Kadernota 2022 - definitief

Kadernota 2022

chting Koers Positief Ontwikkelingen Vindingrijk Horizon Veerkrach Maatwerk Samenleving Vitaal Keuze Standpunt Onderzoek Woning ouw Onderwijs Jeugdzorg Mantelzorg Inburgering Groen Duurzaa orona Kadernota 2022-2025 Richting Koers Positief Ontwikkelinge indingrijk Horizon Veerkracht Maatwerk Samenleving Vitaal Keuz tandpunt Onderzoek Woningbouw Onderwijs Jeugdzorg Mantelzor burgering Groen Duurzaam Corona Kadernota 2022-2025 Richtin oers Positief Ontwikkelingen Vindingrijk Horizon Veerkracht Maa erk Samenleving Vitaal Keuze Standpunt Onderzoek Woningbou nderwijs Jeugdzorg Mantelzorg Inburgering Groen Duurzaam Coron adernota 2022-2025 Richting Koers Positief Ontwikkelingen Vinding jk Horizon Veerkracht Maatwerk Samenleving Vitaal Keuze Standpun nderzoek Woningbouw Onderwijs Jeugdzorg Mantelzorg Inburg ng Groen Duurzaam Corona Kadernota 2022-2025 Richting Koers Po tief Ontwikkelingen Vindingrijk Horizon Veerkracht Maatwerk S enleving Vitaal Keuze Standpunt Onderzoek Woningbouw Onderwi eugdzorg Mantelzorg Inburgering Groen Duurzaam Corona Kaderno a 2022-2025 Richting Koers Positief Ontwikkelingen Vindingrijk Hor on Veerkracht Maatwerk Samenleving Vitaal Keuze Standpunt On erzoek Woningbouw Onderwijs Jeugdzorg Mantelzorg Inburgerin roen Duurzaam Corona Kadernota 2022-2025 Richting Koers Positie ntwikkelingen Vindingrijk Horizon Veerkracht Maatwerk Samenl ng Vitaal Keuze Standpunt

Onderzoek Woningbouw Onderwi eugdzorg Mantelzorg Inburgering Groen Duurzaam Corona Kaderno a 2022-2025 Richting Koers Positief Ontwikkelingen Vindingrijk Hor on Veerkracht Maatwerk Samenleving Vitaal Keuze Standpunt On 1 erzoek Woningbouw Onderwijs Jeugdzorg Mantelzorg Inburgerin roen Duurzaam Corona Kadernota 2022-2025 Richting Koers Positie

Inhoud 1. Inleiding

2

2. Vaststellingsbesluit

4

3. Vertrekpunt Kadernota

5

4. Coronacrisis

7

5. Normering schuldquote

8

6. Richtinggevende uitspraken

9

7. Beleidsontwikkelingen per programma/thema

11

110 Omgeving

11

120 Leven

11

130 Duurzaamheid

12

210 Onderwijs

14

220 Zorg

14

230 Armoede

16

310 Openbare orde en veiligheid

17

320 Rampenbestrijding en brandweer

17

410 Ondernemerschap

18

420 Werknemerschap

18

510 Bestuur

20

520 Dienstverlening

20

530 Beheer en onderhoud

20

540 Afval

20

610 Algemene Uitkering

22

620 Gemeentelijke belastingen en heffingen

22

630 Overige algemene dekkingsmiddelen en onvoorzien

22

640 Overhead

22

8. Financiële uitgangspunten

24

9. Vervolgproces Programmabegroting 2022 – 2025

25

Bijlage 1. Overzicht te verwachten mutaties meerjarenperspectief

26

Bijlage 2. Scenario’s schuldontwikkeling

29

2 2

1. Inleiding

Deze kadernota 2022 vormt de basis voor de meerjarenbegroting 2022–2025 die uw raad komend najaar ter bespreking en vaststelling krijgt aangeboden. Met de kadernota begint een nieuwe cyclus voor de planning, tussentijdse rapportage en verantwoording van de gemeentelijke doelstellingen. Deze cyclus wordt afgesloten met de vaststelling van de jaarrekening 2022. Graag nodigen wij u uit om via deze Kadernota richting te geven aan de ambities en doelstellingen van onze gemeente.

Belang Kadernota De uitbraak van de coronacrisis en de gevolgen van de maatregelen die zijn ingezet ter bestrijding ervan zet ons – maatschappij, inwoners, ondernemers, verenigingen en gemeentelijke organisatie – voor één van de grootste opgaven in de afgelopen decennia. Het laat zien hoe snel het perspectief kan veranderen en maakt daarmee producten als deze Kadernota betrekkelijk. Bij het opstellen van de begroting 2020 had niemand kunnen vermoeden wat voor jaar 2020 zou worden. En ook bij het opstellen vorig jaar van de Kadernota 2021, toen de coronacrisis net was uitgebroken, was niet te voorspellen hoe de pandemie en de gevolgen ervan zich in 2021 zouden ontwikkelen. Dat betekent niet dat deze Kadernota overbodig is. In tegendeel. Juist nu is het van belang richting te bepalen en een koers vast te stellen. Zodat we gedurende de rit kunnen inspelen op de actuele ontwikkelingen en kunnen bepalen wat (aanvullend) nodig is om de koers vast te houden. Het betekent wel dat deze Kadernota, en ook de begroting die hier later dit jaar uit volgt, met meer onzekerheden is omgeven. En dat het des te belangrijker is voortdurend te bekijken of bijstelling nodig is.

Terugblik Vorig jaar heeft uw raad de programmabegroting 2021-2024 vastgesteld. Daarin is vastgehouden aan de inhoudelijke en financiële doelstellingen uit de voorgaande jaren, vanuit het bestuursakkoord 2018-2022 en de in 2019 opgestelde visies en de overkoepelende paraplunota. We hebben in die begroting nieuwe stappen gezet in het realiseren van de doelstellingen uit de verschillende visies. In financiële zin is in 2020 met een omvangrijk ombuigingspakket een penibele financiële situatie omgebogen in een sluitende begroting. Het jaar 2020 is daarbij voor het eerst in enkele jaren afgesloten met een positief resultaat. De coronacrisis zorgt ervoor dat we de koers soms moeten herijken, maar het eindpunt blijft overeind. Dat betekent dat we blijven investeren in een goede toekomst voor Dongen.

Huidige situatie Het vertrekpunt voor deze kadernota wordt gevormd door het meerjarenperspectief uit de eerste bestuursrapportage 2021. De eerste bestuursrapportage bevat een actualisatie van de baten en lasten op basis van inzichten die zich sinds het opstellen van de begroting (september 2020) hebben voorgedaan. Deze actualisatie van het beeld leidt ertoe dat de sluitende begroting in 2021 omslaat naar een tekort van e 256.000. In latere jaren (2022-2024) zijn de verwachte positieve resultaten afgenomen. Hoewel het meerjarenperspectief nog de nodige onzekerheden bevat, laat dit zien dat het positieve jaarrekeningresultaat 2020 niet maatgevend is voor de komende jaren. Op basis van de nu beschikbare informatie is de verwachting dat de ruimte voor extra uitgaven de komende jaren beperkt is, tenzij daar lagere uitgaven tegenover staan of nieuwe meevallers ontstaan.

3 3

Opzet kadernota Deze kadernota vangt aan met het financieel perspectief zoals we dat kunnen schetsen op basis van de nu beschikbare informatie en sluit aan bij het perspectief zoals dat ook in de eerste bestuursrapportage 2021 is gepresenteerd. Vervolgens gaan we in op de bijzondere situatie die de coronacrisis met zich meebrengt. Vervolgens wordt per beleidsprogramma inzicht gegeven in de belangrijkste beleidsontwikkelingen die we voor 2022 voorzien. De Kadernota sluit af met de financieel-technische uitgangspunten en inzicht in de financiële impact van de verschillende ontwikkelingen zoals we die nu kunnen inschatten.

Vragen aan uw raad Een belangrijk doel van deze Kadernota is tevens op een aantal onderwerpen een richtinggevende uitspraak op te halen bij uw raad. Deze onderwerpen zijn in hoofdstuk 6 nader uitgewerkt. Op die onderwerpen is het voor het college van belang bij de uitwerking van de programmabegroting 2022 duidelijk te hebben welke richting de raad op wil. Over de normering van de schuldquote is een afzonderlijk hoofdstuk (5) opgenomen.

