzevrijheid. Verder vinden ook ruim vier op de tien woningzoekenden dat de corporaties te weinig kennis hebben over woningzoekenden om de woningen goed te kunnen verdelen. Dit doet erg denken aan een quote uit de eerste fase: ‘De huidige situatie is te ‘steriel’. Om
eerlijk te verdelen moet je meer weten van de zoeker. Bij het inschrijven door wat meer persoonlijke vragen te stellen en in de ‘eindsprint’ door meer persoonlijk contact en gerichte hulp. ’ Wanneer besloten wordt om meer in te zetten op persoonlijke omstandigheden bij het verdelen, wordt het een uitdaging om het systeem hierop aan te passen.
[Totaal] In hoeverre vindt u de volgende zaken van toepassing op de huidige manier van het verdelen van woningen? Er is voldoende keuzevrijheid
Corporaties hebben voldoende kennis over woningzoekenden om vrijgekomen woningen goed te kunnen verdelen De huidige manier van verdelen houdt voldoende rekening met de toekomst van de woningzoekende
11%
22%
5%_
30%
15%
20%
5% 4%___________ 35%
De huidige manier van verdelen is persoonlijk
15%
20%
7%
5%
33%
De woningen worden op een transparante manier verdeeld
12%
8%
6%
32%
De woningen worden op een eerlijke manier verdeeld
10%
9%
5%
31%
6%
32%
Er wordt voldoende rekening gehouden met het goed kunnen wonen ■ 1 helemaal niet van toepassing
November 2020
■32
24%
23%
2
3
4
8%
21%
19%
15%
■ 5 helemaal van toepassing
Onderzoek naar de kernwaarden van woonruimteverdeling
11%
weet niet / geen mening
14
Hoe geeft men invulling aan deze belangrijkste waarden?
November 2020
Onderzoek naar de kernwaarden van woonruimteverdeling
15
Eerlijk verdelen is volgens woningzoekenden met name rekening houden met persoonlijke situaties Eerder is er geconstateerd dat woningzoekenden meer neigen naar concrete waarden. De waarden die reeds zijn geformuleerd door bestuurders en beleidsmedewerkers zijn breed interpreteerbaar. Daarom hebben we de drie doelgroepen gevraagd de waarden te laden in fase 2. In de derde fase hebben we bij de woningzoekenden de meest gegeven antwoorden uit fase twee voorgelegd. Voor woningzoekenden staat het eerlijk verdelen, naast het rekening houden met de eigen persoonlijke situatie, ook voor gelijke kansen voor alle woningzoekenden.
Naast deze gekwantificeerde antwoorden van de woningzoekenden, zijn ook de antwoorden van de medewerkers en stakeholders van belang. Medewerkers noemen onder eerlijk verdelen: gelijke kansen voor iedereen, transparantie, volgens de geldende regels, uitzonderingen zijn uitlegbaar en volgens inschrijfduur. Stakeholders noemen met name gelijke kansen voor iedereen of voor elke doelgroep. Daarnaast noemt men in mindere mate inschrijfduur en rekening houden met persoonlijke situaties.
[Totaal] Stel de corporaties willen de woningen eerlijker verdelen. Hoe kunnen ze dat het beste doen volgens u? Meer rekening houden met de persoonlijke situaties van de woningzoekende
36%
Ervoor zorgen dat iedere doelgroep evenveel kans maakt op een woning
31%
Alleen toewijzen op basis van inschrijfduur
16%
Vaker voorrang geven aan personen in urgente situaties Anders Weet niet/geen mening
November 2020
9% 5% 3%
Onderzoek naar de kernwaarden van woonruimteverdeling
16
KWP
Onder persoonlijk verstaan woningzoekenden vooral het rekening houden met de persoonlijke situatie Persoonlijk contact komt voor woningzoekenden op een tweede plek. Er zijn hierbij geen opvallende verschillen tussen verschillende subgroepen, bijvoorbeeld leeftijd of type zoeker. Medewerkers en stakeholders verstaan onder persoonlijk vooral het persoonlijk contact. Daarna pas gevolgd door rekening houden met de persoonlijke situatie en wensen. Ook noemen deze doelgroepen maatwerk, betrokkenheid en advies.
[Totaal] Stel de corporaties willen het verdelen van woningen persoonlijker maken. Hoe kunnen ze dat het beste doen volgens u? Bij de toewijzing meer rekening houden met persoonlijke situatie
40%
"
Wanneer men voor persoonlijk contact heeft gekozen, krijgt men de vraag in welke fase dat het meest van belang is. Dit is vooral bij het zoeken naar een woning. Daarnaast geeft 26% aan persoonlijk contact te wensen wanneer het niet lukt om zelf succesvol te reageren. De opmerking uit de eerste fase over de ‘eindsprint’ lijkt daarmee voor een grote groep te gelden.
