Bijl1- 25-65 Visie Sociale Basis 2025

Wat is het doel? .........................................................................17

Inhoudsopgave

Waar denken we aan bij bestaanszekerheid? ............................17 Wat is de huidige situatie? ......................................................17 Waar willen we naartoe? ........................................................18 Wat is de impact? ......................................................................18 Educatie en ontwikkeling ...............................................................20

Inhoudsopgave ................................................................................ 2

Wat is het doel? .........................................................................20

Woord vooraf ................................................................................... 4

Waar denken we aan bij educatie en ontwikkeling? ...................20

Sociale basis - visueel ..................................................................... 5

Wat is de huidige situatie? ......................................................20

Inleiding ........................................................................................... 6

Waar willen we naartoe? ........................................................21

Hoe is de visie tot stand gekomen? ............................................. 6

Wat is de impact? ......................................................................21

Leeswijzer.................................................................................... 7

Veiligheid en vertrouwen ...............................................................23

De visie ........................................................................................... 9

Wat is het doel? .........................................................................23

Gemeenschapsvorming................................................................. 10

Waar denken we aan bij veiligheid en vertrouwen?....................23

Wat is het doel? ......................................................................... 10

Wat is de huidige situatie? ......................................................23

Waar denken we aan bij gemeenschapsvorming? ..................... 10

Waar willen we naartoe? ........................................................24

Wat is de huidige situatie? ...................................................... 10

Wat is de impact? ......................................................................24

Waar willen we naartoe? ........................................................ 11

Monitoring .....................................................................................26

Wat is de impact? ...................................................................... 11

Bijlage 1: Het participatieverslag....................................................27

Zorg en ondersteuning .................................................................. 13

Vragenlijst, online en op papier ..................................................27

Wat is het doel? ......................................................................... 13

Bijeenkomst met stakeholders ...................................................27

Waar denken we aan bij zorg en ondersteuning? ...................... 13

Bijeenkomst Toekomstvisie sociaal fundament ..........................29

Wat is de huidige situatie? ...................................................... 13

Overleg de Nestel ......................................................................29

Waar willen we naartoe? ........................................................ 14

Overleg senioren........................................................................30

Wat is de impact? ...................................................................... 15

Straatmomenten ........................................................................31

Bestaanszekerheid ........................................................................ 17

2

Overleg Mijzo ............................................................................. 31 Overleg Cambreur College ........................................................ 32 Overleg Moskee......................................................................... 32 Visie Seniorenraad .................................................................... 33

3

Woord vooraf Sinds mijn aantreden als wethouder in Dongen heb ik mogen ervaren hoe waardevol en betrokken deze gemeenschap is. Hoewel ik zelf geen inwoner van Dongen ben, voel ik me als bestuurder sterk verbonden met de mensen, organisaties en initiatieven die deze gemeente tot een warme en zorgzame samenleving maken. Deze visie op de sociale basis is meer dan een beleidsdocument; het is een toekomstgerichte koers die richting geeft aan hoe we als gemeente willen bijdragen aan het welzijn van onze inwoners. In een samenleving die steeds complexer wordt, groeit de behoefte aan nabijheid, vertrouwen en ondersteuning. Die behoefte vraagt om een stevige sociale basis waarin iedereen kan meedoen, zich veilig voelt en de ruimte krijgt om zich te ontwikkelen. De visie is tot stand gekomen in samenwerking met inwoners, partners en maatschappelijke organisaties. Die gezamenlijke inspanning verdient waardering – en vervolg. Want alleen sámen kunnen we bouwen aan een gemeenschap waarin niemand wordt buitengesloten en ieder mens ertoe doet. Ik nodig u van harte uit om dit document niet alleen te lezen, maar vooral om het te gebruiken. Dit visiedocument vormt daarbij het vertrekpunt; als inspiratie, als leidraad en als uitnodiging om samen werk te maken van een sociaal sterk Dongen.

Om dit te realiseren moeten we de komende tijd samen stappen zetten naar concrete plannen en acties om deze ambities werkelijkheid te maken. Anthon Timm

4

Sociale basis - visueel

5

Inleiding

versterkt de samenwerking. Het vormt het uitgangspunt voor het sociaal beleid in de komende jaren. Hoe is de visie tot stand gekomen?