Route naar programmabegroting Tenslotte nemen we u mee in het proces dat we de komende periode met uw raad willen doorlopen om vanuit de kadernota te komen tot de programmabegroting 2022-2025. Graag gaan wij met uw raad in gesprek om uw raad de inhoudelijke en financieel-technische kaders te laten stellen waarbinnen de komende begroting tot stand wordt gebracht. De Kadernota is het moment om wensen en ambities mee te geven voor de komende begroting. Bij de gezamenlijke terugblik op het begrotingsproces van afgelopen jaar is geconstateerd dat een concretere en beter onderbouwde Kadernota een middel is het politieke debat gedeeltelijk te verschuiven van begroting naar kadernota. Met deze Kadernota en het verzoek om richtinggevende uitspraken op een aantal belangrijke onderwerpen heeft het college getracht hierin een belangrijke stap te zetten. Dongen, 31 mei 2021. Burgemeester en wethouders van Dongen, De secretaris, De burgemeester, mr. H.L.M. van Noort

drs. M.C. Starmans-Gelijns

4 4

2. Vaststellingsbesluit De gemeenteraad van Dongen; Gelezen het voorstel van burgemeester en wethouders d.d. 31 mei 2021; Besluit: 1. Kennis te nemen van de kadernota 2022; 2. De financieel-technische uitgangspunten (zoals geformuleerd op pagina 24) vast te stellen; 3. De netto schuldquote gecorrigeerd voor uitstaande leningen vanaf 2025 voorlopig te normeren op maximaal 130%, het college opdracht te geven dit principe-besluit nader uit te werken en een definitief besluit te agenderen voor een raadsvergadering in september. 4. In te stemmen met de volgende voorstellen voor de verdere uitwerking richting de programmabegroting 2022-2025: - De opbrengst van de Financial Close van zonnepark Tichelrijt (gedeeltelijk) te reserveren ter financiering van duurzaamheids- en klimaatprojecten in het kader van de Regionale Energie- en Klimaat Strategie en de Transitievisie Warmte. - De personele formatie uit te breiden met (maximaal) 4 fte. - De verschillende oplossingsrichtingen voor het capaciteitsprobleem van V.V. Dongen financieel uit te werken en te toetsen aan het uitgangspunt van budgetneutraliteit. - Het mantelzorgcompliment vanaf 2022 structureel op te nemen in de begroting.

5. In te stemmen met de in de kadernota voor 2022 aangegeven vervolgstappen in het kader van de totstandkoming van de programmabegroting 2022-2025; Dongen, 15 juli 2021 DE RAAD VOORNOEMD, Voorzitter, Griffier, Drs. M.C. Starmans H.J. Dammingh

5 5

3. Vertrekpunt Kadernota Het financieel meerjarig perspectief zoals opgenomen in de eerste bestuursrapportage 2021 (berap 2021-1) vormt het vertrekpunt voor de Kadernota en het verdere proces richting de programmabegroting 2022-2025. De berap 2021-1 wordt tegelijkertijd met deze Kadernota aangeboden aan de raad. Hierin is onderstaand meerjarenperspectief opgenomen. Meerjarenperspectief

2021

2022

2023

2024

Begrotingssaldo na Berap 2021-1

-256

17

652

704

Per saldo leidt de eerste bestuursrapportage tot een nadeel. Hierdoor is het sluitende beeld in de begroting 2021 omgeslagen naar een tekort. In latere jaren is de eerdere voorziene ruimte afgenomen. Dit betekent dat de ruimte voor extra uitgaven in 2022 beperkt is, tenzij daar lagere uitgaven tegenover staan of in de periode tussen de Kadernota en de programmabegroting nieuwe meevallers ontstaan. Het meerjarenperspectief wordt de komende periode op basis van de uitgangspunten en ontwikkelingen uit deze kadernota en de reguliere beleidsontwikkelingen verder geactualiseerd. Ook de effecten van de meicirculaire 2021 worden hier in de komende periode aan toegevoegd. De raad wordt na ontvangst en vertaling van de meicirculaire in juni 2021 nader geïnformeerd over deze effecten.

Financiële kengetallen De raad wordt bij programmabegroting geïnformeerd over de financiële kengetallen zoals die volgen uit de meerjarenramingen. Bij jaarrekening wordt inzicht gegeven in de financiële kengetallen behorende bij het afgelopen jaar (realisatiecijfer). De jaarrekening 2020 heeft geleid tot een positief resultaat waardoor de financiële kengetallen in positieve zin worden beïnvloed. Dit werkt tevens door in de prognose van de financiële kengetallen zoals die meest recentelijk in de Programmabegroting 2021-2024 zijn gepresenteerd. Voor een goede beoordeling van deze Kadernota zijn die prognoses van de kengetallen in onderstaande tabel geactualiseerd, waarbij de gerealiseerde kengetallen over 2020 als basis zijn genomen. Kengetallen

Jaarrekening

Jaarrekening

Begroting

Begroting

Begroting

Begroting

Kadernota 2022

2019

2020

2021

2022

2023

2024

Netto schuldquote

109%

110%

116%

139%

140%

142%

Netto schuldquote

100%

102%

108%

132%

133%

136%

Solvabiliteitsratio

10,1%

10,8%

9,5%

9,3%

10,2%

10,8%

Structurele

-5,4%

2,0%

0,9%

0,7%

1,1%

1,2%

Grondexploitatie

27,3%

21,1%

14,6%

15,8%

11,1%

5,2%

Belastingcapaciteit

95%

105%

113%

113%

113%

113%

gecorrigeerd

exploitatieruimte

Ten opzichte van de Programmabegroting 2021-2024 is de netto schuldquote licht verbeterd. Dit is het gevolg van het positieve resultaat over 2020. Hierdoor is de netto schuld minder fors gegroeid dan verwacht. De solvabiliteit is aanzienlijk verbeterd, dit is eveneens het directe gevolg van het positieve exploitatieresultaat. Ten aanzien van de begroting voorzien we een positieve structurele exploitatieruimte. De belastingcapaciteit zet de woonlasten in Dongen af tegen het laatst bekende landelijke gemiddelde en geeft daarmee een indicatie voor de ruimte tot verhogingen. Voor alle kengetallen geldt dat bij Programmabegroting 2022-2025 een nieuwe actualisatie wordt gemaakt.

6 6

Duiding waarden kengetallen

Mate van risico Laag risico

Gemiddeld risico

Hoog risico

Netto schuldquote

< 70%

90% - 130%

> 130%

Netto schuldquote gecorrigeerd

< 70%

90% - 130%

> 130%

Solvabiliteitsratio

> 50%

20% - 50%

< 20%

Structurele exploitatieruimte

> 0%

= 0%

< 0%

Grondexploitatie

< 20%

20% - 35%

> 35%

Belastingcapaciteit

< 95%

95% - 105%

> 105%

7 7

4. Coronacrisis In deze voor veel van onze inwoners, verenigingen, organisaties, ondernemers en winkeliers moeilijke tijden van coronacris, moeten we als gemeente Dongen zoveel mogelijk houvast en perspectief bieden. Daarbij is ons doel: nu en op de korte termijn de corona-schade zoveel mogelijk beperken en repareren daarnaast ons beleid van de afgelopen jaren voortzetten. Beleid dat erop gericht is om samen te blijven bouwen aan de vitaliteit van onze lokale samenleving en te investeren in de drie kernen Dongen, ’s Gravenmoer, Klein-Dongen-Vaart. Perspectief De impact van de crisis op de middellange en lange termijn is onzeker. Er zijn allerlei scenario’s denkbaar, variërend van een optimistisch scenario tot een zwart scenario en allerlei scenario’s daar tussenin. Een optimistisch scenario, gebaseerd op de vitaliteit en veerkracht van de samenleving en op de ogenschijnlijk relatief beperkte economische effecten tot nu toe (weinig faillissementen). Een zwart scenario, gebaseerd op de verwachte boeggolf van effecten op economisch en maatschappelijk vlak en in de leefomgeving, zeker op het moment dat de rijkssteun afgebouwd of beëindigd wordt. Er bestaan tal van opvattingen over het meest realistische scenario.