[Indien ‘meer persoonlijk contact met woningzoekenden’] In welke fase vindt u dit persoonlijk contact het belangrijkste? Bij het inschrijven als woningzoekende
12%
Bij het zoeken naar een woning Meer persoonlijk contact met woningzoekenden
30%
Beter rekening houden met persoonlijke wensen
Anders
19%
| 6%
51%
Wanneer het niet (goed) lukt om zelf succesvol te reageren
26%
Bij aanbieden van woningen aan de I 7% ‘kanshebbers’ Bij het accepteren en betrekken van de | 1% nieuwe woning Anders | 2%
Weet niet/geen mening
November 2020
4%
Weet niet/geen mening
Onderzoek naar de kernwaarden van woonruimteverdeling
1%
17
Woningzoekenden willen vooral keuzevrijheid hebben in het reageren op woningen van verschillende huurprijzen en typen Een iets minder grote groep verstaat onder keuzevrijheid het kunnen reageren op woningen in een gemeente of buurt naar keuze. Dat laatste, kiezen waar je wilt wonen, wordt door medewerkers als belangrijkste invulling van keuzevrijheid gezien, gevolgd door type woning. Stakeholders zijn meer in lijn met woningzoekenden en zien ook keuzevrijheid vooral als het reageren op woningen van verschillende huurprijzen en typen. Spoedzoekers willen vaker dan gemiddeld keuzevrijheid hebben in het aantal kamers, de gemeente en buurt is voor hen minder van belang. [Totaal] Stel de corporaties willen meer keuzevrijheid bieden bij het verdelen van woningen. Voor welke van de onderstaande opties is het belangrijk dat de woningzoekende dit zelf kan (blijven) kiezen bij het reageren op woningen? Reageren op woningen van huurprijzen naar keuze
47%
Reageren op woningen in een gemeente naar keuze
De woningzoekenden moeten zo veel mogelijk zelf blijven kiezen ook als dat betekent dat het lastiger wordt om eerlijk te verdelen
52%
43%
Reageren op woningen in een buurt naar keuze
40%
Reageren op woningen met aantal kamers naar keuze
39%
November 2020
[Totaal] Het is lastig om woningzoekenden voldoende keuze te laten hebben en daarbij ook eerlijk te verdelen. Welke situatie heeft u dan liever:
56%
Reageren op woningen van typen naar keuze
Woningzoekenden zijn verdeeld over wat nou belangrijker is; zoveel mogelijk blijven kiezen zodat een eerlijke verdeling lastiger wordt of juist minder keuzemogelijkheden maar wel een eerlijkere verdeling. Beide kampen zijn nagenoeg even groot. Spoedzoekers prefereren vaker dan gemiddeld een eerlijke verdeling boven zoveel mogelijk kunnen kiezen.
Anders
3%
Weet niet/geen mening
4%
Een eerlijke verdeling is belangrijker en de woningzoekenden moet begrijpen dat er daarom minder te kiezen valt
Onderzoek naar de kernwaarden van woonruimteverdeling
48%
18
Transparantie is voor woningzoekenden vooral de kansen inzichtelijk maken met betrekking tot het toewijzen van de woning Ook wordt het vooraf duidelijk zijn over de regels van toewijzen gezien als belangrijke vorm van transparantie. Deze invulling komt grotendeels overeen met wat medewerkers verstaan onder transparantie. Zo noemen zij ook meer inzicht vooraf en duidelijkheid. Daarna komen terugkoppeling (naar wie de woning is gegaan) en verantwoording. Duidelijkheid en terugkoppeling komen ook als belangrijkste punten terug bij stakeholders. Inzicht wordt onder deze groep minder genoemd als vorm van transparantie.
[Totaal] Stel de corporaties willen transparanter zijn bij het verdelen van woningen. Hoe kunnen ze dat het beste doen? Tussentijds inzichtelijk maken wat de kansen zijn dat iemand een woning toegewezen krijgt
[Totaal] Om alle doelgroepen een gelijke kans te geven zijn er wellicht meer regels of uitzonderingen op regels nodig en wordt het minder duidelijk en transparant. Wat heeft u dan liever:
34%
Vooraf duidelijk zijn over de regels van het toewijzen
27%
Achteraf laten weten aan wie de woning (waarop is gereageerd) is toegewezen en waarom
16%
Periodiek verantwoorden hoe er is toegewezen
15%
November 2020
Woningzoekenden zijn verdeeld over of er meer regels nodig zijn zodat iedereen kans kan maken op een woning of juist niet meer regels maar dat transparantie belangrijker is. De resultaten van beide opties zijn vergelijkbaar. Oudere woningzoekenden (56 jaar en ouder) hebben vaker behoefte aan duidelijkheid over de regels van toewijzen dan woningzoekenden die jonger zijn. Zij prefereren dan ook transparantie boven meer regels. Spoedzoekers willen juist meer regels zodat iedereen kans maakt op een woning dan woningzoekenden die minder haast hebben.
Anders
2%
Weet niet/geen mening
5%
Meer regels, iedereen moet kans maken op een woning
Niet meer regels, transparantie is belangrijker Weet ik niet Onderzoek naar de kernwaarden van woonruimteverdeling
19
Goed wonen is naast een goed onderhouden woning ook de passendheid bij de eigen wensen en behoeften In de derde fase hebben we niet doorgevraagd naar wat men verstaat onder Goed Wonen omdat het te lastig is om hier een keuze uit te moeten maken. Om deze reden hebben we hier de resultaten uit fase 2 samengevat. Het valt op dat bij alle drie de doelgroepen een goede woning (goed onderhouden, goede staat en comfortabel) op één staat. Maar ook deze waarde weet men terug te voeren naar passend bij de wensen en persoonlijke situatie van de woningzoekenden. Uit andere kemwaarden-
Volgens woningzoekenden is Goed wonen: 1. Goede woning (goed onderhouden, technische staat, comfortabel) 2. Passend bij eigen wensen en behoeften 3. Passend bij inkomen, betaalbaar, prijs/kwaliteit 4. Leefbaarheid, geen overlast, juiste balans tussen bewoners, goede buren 5. Passend bij persoonlijke situatie (leeftijd, doelgroep, zorgbehoefte) 6. Passend bij gezinssituatie, voldoende groot 7. Goede woonomgeving (groen, voorzieningen, bereikbaarheid, etc) 8. Veiligheid Verder noemt deze doelgroep in mindere mate: toekomstbestendig, duurzaam en goede dienstverlening
November 2020
onderzoeken zien we vaker dat er veel overlap als we doelgroepen vragen de waarden te laden. Het spreekt voor zich dat wanneer dit gebeurt, deze lading erg van belang is voor de doelgroepen omdat dit verschillende keren terug komt.