De sociale basis is een ondersteuningsnetwerk waarin de inwoner zelf centraal staat en die de zelf- en samenredzaamheid van inwoners versterkt. Het helpt inwoners, wanneer gewenst, om actief mee te doen in de samenleving. Het is een stevige basis van netwerken, zoals gezinnen, buurten en verenigingen. Ondersteuning vanuit gemeente, organisaties en voorzieningen, versterkt deze basis zo zwaar als nodig en zo licht als mogelijk. De sociale basis vormt een fundament voor onze inwoners om regie te voeren over ieders welzijn.

Om te komen tot een visie voor de sociale basis zijn er verschillende participatiemomenten geweest. Onderdelen hiervan zijn bijvoorbeeld een vragenlijst voor inwoners en een bijeenkomst voor maatschappelijke partners. Tijdens de bijeenkomst stonden de verschillende pijlers van de sociale basis centraal. Deze zijn ontstaan door verschillende elementen van de sociale basis te verzamelen.1 Zo heeft Movisie tien bouwstenen beschreven waarin geïnvesteerd moet worden om de sociale basis te versterken.2 Ook hebben ze voorwaarden en factoren van invloed geschetst voor sociale kwaliteit.3 We hebben samen met Movisie gekeken of onze eigen pijlers aansluiten op de verandertheorie en hoe inwoners en partners het beste betrokken kunnen worden. Daarnaast hebben we de pijlers ook nog voorgelegd aan de Commissie Samenleving en hebben we nog een aantal aanpassingen doorgevoerd.4

De samenleving is volop in beweging. Inwoners krijgen steeds vaker te maken met complexe vraagstukken rondom gezondheid, bestaanszekerheid, participatie en sociale samenhang. Tegelijkertijd groeit het belang van nabijheid, vertrouwen en ondersteuning in de directe leefomgeving. In die context wordt de sociale basis steeds belangrijker.

We hebben in het traject met verschillende groepen gesproken: ouderenorganisaties in de gemeente, leerlingen op het Cambreur College, de voorzitter van de ISN ISRA Moskee in Dongen en bewoners van de Nestel. Verder hebben we input opgehaald bij de bijeenkomst in het kader van de toekomstvisie welke ging over het sociaal fundament en hebben we gesproken met de directeur

De gemeente Dongen zet daarom gericht in op deze sociale basis. Niet door alles zelf te organiseren, maar door samen met inwoners, organisaties en partners te bouwen aan een toekomstbestendige sociale basis. Deze visie geeft richting, onderbouwt keuzes en

1 Verwey-Jonker Instituut. Leren, sturen en verantwoorden in de sociale basis.

2 Movisie en Verwey-Jonker Instituut. De sociale basis versterken, investeren in de

September 2022; Movisie. De sociale basis: terug van weggeweest. April 2018; Movisie, Verwey-Jonker Instituut. Gespreksmodel Sociale Basis: Wat verstaan we nou precies onder ‘sociale basis’ en waarom moeten we er eigenlijk in investeren? April 2024.

toekomst: verandertheorie voor overheden en maatschappelijk partners. December 2024. 3 Movisie. Sterke beleidsinterventies, sterke sociale basis. April 2021. 4 Raadsinformatiebrief 25-52: Input op startnotitie visie sociale basis. Juli 2025.

6

langdurige zorg van Mijzo. Tot slot zijn we op vijf verschillende momenten, verdeeld over drie dagen, de straat op gegaan om te spreken met inwoners. Met deze gesprekken hebben we prioritering aangebracht in alles wat tot dan toe opgehaald was bij de bijeenkomsten. Dit hebben we gedaan omdat de sociale basis van de inwoners is en zij het beste weten waar we de komende tijd op in moeten zetten. Een samenvatting van de verschillende gesprekken en bijeenkomsten is opgenomen in het participatieverslag. Dit verslag is toegevoegd als bijlage.

om mezelf te kunnen helpen”. Ook hebben we gekeken naar de verbinding tussen onze visie op de sociale basis en de maatschappelijke opgaven van het Dorpsteam. Dit zal nu en in de toekomst onze aandacht blijven behouden. Leeswijzer In de visie zijn vijf pijlers uitgewerkt: • • • • •

