RIB 71 - Bijlage 2 Plan van aanpak GALA gemeente Dongen PVA GALA Dongen

Plan van aanpak Gezond en Actief Leven Akkoord Dongen September 2023

Het college van B&W van de gemeente Dongen heeft op 26 september 2023 ingestemd met het Plan van Aanpak Gezond en Actief Leven Akkoord Dongen.

Namens deze,

Wethouder G.P. Kunst

1

Inhoud Leeswijzer...................................................................................................................................................... 3 1.

Introductie ............................................................................................................................................ 4

2.

Inhoud ................................................................................................................................................. 10

2.1 Sport, Bewegen en Cultuur ................................................................................................................... 10 Lokaal Sportakkoord ............................................................................................................................... 10 Brede Regeling Combinatiefunctie ......................................................................................................... 13 2.2 Gezondheid ........................................................................................................................................... 15 Terugdringen Gezondheidsachterstanden ............................................................................................. 15 Kansrijke Start ......................................................................................................................................... 18 Mentale Gezondheid .............................................................................................................................. 20 Aanpak overgewicht en obesitas ............................................................................................................ 22 Valpreventie ............................................................................................................................................

24 Leefomgeving .......................................................................................................................................... 26 Opgroeien in een Kansrijke Omgeving & Vroegsignalering Alcoholproblematiek ................................. 29 2.3 Sociale basis .......................................................................................................................................... 31 Versterken sociale basis .......................................................................................................................... 31 Mantelzorg .............................................................................................................................................. 33 Eén tegen Eenzaamheid.......................................................................................................................... 35 Welzijn op recept .................................................................................................................................... 36 3.

Governance en ondersteunende onderdelen..................................................................................... 37 Samenwerking intern .............................................................................................................................. 37 Samenwerking extern ............................................................................................................................. 37 Monitoring en evaluatie ......................................................................................................................... 37 Invulling versterking kennis- en adviesfunctie GGD ............................................................................... 37 Coördinatiekosten regionale aanpak preventie ..................................................................................... 38 Risico’s..................................................................................................................................................... 39

2

Leeswijzer Het VNG heeft een format ontwikkeld, waarin het plan van aanpak kan worden ingevuld. Wij maken hier geen gebruik van en gebruiken de oplegger. Om overzicht te creëren hebben wij daarnaast de huidige leeswijzer toegevoegd waarin we benoemen waar de vragen uit het VNG format terugkomen. Introductie o

Vraag 1. Beschrijf ingeval van een reeds bestaand lokaal preventieakkoord of lokaal sportakkoord, met welke partijen en op welke wijze hieraan uitvoering is gegeven.

Inhoud Er is in het huidige document gekozen voor een andere opzet, dan het voorgestelde format. Na de introductie, beschrijven we per thema: ▪

▪ ▪ ▪ ▪

Hoe staat Dongen ervoor op basis van cijfers uit GGD data etc. o Vraag1. Waar staat je gemeente? o Bij het onderdeel Terugdringen Gezondheidsachterstanden wordt vraag 1 beantwoord: Geef een korte toelichting op de belangrijkste gezondheidsverschillen in de gemeente. Doe hetzelfde voor de verschillen in deelname aan sport, bewegen en cultuur. Ambities uit het GALA die we ook als gemeente nastreven. Wat doen we nu: wat zijn onze huidige bestaande lokale (regionale) akkoorden, nota’s, beleidsof uitvoeringsplannen op dit thema Subdoelen: wat willen we bereiken o Vraag 3A. Wat wil de gemeente bereiken? (doelen en resultaten) Wat gaan we daarvoor doen welke interventies zetten we in, op welke doelgroep/ wijk en waarom, globale fasering o Vraag 3B. Wat gaat de gemeente daarvoor doen? (uitvoering en samenwerking)

Hoofdstuk 3: Governance en ondersteunende onderdelen bevat de antwoorden op de volgende vragen uit het format: o Vraag 4: Ondersteunende onderdelen: versterking kennis- en adviesfunctie GGD en Coödinatiekosten regionale aanpak preventie o Vraag 5: Hoe wordt de voortgang bewaakt? o Vraag 6: Beschrijf op welke wijzen samenhang en synergie wordt nagestreefd tussen uitvoering op de verschillende hoofdthema's en onderdelen.

3

1. Introductie Het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA) beoogt een gezonde generatie in 2040: weerbare, gezonde mensen die opgroeien, leven, werken en wonen in een gezonde leefomgeving met een sterke sociale basis. Naast het GALA is ook het Integraal Zorgakkoord (IZA) landelijk vastgesteld. Beide akkoorden hebben als doel het bereiken van toegankelijke en betaalbare zorg en ondersteuning door de beweging te maken van zorg naar preventie en gezondheid. En dat te doen over de verschillende domeinen heen op een integrale en samenhangende manier, met oog voor mensen in kwetsbare omstandigheden. Zorg gaat vaak over het beter maken van mensen als ze ziek zijn. Met positieve gezondheid bedoelen we het voorkomen van gezondheidsproblemen. De nadruk ligt op preventie. Met de bredere benadering van positieve gezondheid, draag je bij aan het vermogen van mensen om met fysieke, emotionele en sociale uitdagingen in het leven om te gaan, waarbij eigen regie voeren een uitgangspunt is. Om gezondheidsproblemen te voorkomen zet onze gemeente op verschillende zaken in. Het gaat niet alleen om lichamelijke en geestelijke gezondheid, maar ook om genieten en gelukkig zijn, idealen kunnen verwezenlijken en mee kunnen doen in het dagelijkse leven. Als individuen zich op één van deze vlakken beter voelen, heeft dat een positief effect op andere vlakken.

Het is van belang om niet alleen oog voor zieken te hebben, maar voor alle inwoners van onze gemeente Dongen, met extra focus voor kwetsbare groepen. Daarnaast zetten we in op normalisatie. Het leven kan soms lastig zijn, maar mensen kunnen juist in hun kracht worden gezet wanneer zij ontdekken dat bepaalde zaken niet problematisch zijn, maar (maatschappelijk gezien) normaal. We laten onze inwoners zien dat klachten, tegenslagen en perioden dat het niet zo lekker gaat, bij het leven horen. Iedereen maakt ze mee en de meeste mensen zijn ook goed in staat om daarmee om te gaan. Daar horen zinnen bij als: “Je bent niet de enige”. Het GALA is opgebouwd uit 15 thema’s (zie hoofdstuk 2), waarop ambities en doelen zijn geformuleerd. Deze doelen beogen wij te halen door middel van de uitgangspunten positieve gezondheid en normalisatie. Deze visie op gezondheid vraagt om een integrale aanpak, die gefocust is op het versterken van veerkracht, eigen regie en gezondheidsvaardigheden. Onze aanpak richt zich niet alleen op het individu maar ook op wijken, dorpen of buurten. Want ook de inrichting van de leefomgeving heeft een grote impact op de gezondheid. Met onze ambities en doelstellingen en ons uitvoeringsprogramma roepen we de hele samenleving op om met elkaar samen te werken aan (positieve) gezondheid.

Huidig beleid De gemeente Dongen heeft een Lokaal Preventieakkoord1. Daarmee zetten we in op de volgende ambities:

1

Dongen_SSNB-Preventieakkoord-Dongen-DEF.pdf - Google Drive

4

1. Gezonde Start (o.a. Gezonde School, sporten na school, kind naar een gezond gewicht); 2. Gezonde Leefstijl (o.a. versterking netwerk en signalering, preventie middelengebruik ouderen, Sportief Manifest); 3. Gezonde Geest (o.a. Max Vitaal). Daarnaast heeft de gemeente Dongen een herijkt Lokaal Sportakkoord (zie paragraaf 2.1 van dit plan van aanpak). Met uiteenlopende partners binnen zorg, welzijn, gemeente, onderwijs en kinderopvang, kunst en cultuur, bedrijfsleven, etc. wordt gewerkt aan een gezond en vitaal Dongen. We bundelen de krachten en werken samen aan preventie. Wij onderschrijven de ambities en doelen en zijn bereid om daaraan bij te dragen. Samen inspireren, motiveren en faciliteren wij inwoners. Zo zorgen wij ervoor dat meer inwoners de regie (kunnen) pakken over hun eigen leven. Bovendien zijn gezondheid en preventie geïntegreerd in verschillende domeinen en visiedocumenten, zoals: • Visie op sport en bewegen Dongen • Visie sociaal domein Dongen • Onderwijsvisie Dongen • Visie Openbare ruimte Dongen • Klimaat- en Energievisie Dongen • Omgevingsvisie Dongen “Gezond” is de grondgedachte die deze visiedocumenten met elkaar verbindt. Wij beogen hiermee een integrale aanpak te hanteren, waarbij de verschillende domeinen elkaar versterken om zo de gezondheid van onze inwoners te beschermen en te bevorderen.