Dat denken in scenario’s wordt nog bemoeilijkt doordat ook sprake zal (kunnen) zijn van allerlei andere, niet-corona gerelateerde ontwikkelingen en al bestaande opgaven: vertrouwenscrisis (herstel van vertrouwen in de overheid), klimaatverandering, van globalisering naar lokalisering, financiële positie etc. Waar we het met alle verschillende gedachten wel over eens zijn, is dat dit ons als gemeente voor de lastige opgave stelt om dit te vertalen naar een heldere lijn waarlangs we komen tot een goede invulling van onze rol, het te voeren beleid en de daarvoor benodigde middelen. Met het stijgen van de vaccinatiegraad en het afbouwen van de maatregelen gloort er licht aan het einde van de horizon. De coronacrisis komt hiermee in een volgende fase; een fase van herstel. Herstel Met de middelen die het Rijk de afgelopen tijd beschikbaar heeft gesteld en de middelen die nog beschikbaar komen heeft de gemeente Dongen ingezet op het beperken van de effecten van de crisis en uitvoering gegeven aan een aantal (tijdelijke) regelingen. Voor zover de middelen niet geheel zijn aangewend, blijven ze beschikbaar en kunnen ze ingezet worden voor beperking van de effecten en herstel van schade. Herstel begint met een goed inzicht in de ‘schade’ die de crisis te weeg heeft gebracht of nog te weeg gaat brengen.

Als we het afgelopen jaar iets hebben geleerd, is dat het onmogelijk is te voorzien hoe de nabije toekomst – volgend jaar, over een half jaar, volgende maand – er uit ziet. Koers De koers van de gemeente in de herstelfase van de crisis kenmerkt zich door een voortdurende vinger aan de pols. Om vast te stellen waar er knelpunten ontstaan of dreigen te ontstaan. Waar hulp van de gemeente nodig is. Die hulp stemmen we af op de herstelmaatregelen die landelijk worden ingezet. We geloven daarbij in de vitaliteit, de veerkracht en de vindingrijkheid van onze Dongense samenleving. De inzet van de gemeente is dus hoofdzakelijk gericht op maatwerk. Daar waar we zien dat generieke rijksmaatregelen te kort schieten en onze samenleving onvoldoende mogelijkheden heeft knelpunten zelf het hoofd te bieden, kijken we wat we vanuit onze rol kunnen doen. Contact In deze aanpak is het van belang dat wij als gemeente goed in contact staan met de samenleving. Dat we weten wat er speelt bij onze ondernemers, bij onze inwoners, bij onze verenigingen. We blijven u als gemeenteraad informeren via de raadsinformatiebrieven.

8 8

5. Normering schuldquote Bij de behandeling van de begroting 2021 is een motie aangenomen die het college oproept de risico’s van de schuldpositie in beeld te brengen en op basis daarvan een plan van aanpak, met meerdere scenario’s met tijdpad, op te stellen. Het college is gevraagd dit plan van aanpak uiterlijk in mei 2021, voor de kaderstelling begroting 2022, ter beoordeling voor te leggen aan de gemeenteraad. Op donderdag 1 april 2021 is de raad in een raadsinformatieavond meegenomen in de mechanismes achter de schuldontwikkeling. In bijlage 2 bij deze Kadernota zijn de gevraagde scenario’s opgenomen. Ieder scenario gaat uit van een maximum percentage waar de netto schuldquote onder moet blijven. Om inzicht te geven in de betekenis van een bepaald maximum is in ieder scenario aangegeven hoe hard aan de verschillende knoppen (investeringen, uitgaven en/of inkomsten) gedraaid moet worden om onder een bepaald maximum te blijven. De raad wordt in deze kadernota gevraagd zich uit te spreken over het maximum. De doorrekeningen zijn gebaseerd op de huidige inzichten in de financiële situatie nu en in de toekomst. Het schuldquotevraagstuk strekt zich uit over een lange periode. Een periode waarin veel kan en zal gebeuren. Dat betekent dat de financiële situatie ook zal gaan wijzigen.

Ook om die reden is het niet zinvol nu een uitspraak te doen over te maken keuzes om binnen het door de raad gestelde maximum te blijven; ieder college zal in zijn bestuursperiode op basis van de dan actuele informatie en kennis keuzes moeten maken om binnen het door de raad gestelde maximum van de schuldquote te blijven. Om financieel-economische redenen stelt het college voor de schuldquote te maximeren op 130%, te realiseren in 2025. Een plafond van de schuldquote is noodzakelijk om te voorkomen dat schulden oneindig kunnen groeien. Het borgt daarbij dat binnen de beschikbare (begrotings- en investerings)ruimte op basis van nut en noodzaak keuzes worden gemaakt. Hierbij geldt dat het percentage van 130% een grens is die de provincie gebruikt voor het duiden van een hoog risico. Dit is geen (wettelijk vastgelegde) grens waarbij de provincie zal ingrijpen, maar een grens waarboven zij van mening zijn dat de inpasbaarheid van de kapitaallasten een risico vormt voor (het structureel sluitend houden van) de begroting. Om die reden stelt het college voor deze grens (130%) als maximum te hanteren voor de schuldquote van de gemeente Dongen. De keuze voor het jaar 2025 past binnen de horizon van de komende programmabegroting 2022-2025. Eind mei jl. is duidelijk geworden dat rondom de onderwijshuisvesting rekening gehouden moet worden met extra kosten (zie ook thema 210 onderwijs).

Dit betekent dat uitgaande van de huidige onderwijsplannen de voorgestelde normering van de schuldquote op 130% in 2025 niet langer haalbaar is zonder keuzes te maken binnen de huidige begrotings- en met name de investeringsambities. Daarnaast is er dan geen ruimte voor aanvullende, noodzakelijke investeringen zoals vervolg verkeersplan ’s Gravenmoer, onderhoud gemeentehuis en de capaciteitsproblematiek V.V. Dongen (zie de toelichting bij thema 640 Investeringsplan). Dit leidt in de ogen van het college tot onaanvaardbare maatschappelijke consequenties. Het (politieke) eindoordeel hierover laat het college echter aan de raad.

9

Om de gevolgen van een keuze goed te kunnen overzien en de aanvaardbaarheid daarvan te bepalen voordat een definitief standpunt wordt ingenomen, stelt het college het volgende voor: In deze kadernota wordt uw raad gevraagd een principe-uitspraak te doen over normering van de schuldquote op 130% in 2025 en het college tegelijkertijd de opdracht te geven de consequenties hiervan nader uit te werken. In die uitwerking brengen we de mogelijkheden en de gevolgen daarvan in beeld, zodat de raad tot een gefundeerde keuze ten aanzien van de schuldquote kan komen. Die nadere uitwerking kan begin september voor een definitieve uitspraak worden geagendeerd voor een raadsvergadering, waarna de uitkomsten worden verwerkt in de voor te leggen Programmabegroting 2022-2025 en het daarbij behorende Investeringsplan 2022-2025. De definitieve uitspraak van de raad kan zijn dat: a de keuzes die nodig zijn om een schuldquote van 130% in 2025 te behalen aanvaardbaar zijn; b we een langere tijdshorizon hanteren voor het bereiken van het maximum voor de schuldquote; c we gaan koersen op een hoger maximum voor de schuldquote.

10 10

5. Richtinggevende uitspraken Hierbij leggen wij u een viertal vragen voor met het verzoek hierover richtinggevende uitspraken te doen.

1. Inzet opbrengst Financial Close zonnepark Er liggen de komende jaren grote uitdagingen en ambities op het gebied van duurzaamheid. Nog voor de zomer wordt de Regionale Energie- en Klimaatstrategie (REKS) voorgelegd aan de betrokken gemeenteraden. Die REKS zal vervolgens vertaald moeten worden in concrete projecten en activiteiten. Met instemming met de REKS heeft de gemeente een inspanningsverplichting om bij te dragen aan de doelstellingen uit de strategie. Tegelijkertijd wordt in 2021 de Transitievisie Warmte (TVW) opgesteld. Daarin wordt vastgelegd welke wijk, buurt of straat het meest kansrijk wordt geacht om van het aardgas te worden gehaald. In aansluiting daarop dienen er voor de onderscheiden wijken wijkuitvoeringsplannen te worden opgesteld. Ook hieruit volgen concrete projecten en investeringen. De verschillende klimaat- en duurzaamheidsprojecten kennen een omvangrijk kostenplaatje. Hoe omvangrijk is op dit moment nog niet te zeggen. Voor de financiering van de plannen kan de gemeente Dongen gebruik maken van een voorziene meevaller binnen ditzelfde beleidsterrein. Met de ontwikkeling van het Zonnepark Tichelrijt kan ook de financiele afwikkeling (de Financial Close) van het project worden opgesteld. Die Financial Close gaat leiden tot een eenmalige opbrengst voor de gemeente.