Volgens medewerkers is Goed wonen: 1. Goede woning (technische staat, comfortabel) 2. Passend bij de wensen van de woningzoekenden 3. Passend bij persoonlijke situatie 4. Leefbaarheid/fijnebuurt/buren 5. Passend bij inkomen 6. Veiligheid Volgens de stakeholders is Goed wonen: 1. Goede woning (goed onderhouden, prettig, comfortabel) 2. Passend bij de situatie (leeftijd, gezinsgrootte, doelgroep) 3. Veiligheid 4. De woonomgeving
Onderzoek naar de kernwaarden van woonruimteverdeling
20
Zijn er verschillen tussen groepen woningzoekenden?
November 2020
Onderzoek naar de kernwaarden van woonruimteverdeling
21
Kenmerken van de respondenten •-
Leeftijd
J
L.
I; Gezinssamenstelling (na eventuele verhuizing)
T iT TT TTi 41%
13%
34%
12%
2%
Starter of doorstromer op de sociale huurmarkt
(kamers)
(ouders)
5%
November 2020
De afronding van de afzonderlijke categorieën zorgt er soms voor dat de totale som net boven of onder de 100% uitkomt
Onderzoek naar de kernwaarden van woonruimteverdeling
22
Verhuisgeneigdheid, gewenste huurprijs en type zoeker [Totaal] Binnen hoeveel jaar zou u willen verhuizen?
[Totaal] In welke prijsklasse bent u op zoek naar een woning? <400 euro
Ik wil zo snel mogelijk verhuizen en reageer daarom op woningen waar ik de meeste kans op maak
12%
24%
400-500 euro
500-550 euro
12%
550-600 euro
36%
600-650 euro
39%
28%
650-700 euro
8%
700-750 euro
■ Zo snel mogelijk ■ Binnen 1 jaar ■ Over 1-2 jaar ■ Over 3-5 jaar Over 6-10 jaar Over langer dan 10 jaar Weet ik niet
November 2020
21%
11%
13%
[Totaal] Welke type ‘zoeker’ past het best bij u?
33%
21%
Vanaf 750 euro (vrije sector)
14%
Weet ik niet
16%
Onderzoek naar de kernwaarden van woonruimteverdeling
11%
Ik wil zo snel mogelijk verhuizen maar heb specifieke woonwensen en reageer op woningen die het beste bij mijn woonwensen passen
16%
Ik hoef niet direct te verhuizen. Ik heb specifieke woonwensen en wacht tot er een woning voorbij komt die het beste bij deze wensen past
23%
Ik hoef niet direct te verhuizen en heb ook nog geen specifieke woonwensen
8%
Ik heb nog helemaal geen verhuiswens en sta voor de zekerheid ingeschreven
Anders
36%
I
5%
23
Omschrijving van de doelgroep vanuit type zoeker
Kenmerk
Spoedzoeker (11%)
Spoedwenszoeker (16%)
Wenszoeker (23%)
Voorzorginschrijver (45%)
Omschrijving
Wil zo snel mogelijk verhuizen en reageert op woningen waar hij/zij meeste kans op maakt
Wil zo snel mogelijk verhuizen maar reageert wel alleen passend bij woonwensen
Is niet direct verhuisgeneigd, heeft specifieke woonwensen en wacht op een woning passend bij wensen
Niet verhuisgeneigd en nog geen specifieke wensen, is voor de zekerheid ingeschreven
Leeftijd
35 jaar of jonger Tussen de 36 & 55 jaar 56 jaar en ouder
77% 18% 5%
35 jaar of jonger Tussen de 36 & 55 jaar 56 jaar en ouder
53% 31% 16%
35 jaar of jonger Tussen de 36 & 55 jaar 56 jaar en ouder
31% 27% 42%
35 jaar of jonger Tussen de 36 & 55 jaar 56 jaar en ouder
25% 32% 43%
35 jaar of jonger Tussen de 36 & 55 jaar 56 jaar en ouder
49% 20% 31%
Gezinssituatie na verhuizing
Alleenstaand Twee volwassenen Eenoudergezin Tweeoudergezin
43% 27% 15% 13%
Alleenstaand Twee volwassenen Eenoudergezin Tweeoudergezin
41% 22% 20% 14%
Alleenstaand Twee volwassenen Eenoudergezin Tweeoudergezin
41% 37% 12% 9%
Alleenstaand Twee volwassenen Eenoudergezin Tweeoudergezin
37% 46% 5% 10%
Alleenstaand Twee volwassenen Eenoudergezin Tweeoudergezin
40% 41% 4% 15%
Overig (5%)
Starter
61%
31%
17%
12%
16%
Wil verhuizen binnen 5 jaar
95%
96%
78%
26%
78%
Gewenste huurprijs
Lager dan € 650 Tussen € 650 en € 750 Hoger dan € 750 Weet niet
November 2020
41% 47% 10% 2%
Lager dan € 650 Tussen € 650 en € 750 Hoger dan € 750 Weet niet
43% 43% 13% 1%
Lager dan € 650 Tussen € 650 en € 750 Hoger dan € 750 Weet niet
45% 32% 17% 7%
Onderzoek naar de kernwaarden van woonruimteverdeling
Lager dan € 650 Tussen € 650 en € 750 Hoger dan € 750 Weet niet
33% 23% 14% 30%
Lager dan € 650 Tussen € 650 en € 750 Hoger dan € 750 Weet niet
39% 26% 23% 12%
24
Voor wie moet het systeem werken?