Naast dat wij lokaal beleid faciliteren hebben wij ook oog voor gemeenteoverstijgende gezondheidsuitdagingen. We zetten de regionale samenwerking in Midden-Brabant voort o.a. met de nieuwe regionale nota publieke gezondheid Midden-Brabant 2024-2026 ’Koers houden met een sterke basis’. Deze nieuwe nota ligt eind 2023 ter besluitvorming voor aan de gemeenteraden. De nota bouwt voort op de regionale nota publieke gezondheid Midden-Brabant 2020-2023 ‘Met gezond verstand’.2 De Midden-Brabantse gemeenten staan voor dezelfde uitdagingen en werken daarom vaak aan vergelijkbare gezondheidsthema’s. Door intensievere samenwerking vergroten we onze slagkracht en boeken we meer gezondheidswinst. Aan dit beleid geven we -zowel regionaal als lokaal per gemeentehanden en voeten (en uitvoering).

2

Regionale_Nota_Publieke_Gezondheid_2020-2023 (notubiz.nl)

5

IZA Het IZA pakken we tevens regionaal en domeinoverstijgend op. Regionaal op de schaal van zorgkantoorregio Midden-Brabant. Deze bestaat uit de gemeenten: Dongen, Gilze-Rijen, Goirle, Heusden, Hilvarenbeek, Loon op Zand, Waalwijk, Tilburg en de gemeente Oisterwijk. We werken domeinoverstijgend samen met zorgverzekeraars, meerdere zorgpartijen (GGZ, huisartsen, Verplegingsen verzorgingshuizen en Thuiszorg (VVT), Elisabeth-TweeStedenZiekenhuis (ETZ), GGD HvB en welzijnsen patiëntenorganisaties. De grootste -en tevens centraalste- gemeente neemt de rol van mandaatgemeente op zich. De kartrekkers zijn de marktleider zorgverzekeraar (in onze regio VGZ) en de gemeente Tilburg. Met het creëren en uitvoeren van beleid op verschillende niveaus beogen wij domeinoverstijgend en integraal samen te werken. Het huidige plan van aanpak zal ondersteunen, evenals onze reeks bestaande lokale beleidsdocumenten, bij het uitvoeren van een effectieve (lokale) aanpak met als doel gelukkige en gezonde inwoners. Met als overstijgende ambitie ''een gezonde generatie in 2040: weerbare, gezonde mensen die opgroeien, leven, werken en wonen in een gezonde leefomgeving met een sterke sociale basis. ''

Samenwerking en betrekken partners en doelgroep De volgende organisaties en netwerken zijn aangesloten en/of ondersteunen bij het bereiken van onze beleidsdoelen op het gebied van sport, bewegen en cultuur, gezondheid en preventie en sociale basis: ▪ Werkgroep middelengebruik Dongen; ▪ Werkgroep JOGG Dongen; ▪ Seniorenraad Dongen; ▪ Stuurgroep Sportakkoord; ▪ Fysiotherapiepraktijk Fysio Attent; ▪ Cambreur college (voortgezet onderwijs); ▪ Stichting Initia (basisonderwijs); ▪ Instituut voor Maatschappelijk Werk; ▪ Stichting MEE; ▪ Kinderopvang De Toverdroom; ▪ Eagle Shelter; ▪ Thebe; ▪ Gemeente Dongen; ▪ Woningcorporatie Casade; ▪ Stichting Welzijn Ouderen Dongen; ▪ Stichting Donckhuys; ▪ Stichting Het KunstPodium; ▪ Katholieke Bond van Ouderen; ▪ Dorpsraad ’s Gravenmoer; ▪ Stichting Open Bejaardenwerk ’s Gravenmoer; 6

▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪

Zorginstelling Mijzo; ContourdeTwern (welzijn en jeugd- en jongerenwerk); Bureau Halt; Novadic Kentron; Huisartsenpraktijken; Sportverenigingen; En vele anderen.

Bovenstaande partners en de doelgroep per onderdeel betrekken wij bij het opstellen van een uitvoeringsprogramma en de daadwerkelijk uitvoering. Een aantal van bovengenoemde partijen is ook betrokken geweest in de voorbereidende fase om te komen tot dit plan van aanpak. In het uitvoeringsprogramma nemen wij SMART-geformuleerde doelen op.

De gemeente Dongen Dongen is een middelgrote gemeente met iets meer dan 27.000 inwoners in de regio Midden-Brabant. De gemeente Dongen bestaat uit de hoofdplaats Dongen en de kernen 's Gravenmoer en Klein-Dongen-Vaart. De gemeente is een warm dorp vol initiatief en de Dongenaar is vindingrijk en weet met beperkte middelen ontzettend veel te bereiken. De gemeente heeft als leus 'Gewoon bijzonder' te zijn: “De gemeente Dongen is van zand en turf, katholiek en protestants-christelijk, Brabants en Hollands. In onze gewoonten, tradities en de inrichting van onze kernen is dat nog steeds mooi zichtbaar. De kernen vullen elkaar aan, net als de inwoners. Met elkaar hébben we het goed voor elkaar en zíjn we goed voor elkaar. We hebben een sterke traditie in de maakindustrie, van oudsher gekenmerkt door armoede. Dat maakte ons vindingrijk, initiatiefrijk, warm en goed voor elkaar. Dát is ons DNA. Dat maakt Dongen ‘gewoon’ bijzonder.”

De gemeente scoort over het algemeen zeer gemiddeld op het gebied van gezondheidsthema’s. Zie het GALA gemeenteprofiel Dongen 2022.

7

Afbeelding 1. GALA gemeenteprofiel Dongen

Vanzelfsprekend zijn er enkele bijzonderheden voor de gemeente Dongen, in vergelijking met de rest van de regio of Nederland, op basis van de cijfers die afkomstig zijn uit de gezondheidsmonitors3 (GGD HvB, gemeenteprofiel GALA Dongen4, GALA-tabellenboek5 Dongen). De resultaten van de monitors zijn beschikbaar op wijkniveau. De gemeente Dongen is daarbij opgedeeld in twee wijken/meetgebieden: Dongen (waaronder ook Klein-Dongen-Vaart) en ’s Gravenmoer (zie afbeelding 2).

Afbeelding 2 – Gemeente Dongen is verdeeld in twee meetgebieden

3

Jive - Nieuw (brabantscan.nl) Jive - Dongen GALA gemeenteprofiel 2022 (brabantscan.nl) 5 Jive - Dongen GALA tabellenboek 2022 (brabantscan.nl) 4

8

In juni 2023 is in het kader van het Integraal Zorgakkoord een regiobeeld6 gepubliceerd voor alle deelnemende gemeenten uit Midden-Brabant. Dit regiobeeld geeft o.a. inzicht in prognoses en ontwikkelingen in de zorgbehoefte en andere relevante informatie over de bevolking van de regio en de capaciteit en prestaties van zorg, sociaal domein en ondersteuning in de regio. In het regiobeeld zijn de volgende thema's benoemd: chronische zorgvraag, kwetsbare ouderen, nu en straks, mentale gezondheid, gezond en veilig opgroeien en leefstijl en leefomgeving. Variabelen op regio-, gemeente- en gebiedsniveau uit eerdergenoemde bronnen zijn met elkaar vergeleken. Aandachtspunten en bijzonderheden worden in het volgende hoofdstuk benoemd met als doel een wijkgerichte aanpak, gericht op lokaal niveau, met aandacht voor maatwerk.

Gemeente Dongen als werkgever In de gemeente Dongen richten we ons niet alleen op onze inwoners, maar ook op onze medewerkers. Er is o.a. aandacht voor werkgeluk, voldoende beweging en campagnes als Stoptober en IkPAS.

6

https://www.ggdhvb.nl/app/uploads/2023/07/Regiobeeld-Midden-Brabant.pdf

9

2. Inhoud 2.1 Sport, Bewegen en Cultuur Lokaal Sportakkoord Hoe staat Dongen ervoor? ▪ ▪

▪

In 2021 voldeed 41% van de kinderen tussen 4 en 11 jaar aan de Nederlandse beweegnorm. In 2022 voldeed 47% van de volwassenen aan de beweegrichtlijnen. Dit is vergelijkbaar met de rest van de regio. In de gemeente Dongen lijkt er meer bewogen te worden dan in ‘s Gravenmoer (48% t.o.v. 38%). Het percentage dat voldoet aan de beweegnorm is in afgelopen jaren afgenomen in de GGD-regio, en hoewel niet significant lijkt deze trend ook zichtbaar in de gemeente Dongen. 46% van de ouderen voldoet in 2022 aan de beweegnorm in de gemeente Dongen, wat hoger is dan in de GGD-regio (39%). Het gebied Dongen lijkt hoger te scoren (47%) dan ‘s Gravenmoer (35%). Het is goed om te zien dat ouderen de buurt aantrekkelijker zijn gaan vinden om in te bewegen (93% in 2022 versus 87% in 2020).