Het college stelt voor de opbrengst uit de Financial Close van het zonnepark gedeeltelijk te reserveren voor de klimaat- en duurzaamheidsprojecten in de komende jaren. Een voorstel hiervoor is opgenomen in het raadsvoorstel bij deze Kadernota. Na bekend worden van de opbrengst (na aftrek van gemaakte kosten) zal worden bepaald welk deel van de opbrengst gereserveerd wordt voor de klimaat- en duurzaamheidsprojecten. Een voorstel voor een concrete reservering zal te zijner tijd aan de raad worden voorgelegd.

2. Uitbreiding personeelsformatie Op 18 februari jl. is de raad geïnformeerd over de druk op de personele organisatie. In het afgelopen jaar is gebleken dat onze organisatie zeer wendbaar is. Het aanpassingsvermogen en de flexibiliteit zijn groot gebleken. Het principe van zelforganisatie, waar ruim drie jaar geleden met de organisatieontwikkeling op is ingezet, betaalt zich uit, maar het is een dynamisch en continu proces waarbij nog mogelijkheden tot verbetering bestaan. De continuïteit van de gemeentelijke dienstverlening en bedrijfsvoering is geborgd. In sommige gevallen gebeurt dat in aangepaste vorm. De omschakeling voor een groot gedeelte van de organisatie naar thuiswerken is in de basis snel en goed gegaan. In de raadsbrief is aangegeven dat we op een punt zijn gekomen waarop de druk op een aantal plekken in de organisatie te hoog wordt. Hierbij is opgemerkt dat in het kader van de ombuigingen waarover in 2019 is besloten tot een bezuinigingstaakstelling op de gemeentelijke organisatie van € 900.000 (circa 12 fte) zonder dat daartegenover een reductie van taken staat. Er is op dit moment geen sprake meer van een kortdurende situatie waar ‘de schouders eronder gezet kunnen worden’.

De omstandigheden beginnen als gevolg van de aanhoudende crisis meer een semi-permanente status te krijgen, wat gevolgen heeft voor de productiviteit, de mentale belasting en vitaliteit van onze medewerkers. Daarbij komt dat er sprake is van een aantal rijksbrede (omgevingswet; schuldhulpverlening; inburgering; klimaat en duurzaamheid; kwaliteitscriteria vergunningverlening, toezicht en handhaving) en lokale (dorpsteam) ontwikkelingen, waarvan op dit moment nog niet bekend is of hier financiering tegenover staat en of die toereikend is.

11 11

In deze Kadernota vragen we de raad dan ook om een structurele uitbreiding van de formatie van 4 fte om de grootste knelpunten op te lossen en een adequate uitvoering van het bestaande takenpakket mogelijk te maken. Het gaat hierbij om een uitbreiding van de formatie aanvullend op een mogelijke uitbreiding zoals die volgt uit specifieke rijksfinanciering (taakverzwaringen). Bij een positief besluit van de raad zullen we bij begroting aangeven op welke wijze deze uitbreiding wordt ingezet. Een voorstel voor structurele uitbreiding van de personele formatie met 4 fte is opgenomen in het raadsvoorstel bij deze Kadernota. Wij blijven daarbij de balans tussen de personele bezetting en het (veranderende) takenpakket nauwgezet monitoren. Indien de eerder genoemde ontwikkelingen zich in een concreter stadium bevinden en blijkt dat hier onvoldoende capaciteit en/of financiering voor beschikbaar is, zullen wij opnieuw aan de bel trekken.

3. Capaciteitsoplossing V.V. Dongen In de sportvisie is opgenomen dat de capaciteitsproblemen, die V.V. Dongen ondervindt, op sportpark De Biezen kunnen worden opgelost en dat ervoor gezorgd wordt dat het sportpark voldoende capaciteit heeft voor de lange termijn. Met het bestuur van V.V. Dongen is afgesproken het te doorlopen proces te knippen in twee fasen: 1) Bij Kadernota 2022 een inhoudelijke, sporttechnische beoordeling van de varianten op basis van onafhankelijk onderzoek, 2) Bij Begroting 2022 een financieel-technische uitwerking plaats waarin de varianten worden getoetst aan het uitgangspunt van budgettaire neutraliteit. In opdracht van de gemeente heeft Newae in april 2021 een onderzoek gedaan naar de capaciteitsbehoefte, waarbij verschillende scenario’s zijn gepresenteerd. V.V. Dongen heeft een voorkeur voor scenario 3 waarbij twee natuurgrasvelden worden vervangen door een kunstgrasveld en een hybride veld. In dit scenario wordt voldaan aan de capaciteitsbehoefte zoals die door de KNVB is vastgesteld. Uit de beoordeling van de KNVB blijkt dat er beschikt moet kunnen worden over 4 wedstrijdvelden en 2 trainingsvelden. V.V. Dongen heeft momenteel de beschikking over 4,5 veld waarvan 3 te gebruiken voor wedstrijden en 2,5 voor trainingsen (het kunstgrasveld fungeert als wedstrijdveld en als trainingsveld). De vereniging komt dan ook 1 wedstrijdveld tekort.

Bij keuze voor scenario 3 zijn allevier de velden te gebruiken voor wedstrijden en 3,5 veld voor trainingen. De bevolkings- en de leerlingenprognose bevestigen dat de gedefinieerde capaciteitsbehoefte ook voor de langere termijn aanwezig is. De benodigde investering voor het vervangen van de twee velden (voorkeursvariant V.V. Dongen) bedraagt € 997.000 euro incl. BTW (sport is vrijgesteld van BTW, zodat een voorheffing niet mogelijk is en de BTW achteraf via de jaarlijkse SPUK-bijdrage wordt gecompenseerd). De jaarlijkse exploitatiekosten (afschrijving en onderhoud) bedraagt € 85.000 excl. BTW. Een voorstel voor het uitwerken van de oplossingsrichtingen is opgenomen in het raadsvoorstel bij deze Kadernota. In de Programmabegroting 2022 wordt de financieel-technische uitwerking aan de raad ter finale besluitvorming voorgelegd.

4. Structureel opnemen mantelzorgcompliment Als onderdeel van het ombuigingspakket uit 2019 is de mantelzorgwaardering afgeschaft. In de begroting 2021 is incidenteel een bedrag opgenomen voor een mantelzorgcompliment. Daarbij is aangegeven dat in 2021 wordt bezien hoe dit in de begroting 2022 en verder wordt opgenomen. Het budget mantelzorg in 2021 is € 28.000. De mogelijke financiële impact in 2022 ligt in lijn met dit budget. Een voorstel voor het structureel opnemen van een mantelzorgcompliment is opgenomen in het raadsvoorstel bij deze Kadernota.

12 12

7. Beleidsontwikkelingen per programma/thema

1. Dongen Leeft 110 Omgeving Omgevingswet De voorbereidingen op de Omgevingswet zijn in heel Nederland maar zeker ook in Dongen in volle gang. De opgave is veelomvattend, uitdagend en biedt een mooi kader om met elkaar te onderzoeken wat de best mogelijke inrichting van onze toekomstige leefomgeving is. In Dongen zijn we volop aan de slag om in elk geval te voldoen aan alle minimale eisen voor de invoering van de Omgevingswet. Waar mogelijk werken we samen binnen de regio en met ketenpartners. Het online overleggen maar ook het online vorm geven van inwonersparticipatie wordt steeds meer gemeengoed en vanzelfsprekend. Ook in 2022 worden er kosten gemaakt voor de invoering van de Omgevingswet. Inmiddels is bekend geworden dat de wet op 1 juli 2022 in werking treedt. De invoering zal de komende jaren nog de nodige ambtelijke inzet en bestuurlijke besluitvorming vragen. Meer en meer wordt in de geest van de Omgevingswet gewerkt. De structurele financiële effecten van de Omgevingswet zijn nog niet inzichtelijk. Dit jaar wordt de legesverordening voorbereid op de inwerkingtreding van de Omgevingswet. Verstedelijkingsakkoord Regio Breda Tilburg (SRBT) Gemeenten, de waterschappen en de provincie zijn met elkaar in gesprek over de belangrijke opgaven in de regio Breda-Tilburg voor de komende 10 jaar.