Er is veel informatie beschikbaar na de verschillende onderzoeksfases. Dat maakt beslissingen nemen lastig. Om de juiste prioriteiten te bepalen, kan het helpen om in te zoomen op een bepaalde doelgroep. In deze laatste paragraaf doen we dat voor de doelgroep die met de meeste spoed op zoek zegt te zijn naar een woning. Als we ons alleen op deze doelgroep richten, zien we interessante verschillen ten opzichte van de totale groep. We benoemen de belangrijkste verschillen tekstueel: • Vinden vaker dat de huidige manier van verdelen helemaal anders moet (61% vs. 44% totaal). • Zijn het veel vaker oneens met de stelling dat alleen inschrijfduur zou moeten tellen (71% vs. 50% totaal). Inschrijfduur wordt dan ook door spoedzoekers veel minder vaak als belangrijkste waarde gezien. • Vinden huidige systeem vaker niet eerlijk (43% vs. 29% totaal). • Vinden vaker dat het huidige systeem niet genoeg keuzevrijheid biedt (60% vs. 47% totaal).
transparantie (23% vs. 46% totaal). • Voor 59% (vs. 48% totaal) is een eerlijke verdeling belangrijker dan keuzevrijheid. Dit onderzoek is uitgevoerd om de mening van de gehele groep woningzoekenden in kaart te brengen. Zoals ook uit de eerste fase bleek: Er is behoorlijk wat diversiteit tussen zoekers. Dit ligt met name aan de type zoeker. Spoedzoekers beredeneren meer vanuit hun eigen situatie. Woningzoekenden die niet direct op zoek zijn, lijken meer rationele afwegingen te maken. Hiermee rijst de vraag of elke stem wel even zwaar weegt in dit onderzoek.
Overigens is het goed om te vermelden dat bovenstaande verschillen ook (grotendeels) gelden voor de spoedwenszoeker. Ga je met deze punten aan de slag, dan sluit je dus vooral aan op de 2 groepen die urgent een woning nodig hebben.
Hebben minder behoefte aan de regels vooraf te kennen (14% vs. 27% totaal) maar willen tussentijdse terugkoppeling (45% vs. 34% totaal). • 69% (vs. 43% totaal) wil liever meer regels zodat het eerlijker wordt dan
•
November 2020
Onderzoek naar de kernwaarden van woonruimteverdeling
25
Belangrijkste kernwaarden per type zoeker
Kenmerk
Spoedzoeker (11 %)
Spoedwenszoeker (16%)
Wenszoeker (23%)
Voorzorginschrijver (45%)
Omschrijving
Wil zo snel mogelijk verhuizen en reageert op woningen waar hij/zij meeste kans op maakt
Wil zo snel mogelijk verhuizen maar reageert wel alleen passend bij woonwensen
Is niet direct verhuisgeneigd, heeft specifieke woonwensen en wacht op een woning passend bij wensen
Niet verhuisgeneigd en nog geen specifieke wensen, is voor de zekerheid ingeschreven
Gelijke kansen voor iedereen (44%) 2. Persoonlijke situatie (30%) 3. Passend bij inkomen (26%) 4 Eerlijk (22%) 5. Grootste noodzaak eerst (20%)
Overig (5%)
1.
Belangrijkste kernwaarden
Inschrijfduur valt met 12% buiten de top 5.
November 2020
1. 2. 3. 4. 5.
Persoonlijke situatie (33%) Gelijke kansen voor iedereen (32%) Passend bij gezinssituatie (25%) Inschrijfduur (25%) Passend bij inkomen (24%)
Inschrijfduur (30%) Passend bij inkomen (30%) Persoonlijke situatie (24%) Gelijke kansen voor iedereen (23%) 5. Passend bij leeftijd (22%) & Leefbaarheid, de buurten goed houden (22%)
1. 2. 3. 4
Onderzoek naar de kernwaarden van woonruimteverdeling
1. 2. 3.
Inschrijfduur (33%) Passend bij inkomen (32%) Leefbaarheid, de buurten goed houden (23%) 4. Gelijke kansen voor iedereen (22%) 5. Persoonlijke situatie (21%)
1. Passend bij inkomen (31%) 2. Gelijke kansen voor iedereen (25%) 3. Persoonlijke situatie (22%) & Inschrijfduur (22%) 4. Leefbaarheid, de buurten goed houden (20%) & Binnen eigen gemeente (20%) 5. Eerlijk (19%)
26
KWh www.kwh.nl kwh@kwh.nl 010-22103 60
KWh ’ ^Siil VMS
’RHI
JjJj Een nieuwe manier van woonruimteverdeling: accentverlegging of aardverschuiving?
Woning in Zicht Gabrielle Luhrman Karima Chafia
i iiiii
Inhoudsopgave
o o o o
Juni 2021
Managementsamenvatting
2
Inleiding
3
Overzicht van de onderzoeksdelen
4
Voldoet de huidige manier van woonruimteverdeling nog?
5
Een accentverlegging of een aardverschuiving?