Ambitie GALA De ambities van de gemeente sluiten aan op die genoemd in het GALA, te weten: ▪ Gemeenten zetten lokaal extra in op de verbinding tussen sport, bewegen en cultuur, gezondheid en preventie en de sociale basis; ▪ We bereiken zoveel mogelijk inwoners met het sport- en beweegaanbod, met als doel sport en bewegen een vanzelfsprekend onderdeel uit te laten maken van iedere inwoner; ▪ Behouden en versterken van een vitale sport- en beweegsector; ▪ Het bevorderen van kansengelijkheid voor sport- en beweegactiviteiten; ▪ Het bevorderen van bewegen in het dagelijks leven. Vanuit het herijkte Sportakkoord werken we als gemeente Dongen daarnaast aan de volgende ambities: a. Het fundament op orde. b. Een groter bereik. c. Meer (zichtbare) betekenis. Wat doen we nu De huidige activiteiten die de gemeente uitvoert op het gebied van Sport, Bewegen en Cultuur zijn opgenomen in het Sportakkoord (2020) en de herijking van het Sportakkoord (2023) en luiden als volgt: 1. Het fundament op orde: ▪ Vitale sportaanbieders: i. Een Dongense Inkoop Combinatie voor Sportverenigingen; ii. Samenwerken in diensten van verenigingen zoals opleiden van kader en hiermee bereiken van (nieuwe) doelgroepen en laagdrempelig toeleiden naar sportactiviteiten. 10

▪

Sociaal veilige sport & inclusie en diversiteit: i. Een gezamenlijk manifest van/voor de sport in Dongen, waarin we acht doelen nastreven op het gebied van o.a. preventie van roken, alcohol- en drugsgebruik en een veilig sportklimaat. ▪ Ruimte voor sport en bewegen: i. Beter benutten van de openbare ruimte. 2. Een groter bereik: ▪ Inclusie en diversiteit: i. Onderzoeken hoe we met het bestaande aanbod nieuwe (doel)groepen kunnen bereiken. ▪ Vitale sportaanbieders en ruimte voor bewegen: i. In samenwerking openstellen van sportaccommodaties. ▪ Vaardig in bewegen: i. Sportkennismakingsprojecten voor de basisschooljeugd. 3. Meer (zichtbare) betekenis: ▪ Sport en bewegen in all policies. (Sub)doelen gemeente Naast de ambities vanuit het GALA en het herijkte Sportakkoord werken we als gemeente integraal aan de volgende doelen uit gemeentelijke sportvisie7. ▪ ▪ ▪

Dongenaren sporten en bewegen voldoende en voldoen aan de beweegnorm. Dongense jongeren voldoen aan de beweegrichtlijn en zijn zwemveilig. Talentvolle sporters ervaren geen drempels bij het ontwikkelen van hun talent (binnen de gemeente Dongen).

Wat gaan we daarvoor doen? Om de bovengenoemde ambities en doelen te bereiken ligt de nadruk op het uitvoeren en uitbouwen van de activiteiten uit het Sportakkoord en op het uitvoering geven aan de gemeentelijke sportvisie. Daarbij maken we de verbinding met de openbare ruimte, met onderwijs, met gezondheid en uiteraard het sociaal domein.

Vanuit het herijkte sportakkoord zetten we (extra) in op: a. Het fundament op orde: ▪ Vitale sportaanbieders i. Onderzoek naar de mogelijkheden voor één loket voor clubondersteuning. ii. Onderzoek naar de mogelijkheden om te komen tot een sportplatform. ▪ Sociaal veilige sport & inclusie en diversiteit

7

https://dongen.notubiz.nl/document/7760529/1/Visie_op_sport_en_bewegen__Samen_sportief_en_gezond_in_Dongen_inclCover-Illustraties

11

i. Vanuit de herijkte brede regeling combinatiefuncties onderzoeken we of we extra in kunnen zetten op verenigingsondersteuning op het gebied van veilige sport. ▪ Ruimte voor sport en bewegen i. Actievere samenwerking bij het inrichten van de openbare ruimte met structureel aandacht voor sport en bewegen. b. Een groter bereik: ▪ Inclusie en diversiteit i. Nu activiteiten binnen Uniek Sporten en voor ouderen zijn opgezet, onderzoeken we de uitbreiding naar nieuwe doelgroepen. ii. Meer duidelijkheid en communicatie over de beschikbare ondersteuning voor mensen met een laag inkomen. ▪ Vitale sportaanbieders en ruimte voor bewegen i. We onderzoeken de mogelijkheden voor het opzetten van netwerk van ondernemende sportaanbieders. ii. Aansluiting van ondernemende sportaanbieders bij lokale sport- en beweegnetwerken. iii. Onderzoeken of we sportparken kunnen openstellen voor een breder publiek. ▪ Vaardig in bewegen i. We onderzoeken of we in moeten zetten op een ander naschool sport- en beweegaanbod of andersoortig aanbod bij verenigingen ii. We onderzoeken hoe het sportaanbod aansluit bij de belevingswereld van jongeren en hoe we daar urban sports en multisports een plek in kunnen geven. c. Meer (zichtbare) betekenis: i. Meer actief uitdragen van Social Return on Investments van sport en bewegen in Dongen.

12

Brede Regeling Combinatiefunctie Hoe staat Dongen ervoor? ▪ ▪ ▪

▪

In 2021 voldeed 41% van de kinderen tussen 4 en 11 jaar aan de Nederlandse beweegnormen. Dit is 5% lager t.o.v. de rest van de regio (46%). In Dongen wordt er meer bewogen dan in ‘s- Gravenmoer (48% t.o.v. 38%). Het percentage dat voldoet aan de beweegnorm is in afgelopen jaren afgenomen. 46% van de ouderen voldoet in 2022 aan de beweegrichtlijn (t.o.v. 39% regionaal). Hierbij is er een groot verschil te zien tussen de gebieden. In Dongen is dit percentage namelijk 47% en in ’sGravenmoer 35%). Afgelopen jaren zijn de ouderen meer gaan bewegen. Meer ouderen zijn lid van een vereniging dan in de rest van de regio. Ook zijn ouderen woonachtig in 's-Gravenmoer voornamelijk lid van een vereniging.

De monitor van september 2022 laat zien dat de gemeente Dongen momenteel 6,1 FTE inzet: ▪ ▪ ▪ ▪ ▪

3,2 fte sport basisonderwijs; 1 fte cultuur; 0,2 sportaanbieder; 1,2 fte kinderopvang en sport; 0,5 fte kinderopvang en cultuur.

Ambitie GALA ▪

▪ ▪

Meer kinderen, jongeren en volwassenen die sporten, bewegen en meedoen aan cultuur. Het gaat hierbij ook om kwetsbare groepen en mensen die achterblijven in sport-, beweeg- en cultuurdeelname. Sterke aanbieders in sport, bewegen en cultuur waarbij kwaliteit, veiligheid en toegankelijkheid geregeld is. Een sterke verbinding tussen sport, bewegen en cultuur met andere domeinen en programma’s (onderwijs, gezondheid, zorg, welzijn en sociale zaken/armoede & schulden) die bijdragen aan de bovenste twee ambities.

Wat doen we nu? Op dit moment worden combinatiefuncties ingezet in de sectoren sport (via Beweegburo en Atledo), cultuur (via Kunstpodium) en zorg (via Mijzo). Het grootste deel wordt ingezet als vakleerkracht in het basisonderwijs. In de nieuwe regeling is dit niet langer toegestaan; er is sprake van een overgangsperiode van drie jaar. (Sub)doelen gemeente ▪ ▪

Dongenaren sporten en bewegen voldoende en voldoen aan de beweegnorm. Dongense jongeren voldoen aan de beweegrichtlijn en zijn zwemveilig.