Die opgaven liggen bij vijf verschillende thema’s van verstedelijking: economie, ruimte/landschap/water, mobiliteit, wonen en klimaat/energie. Afspraken die in dat verband worden gemaakt, zullen worden vastgelegd in een verstedelijkingsakkoord met het Rijk. Het proces om te komen tot een verstedelijkingsakkoord moet nog worden vormgegeven. De rol van de gemeenteraad als kaderstellend orgaan krijgt in dat proces een plaats. Over de positionering van Dongen in relatie tot het verstedelijkingsakkoord komen wij met de raad in gesprek. Op voorhand is de impact die het akkoord zal kunnen hebben op de gemeente Dongen nog niet te duiden. Woningbouw Om te kunnen blijven voldoen aan de woningopgave binnen Dongen is het van belang om de gemeentelijke grondexploitaties voortvarend te ontwikkelen. De locatie De Beljaart is nagenoeg gereed. De complexen Noorderlaan en Waspikseweg worden verder opgepakt en uitgewerkt om nieuwe woningbouwlocaties mogelijk te maken. Voor deze ontwikkelingen dienen planologische procedures te worden doorlopen. Tweemaal per jaar wordt verantwoording afgelegd in de voortgangsrapportage grondexploitatie. Woonvisie De woonvisie is vastg Herinnering esteld voor de periode 2017-2027.

In de woonvisie is beleid voor wonen vastgesteld aan de hand van een viertal thema’s: betaalbaar wonen, samenwerken aan wonen en zorg, verduurzaming woningvoorraad en nieuwbouwprogrammering. De inhoud van de visie is nog grotendeels actueel. Op onderdelen is het wenselijk de woonvisie tussentijds aan te passen. Er wordt bekeken of deze actualisatie in 2022 kan plaatsvinden. De resultaten van het woononderzoek worden dan ook vertaald in de woonvisie. Centrumvisie De centrumvisie is in 2017 vastgesteld. Er wordt gewerkt aan een aanvulling op deze visie. In deze visie wordt ingegaan op de ‘gouden driehoek’; de samenwerking tussen ondernemers, vastgoedeigenaren en gemeente.

13 13

Opstellen gebiedsvisie Glorieux Voor de locatie Glorieux wordt gewerkt aan een intentie om samen te werken aan een gebiedsvisie/-ontwikkeling. Om werkelijk tot resultaat te komen zijn in 2022 financiële middelen nodig om in het gebied en het project te investeren. Er is in elk geval een budget nodig voor het opstellen van een gebiedsvisie.

120 Leven Toekomstperspectief De Cammeleur Aan de raad is de Uitgangspuntennotitie Cammeleurconcept 3.0 voorgelegd. Hierin is geconcludeerd dat het oorspronkelijke concept De Cammeleur waardevol is voor de Dongense gemeenschap en daarom zoveel als mogelijk overeind moet blijven. In de uitwerking om het concept succesvol te laten zijn met ook een gezonde financiële exploitatie, zijn aanscherpingen van de taken, rollen en verantwoordelijkheden van de vier partners nodig. In de uitgangspuntennotitie is tevens opgemerkt dat versterking van de beheerfunctie vereist is. Er is ingeschat dat de aanvullende kosten voor een minimaal beheers- en serviceniveau circa € 60.000 bedragen; voor volledig beheer en huidig serviceniveau geldt een geraamde aanvulling van circa € 150.000. In de verdere uitwerking moet blijken hoeveel aanvullende middelen nodig zijn. In de komende maanden moeten de onderwerpen die om een financiële uitwerking vragen, worden doorgerekend. Vóór het samenstellen van de gemeentelijke begroting 2022 moet daar inzicht in zijn. Invoering toeristenbelasting Onderdeel van het pakket aan ombuigingsmaatregelen uit 2019 was het heroverwegen van het pakket aan diensten waarvoor leges of belastingen in rekening gebracht worden.

Het invoeren van een toeristenbelasting, die tevens van toepassing is op arbeidsmigranten die niet staan ingeschreven in onze gemeente, is een van de maatregelen die hieruit voortvloeit. De raad heeft in haar vergadering van 12 november 2020 een amendement ingediend over de invoering van deze belasting. Het verzoek vanuit de raad was om de onduidelijkheden over de tariefstelling weg te nemen en de ondernemers meer tijd te bieden om tot de invoering van deze belasting over te gaan, evenals het voeren van een zorgvuldige communicatie richting de ondernemers. Een uitgebreid nader onderzoek is uitgewerkt in de ‘uitgangspuntennotitie invoering toeristen- belasting gemeente Dongen’. Deze uitgangspuntennotitie is samen met de verordening op 27 mei 2021 door uw raad behandeld, waarbij besloten is tot invoering op 1 januari 2022. De financiële gevolgen worden verwerkt in de Programmabegroting 2022. Capaciteitsproblematiek V.V. Dongen In de sportvisie is opgenomen dat de capaciteitsproblemen, die V.V. Dongen ondervindt, op sportpark De Biezen kunnen worden opgelost en dat ervoor gezorgd wordt dat het sportpark voldoende capaciteit heeft voor de lange termijn. Met het bestuur van V.V. Dongen is afgesproken het te doorlopen proces te knippen in twee fasen. Op de eerste plaats wordt de capaciteitsbehoefte onafhankelijk getoetst en worden oplossingsrichtingen in beeld gebracht.

Na een inhoudelijke, sporttechnische beoordeling van de varianten wordt de raad gevraagd zich bij de behandeling van de Kadernota uit te spreken over de oplossingsrichting. Hierna vindt een financieel-technische uitwerking waarin de oplossingsrichtingen worden getoetst aan het uitgangspunt van budgettaire neutraliteit. De uiteindelijke keuze wordt in de programmabegroting 2022 aan de raad ter finale besluitvorming voorgelegd. Ingeval uit de financiële uitwerking mocht blijken dat de voorkeursvariant niet haalbaar (lees: niet budgetneutraal) is, kan alsnog gekozen worden voor een andere variant indien die wel haalbaar is.

14 14

Ombuiging verenigingsleven De geplande ombuiging van € 25.000 op subsidies voor het verenigingsleven is voor 2021 gerealiseerd zonder dat het verenigingsleven daar direct de gevolgen van heeft gemerkt. Zo is onder andere de innovatie- en stimuleringssubsidie voor 2021 komen te vervallen. Voor 2022 is de ombuiging groter (€ 50.000). Deze ombuiging zou samen gaan met een herziening van het subsidieprogramma. Naar aanleiding van de uitbraak van Covid-19 heeft het college om het opstellen van een nieuw subsidieprogramma uit te stellen naar eind 2021 en 2022. Het nieuwe subsidieprogramma gaat dan in per 2023. De geplande ombuiging voor 2022 wordt wel doorgevoerd. We zien manieren om deze voor 2022 zo in te vullen dat het vereniginsgleven daar niets of maar heel beperkt wat van merkt.

130 Duurzaamheid Uitwerking Regionale Energie- en Klimaatstrategie (REKS) Op dit moment wordt in de gemeenten in de regio het definitieve bod ter besluitvorming voorgelegd aan de verschillende gemeenteraden. De raad heeft op 27 mei jl. ingestemd met de REKS. Momenteel wordt een en ander financieel gezien nader uitgewerkt. Enerzijds zal de verdere doorontwikkeling van de REKS naar een 2.0. versie om een financiële bijdrage van de gemeente vragen. Anderzijds zullen de projecten vanuit de REKS zoals bijvoorbeeld het ontwikkelen van de zogenoemde hubs ook leiden tot een financiële bijdrage. Het is de bedoeling dat hiervoor een Regionale Uitvoeringsdienst/Publiek ontwikkelbedrijf in het leven wordt geroepen. De gemeenten gaan gevraagd worden om te besluiten of zij hierin willen deelnemen en, zo ja, een storting te doen.Wij leggen de raad hierover in het najaar een voorstel voor. Transitievisie Warmte (TVW) In 2021 zal aan de gemeenteraad een Transitievisie Warmte ter vaststelling worden aangeboden. Daarin wordt in elk geval vastgelegd welke wijk, buurt of straat het meest kansrijk wordt geacht van het aardgas te worden gehaald. In aansluiting daarop dienen er voor de onderscheiden wijken wijkuitvoeringsplannen te worden opgesteld. Nu kan nog niet worden bepaald welke kosten hiermee gepaard gaan.