7
Drie scenario’s die mogelijk zijn op basis van uitkomsten van dit onderzoek
13
Bijlage: beknopte samenvatting van de 5 onderzoeksdelen
14
Een accentverlegging of een aardverschuiving?
1
Managementsamenvatting
Voldoet de huidige manier van verdelen nog? Hoewel de resultaten uit de andere onderzoeksdelen minder unaniem zijn, is het antwoord op de vraag of de huidige manier van verdelen nog volstaat duidelijk. Nee, de huidige manier van verdelen volstaat niet. Wordt het gesprek gevoerd (in onderzoeksdeel 1,4 en 5) dan zijn deelnemers daar bijna volledig van overtuigd. Maar ook in de kwantitatieve onderzoeksdelen is het grootste deel van de ondervraagden van mening dat het niet eerlijk gaat en anders moet.
Een accentverlegging of een aardsverschuiving? Richten we onze pijlen op spoed(wens)zoekers dan spreken we misschien wel degelijk van een aardverschuiving. Volgens spoed(wens)zoekers moet het systeem meer rekening houden met de persoonlijke huidige situatie zodat bijvoorbeeld ouders met kinderen uit een scheiding sneller een woning vinden. Inschrijfduur is dan ondergeschikt.
Toch is een aantal kritische noten hier op hun plek. Want als de huidige persoonlijke situatie de grootste rol gaat spelen binnen het verdelen van woonruimte, wat gebeurt er dan met woningzoekenden die jaren hebben ‘gewacht’ op een woning en wooncarrière willen maken zonder dat daar een urgente oorzaak voor is? In een situatie waarbij we ons alleen richten op spoedzoekers en spoedwenszoekers, komt deze doelgroep er niet meer tussen. Bovendien wordt inschrijfduur nog steeds heel belangrijk gevonden (met name door wenszoekers en voorzorginschrijvers). Het lijkt voor sommige zelfs een verworven recht. Natuurlijk is deze situatie gecreëerd omdat in het huidige systeem inschrijfduur ook zo’n dominante rol heeft. En omdat het in het heden de meest objectieve manier is om te verdelen. Te snel overgaan naar een volledig nieuw systeem, waarbij bijvoorbeeld inschrijfduur ondergeschikt is aan de Juni 2021
persoonlijke huidige situatie, zal voor een hele grote groep ingeschreven woningzoekenden aanvoelen als oneerlijk en onterecht. Bovendien moeten we niet uit het oog verliezen dat, hoewel niet geborgd in het huidige systeem, er al veel mogelijkheden zijn die wel rekening houden met de persoonlijke situaties van bepaalde groepen met een urgente verhuisbehoefte. Dat vereist echter wel dat deze actief op zoek gaan naar deze mogelijkheden. Vanwege deze laatste twee nuanceringen en omdat het compleet aanpassen van het systeem natuurlijk geen gegeven is, doet KWH in hoofdstuk 5 een voorzet voor een aantal scenario’s die mogelijk zijn op basis van de uitkomsten van dit onderzoek. In het scenariol wordt alleen gekeken naar uitbreidingsmogelijkheden van het bestaande urgentiebeleid en alternatieve manieren van toewijzen die rekening houden met situaties waarbij de noodzaak om te verhuizen groter is dan anders. Ook wordt in dit scenario de klantbediening aangepast zodat persoonlijk contact makkelijker wordt. In scenario 2 haalt men, naast de punten uit scenario 1, ook zowel bij inschrijvingen als bij reeds ingeschrevenen informatie op over de persoonlijke situatie en de noodzaak om te verhuizen om inzichten te verzamelen over doelgroepen en situaties. Bovendien bekijkt men wat de mogelijkheden zijn voortijdelijke huisvesting zonder verlies van inschrijfduur.
In scenario 3 wordt, naast de punten uit scenario’s 1 en 2, ook met de kennis uit scenario 1 en 2 gewerkt aan een systeem dat de persoonlijke situatie binnen het systeem borgt en gaan we toe naar het systeem zoals dat van de stadsregio Amsterdam waarbij er situatiepunten worden toegekend.
Een accentverlegging of een aardverschuiving?
2
1. Inleiding Woning in Zicht (WiZ) is het Online platform waar 5 corporaties uit Midden Brabant hun vrijgekomen woningen aanbieden. Er staan ruim 80.000 woningzoekenden ingeschreven bij WiZ. Ongeveer 25% is actief op zoek naar een woning Het overgrote deel van de woningzoekenden staat uit voorzorg ingeschreven bij WiZ. Jaarlijks komen er ongeveer 3.500 woningen vrij bij de corporaties. Er zijn echter meer mensen op zoek naar een woning dan dat er woningen vrijkomen. Er is sprake van schaarste. Dat maakt het verdelen van woningen een lastige taak. Aan deze taak liggen voor het huidige systeem de volgende kernwaarden ten grondslag: Transparantie, Keuzevrijheid en Eerlijkheid
bestuurders benoemd zijn (Transparantie, Keuzevrijheid, Eerlijkheid en Goed wonen) ook worden gedragen door de woningzoekenden, medewerkers en stakeholders. Het antwoord daarop was grofweg: deels wel en deels niet. In de gekozen kernwaarden werd volgens met name de woningzoekenden maar ook zeker de stakeholders en medewerkers te weinig rekening gehouden met de persoonlijke situatie.
In de laatste twee delen (fase 2) van het onderzoek is op kwalitatieve wijze verder invulling gegeven aan wat deze persoonlijke situatie dan precies inhoudt en hoe dat in verband staat met eerlijk verdelen.