13

▪ ▪ ▪ ▪

▪

▪

We zetten ons in voor een toekomstbestendig verenigingsleven. Naast ondersteuning in de vorm van subsidies zoeken we naar andere mogelijkheden om verenigingen te ondersteunen. We bieden ruimte aan initiatieven uit de wijk. We zetten verder in op het toekomstbestendig maken van de Cammeleur en we werken mee aan de komst van een nieuwe verenigingshal8. Voor inwoners uit Dongen die minder te besteden hebben is er de meedoenregeling 'Dongen Doet Mee' en kunnen hierdoor meedoen aan allerlei sociaal-culturele, educatieve, sportieve en recreatieve activiteiten9. Ook in het Dongens onderwijs werken we aan de volgende speerpunten: o Onze leerlingen zijn gezond en bewegen; o Onze leerlingen ontwikkelen zich op het gebied van cultuur. Het aanbod van de verschillende kunstdisciplines (onder andere dans, theater en muziek) en de bibliotheek is voor alle jeugdigen in de gemeente Dongen beschikbaar. De komende periode werken we samen om het aanbod duidelijker te positioneren zodat nog meer kinderen en jongeren profiteren van het aanbod en dat voor kinderopvang en onderwijs (ook naschools) inzichtelijk wordt uit welk aanbod er gekozen kan worden10.

Wat gaan we daarvoor doen? We maken met onze partners uit onder andere het onderwijs, kinderopvang, cultuur afspraken over de inzet en verdeling van de zes profielen in de Brede Regeling Combinatiefuncties, te weten: 1. Buurtsportcoach 2. Cultuurcoach 3. Combinatiefunctionaris Onderwijs 4. Clubkadercoach (incl. Verenigingsmanager en Sportparkmanager) 5. Beweegcoach 6. Coördinator Sport en Preventie Onderwerpen die we daarbij aan de orde stellen is de mogelijke inzet van het Beweegburo, en mogelijk andere partners. Extra aandachtspunt is tevens het onderzoeken van de mogelijkheden om de inzet voor cultuur te verhogen. De brede regeling combinatiefuncties heeft relatie met andere thema's waarmee de verbinding wordt gelegd: valpreventie, speelbeleid, eenzaamheid en welzijn op recept.

8

https://www.ruimtelijkeplannen.nl/documents/NL.IMRO.0766.OV2023000001VG01/d_NL.IMRO.0766.OV2023000001-VG01.pdf#Structuurvisiegebied 9 Gemeente Dongen: Dongen Doet Mee (Meedoenregeling) 10 https://dongen.notubiz.nl/document/7760536/1#search=%22onderwijsvisie%22

14

2.2 Gezondheid Terugdringen Gezondheidsachterstanden Hoe staat Dongen ervoor? ▪

19% van de volwassenen (18-64 jaar) en 9% van de ouderen (65+ jaar) heeft in 2022 moeite gehad met rondkomen. Dit lijkt in de wijk Dongen hoger onder volwassenen (20%), t.o.v. de wijk ‘s- Gravenmoer (9%), dit is overigens niet significant. Er is veel fluctuatie in de cijfers (vooral onder de volwassenen 18-64 jaar). Ook is dit onderzoek in het najaar van 2022 afgenomen, tijdens de energiecrisis. ▪ Dongen kent ongeveer 2.500 laaggeletterden (tussen de 5% en 8% van de inwoners). Binnen de gemeente Dongen wonen in de gebieden West 1, West 2 en Centrum verhoudingsgewijs de meeste laaggeletterden. Ongeveer 4.400 inwoners zijn onvoldoende digitaal vaardig en 6.300 inwoners hebben lage gezondheidsvaardigheden. Dongen kent ongeveer 1.100 huishoudens met ernstige betalingsproblemen.11 De gemeente Dongen scoort over het algemeen zeer gemiddeld op het gebied van de genoemde (gezondheids-)thema’s. De belangrijkste verschillen zijn: Gezondheidsverschillen Dongen versus regio/Nederland ▪ 7% van de kinderen groeit in de regio HvB op in gezinnen met schulden of met problemen om rond te komen (11%). In de gemeente Dongen ligt dit hoger dan in de rest van de regio. ▪ 55% van de volwassenen heeft overgewicht/obesitas in 2022. Dit is 5% hoger t.o.v. van het gemiddelde van de regio HvB. ▪ In 2021 had 10% van de kinderen van 4-11 jaar in de gemeente Dongen overgewicht, inclusief obesitas.

Volgens cijfers uit 2019 had 13% van de jongeren overgewicht in de gemeente Dongen. ▪ Meer jongeren hebben in 2021 in de afgelopen vier weken alcohol gedronken (38%), t.o.v. de rest van de regio (31%). Ook het aantal binge drinkers (5+ glazen) ligt in Dongen onder deze doelgroep hoger dan in de regio (28% t.o.v. 22%). ▪ Ook het drugsgebruik lag in 2021 iets hoger dan het regionaal gemiddelde: 4% (t.o.v. 3%) heeft in de laatste 4 weken wiet/hasj gebruikt (2e/4e klas VO); 8% heeft dit ooit gebruikt (t.o.v. 6%). ▪ Ten opzichte van het landelijke percentage (11,9%), scoort Dongen (5%-8%) lager op het aantal laaggeletterden. Ook ten opzichte van de provincie Noord-Brabant (10,6%) kent Dongen een relatief lager aantal laaggeletterden. ▪ In 2021 voldeed 41% van de kinderen tussen 4 en 11 jaar aan de Nederlandse beweegnormen. Dit is 5% lager t.o.v. de rest van de regio (46%). ▪ In 2022 voldeed 47% van de volwassenen aan de beweegrichtlijnen. Dit is vergelijkbaar met de rest van de regio. Het percentage dat voldoet aan de beweegnorm is in afgelopen jaren afgenomen in de GGD-regio, en hoewel niet significant lijkt deze trend ook zichtbaar in de gemeente Dongen. 11

Cubiss Ken uw Doelgroep - Onvoldoende basisvaardigheden Dongen - definitief.pdf

15

▪

46% van de ouderen voldoet in 2022 aan de beweegnorm in de gemeente Dongen, wat hoger is dan in de GGD-regio (39%).

Gezondheidsverschillen Dongen versus ’s Gravenmoer Cijfers uit de gezondheidsmonitor zijn gespecificeerd in twee leefgebieden voor de gemeente Dongen: Dongen en ’s Gravenmoer. Er lijken verschillen te zijn op gebiedsniveau. ▪ Op het gebied van rondkomen heeft 19% van de volwassenen (18-64) en 9% van de ouderen (65+) in 2022 moeite met rondkomen. Dit is in de wijk Dongen aanzienlijk hoger onder volwassenen (20%), t.o.v. de wijk ‘s Gravenmoer (9%). Onder ouderen is dit gelijk in de verschillende wijken. ▪ Ook op het gebied van de sociale basis zijn er verschillen: Slechts 24% van de volwassenen in Dongen, tegenover 35% van de volwassenen in ‘s Gravenmoer, voert vrijwilligerswerk uit. ▪ 48% van de ouderen is eenzaam, waarbij de gemeente Dongen lager scoort (47%), t.o.v. ‘s Gravenmoer (53%). ▪ In de gemeente Dongen wordt er meer bewogen dan in ‘s Gravenmoer (48% t.o.v. 38%). Het percentage dat voldoet aan de beweegnorm is in afgelopen jaren afgenomen. 46% van de ouderen voldoet in 2022 aan de beweegnorm in de gemeente Dongen, waarbij Dongen hoger scoort (47%) dan ‘s Gravenmoer (35%). ▪ 46% van de ouderen voldoet in 2022 aan de beweegrichtlijn (t.o.v. 39% regionaal). Hierbij is er een groot verschil te zien tussen de gebieden. In Dongen is dit percentage namelijk 47% en in ’s Gravenmoer 35%). Afgelopen jaren zijn de ouderen meer gaan bewegen.