Ook hebben organisaties zelf aangeboden om mee te denken. Zo hebben we kennisgenomen van de visie op seniorenbeleid van de Senioren Raad Dongen (SRD). De oproep van de SRD is om mét de senioren beleid te maken, in plaats van óver hen. Hierin zijn al eerste stappen gezet door tijdens het participatietraject de verschillende mensen te betrekken, waaronder senioren. Hier wordt in het opstellen van het strategieplan een vervolg aan gegeven. Ook de organisatie Mijzo heeft actief aangegeven mee te willen denken in het proces. Zij zagen raakvlak tussen de sociale basis en twee actielijnen uit hun eigen strategie: ‘Actieve voorbereiding op het ouder worden’ en ‘stimuleren van zorgzame gemeenschappen.’5 Zo vinden ze het bijvoorbeeld belangrijk dat mensen met een zorgvraag weten hoe ze zoveel mogelijk zelf, met ondersteuning van het netwerk of technologie, hun zorgvraag kunnen beantwoorden en starten ze iedere nieuwe zorgvraag met een reablementtraject. Het doel hiervan is om mensen te helpen om weer zo zelfstandig mogelijk te worden. Of anders gezegd: ‘Help mij

Gemeenschapsvorming Zorg en ondersteuning Bestaanszekerheid Educatie en ontwikkeling Veiligheid en vertrouwen

Deze pijlers zijn verbonden met elkaar, overlappen en versterken elkaar. Want iemand die zich zeker voelt over zijn eigen leven, vindt eerder de ruimte om iets met of voor de buurt te doen. Een veilige buurt nodigt vervolgens uit tot ontmoeting en samenwerking. En een kind dat opgroeit in een kansrijke omgeving ontwikkelt zich beter en draagt later weer bij aan de gemeenschap. Daarom komt enige overlap of herhaling voor in de hoofdstukken. In deze visie is tevens gekozen voor een indeling op basis van levensfasen, omdat deze beter aansluit bij de specifieke behoeften en maatschappelijke rollen van bewoners dan een indeling op basis van generaties. Deze levensfasen zijn afgeleid van verschillende instanties en kaders6 en zien er als volgt uit:

5 Mijzo. Maatschappelijke opgave: Mijzo strategie 2025-2028.

6 Centraal Bureau voor de Statistiek, Sociaal en Cultureel Planbureau,

Nationaal Programma Ouderenzorg, GGD gezondheidsmonitor.

7

• • • • •

Kinderen Jongeren Startende beroepsbevolking Midden volwassenheid Senioren

We kiezen ervoor om geen leeftijdsgrenzen te benoemen bij deze levensfasen gezien de diversiteit in de ontwikkeling van inwoners en omdat hulpvragen niet per definitie aan leeftijd gekoppeld zijn. We hebben geprobeerd om de verschillende doelgroepen te definiëren aan de hand van herkenbare levensfasen. Deze indeling biedt houvast. Inwoners kunnen zich in één of meer van de categorieën herkennen. Aan het einde van elk hoofdstuk staat beschreven wat de impact is van onze doelen op de verschillende levensfasen. Daarnaast benoemen wij expliciet ‘kwetsbare inwoners’ in deze visie. Dit zijn personen die tijdelijk of structureel een extra steuntje in de rug nodig hebben, bijvoorbeeld door scheiding, baanverlies of ziekte. We leggen hierbij de nadruk op context en situatie. Een kwetsbare positie of een verhoogde ondersteuningsbehoefte kan zich daarnaast op alle leeftijden voordoen.

8

De visie

stimuleren ontmoetingen, versterken onderling vertrouwen en ondersteunen initiatieven die bijdragen aan saamhorigheid. Ook zorgen we ervoor dat inwoners snel en laagdrempelig hulp kunnen vinden, liefst preventief en voordat problemen ontstaan. We bieden ruimte voor ontwikkeling en werken aan een stevige basis voor iedereen. We investeren in persoonlijke groei, leefbare wijken en een samenleving waarin mensen elkaar kennen en respecteren.

In de gemeente Dongen geloven we dat een samenleving pas echt sterk is als iedereen de ruimte krijgt om mee te doen, zich thuis voelt en naar eigen behoefte en vermogen bij kan dragen. Daarom investeert de gemeente Dongen in een krachtige, inclusieve en toekomstbestendige sociale basis. Een basis van waaruit mensen kunnen bouwen aan zichzelf, aan elkaar en aan de gemeenschap als geheel.

We bouwen aan een sociale basis die niet afhankelijk is van losse projecten of toevallige inzet, maar die stevig verankerd is in onze wijken, kernen en organisaties. Dit vraagt samenwerking, gedeelde verantwoordelijkheid én de bereidheid om te blijven leren, luisteren en verbeteren. We betrekken inwoners actief bij de ontwikkeling én uitvoering van deze visie, juist ook degenen die minder zichtbaar zijn. Zo zorgen we dat de sociale basis werkt voor iedereen.