Wel is duidelijk dat er veel onderzoeken nodig zijn om bevestigd te krijgen dat een bepaalde wijk inderdaad kansrijk is om van het gas te worden afgehaald. Energieloket De Coöperatie Energie Dongen Samen Duurzaam is een organisatie die zich steeds meer een positie verwerft in de Dongense samenleving en daarmee een belangrijke speler is in het verduurzamingsproces. Zo is zij nadrukkelijk betrokken bij het participatietraject voor het zonnepark Tichelrijt alsmede het succesvol inrichten van een energieloket en het opleiden van energiecoaches. Daarnaast stellen zij de gemeente in staat de rijkssubsidieregelingen (RRE en RREW) correct uit te voeren en die dienovereenkomstig te verantwoorden bij het Rijk. Om deze vrijwilligers blijvend te steunen is een passende gemeentelijke financiële ondersteuning noodzakelijk. Richting begroting zal op basis van een benchmark in de regio worden bekeken welke bijdrage passend is. Wijziging Wet Collectieve Warmtevoorziening De Wet collectieve warmtevoorziening treedt per 1 januari 2022 in werking. Duidelijk is dat voor alle betrokken partijen er veel gaat veranderen: verbruikers, warmtebedrijven, de Autoriteit Consument & Markt, en lokale overheden gaan met ingrijpende wijzigingen geconfronteerd worden.

Zo gaat de ordening van de warmtemarkt voor een groot deel op de schop, krijgen lokale overheden (vooral gemeenten en ook provincies) er een takenpakket bij; wordt de tariefregulering ingrijpend veranderd en wordt duurzaamheid echt een pijler van het ‘warmterecht’. Ook hiervoor geldt dat de financiële en personele gevolgen nog niet duidelijk zijn.

15 15

2. Dongen Zorgt 210 Onderwijs Onderwijshuisvesting De gemeenteraad wordt op halfjaarlijkse basis via een voortgangsrapportage geïnformeerd over de status van de onderwijsplannen. De kosten voor nieuwbouw van de geplande IKC’s zijn op basis van ramingen ten tijde van het Onderwijshuisvestingsplan (2018) opgenomen in het Investeringsplan 2021-2024. Hierbij is aangegeven dat als gevolg van (landelijke en lokale) stijgingen in bouwkosten en hogere wettelijke vereisten ten aanzien van onder andere duurzaamheid een hogere stichtingskostenprijs per m2 is te verwachten. Daarnaast is aangegeven dat in de investeringsramingen nog niet de kosten voor huisvesting van de kindpartners waren opgenomen, en ook geen kosten voor tijdelijke huisvesting, asbestsanering, afboeken boekwaardes en mogelijke aanpassingen in de openbare ruimte. Recentelijk zijn de ramingen voor de te bouwen IKC’s ’s Gravenmoer en JJ Anspach geactualiseerd. Hieruit blijkt dat de kosten voor deze IKC’s ruim € 4,5 miljoen hoger worden. Uitgaande van de prijzen per m2 in deze ramingen is voor alle IKC’s (naast de genoemde IKC’s gaat het om IKC Biezen en IKC West) een kostentoename van ruim € 10 miljoen te verwachten. Uitgangspunt blijft dat bij het voorleggen van het kredietvoorstel aan de raad de dan actuele raming wordt opgenomen zoals we dat eerder ook bij IKC Beljaart hebben gedaan.

Ook eventueel te maken inhoudelijke keuzes ten aanzien van de huisvesting worden dan meegenomen. Op 3 juni 2021 wordt de raad geïnformeerd over de actuele ontwikkelingen rondom de onderwijshuisvesting. Nationaal Programma Onderwijs Eind maart 2021 is het Nationaal Programma Onderwijs (NPO) gelanceerd. Het NPO is bedoeld voor het inhalen van vertragingen en het ondersteunen van leerlingen in het onderwijs die het moeilijk hebben als gevolg van schoolsluitingen door corona. Op dit moment vindt een analyse op schoolniveau plaats, waarna een bredere verbinding met andere ketenpartners gaat plaatsvinden. Gemeenten ontvangen ook middelen in het kader van het Nationaal Plan Onderwijs. De omvang is nu nog onbekend, waarschijnlijk komt hierover in juni/juli meer duidelijkheid. Aanpak Laaggeletterdheid Voor de aanpak van laaggeletterdheid in onze gemeente maken we voor de coördinatie van het Taalhuis gebruik van middelen die door de regio beschikbaar worden gesteld. Voor de periode 2021-2024 zijn deze middelen bijgesteld en herverdeeld, waarbij tevens sprake is van een afbouw van de regionaal beschikbare middelen. Gemeenten worden in de toekomst geacht zelf de investering op zich te nemen. Vermoedelijk is vanaf 2022 een extra bedrag nodig voor met name de coördinatie van het Taalhuis.

Momenteel vindt een verkenning plaats – samen met de taalhuispartners – naar de exacte hoogte van dit bedrag. Het streven is in de Programmabegroting 2022 hiervan een inschatting te maken.

220 Zorg Dorpsteam In 2021 wordt het principe “Dorpsteam” met de maatschappelijke partners uitgewerkt. Met een Dorpsteam willen we het sociaal domein verder transformeren door nog steviger dan nu in te zetten op preventie, vroegsignalisering en normalisering. Hulpvragen komen in 1e instantie terecht bij het voorliggend veld en oplossingen worden gezocht in het dagelijks leven. We zijn zichtbaar en toegankelijk bij vindplaatsen. Indien noodzakelijk wordt een maatwerkvoorziening geregeld.

16 16

Als de raad (conform huidige planning) eind 2021 een positief besluit op het plan Dorpsteam neemt, dan zullen stappen tot implementatie worden gezet. De Entree krijgt daarmee een ander rol. Huisvesting wordt georganiseerd op een ander locatie. Voor een locatieonderzoek en voor de implementatie van het Dorpsteam zullen middelen in begroting 2022 nodig zijn. Gedurende 2021 wordt duidelijk wat de financiële impact is, zowel voor de implementatie, de huisvesting als voor de structurele exploitatie. Hierbij wordt ook de financiele impact van een mogelijk toenemend zorggebruik betrokken Regionale inkoop Sociaal Domein De nieuwe inkoopstrategie Jeugd en Wmo Begeleiding wordt momenteel vormgegeven en voorbereid. Voor Jeugd zal deze per 1 januari 2022 van start gaan en voor Wmo Begeleiding op 1 april 2022. De belangrijkste speerpunten zijn meer grip op de financiering en meer gesloten financiering, normaliseren van zorg en een kwalitatief en overzichtelijk zorgveld van aanbieders. Deze nieuwe werkwijze zal van invloed zijn op de begroting 2022. Op dit moment is echter nog niet te zeggen wat de effecten en het resultaat zullen zijn. Uitgavenontwikkeling Jeugdzorg In de kaderbrief 2022 van de Gemeenschappelijke Regeling regio Hart van Brabant zijn de financiële kaders voor de deelbegroting jeugd 2022 beschreven.

De cliëntenaantallen binnen de landelijke zorg en Jeugdzorgplus nemen de laatste jaren toe. Dit is een flinke kostenpost op de begroting. De stijging is zowel regionaal als landelijk zichtbaar. De nieuwe manier van zorg inkopen (zie hierboven), gericht op normalisatie, zal naar verwachting bijdragen aan het beter inschatten van de jeugdzorgkosten, waarbij onder andere meer een P*Q financiering zal worden toegepast en er daardoor meer grip is op de ingezette zorg. In 2021 zijn door het kabinet incidenteel extra middelen ter beschikking gesteld aan gemeenten ter dekking van de tekorten in de jeugdzorg. Een nieuw kabinet zal moeten besluiten over een structurele oplossing. Inmiddels is er in het kader van de arbitrage een uitspraak gedaan, waarover kabinet en parlement zich moeten uitspreken. Conform richtlijn van de provincie zullen we vooruitlopend hierop in de begroting een stelpost ‘Uitkomst onderzoek jeugdzorg’ opnemen Lokale beleidsvisie Jeugdzorg Niet alle problemen van inwoners kunnen door gemeenten worden opgelost. We dienen op zoek te gaan naar een ‘houdbare balans’ om de tekorten in de jeugdzorg binnen de perken te houden. Hiervoor zullen we onze kerntaken meer bescheiden en realistischer in moeten vullen.