De druk op de sociale huurmarkt neemt in rap tempo toe. Dat is voor de corporaties een moment om zich af te vragen of de huidige manier van verdelen nog past bij deze tijd.
Waar geeft deze rapportage antwoord op? Waar in de eindrapportage van de eerste fase de vraag werd beantwoord of de kernwaarden aansluiten, wordt in deze rapportage antwoord gegeven op de volgende vragen:
Deze vraag is gesteld binnen het project ‘Woonruimteverdeling in de toekomst’ in de regio Midden-Brabant. Om hier antwoord op te geven is KWH gevraagd een onderzoek uit te voeren. In de eerste drie delen (fase 1) van het onderzoek stond de vraag centraal of de kernwaarden die op 23 januari 2020 door de
1. Voldoet de huidige manier van het verdelen van woonruimte nog? 2. Indien nee, is een nieuwe manier van verdelen van woonruimte een accentverlegging of een aardverschuiving? Welke aanpassingen zijn er nodig? En wat betekent dit voor de manier van klantbediening?
Juni 2021
Een accentverlegging of een aardverschuiving?
Om deze vragen te beantwoorden, kijken we naar de resultaten van alle onderzoeksdelen. Juist de resultaten uit de kwantitatieve onderzoeksdelen (2&3) zijn representatief en zullen in de beantwoording van deze vraag zwaarder worden meegewogen. De resultaten uit de overige kwalitatieve onderzoeksdelen geven vervolgens alleen ‘kleur’ aan het geheel. In de vijf delen van het onderzoek hebben 2.324 woningzoekenden, 92 medewerkers en 27 stakeholders hun mening met ons gedeeld. In deze rapportage bespreken we alleen de belangrijkste conclusies en de resultaten die antwoorden geven op de eerder genoemde vragen. We sluiten dit rapport af met 3 scenario’s die volgens KWH mogelijk zijn op basis van de uitkomsten van dit onderzoek. Voor detailresultaten verwijzen wij naarde bijlage en de 5 losse rapportages die van elk onderzoeksdeel zijn opgesteld.
Ook in deze tweede fase hebben we samen met jullie met veel enthousiasme en nieuwsgierigheid aan de onderzoeken gewerkt. We hopen dat deze eindrapportage de juiste informatie bevat om gewogen en onderbouwde beslissingen te nemen voor een toekomstbestendig woonruimteverdeelsysteem.
3
2. Overzicht van de onderzoeksdelen
Methode
Deel 1 Kwalitatieve voorfase
Deel 2 Kwantitatief vooronderzoek
Deel 3 Kwantitatief onderzoek
Deel 4 Contextmapping
Deel 5 KWH-Luisterpanel
Telefonische diepte-interviews
Digitale vragenlijst bestaande uit 13 tot 16 open vragen
Digitale vragenlijst bestaande uit 30 gesloten vragen
Contextmapping (gesprekken op basis van opdrachten)
KWH-Luisterpanel (een paneldiscussie)
Contextmapping is een kwalitatieve onderzoekstechniek die er op is gericht om samen met de woningzoekenden hun dieper liggende kennis en waarden naar boven te halen. Het doel van deze gesprekken die deels samen met de opdrachtgever zijn uitgevoerd was het achterhalen wat woningzoekenden verstaan onder persoonlijke situatie en eerlijk verdelen.
In het KWH-Luisterpanel luisterden medewerkers van de corporaties naarde verhalen van woningzoekenden over het in de woonruimteverdeling laten meewegen van de ‘persoonlijke situatie’ In deze stap groeit het begrip voor de doelgroep maar deze fase geeft ook kleur aan de reeds verzamelde kwantitatieve data. De verhalen achter de cijfers.
Aan de hand van gesloten vragen toetsen welke van de waarden het meest belangrijk zijn voor de woningzoekenden. Scherp krijgen hoe zij deze waarden interpreteren en hoe zij aankijken tegen het huidige systeem van woonruimteverdeling.
Het in kaart brengen wat vanuit woningzoekenden belangrijke thema’s zijn rondom woonruimteverdeling. Achterhalen welke waarden de woningzoekenden spontaan noemen. In welke termen spreken zij en wat is hun context.
Aan de hand van open vragen achterhalen welke waarden een grote groep woningzoekenden, medewerkers en stakeholders spontaan noemen en hoe zij aan de reeds bestaande waarden invulling geven.
Doelgroepen
Woningzoekenden (diverse groep)
Woningzoekenden Medewerkers van de 5 corporaties Lokale stakeholders van de 5 corporaties
Woningzoekenden (diverse groep)
Woningzoekenden (diverse groep)
Woningzoekenden (met name spoedzoekers en spoedwenszoekers)
Aantal respondenten
13 woningzoekenden
312 woningzoekenden 92 medewerkers 27 stakeholders
1.976 woningzoekenden
16 Woningzoekenden
7 Woningzoekenden
Doel
Juni 2021
Een accentverlegging of een aardverschuiving?
4
3. Voldoet de huidige manier van verdelen nog?
Stel wij zouden deze vraag beantwoorden op basis van wat we als laatste hoorden en aanschouwden in het Luisterpanel dan roepen we waarschijnlijk volmondig ‘Nee!’. Het beeld van zeven panelleden die het rode kaartje ophielden bij de vraag of het huidige systeem eerlijk is, is veelzeggend maarzeker niet alleszeggend.