De sociale basis van de gemeente Dongen is geen afzonderlijk domein of project. Het is het hart van onze samenleving. Het zijn de plekken, mensen en initiatieven die zorgen voor ontmoeting, ondersteuning, kansen en vertrouwen. Van het voetbalveld tot het buurthuis, van het Dorpsteam tot het Taalhuis, van het luisterend oor van een vrijwilliger tot een veilige speelplek in de wijk. Het is daar waar het dagelijks leven zich afspeelt en waar het verschil wordt gemaakt.

Als gemeente hebben we hierin een belangrijke rol. We faciliteren, verbinden en bieden ruimte. We erkennen dat de kracht van de sociale basis bij mensen zelf ligt, bij inwoners, vrijwilligers, professionals en partners die elke dag opnieuw werken aan een zorgzame en betrokken samenleving. Of het nu gaat om ontmoeting in de buurt, hulp bij het aanleren van basisvaardigheden, onderwijs, sporten met anderen, of een veilige leefomgeving. Het zijn deze alledaagse maar wezenlijke elementen die samen een sociaal sterke samenleving vormen.

Onze visie op de sociale basis is helder: In Dongen hebben we een sterke, inclusieve en toekomstbestendige sociale basis waarin inwoners, ongeacht leeftijd, achtergrond of situatie, meedoen, zelf- en samenredzaam zijn en naar vermogen en ambitie bijdragen aan een betrokken en veerkrachtige gemeenschap

De sociale basis is het antwoord op veel van de maatschappelijke opgaven van nu. Dit gaat van armoede en eenzaamheid tot gezondheid en participatie. Het is geen snelle oplossing, maar een duurzame investering in mensen en in de kracht van samenleven.

Dit betekent dat we inzetten op verbinding en gemeenschapsvorming. Daarbij hebben we aandacht voor kwetsbare inwoners voor wie meedoen niet vanzelfsprekend is. We

9

Gemeenschapsvorming

Gemeenschapsvorming betekent daarnaast sociale samenhang, het stimuleren van ontmoeting en samenwerking, het tegengaan van eenzaamheid, het waarderen van diversiteit en het ruimte geven aan eigen initiatief en collectieve verantwoordelijkheid. Mensen maken samen de gemeenschap: door elkaar te kennen, elkaar te steunen en samen te werken.

Wat is het doel? Inwoners voelen zich verbonden met elkaar en hun omgeving, nemen actief deel aan het maatschappelijk leven en bouwen samen aan sterke, inclusieve gemeenschappen.

Wat is de huidige situatie?

Een sterke gemeenschap is de basis is voor een leefbare, veerkrachtige en sociale omgeving. Het doel van deze pijler is dat meer inwoners zich betrokken voelen, mee kunnen doen en samen kunnen bouwen aan een omgeving waarin iedereen zich thuis voelt. Dit vraagt aandacht voor ontmoeting, verbinding en het versterken van wederzijds vertrouwen.

De gemeente Dongen kent een rijk verenigingsleven waarin sportclubs, culturele verenigingen en andere groepen een belangrijke rol spelen in het verbinden van mensen. Inwoners vinden het verenigingsleven ook erg belangrijk. Deze organisaties zorgen voor ontmoeting, plezier en sociale betrokkenheid. De kracht van gemeenschapsvorming is duidelijk aanwezig, maar vraagt blijvende aandacht en ondersteuning om deze te behouden en te versterken. Uit het participatietraject blijkt dat verbinding en samenwerking tussen organisaties erg belangrijk gevonden wordt door de maatschappelijke partners. Ook jongeren gaven aan dat sociaal contact en ontmoeting belangrijk is voor de verbinding. Zo noemden zij bijvoorbeeld het nut van sport en bewegen voor ontmoeting maar ook voor de mentale gezondheid. Ook in de visie op seniorenbeleid van de SRD komt naar voren dat senioren ook een belangrijke groep zijn voor wie sport en bewegen belangrijk zijn. Vooral om de stijgende zorgvraag bij ouderen aan te pakken. Op verschillende momenten is aangegeven dat er al veel goede initiatieven zijn, maar dat hier vaker en beter over gecommuniceerd mag worden om meer mensen te bereiken en de vindbaarheid te vergroten. Bij de gesprekken die op de Nestel gevoerd zijn kwam ook sterk het belang van sociale contacten en de bekendheid van voorzieningen naar voren voor de mensen die daar wonen. Uit