▪ Meer ouderen zijn lid van een vereniging dan in de rest van de regio. Ook zijn voornamelijk ouderen woonachtig in 's Gravenmoer lid van een vereniging. Ambitie GALA In het kader van het beperken van gezondheidsverschillen sluit de gemeente Dongen aan bij de GALAambitie om een aanpak te formuleren voor het terugdringen van gezondheidsachterstanden om kwetsbare groepen te bereiken. De gemeente biedt hierbij gelijke gezondheidskansen en past differentiatie toe bij interventies. Wat doen we nu? Op dit moment werkt de gemeente Dongen op verschillende manieren aan het terugdringen van gezondheidsverschillen. Zo wordt er uitvoering gegeven aan het Lokaal Preventieakkoord en het Lokaal Sportakkoord. Daarnaast dragen ook de verschillende aanpakken op de thema's Schuldhulpverlening, Armoede, Meedoen en Laaggeletterdheid hieraan bij. Op het gebied van jeugd ligt de nadruk in de gemeente op de inzet van de interventie JOGG en wordt er samengewerkt met het onderwijs, voorschoolse voorzieningen, het consultatiebureau en de bibliotheek om het aanbod voor- en vroegschoolse educatie vorm te geven. Tenslotte is er sprake van een inzet van schakelklassen ten behoeve van leerlingen die baat hebben bij extra taalonderwijs

16

(Sub)doelen gemeente ▪ Het terugdringen van gezondheidsachterstanden in de doelgroepwijken West 1, West 2 en Oud Dongen/ Centrum. ▪ Het terugdringen van (digitale) laaggeletterdheid. ▪ Bestrijding van armoede en het voorkomen van schuldenproblematiek. ▪ Sportaanbieders maken hun aanbod nog toegankelijker voor inwoners die niet voldoende sporten en bewegen. ▪ Er zijn enkele scholen in onze gemeente die – onder meer vanwege hun geografische ligging – een bovengemiddeld aandeel leerlingen opvangt uit de laagste economische klasse. We onderzoeken de mogelijkheid om – waar mogelijk –te komen tot een betere spreiding en bieden aanvullende ondersteuning indien nodig en mogelijk is voor deze scholen12. ▪ Als gemeente zijn we aangesloten bij Direct Duidelijk met als belangrijkste doel: als gemeente duidelijk, klantvriendelijk en begrijpelijk communiceren. Wat gaan we daarvoor doen? ▪ Voortzetting/uitbreiding aanpak laaggeletterdheid, extra impuls Taalhuis. ▪ Voortzetting uitvoering Lokaal Preventieakkoord. ▪ Voortzetting uitvoering Lokaal Sportakkoord. ▪ Uitvoeren van onderzoek in 2023 op het gebied van gezondheidsachterstanden en gezondheidsvaardigheden, naar de problematiek, behoeften en uitdagingen in de doelgroepwijken West 1, West 2 en Oud Dongen / Centrum. ▪ Op basis van dit onderzoek ontwikkelen we een gebiedsgerichte aanpak waar we in 2024 mee gaan starten.

12

https://dongen.notubiz.nl/document/7760536/1#search=%22onderwijsvisie%22

17

Kansrijke Start Hoe staat Dongen ervoor? ▪ 165,1 vroeggeboortes en/of laag geboortegewicht per 1000 geboortes (152,8 landelijk) ▪ 5,6 sterfgevallen rond de geboorte per 1000 geboortes (4,6 landelijk) ▪ Bij 81,1 van de 100 geboortes start zwangerschapsbegeleiding voor 10 weken (72,7 landelijk) ▪ 5,7% huishoudens met problematische schulden (7,9% landelijk) ▪ 5-8% laaggeletterden Ambitie GALA De gemeente Dongen heeft in lijn met landelijke GALA-ambitie een lokale ketenaanpak kansrijke start, inclusief interventies en maakt samenwerkingsafspraken met partners rondom de eerste 1000 dagen van een kind. Wat doen we nu? Op 30 maart 2023 is de lokale coalitie Kansrijke Start Dongen gelanceerd. Hierin werken we samen met partners uit het medisch en sociaal domein: gemeente, Lunavi (kraamzorg), VSV/ziekenhuis, verloskundigen, IMW (maatschappelijk werk), ContourdeTwern (jongeren-/welzijnswerk), GGD, MEE, Zorroo (namens huisartsen). Daarnaast zetten we verschillende interventies in, zoals Nu Niet Zwanger, Stevig Ouderschap, VoorleesExpress en Boekstartcoach. Tot slot treffen we momenteel voorbereidingen voor een regionale coalitie. (Sub)doelen gemeente In de gemeente Dongen verdient elk kind een kansrijke start. Lokaal sluiten we aan bij de landelijke vervolgaanpak ‘Kansrijke start 2022-2025 Sterke ouders, Gezonde kinderen!’.

Vanuit de missie Alle kinderen een gezonde start! richten we ons naast de drie actielijnen (voor de zwangerschap, tijdens de zwangerschap en na de geboorte) op: ▪ Het versterken van (aanstaande) ouders in kwetsbare omstandigheden en hun informeel netwerk; ▪ Duurzame samenwerking tussen medisch en sociaal domein, het informeel netwerk en (aanstaande) ouders in kwetsbare omstandigheden; ▪ Versterken van het vakmanschap van de professionals. Regionaal hebben we de ambitie om te komen tot een regionale coalitie Kansrijke Start in MiddenBrabant. Daarmee richten we ons op dezelfde doelen. Wat gaan we daarvoor doen? Om de activiteiten in het kader van Kansrijke Start verder uit te breiden is de gemeente Dongen bezig met het verder uitbouwen van een lokale coalitie op basis van het bestaand uitvoeringsplan. Zo is er in september 2023 een start gemaakt met een multidisciplinair overleg zwangeren. Daarnaast zetten we de voorbereidingen voort om te komen tot de vorming van een regionale coalitie waarbij verbinding 18

wordt gezocht met het IZA. Ter aanvulling hierop neemt de gemeente deel aan landelijke kennisnetwerken en zal er afstemming plaatsvinden in relatie tot het vernieuwde basispakket van de GGD.

19

Mentale Gezondheid Hoe staat Dongen ervoor? ▪ Slechts 73% van de jongeren in de 2e en 4e klas voelt zich gelukkig, dat is lager dan in de GGDregio (78%). ▪ Voor volwassenen en ouderen zien we geen significante verschillen in geluk ten opzichte van de GGD-regio, maar lijken de Dongense zich iets gelukkiger te voelen. ▪ Relatief meer leerlingen in de 2e en 4e klas ervaren stress (54%) t.o.v. de rest van de regio (43%). Van deze zelfde groep ervaarde 43% stress door huiswerk en school t.o.v. 31% in de regio. ▪ De leerlingen in de 2e en 4e klas van het voortgezet onderwijs in Dongen vinden het lastiger dan de rest van de GGD-regio om stressvolle situaties te doorstaan (41% versus 33%). ▪ 33% van de leerlingen uit de 2e en 4e klas van het voortgezet onderwijs zich psychisch ongezond (t.o.v. 25% in de GGD-regio). Regionaal voelt in 2022 53% van de jongvolwassenen zich psychisch ongezond. Ambitie GALA De gemeente Dongen sluit aan bij de volgende ambities uit het GALA op het thema Mentale gezondheid: ▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪

De gemeente integreert mentale gezondheid in onze bredere aanpak gezondheid/preventie. De gemeente ontwikkelt beleid op het gebied van mentale gezondheid binnen lokaal gezondheidsbeleid. De gemeente sluit zich aan bij de landelijke aanpak “Mentale gezondheid: van ons allemaal”. De gemeente zet in op versterken van mentale gezondheid en bieden laagdrempelige ondersteuning. De gemeente draagt zorg voor sluitende ondersteuning, afgestemd op behoefte, speciaal voor jongeren van 12 t/m 27 en mensen in een kwetsbare positie. De gemeente draagt bij aan verbeteren van de samenwerking tussen sociaal domein, huisartsenzorg en GGZ door versterking sociale basis en mee helpen oprichten van mentale gezondheidscentra (via IZA).

Wat doen we nu? De gemeente geeft uitvoering aan het thema Mentale Gezondheid vanuit het Lokaal Preventieakkoord en de regionale nota publieke gezondheid Midden-Brabant. Daarnaast vindt er vanuit de sociale basis en het voorliggend veld inzet van partners plaats, waaronder (school)maatschappelijk werk, jongerenwerk en welzijnswerk ouderen. Activiteiten die (tijdelijk) plaatsvinden vanuit NPO raken aan deze thema's. Tenslotte zijn er praktijkondersteuners GGZ actief in de gemeente en vindt er een regionale pilot plaats rondom Young Minds Matter, een Integrale aanpak op het gebied van de mentale gezondheid van jongeren. De basis voor onze lokale en regionale inzet ligt in de landelijke aanpak ‘Mentale gezondheid: van ons allemaal’ die is uitgesplitst in 5 actielijnen: ● Mentaal gezonde maatschappij; ● Mentaal gezonde buurt; ● Mentaal gezond onderwijs; 20

● ●

Mentaal gezond aan het werk; Mentaal gezond online.