Ter afsluiting van de regionale inkoop sociaal domein en het traject rondom normaliseren zal er aanvullend een lokale beleidsvisie worden vastgelegd waar wij als gemeente Dongen wel en niet voor aan de lat staan. Mantelzorgwaardering Als onderdeel van het ombuigingspakket uit 2019 is de mantelzorgwaardering afgeschaft. In de begroting 2021 is incidenteel een bedrag opgenomen voor een mantelzorgcompliment. Daarbij is aangegeven dat in 2021 wordt bezien hoe dit in de begroting 2022 en verder wordt opgenomen. Het budget mantelzorg in 2021 is € 28.000. De mogelijke financiële impact in 2022 ligt in lijn met dit budget. ANWB Automaatje Vanaf 1 februari 2019 is Stichting Welzijn Ouderen Dongen (SWOD) gestart met het vrijwilligersvervoer volgens het concept van ANWB AutoMaatje. Kern van het concept is dat vrijwilligers minder mobiele plaatsgenoten in Dongen tegen een geringe onkostenvergoeding vervoeren. Het gaat hier om een pilot van twee jaar die recentelijk met 4 maanden verlengd tot 1 februari 2022. Door AutoMaatje zien we een daling van de instroom van pashouders regiovervoer en een daling van het aantal gereden ritten.

17 17

Vanwege de personele verplichtingen van SWOD wordt nog voor het zomerreces een raadsvoorstel aan de raad voorgelegd om – na evaluatie van de resultaten tot op heden – met ingang van 2022 structureel budget vrij te maken voor de coördinatiekosten van ANWB Automaatje. In de pilotperiode ging het om een subsidie van € 31.000 per jaar. Bij de uitwerking in de Programmabegroting zal op basis van de ervaringen worden bezien of besparing door minder gebruik van regiovervoer benut kunnen worden ter (gedeeltelijke) dekking. Landelijke ontwikkelingen zorg In 2022 is sprake van een tweetal landelijke ontwikkelingen die van invloed is op de uitvoering van de zorg. De financiële impact wordt bekend na publicatie van de meicirculaire: De GGD voegt het nieuwe contactmoment ‘Prenataal huisbezoek zwangere vrouwen’ toe aan het basispakket. In verband met de Tweede Kamerverkiezingen in 2021, is de invoering van dit contactmoment uitgesteld. De nieuwe ingangsdatum is naar verwachting 1 januari 2022. De financiering van dit nieuwe contactmoment verloopt via het Gemeentefonds en heeft een verhoging van de inwonerbijdrage tot gevolg. De hoogte van het bedrag is nog niet bekend. In 2022 wordt het HPV-vaccin ook beschikbaar voor jongens (2021: alleen voor meisjes van 12/13 jaar). Het is nog niet bekend hoe de financiering zal verlopen.

Woonplaatsbeginsel Als gevolg van de coronacrisis is invoering van het zogenaamde ‘woonplaatsbeginsel’ bij de uitvoering van de Jeugdwet en WMO met een jaar uitgesteld tot 2022. Zorg die geleverd wordt aan inwoners van de gemeente Dongen op een zorglocatie buiten de gemeente Dongen, wordt na deze wetswijziging niet meer betaald door de gemeente van de betreffende zorglocatie maar komt voor rekening van de gemeente Dongen. Andersom geldt dit natuurlijk ook. In de begroting zal een inschatting worden gemaakt van de impact op de zorgkosten. Community Care Dongen Na positieve besluitvorming door het ministerie van VWS gaan Mariaoord, Zorgverzekeraar en zorgkantoor VGZ en gemeente Dongen ook in 2022 door met Community Care Dongen. Voor de meerkosten die we maken binnen de Wmo omdat inwoners langer thuis blijven wonen, ontvangen we een compensatie van het ministerie. Kansrijke Start De gemeente heeft de eerste stappen gezet in het kader van Kansrijke Start. De coronacrisis heeft geleid tot vertraging. Ook in 2022 ontvangt de gemeente middelen om een lokale coalitie nader vorm te geven. Lokaal Preventieakkoord Als het huidige proces om te komen tot een Lokaal Preventie Akkoord leidt tot een goedgekeurd en door lokale samenwerkingspartijen onderschreven preventieakkoord, dan bestaat de mogelijkheid om voor 2022 (en mogelijk verder) budget aan te vragen bij het Rijk voor de uitvoering.

230 Armoede Schuldhulpverlening Vanaf 1 januari 2021 is de Wet gemeentelijke schuldhulpverlening gewijzigd. De nieuwe wet zet met name in op vroegsignalering. In verband met de extra gemeentelijke taken door de gewijzigde wetgeving en door een toename in het aantal hulpvragen op het gebied van schuldhulpverlening, is in 2021 de capaciteit voor schuldhulpverlening tijdelijk uitgebreid. Dit is bekostigd uit de middelen schuldenbeleid en bijzondere bijstand die in de decembercirculaire 2020 voor het jaar 2021 zijn verstrekt. Besluitvorming over de inzet van middelen na 2021 doen we, na evaluatie van de ondersteuning, in de Programmabegroting 2022. Continuering van de tijdelijke uitbreiding met ca. 0,7 fte komt neer op een bedrag van ca. € 70.000.

18 18

De gewijzigde Wet gemeentelijke schuldhulpverlening (Wgs) legt nadruk op een brede toegang tot schuldhulpverlening. Deze toegang geldt voor alle ‘natuurlijke personen’ en dus ook voor ondernemers. Schuldhulpverlening aan ondernemers vraagt andere kennis ten opzichte van schuldhulpverlening aan particulieren, onder meer omdat ook de levensvatbaarheid van de onderneming moet worden beoordeeld. We werken aan een duurzaam plan met betrekking tot schuldhulpverlening voor ondernemers, en zijn in afwachting van duidelijkheid over rijksmiddelen. Besluitvorming over de inzet van structurele middelen volgt gedurende 2021. De financiële impact schatten we op € 10.000 tot € 20.000 in 2022, maar is sterk afhankelijk van het economisch herstel.

Armoedebeleid In het voorjaar van 2021 is in afstemming met de raad besloten om de businesscase armoedebeleid te vertragen, om zo de impact van de coronacrisis op onze maatschappelijke partners en regelingen in te schatten en deze effecten te betrekken bij het komen tot nieuwe uitgangspunten. De financiële impact is afhankelijk van de uitkomsten van de businesscase armoedebeleid.

19 19

3. Veilig Dongen 310 Openbare orde en veiligheid Uitwerking nieuw Veiligheidsbeleid Binnen de gemeenten die vallen onder het politieteam Langstraat wordt gewerkt met een gezamenlijk beleidsplan veiligheid. Het huidige plan loopt tot 2022. In het komende halfjaar zal het huidige plan worden geëvalueerd en wordt bezien of het wenselijk is wederom een gezamenlijk plan op te stellen. RIEC-Taskforce Binnen het samenwerkingsorgaan RIEC (Regionaal Informatie- en Expertise Centrum) en de daarmee samenhangende Taskforce Ondermijning zijn verschillende ontwikkelingen gaande met het doel de aanpak van ondermijning in de regio slagvaardiger te maken. Het is nog niet helder wat de gevolgen van deze ontwikkelingen zullen gaan zijn en of de personele uitbreiding van (met name) de Taskforce financiële gevolgen gaat hebben voor de betrokken gemeenten. Extra capaciteit buitengewoon opsporingsambtenaren (boa’s) In 2021 zijn 2 extra boa’s aangesteld om overlastklachten op te kunnen pakken, die bleven liggen doordat de reguliere boa’s nagenoeg volledig bezig zijn met controles op de naleving van de Corona-wetgeving. In het tweede halfjaar van 2021 wordt deze inzet geëvalueerd en wordt bezien of reguliere inbedding van deze extra boa’s wenselijk en mogelijk is.

320 Rampenbestrijding en brandweer Veiligheidsregio De veiligheidsregio Midden- en West-Brabant is bezig met een interne reorganisatie. Ze reorganiseren voor een toekomstbestendige Veiligheidsregio. De Veiligheidsregio houdt een bezuiniging van 2,5% aan waarbij tot 2023 er geen extra geld van de gemeenten gevraagd wordt. De bezuinigingen worden intern doorgevoerd. Risk Factory De Risk Factory is een project van de Veiligheidsregio waar iedere gemeente vanuit de jaarlijkse bijdrage aan de Veiligheidsregio aan mee betaald. De locatie voor de Risk Factory is de Donge centrale in Geertruidenberg geworden. In de Risk Factory worden thema’s die interessant zijn voor kinderen in de basisschoolleeftijd, groep 7 en 8, uitgebeeld en uitleg geven over welke risico’s er zijn. Er worden verschillende “kamers of afdelingen” ingericht met thema’s over veiligheid. Kinderen krijgen uitleg en mogen zelf proefondervindelijk meedoen. Naast een aantal vaste thema’s wordt gewerkt met 1 of 2 wisselende thema’s waarmee ingespeeld kan worden op de actualiteit. De Risk Factory heeft door de coronacrisis vertraging opgelopen en zal hopelijk eind dit jaar operationeel worden. Brandweer De brandweer treft maatregelen om de opkomsttijden te borgen.