Wat is het beeld uit het kwantitatieve onderzoek? In het derde onderzoeksdeel hebben de woningzoekenden ook de vraag voorgelegd gekregen of de woningen eerlijk worden verdeeld. Als we kijken naar de totale groep (die voor bijna de helft bestaat uit voorzorginschrijvers), dan zegt 14% dat het er nu eerlijk wordt verdeeld en 29% zegt dat dit niet zo is. De rest is of neutraal of weet het niet. Deze resultaten hebben we in de tabel hiernaast uitgesplitst naar typen woningzoekenden. We hebben in de rapportage van deel drie onderscheid gemaakt tussen vier typen woningzoekenden. Uit de tabel wordt duidelijk dat de groep die zegt dat het huidige systeem niet eerlijk is aanzienlijk toeneemt naarmate ook de spoed om te verhuizen toeneemt.
Juni 2021
Een andere interessante vraag uit het derde onderzoeksdeel is of de woonruimteverdeling helemaal anders moet. Daar antwoordt 44% positief op, 12% is het hier niet mee eens en de rest is neutraal of heeft geen mening. Ook hier tonen we de uitkomsten per type woningzoekende. Voor alle groepen geldt dat de groep die vindt dat het helemaal anders moet groter is dan de groep die dat niet vindt. Voor spoed(wens)zoekers zegt ruim 6 op de 10 dat het helemaal anders moet. Uitleg doelgroepen Deze segmentatie is tot stand gekomen vanuit de eigen beleving van woningzoekenden en kan als volgt worden getypeerd: Spoedzoekers: wil zo snel mogelijk verhuizen en levert daarbij is op woonwensen. Spoedwenszoeker: wil zo snel mogelijk verhuizen maar reageert wel alleen passend bij woonwensen. Wenszoeker: is niet direct verhuisgeneigd, heeft specifieke woonwensen en wacht op een woning passend bij deze wensen. Voorzorginschrijvers: zijn niet verhuisgeneigd en hebben ook nog geen specifieke wensen. Zijn voor de zekerheid ingeschreven.
Een accentverlegging of een aardverschuiving?
Doelgroep
Huidige systeem eerlijk
Huidige systeem niet eerlijk
Spoedzoekers
16%
43%
Spoedwenszoekers
11%
48%
Wenszoekers
17%
21%
Voorzorgsinschrijvers
12%
18%
Doelgroep
(zeer) oneens met helemaal andere woonruimte verdeling
(zeer) eens met helemaal andere woonruimte verdeling
Spoedzoekers
13%
61%
Spoedwenszoekers
11%
63%
Wenszoekers
16%
42%
Voorzorgsinschrijvers
12%
32%
5
3. Voldoet de huidige manier van verdelen nog?
Wat is het antwoord op de vraag vanuit onderzoeksdeel 2? Om vanuit het tweede onderzoeksdeel antwoord te geven op deze vraag is gekeken naar het resultaat of de doelgroepen (woningzoekenden, medewerkers en stakeholders) vinden dat er in het huidige systeem al wordt gewerkt volgens hun belangrijkste (spontaan genoemde) waarde. Voor woningzoekenden zijn de twee belangrijkste waarden rekening houden met persoonlijke omstandigheden en inschrijfduur. Stakeholders noemen leefbaarheid en rekening houden met de persoonlijke situatie en medewerkers noemen transparantie en eerlijkheid. Het is duidelijk dat medewerkers het meest beïnvloed zijn door de huidige kernwaarden. De medewerkers vinden dan ook het vaakst dat er al volgens deze waarden wordt gewerkt (19% zegt ja en 40% zegt deels). Ongeveer de helft van de stakeholders vindt dat er al (deels) volgens hun waarden gewerkt wordt (10% zegt ja en 40% zegt deels. Van de woningzoekenden zegt 28% al (deels) volgens de door hen genoemde waarden wordt gewerkt (8% ja en 20% deels)
Dan weer terug naar de 7 rode kaarten uit het Luisterpanel. Deze personen waren unaniem in hun oordeel. Het moet eerlijker! Een quote van een persoon die zojuist via loting een woning heeft gekregen illustreert dit goed: ‘ ‘Ik ben blij dat ik een huis heb, maar als je erover nadenkt, is het absurd. Bij een loting wordt nergens naar gekeken’. Conclusie: hoewel de resultaten uit de andere onderzoeksdelen minder unaniem zijn, is het antwoord op de vraag of de huidige manier van verdelen nog volstaat duidelijk. Nee, de huidige manier van verdelen volstaat niet. Wordt het gesprek gevoerd (in onderzoeksdeel 1,4 en 5) dan zijn deelnemers daar bijna volledig van overtuigd. Maar ook in de kwantitatieve delen is het grootste deel van de ondervraagden van mening dat het niet eerlijk gaat en anders moet.
En wat zegt het contextmappingonderzoek? In het vierde onderzoeksdeel is met de geïnterviewden ook ingegaan op de huidige situatie van woonruimteverdeling. Daar komt vooral uit naar voren dat de woningzoekenden begrijpen dat het een lastige taak is om op een eerlijke manier de woningen te verdelen. Deze groep onderkent dat er nog te weinig rekening wordt gehouden met de persoonlijke situatie van woningzoekenden. Hoewel ze niet op de stoel van WiZ zouden willen zitten, vindt men wel dat in het huidige systeem er te weinig bekend is over de persoonlijke situatie van woningzoekenden om goed en eerlijk te kunnen verdelen.
Juni 2021
Een accentverlegging of een aardverschuiving?