(Sub)doelen gemeente ▪ De gezamenlijke ambitie van de gemeenten in Midden-Brabant staat geformuleerd in de ‘nieuwe’ regionale nota. De ambitie is dat alle inwoners van Midden-Brabant zich mentaal gezond voelen. Wij dragen bij aan deze ambitie door ons te focussen op het verbeteren van de mentale gezondheid en veerkracht van jogneren t/m 27 jaar. ▪ Onze inwoners voelen zich mentaal gezond en gelukkig. ▪ Jongeren zijn weerbaar en mentaal gezond. ▪ Eenzaamheid bij onze inwoners wordt teruggedrongen. Wat gaan we daarvoor doen? ▪ Uitvoering van de aanpak Young Minds Matter; Young Minds Matter is een aanpak zoals Kansrijke Start, waarbij partners samenwerken om jongeren via het onderwijs op een laagdrempelige manier snel te helpen bij klachten rondom mentale gezondheid ▪ We sluiten aan bij acties en activiteiten in de regio.

21

Aanpak overgewicht en obesitas Hoe staat Dongen ervoor? ▪ In 2022 had 10% van de 2-jarigen in Dongen overgewicht, 9% van de 3-4 jarigen, 12% van de 5-6 jarigen en 20% van de 9-10 jarigen. (zie afbeelding) ▪ Uit de 2VO Screening 2022-2023 blijkt dat 10% overgewicht heeft. ▪ 55% van de volwassenen (18-64 jaar) heeft overgewicht in 2022. 22% van de volwassenen (1864 jaar) heeft obesitas, wat hoger is dan in de rest van de GGD-regio (16%). In 2016 was het percentage obesitas nog 13% in de gemeente Dongen. ▪ Onder ouderen is het percentage overgewicht nog hoger, namelijk 62%. 20% van de ouderen had in 2022 obesitas.

Afbeelding 3 Ambitie GALA De ambitie omtrent het tegengaan van overgewicht en obesitas is drieledig: ▪ ▪ ▪

Voor kinderen en volwassenen met overgewicht of obesitas is passende ondersteuning, begeleiding en zorg toegankelijk. In 2025 heeft de gemeente een netwerkaanpak voor kinderen met obesitas. Er zijn samenwerkingsafspraken tussen gemeenten, zorgverzekeraars en zorgaanbieders (via IZA)

Wat doen we nu? De activiteiten die in de gemeente worden op dit thema zijn met name afkomstig uit het Lokaal Preventieakkoord en het Lokaal Sportakkoord. Deze zijn gericht op zowel ouderen (bijv. Sociaal Vitaal Dongen) als jongeren. Daarnaast is er de uitvoering van het lokale en regionale gezondheidsbeleid en de activiteiten die in het kader van JOGG worden uitgevoerd, zoals campagnes over water drinken, 22

Trommel zonder Rommel en het Gezonde School- programma. Tenslotte vindt er een scholing plaats onder JGZ-verpleegkundigen als centrale zorgverleners. (Sub)doelen gemeente We dragen zowel lokaal als regionaal bij aan de ambities door te werken aan de volgende doelen: ▪ ▪ ▪

Meer inwoners hebben een gezond gewicht. Problemen vroegtijdig signaleren en passende ondersteuning zoeken. De keuze voor een gezonde leefstijl de makkelijkste keuze te maken: wie en waar je ook bent!

Wat gaan we daarvoor doen? Om de huidige aanpak en uitvoering uit te breiden werkt de gemeente Dongen aan de volgende aanvullende activiteiten: ▪ ▪ ▪ ▪

Ontwikkelen van de aanpak Kind naar Gezond Gewicht; De gemeente speelt een actieve rol in de communicatie over gezondheid en bewegen en het toe; leiden naar activiteiten en interventies op deze thema's (bijvoorbeeld GLI). Het verbreden van ons JOGG- netwerk; Het maken van verbinding tussen IZA, gezamenlijke aanpak gemeenten en aansluiting zoeken bij het convenant zorgverzekeringen.

23

Valpreventie Hoe staat Dongen ervoor? ▪ ▪ ▪ ▪

▪ ▪

2% van de Dongense ouderen is wel eens in of rondom huis gevallen 89% van de woningen is volgens de ouderen geschikt voor bewoning tot op hogere leeftijd (65+). 28% was in 2020 een kwetsbare oudere, waarvan de grootste groep woont in Dongen 46% van de ouderen voldoet in 2022 aan de beweegnorm in de gemeente Dongen, wat hoger is dan in de GGD-regio (39%). Het gebied Dongen lijkt hoger te scoren (47%) dan ‘s- Gravenmoer (35%). Ouderen zijn de buurt aantrekkelijker gaan vinden om in te bewegen (93% in 2022 versus 87% in 2020). Meer ouderen zijn lid van een vereniging of club (93%) dan in 2020 (87%). Regionaal: het aantal ouderdom-gerelateerde chronische aandoeningen neemt sterk toe in regio Midden-Brabant. De prevalentie van dementie stijgt het hardst.

Ambitie GALA ▪

▪ ▪

Het risico op vallen bij ouderen wordt vroegtijdig gesignaleerd in zowel zorgdomein als gemeentelijk domein en wordt ondersteund door laagdrempelige toegang tot valpreventief aanbod. Jaarlijks komen er minder ouderen (65+) op de spoedeisende hulp naar aanleiding van een val. Er is aandacht voor de specifieke behoeften van ouderen rond bewegen en dit wordt ondersteund met een passend beweegaanbod.

De gemeente geeft haar ambities met vitaal ouder worden, bewegen voor ouderen en gezond voedingspatroon al vorm. Valpreventie heeft daarmee een sterke relatie, met name in het vroegtijdig voorkomen van vallen. Daarmee verkleint het risico op vallen in algemene zin. Wat doen we nu? De inspanningen zijn nu gericht op vitaal ouder worden, bewegen en gezonde voeding voor (kwetsbare) ouderen vanuit lokaal preventieakkoord en lokaal sportakkoord. We zijn bekend met de ketenaanpak valpreventie en in gesprek met lokale partners onderzoeken we de mogelijkheden valpreventie vorm te geven. Verdere specifieke activiteiten zijn in onderzoek. (Sub)doelen gemeente ▪ ▪ ▪

Creëren van bewustwording bij onze partners en de vitale ouderen. Samenwerking en synergie tussen partners uit verschillende domeinen realiseren. Doelen zoals opgenomen in ons Lokaal Preventieakkoord en herijkt Lokaal Sportakkoord.

24

Wat gaan we daarvoor doen? In het vierde kwartaal van 2023 in gesprek met lokale en regionale partners om de ambitie, doelen en activiteiten in te vullen en te komen tot een gezamenlijke aanpak valpreventie, voor verdere uitvoering in 2024 tot en met 2026: • • •

Doorverwijzing naar huidig sport- en beweegaanbod; Doorverwijzing naar een beweeginterventie; Doorverwijzing naar een valinterventie/inzetten valpreventieve interventies.

Aandachtspunten daarbij zijn: ▪ ▪ ▪ ▪ ▪

Verkennen van het aanbod van zorgaanbieder Zorroo. Mogelijkheden onderzoeken via Beweegburo, De Vennen, verenigingen, fysiotherapeuten, huisartsen etc. Specifiek verkennen van behoeften in ’s Gravenmoer. Verbinding maken tussen thema Valpreventie en o.a. Vitaal ouder worden, bewegen voor ouderen en gezond voedingspatroon. Verbinden van thema valpreventie aan sportactiviteiten vanuit het Sportakkoord.

25

Leefomgeving Hoe staat Dongen ervoor? ▪ ▪ ▪ ▪

▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪

▪

Ongezond gedrag is verantwoordelijk voor 20% van de ziektelast. 17% van de volwassen inwoners in de gemeente Dongen wordt ernstig gehinderd door geluid (23% Hart voor Brabant). I13% van de volwassen inwoners wordt ernstig gehinderd door tenminste oorzaak van geuroverlast. In Dongen is 66% van de 18-plussers bezorgd over de blootstelling aan fijnstof op de gezondheid (70% HvB), en 27% bezorgd over de luchtkwaliteit buitenshuis. Het jaargemiddelde blootstelling aan fijnstof is met 18 µg/m3 hoger dan de WHO advieswaarde van <15 µg/m3, maar gelijkwaardig aan de omliggende gemeenten. 19% van de astmagevallen bij kinderen ontstaat door luchtverontreiniging NO2 (20% Hart voor Brabant). 22% van alle hart- en vaatziekten ontstaat door luchtverontreiniging NO2 (23% Hart voor Brabant). 15% van alle longkanker ontstaat door luchtverontreiniging PM 2,5 (15% Hart voor Brabant) 82% van de volwassenen en 89% van de ouderen kan voldoende verkoeling vinden in de eigen woning. 67% van de volwassenen en 82% van de ouderen vindt dat er in de buurt voldoende plekken zijn waar op warme dagen verkoeling kan worden gevonden. Luchtkwaliteit is in Midden-Brabant beneden gemiddeld. Midden-Brabant scoort slechter op overgewicht en eenzaamheid dan vergelijkingsgebied. De gemeente Dongen scoort ‘70’ op een schaal van 0-100 voor een beweegvriendelijke omgeving.