Door te controleren waar alle brandkranen en waterputten zitten en te inventariseren of dit afdoende is naar de huidige maatstaven, wordt geborgd dat er voldoende watertoevoer is. Ook is de brandweer bezig met een taakdifferentiatie; er gaat onderscheid gemaakt worden tussen beroepsbrandweer en vrijwillige brandweer. Zo mogen beroepsbrandweer voor meer disciplines geschoold zijn dan vrijwilligers. Dit heeft nog al wat te betekenen voor korpsen die merendeel uit vrijwillige brandweer bestaan. De brandweer houdt ons via het Dagelijks Bestuur en Algemeen Bestuur op de hoogte van de stand van zaken. Voor de gemeente Dongen voorzien wij vooralsnog geen grote problemen.

20 20

Home Safety Checks (HSC) Door de corona-uitbraak en de geldende maatregelen worden momenteel geen Home Safety Checks uitgevoerd. We merken dat er wel belangstelling is voor deze checks. Zodra het weer kan worden de checks uitgevoerd en wordt er een veiligheidsmarkt georganiseerd waarmee we bewustwording voor brandveiligheid in en om huis willen kweken.

21 21

4. Dongen Onderneemt 410 Ondernemerschap Grondexploitaties bedrijventerreinen Ten behoeve van de bedrijvigheid in de gemeente Dongen worden nieuwe bedrijfsterreinen ontwikkeld. Nu vindt uitbreiding van het bedrijventerrein nog plaats op Tichelrijt 2. Dit bedrijventerrein raakt echter vol waardoor er behoefte is aan de vorming van nieuwe bedrijfskavels. Deze worden gerealiseerd binnen de grondexploitaties Tichelrijt 3 en Tichelrijt Zuid. De baten en lasten van grondexploitaties lopen niet via de gemeentelijke begroting en hier wordt tweemaal per jaar verantwoording over afgelegd in de voortgangsrapportage grondexploitatie.

420 Werknemerschap Werk en inkomen De toename van uitkeringsgerichtigden die we vorig jaar verwachtten is hoofdzakelijk door de steunpakketten van de rijksoverheid tot op heden beperkt gebleven. Het is lastig inschatten hoe dit in 2022 zal zijn. Diverse ontwikkelingen zijn volgend jaar van invloed: de samenleving zal verder opengaan dankzij vaccinaties en diverse ondersteuningsmaatregelen zullen eindigen (oa de Tozo-regeling). Wij verwachten dat enerzijds meer mensen zich zullen melden voor een uitkering; veel ZZP-ers/bedrijven hebben tot nu toe het hoofd boven water weten te houden, maar de grens tot faillissement lijkt in veel gevallen bijna bereikt. Anderzijds verwachten we dat als de samenleving verder open gaat dankzij vaccinaties, de mogelijkheden voor werkhervatting door uitkeringsgerechtigden zullen vergroten. We monitoren de situatie nauwkeurig en zullen inspelen op nieuwe ontwikkelingen als die daar om vragen. In onderstaande tabel is de ontwikkeling van het aantal huishoudens met een bijstandsuitkering weergegeven.

Huishoudens met een bijstands-

JUNI 2018

DEC 2018

JUNI 2019

317

317

318

DEC 2019 JUNI 2020

312

334

DEC 2020

MRT 2021

338

336

uitkering Pwet, loaw/-zof Bbz We continueren het re-integratiebeleid dat we in 2021 hebben ingezet. De grote lijnen hierin zijn: • We willen zoveel mogelijk voorkomen dat mensen in de uitkering komen. En als mensen bij ons in de uitkering komen, willen we ze zo snel en goed mogelijk begeleiden naar een nieuwe baan. Hiervoor is het onder meer belangrijk om intensiever te blijven deelnemen in het regionaal werkgeversservicepunt (WSP). Op deze manier hebben we zicht op en toegang tot de regionale arbeidsmarkt en kunnen we – samen met onder andere het UWV – passende werknaar-werk instrumenten ontwikkelen. Ook kunnen we sneller inspelen op (financiele) mogelijkheden geboden door onder andere provincie, rijk en Europa. • Jongeren die (o.a. in deze coronacrisis) uitvallen blijven onze specifieke aandacht houden. Als we niet in hen investeren door middel van scholing of bemiddeling naar een nieuwe werkplek, bestaat er een groot risico dat we ze opleiden voor een langer verblijf in de uitkering. In het regionaal programma Jeugdwerkloosheidsvrije regio is veel ervaring opgedaan met het vinden en begeleiden van jongeren. We willen dit programma behouden voor de toekomst. • Voor de klanten die nu (o.a.

vanwege de coronacrisis) in de uitkering terecht komen (en sommigen zullen daar vanwege een korte WW-duur snel in terecht komen), zal eerst scholing nodig zijn voordat ze weer aan de slag kunnen in een nieuwe baan. Om dit te realiseren willen we blijven investeren in scholing. Deelname aan het regionale programma Leerwerkloket is hier onlosmakelijk aan verbonden. De noodzaak tot bij- of omscholing van mensen die nu hun baan verliezen is in lijn met de landelijke trend. • Economie en werkgelegenheid grijpen in op allerlei andere vlakken. De coronacrisis benadrukt dat de verbinding met onze lokale ondernemers cruciaal is. Dit blijven we doen, ook om zodoende zicht te houden en te krijgen op de nog niet zichtbare impact van de Corona-crisis. Dit doen we onder meer door ondernemersbijeenkomsten te organiseren.

22 22

Loonkostensubsidie Vanaf 1 januari 2022 krijgen wij de loonkostensubsidie (in het BUIG-budget) niet langer op basis van een inschatting, maar op basis van de gerealiseerde uitgaven. Gemeenten worden hiermee gestimuleerd het instrument breder in te zetten. Onze beleidskeuzes re-integratiebeleid gaan hierdoor mogelijk financieel effect hebben. Als wij meer personen met loonkostensubsidie gaan plaatsen, staan daar meer inkomsten tegenover op het gebied van loonkostensubsidie. De begeleidingskosten worden echter niet automatisch aangepast. We bezien of ons beleid hierop aangepast dient te worden. Inburgering Op 1 januari 2022 gaat de nieuwe Wet op de Inburgering van start. Gemeenten krijgen in dit nieuwe stelsel de regierol over de uitvoering van de wet en worden verantwoordelijk voor de begeleiding en ondersteuning van inburgeringsplichtigen. Op dit moment zijn we als gemeente verantwoordelijk voor het bieden van huisvesting, maatschappelijke begeleiding, het bieden van een uitkering en bijbehorende re-integratie. Veel statushouders doen ook een beroep op armoede- en schuldhulpverleningsregelingen en extra zorg. Vanaf 1 januari 2022 komt hier de verantwoordelijkheid voor inburgering bij.

Als gemeente moeten we gaan zorgen dat we de juiste inburgeringstrajecten kunnen aanbieden, gaan we zorgen dat statushouders zo spoedig als mogelijk het juiste traject gaan volgen en gaan we de voortgang monitoren en indien nodig ingrijpen. De nieuwe Wet inburgering en de daarop gebaseerde lagere regelgeving bieden het kader waarbinnen de verschillende taken moeten worden uitgevoerd, maar in de uitvoering is ruimte voor eigen beleid. Bij de invoering van de nieuwe wet komt ook een nieuwe financieringssystematiek en komen nieuwe budgetten waarin zowel meer uitgebreide trajectkosten als uitvoeringskosten zijn opgenomen. Ons uitgangspunt is dat onze werkzaamheden en ingezette trajecten binnen de beschikbare kaders zullen worden uitgevoerd. Omdat de budgetten samen gaan lopen met de taakstelling, verwachten we dat we niet meer (zoals nu) geconfronteerd worden met hoge kosten door fluctuatie in de taakstelling, die we achteraf pas bekostigd krijgen. Voor de inburgeringsplichtigen onder het huidige stelsel blijven we waarschijnlijk nog enige tijd extra budget ontvangen. Of dit toereikend is, is afhankelijk van diverse factoren, waaronder het beschikbare budget in 2021, de uitstroom uit de uitkering die wij hiermee kunnen realiseren en de situatie op de arbeidsmarkt. Op dit moment is daarom niet goed te voorspellen wat de financiele impact is.