6
4. Een accentverlegging of een aardverschuiving?
In het vorige hoofdstuk hebben we vastgesteld dat het verdelen van woningen anders moet, volgens woningzoekenden, stakeholders maar deels ook medewerkers. ‘Hoeveel anders?’ is dan de volgende vraag. Het beantwoorden van deze vraag is ingewikkelder. Kijken we naar de volledige groep ingeschreven woningzoekenden of leggen we de focus op spoed(wens)zoekers. Voor nu kiezen wij (KWH) ervoor het laatste te doen.
Eigenlijk is door de keuze te maken dat we alleen kijken naar de spoedwenszoekers een deel van de vraag al beantwoord. Het huidige systeem is vooral geënt op inschrijfduur Terwijl deze werkwijze in de praktijk juist het minst goed werkt voor spoed(wens)zoekers. Kiezen we voor een systeem dat beter werkt voor spoed(wens)zoekers, dan is dat een andere richting dan de huidige.
Daarmee zegt een groot deel van deze doelgroep dat het nieuwe systeem: •
Helemaal anders moet
•
Eerlijker moet
•
Minder geënt moet zijn op inschrijfduur
•
En er best meer regels en uitzonderingen mogen komen om het eerlijk verdelen te bevorderen.
•
Er uitzonderingen gemaakt mogen worden voor groepen die met een grotere noodzaak een woning zoeken.
Dat het huidige systeem het minst goed werkt voor de spoed(wens)zoekers blijkt eveneens uit de resultaten van het derde onderzoeksdeel: Spoed(wens)zoekers vinden... •
Het huidige systeem niet eerlijk
46%
•
Het goed dat er uitzonderingen gemaakt worden voor groepen met een grote noodzaak.
63%
•
Dat het anders helemaal anders moet
• Transparantie ondergeschikt aan eerlijk verdelen •
Het geen goed idee als woonruimteverdeling uitsluitend is gebaseerd op inschrijfduur
Juni 2021
66%
Een accentverlegging of een aardverschuiving?
7
4. Een accentverlegging of een aardverschuiving? In het derde onderzoeksdeel is er gekeken naar welke waarden de spoed(wens)zoekers aan het huidige systeem toekennen versus welke waarden ze belangrijk en gewenst vinden. De volgende figuur vat deze resultaten samen:
_
gelijke kansen voor iedereen
| 30%
9%
persoonlijke situatie
eerlijk
7%
Het is ook niet verwonderlijk dat deze elementen als belangrijkste gaps naar voren komen. Ze liggen namelijk in eikaars verlengde en vallen e eigenlijk onder dezelfde noemer. Waar de gelijke kansen voor iedereen het ‘WAT’ is en het rekening houden met de persoonlijke situatie het ‘HOE’ is de term eerlijk de waarde of het ‘WAAROM’ die erboven hangt.
?| 28%
11%
De figuur benoemt als het ware de belangrijkste gaps tussen het huidige en het gewenste systeem. Ook hier is de conclusie dat deze doelgroep een systeem wil dat minder uitgaat van inschrijfduur en meer gelijke kansen biedt voor iedereen, rekening houdt met de persoonlijke situatie van woningzoekenden en eerlijker is. En deze drie waarden liggen eigenlijk in eikaars verlengde. Als we deze doelgroep vragen wat zij verstaan onder ‘Eerlijk’ dan zegt 38% ervoor zorgen dat iedere doelgroep evenveel kans maakt op de woning en 34% zegt rekening houden met de persoonlijke situatie van de woningzoekenden.
| 19% Wat?
inschrijfduur
0%
10%
20%
Jhuidig «gewenst
Juni 2021
I 46%
24%
30%
40%
50%
1
O
Een accentverlegging of een aardverschuiving?
F 8
4. Een accentverlegging of een aardverschuiving?
In het vierde onderzoeksdeel is aan de hand van een oefening waarbij de geïnterviewden zelf woningen mochten toekennen bepaald langs welke factoren dat gebeurt. Samengevat komt het erop neer dat de geïnterviewden eerst kijken naar de huidige (persoonlijke) situatie van de woningzoekenden en daarna naar inschrijfduur en geschiktheid (passendheid). In de huidige situatie is inschrijfduur de grondslag van woonruimteverdeling. Via alternatieven zoals urgentieregelingen of afspraken met de gemeente of zorginstellingen wordt wel getracht urgente probleemgevallen buiten het systeem toe te wijzen maar dat is nog steeds de minderheid. Maken we dit visueel dan ziet het er als volgt uit:
Nu
Toekomst
Inschrijfduur
Inschrijfduur
Persoonlijke situatie
Persoonlijke situatie
Juni 2021
Een accentverlegging of een aardverschuiving?
9
4. Een accentverlegging of een aardverschuiving?
Op basis van de resultaten van dit onderzoek is er bij de spoed(wens)zoekers behoefte om bij het verdelen van woonruimte meer rekening te houden met de persoonlijke huidige situatie van de woningzoekenden. Dit is eerlijker en zorgt ervoor dat meer situaties gelijke kansen krijgen op het vinden van een woning. De figuur hiernaast (uit onderzoeksdeel 4) toont welke geaccepteerde redenen er zijn om op zoek te zijn naar een woning met gegunde prioriteit. De voornaamste redenen zijn:
PERSOONLIJKE SITUATIE
• Acute nood
Geaccepteerde redenen om (urgent) op zoek te zijn naar een woning, veelal met gegunde prioriteit
• Als er kinderen in het spel zijn •
Een scheiding
• Acute zorg •
(vecht)scheiding