Het laagste wordt gescoord op recreatief groen en blauw (47) en het hoogst op sporten speelplekken (95). ‘Slechts’ 46% van de inwoners van 18 jaar en ouder voldoet aan de beweegrichtlijnen. 41% van de 18-plussers ziet groen in de buurt als een reden om (vaker) te wandelen/fietsen. 91% van de inwoners (18+ jaar) in Dongen vindt dat de buurt voldoende groen heeft, voornamelijk de 18-64-jarigen scoren hierin hoger dan de GGD-regio. 87% vindt de buurt aantrekkelijk om in te bewegen, en 91% vindt dat de buurt voldoende rustige plekken heeft.

Ambitie GALA Om de leefomgeving voor de inwoners van Dongen verder te verbeteren sluit de gemeente aan bij de ambitie om gezondheidskundige kennis bij hun besluitvorming over de fysieke leefomgeving te borgen. Daarnaast verkennen we de mogelijkheden om bij het Schone Lucht akkoord (SLA) aan te sluiten. Wat doen we nu? Op dit moment bestaan de activiteiten op het thema Leefomgeving met name uit: ▪

Het betrekken van de GGD bij de Omgevingsvisie en omgevingsplannen. 26

▪ ▪ ▪ ▪

De uitvoering van het Lokaal Preventie Akkoord. De uitvoering van de regionale nota publieke gezondheid Midden-Brabant. De uitvoering van de visie op Openbare ruimte. De uitvoering van de Omgevingsvisie.

(Sub)doelen gemeente ▪ ▪ ▪ ▪ ▪

▪ ▪

▪ ▪

De fysieke leefomgeving moet mensen uitnodigen om gezonde keuzes te maken. Zo zetten we in preventie op van gezondheidsklachten. Beperken van geluidshinder (o.a. verkeer doorgaande wegen, helikopters defensie) en geurhinder (van houtstook en uitstoot Tichelrijt). Iedere inwoner, van jong tot oud, moet aan passende beweging toe kunnen komen. Onze gemeente zet in op het behoud en het versterken van speel- en sportplekken. Het behoud van voldoende kwalitatief (en waar mogelijk het uitbreiden van) groen in de woonomgeving is een aandachtspunt. Dat versterkt de biodiversiteit in de gemeente en de gezondheid van onze inwoners. We zetten in op het klimaatbestendig maken van onze gemeente. Dat komt de gezondheid van onze inwoners ten goede. Schone lucht vinden we vanuit het oogpunt van gezondheid van onze inwoners belangrijk. Houtstook draagt daar niet aan bij. We stimuleren vermindering van houtstook met voorlichting en communicatie daarover. Economische ontwikkeling mag geen grote negatieve effecten op milieu (o.a. luchtkwaliteit en geluid) en daarmee op de gezondheid van onze inwoners hebben. Bij ruimtelijke ontwikkelingen is er aandacht voor milieueffecten (zoals geluid, geur, luchtkwaliteit, stikstof). Negatieve effecten (en daarmee ook op gezondheid) worden zoveel mogelijk voorkomen.

Samen met andere gemeenten in de regio werken we intensief aan de ontwikkeling van gezondheidswinst. Er is aandacht voor gezond en gelukkig opgroeien en het bevorderen van een gezonde en fysieke leefstijl. Vanuit de regionale nota publieke gezondheid Midden-Brabant ambiëren we met onze regiogemeenten op het gebied van een gezonde omgeving het volgende: We willen voor jong tot oud een fysieke leefomgeving die uitnodigt tot gezond gedrag en waar de druk op gezondheid zo laag mogelijk is. Een gezonde leefomgeving is een leefomgeving die bewoners als prettig ervaren, waar gezonde keuzes gemakkelijk en logisch zijn en waar negatieve invloed op gezondheid zo klein mogelijk is. Het gaat dus om gezondheidsbescherming én gezondheidsbevordering. Wat gaan we daarvoor doen? ▪ ▪ ▪

Mogelijkheden voor het betrekken van de GGD bij de uitwerking van de Omgevingsvisie bekijken, mede in relatie tot het vernieuwde basispakket van de GGD. Mogelijkheden Schone Lucht Akkoord onderzoeken. Aanstellen kwartiermaker voor verbinding klimaat, gezondheid en omgeving. 27

▪ ▪ ▪

Aansluiting op het nieuwe Speelbeleid, Groenbeleidsplan, Bomenbeleidsplan en aantrekkelijkheid openbare ruimte voor integraal beeld. Openstellen sportaccommodaties, onderzoek naar het creëren van beweegzones en leisure ringen. Uitvoeren behoeftenonderzoek of inventarisatie, bijv. voor een Beweegtuin.

28

Opgroeien in een Kansrijke Omgeving & Vroegsignalering Alcoholproblematiek Hoe staat Dongen ervoor? Roken: ▪ 5% van VO-leerlingen rookt. ▪ Het percentage rokers onder 18-64-jarigen in de gemeente Dongen is 13%. ▪ Van de ouderen (65+ jaar) rookt nog 7%. Alcohol ▪ Dongense jongeren drinken vaker alcohol (38%) dan in de rest van de regio (31%). ▪ Ook het aantal bingedrinkers (5+ glazen) is hoger onder onze kinderen (28% t.o.v. 22%). ▪ 20% van de volwassenen en ouderen is een overmatige drinker. Drugs ▪ Het drugsgebruik is in 2021 vergelijkbaar met het regionaal gemiddelde: 4% (t.o.v. 3%) heeft in de laatste 4 weken wiet/hasj gebruikt (2e/4e klas VO); 8% heeft dit ooit gebruikt (t.o.v. 6%). Ambitie GALA In het GALA is de ambitie benoemd om een netwerksamenwerking met relevante partijen (zoals de GGD en verslavingszorg) op te zetten met als doel het opstellen van een drugspreventiebeleid op te stellen. Daarnaast ambieert de gemeente om eenzelfde samenwerking op te zetten om een aanpak omtrent vroegsignalering te formuleren. Voor beiden geldt: ▪

▪

▪

Ter voorkoming van middelengebruik onder jongeren zet de gemeente een samenwerkingsverband op met relevante stakeholders waaronder in elk geval de GGD en de verslavingszorg, stelt een projectleider aan voor het projectmanagement, voert de tweejaarlijkse gezondheidsmonitor uit en zetten effectieve interventies in om de gestelde doelen te behalen. De gemeente is zich bewust van het belang van toezicht op en naleving van de leeftijdsgrens en spannen zich in voor een zo goed mogelijke uitvoering van de beginselplicht tot handhaving en het optimaliseren van het bereik van de handhaving. De gemeente zet een netwerksamenwerking op met relevante partijen om een aanpak voor vroegsignalering uit te voeren, waaronder GGD en verslavingszorg. Daarvoor wijst de gemeente een projectleider aan, voert monitoringsactiviteiten uit en maakt een plan van aanpak met partners.

Wat doen we nu? Het thema komt op meerdere plaatsen terug in de uitvoering van: ▪ ▪

Lokaal preventieakkoord: Preventie middelengebruik jongeren VO, voorlichting ouders, alcoholgebruik ouderen, rookvrije sportverenigingen Preventie en Handhavingsplan: verminderen van risico’s en problemen op het gebied van gezondheid, relaties, openbare orde, veiligheid en verkeer door het aanpakken van verslavingsproblematiek in Dongen van de jeugd tot 23 jaar. 29

▪ ▪

Lokaal /regionaal gezondheidsbeleid: Gezonde school, sport, nalevingsonderzoek, campagnes (zoals Ik Pas), ouderavonden (zoals Uit met Ouders), pubercursussen, rookvrije omgeving Lokale werkgroep Middelengebruik (signalering, preventie, handhaving). Deelnemers zijn o.a. gemeente (zowel gezondheid als veiligheid), GGD, Novadic-Kentron, ContourdeTwern, HALT, SWOD en een afvaardiging van de lokale horeca

(Sub)doelen gemeente Zowel lokaal als regionaal dragen we bij aan de landelijke ambities door: ▪ Problemen vroegtijdig te signalen en passende ondersteuning te bieden ▪ De keuze voor een gezonde leefstijl de makkelijkste keuze te maken: wie en waar je ook bent! In de regionale nota publieke gezondheid zijn de volgende ambities geformuleerd, die we ook lokaal nastreven: ▪ Minder inwoners roken. ▪ Minder jongeren <18 drinken alcohol en een verdere afname van het alcoholgebruik onder volwassenen. ▪ Er is geen toename van het percentage jongeren en jongvolwassenen dat drugs gebruikt. Daarnaast hebben de volgende doelen: ▪ Vanaf 2025 zijn alle sportverenigingen rookvrij. ▪ In 2025 is roken op alle speelterreinen verboden. ▪ Medewerkers en vrijwilligers die alcohol schenken in een sportkantine hebben in 2025 allemaal een cursus verantwoord alcoholgebruik gevolgd. ▪ Sportverenigingen sluiten geen nieuwe contracten met drankfabrikanten voor alcoholreclame langs sportvelden. Wat gaan we daarvoor doen? ▪ ▪ ▪

Voorzetten huidige uitvoering activiteiten. Verstevigen huidige werkgroep volgens de richtlijnen van de aanpak Opgroeien in een Kansrijke Omgeving. Ontwikkelen lokaal drugspreventiebeleid.

30

2.3 Sociale basis Versterken sociale basis Hoe staat Dongen ervoor? ▪ ▪ ▪

In 2022 verricht een kwart van de volwassenen vrijwilligerswerk tegenover 34% van de ouderen. Slechts 24% van de volwassenen in Dongen, tegenover 35% van de volwassenen in ‘sGravenmoer voeren vrijwilligerswerk uit. Regionaal aandachtspunt: er komen weinig nieuwe vrijwilligers bij vanuit de jongvolwassenen.

Cijfers over eenzaamheid en mantelzorg komen terug bij de thema's Één tegen eenzaamheid en mantelzorg. Ambitie GALA Vanuit het GALA is de opdracht dat gemeenten nog nadrukkelijker de inzet van de sociale basis en de algemene voorzieningen versterken, als passende laagdrempelige maatschappelijke ondersteuning. Elke gemeente heeft uiterlijk in 2024 een beleidsvisie op de sociale basis, met aandacht voor gebiedsgerichte uitvoering. Hierin komen in ieder geval de volgende thema’s aan de orde: sociale samenhang of samenlevingsopbouw, mantelzorg, tegengaan van eenzaamheid, inzet en ondersteuning van vrijwilligerswerk en professionals sociaal domein. Wat doen we nu? ▪ ▪

▪ ▪ ▪

Inkoop en subsidiëring van de sociale basis. Hier valt alles onder wat vrij toegankelijk is, formeel als informeel. Ontwikkeling van een Dorpsteam dat wordt uitgevoerd door partners uit de sociale basis. Het Dorpsteam is op verschillende plekken in de gemeente aanwezig en inwoners kunnen daar hun (hulp)vragen stellen en/of hulp aanbieden. Samenwerkingsvormen binnen de sociale basis: Integrale Ketensamenwerking (MDO), Werkgroep Dementievriendelijke Gemeente, werkgroep mantelzorg e.d. Uitvoering van de lokale toegang tot de sociale basis en maatwerkvoorzieningen (De Entree). Het bieden van lichte ondersteuning aan jongeren en volwassen d.m.v. activiteiten binnen de sociale basis.

(Sub)doelen gemeente Ons doel is dat mensen een positief gezond, gelukkig en een betekenisvol leven leiden. De gemeente Dongen reikt hier handvatten aan gericht op zelfredzaamheid, samenredzaamheid en participatie. Daarbij gaan we uit van wat kan en wat men kan leren. We willen een gezonde, sterke en sociale samenleving zijn.

31

Wat gaan we daarvoor doen? We transformeren binnen het sociaal domein door meer te sturen op de inzet en kracht van inwoners en het inzetten van lichte ondersteuning. ▪ ▪ ▪ ▪ ▪

Verkennen inzet van jeugdwerkplaats STRONK voor jongeren uit Dongen. Herijking visie op het sociaal domein/sociale basis in 2024, inclusief de mogelijkheden voor een levensloopvisie. Uitvoeringsplan beleidsvisie sociale basis. Samenstellen van een ouderenbeleid met als doen een actieprogramma m.b.t. gezond en gelukkig ouder worden. Opdrachtverlening voor uitvoeren van een Dorpsteam* door partners in de sociale basis.

*Met een Dorpsteam willen we een verdere transformatie binnen het sociaal domein bereiken. We zijn ervan overtuigd dat de huidige gemeentelijke toegang tot voorliggend veld en geïndiceerde zorg (maatwerkvoorzieningen) niet toekomstbestendig is. Om iedereen met een hulpvraag te kunnen helpen, zullen we meer moeten gaan sturen op inzet van de eigen kracht van inwoners en op het eerder inzetten van (lichte) ondersteuning zodat erger voorkomen wordt. De filosofie van een Dorpsteam houdt het volgende in: Met de komst van een Dorpsteam ligt het 1e contact van hulpvragers bij professionals van het Dorpsteam, een team van partners uit het voorliggend veld. Daar wordt in 1e instantie met de inwoner gezocht naar oplossingen op eigen kracht of binnen het netwerk en vervolgens mogelijk binnen de sociale basisstructuur. Als dat niet mogelijk is of niet voldoende is, dan wordt door de gemeente geïndiceerde zorg georganiseerd. De partners in het Dorpsteam werken intensief samen in het vormgeven van preventieve activiteiten. Zij zijn de oren en ogen in de samenleving en weten wat er nodig is om hulpvragen te signaleren maar ook te voorkomen.

32

Mantelzorg Hoe staat Dongen ervoor? ▪ ▪ ▪ ▪

3% van de kinderen 8-11 jaar gaf in 2021 mantelzorg 7% van de jongeren gaf in 2019 mantelzorg 15% van de volwassenen gaf in 2022 mantelzorg, waarvan 4% zich tamelijk zwaar belast voelde. 18% van de ouderen gaf in 2022 mantelzorgen, daarvan voelde 3% zich tamelijk zwaar belast.

Ambitie GALA ▪

▪

In periode 2023 – 2026 mantelzorgers extra ondersteunen bij het uitvoeren van hun zorgtaken. Dit kan bijvoorbeeld door het verbeteren van de toegang tot regelingen en ondersteuningsvormen. Dit kan ook door het versterken van het steunpunt mantelzorg en het toegankelijker maken van informatie en advies. Versterken en doorontwikkelen van respijtzorgaanbod om in samenspraak met de mantelzorgers in de periode 2023-2026 het respijtzorgaanbod beter aan te laten sluiten op de vraag en behoefte van de mantelzorgers.

De gemeente Dongen gaat in regionaal verband via de samenwerkingsagenda actief de dialoog aan met zorgverzekeraars en zorgkantoren over een domeinoverstijgend aanbod van zwaardere vormen van respijtzorg om waar passend een aantal pilots te kunnen starten. De resultaten van deze pilots worden benut voor verder beleid. Wat doen we nu? ▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪

Binnen beleidsontwikkeling hebben we oog voor de positie van de mantelzorger. Subsidiëren van de werkgroep mantelzorg die activiteiten voor mantelzorgers ontwikkelt en uitvoert. Uitreiken van jaarlijkse mantelzorgwaardering. Inkoopovereenkomsten met voorliggend veld, van waaruit mantelzorgers ondersteund worden. Regionale inkoop van respijtzorg. In de Dongense Woonzorgvisie wordt gestuurd op passende en betaalbare huisvesting i.r.t. de gezondheidssituatie, met als uitgangspunt zo lang mogelijk thuis kunnen blijven wonen.

(Sub)doelen gemeente ▪

Vergroten van (het bereik) van ondersteuningsaanbod voor de jonge mantelzorger.

33

Wat gaan we daarvoor doen? ▪ ▪

Inventariseren van kansen, behoeften en mogelijkheden op het thema mantelzorg. We zoeken daarbij de regionale afstemming, bijv. via het IZA. Opstellen van een uitvoeringsplan, met specifieke aandacht voor de herkenbaarheid en het ondersteuningsaanbod jonge mantelzorger.

34

Eén tegen Eenzaamheid Hoe staat Dongen ervoor ▪ ▪ ▪

63% van de jongvolwassenen in GGD-regio Hart voor Brabant is eenzaam in 2022 (alleen regionale cijfers beschikbaar). Bij de volwassenen is dit 46% in de gemeente Dongen (vergelijkbaar in de wijken). 48% van de ouderen is eenzaam, waarbij de gemeente Dongen lager scoort (47%), t.o.v. ‘s Gravenmoer (53%).

Ambitie GALA Het realiseren van een lokale aanpak eenzaamheid langs de vijf pijlers: bestuurlijk commitment, een sterk netwerk creëren, mensen met gevoelens van eenzaamheid zelf betrekken, aan een duurzame aanpak werken en monitoring en evaluatie organiseren. Wat doen we nu? ▪ ▪