Waar denken we aan bij gemeenschapsvorming? Onder gemeenschapsvorming verstaan we het proces waarin mensen zich met elkaar verbinden, zich onderdeel voelen van een groter geheel en actief bijdragen aan hun leefomgeving. Het gaat om onderlinge betrokkenheid en het gevoel ergens bij te horen. Gemeenschapsvorming vindt plaats in buurten, dorpen, verenigingen, kerken, sportclubs, scholen, online gemeenschappen en informele netwerken. Het gaat om zowel spontane ontmoetingen als om georganiseerde verbanden. Daarbij spelen plekken waar mensen samenkomen een belangrijke rol. De Cammeleur is bijvoorbeeld een belangrijke ontmoetingsplek waar kunst, cultuur en maatschappelijke activiteiten samenkomen. Dit bevordert niet alleen de culturele ontplooiing van inwoners, maar versterkt ook de sociale cohesie en voorkomt vereenzaming.

10

cijfers van de GGD blijkt dat slechts 16% van de volwassenen en ouderen veel sociale samenhang ervaart in de buurt, terwijl 74% aangeeft iemand in de buurt te hebben op wie men kan terugvallen wanneer dat nodig is.7 Deze cijfers laten zien dat bewoners weliswaar over informele steunnetwerken beschikken, maar dat dit niet altijd samengaat met een breed gevoel van verbondenheid of samenhang in de buurt. Ook kwam in het traject terug dat er een groot aantal vrijwilligers is in de gemeente Dongen, maar dat er wel zorgen zijn over of dit in de toekomst nog zo is.

Wat is de impact? Kinderen Kinderen groeien het best op in een omgeving waar ontmoeting en verbinding vanzelfsprekend zijn. In een hechte gemeenschap ervaren zij veiligheid, betrokkenheid en sociale interactie, wat hun emotionele ontwikkeling en gevoel van vertrouwen bevordert. Jongeren Deze groep heeft baat bij gemeenschapsvorming omdat het hen help om een sociaal netwerk op te bouwen. Zo creëren we een gevoel van ‘erbij horen’. In een verbonden gemeenschap voelen jongeren zich gezien en gesteund, wat hun mentale gezondheid en maatschappelijke participatie versterkt.

Waar willen we naartoe? Als gemeente streven we naar een gemeenschap waarin sport, cultuur en maatschappelijke initiatieven voor iedereen toegankelijk zijn en een verbindende rol spelen in alle kernen van Dongen. Verenigingen en ontmoetingsplekken zijn niet alleen plaatsen voor activiteiten, maar ook voor persoonlijke ontwikkeling en sociale verbinding.

Startende beroepsbevolking Deze inwoners staan op een kantelpunt. Ze zoeken een plek in de samenleving en bouwen aan een sociaal leven naast werk of studie. Een sterke gemeenschap biedt hen kansen om betrokken te raken bij lokale initiatieven en vrijwilligerswerk.

De gemeente ondersteunt deze gemeenschapskracht door verenigingen te helpen open en inclusief te zijn en samenwerking tussen maatschappelijke organisaties te stimuleren. We bieden ruimte aan ontmoeting en initiatief en moedigen inwoners aan samen verantwoordelijkheid te nemen voor hun leefomgeving, ook wanneer het voor mensen moeilijk is om aansluiting te vinden.

Midden volwassenheid Deze inwoners combineert vaak werk, gezin, of maatschappelijke taken. In een hechte gemeenschap vinden zij ondersteuning in informele netwerken. Bovendien kunnen zij zelf een verbindende rol spelen, als vrijwilliger of organisator van lokale activiteiten.

7 GGD. Gezondheidsmonitor Volwassenen en ouderen 2024. Brabantscan.

11

Senioren Deze groep vindt in een hechte gemeenschap de mogelijkheid om actief te blijven, sociale contacten te onderhouden en betekenisvolle rollen te vervullen. Via verenigingen, buurtactiviteiten of andere initiatieven kunnen zij zich blijven inzetten en ontwikkelen, wat bijdraagt aan hun welzijn en autonomie. Door een netwerk van bekenden, vrijwilligers en laagdrempelige ontmoetingsplekken kan eenzaamheid worden voorkomen. Gemeenschapsvorming vergroot zo hun kwaliteit van leven en veiligheid. Kwetsbare inwoners Deze groep ervaart maatschappelijke verbinding vaak als minder vanzelfsprekend. Zij kunnen baat hebben bij gemeenschapsvorming doordat ontmoetingsplekken, buurtinitiatieven en een sociaal netwerk bijdragen aan minder isolatie en meer sociale samenhang. Door een verbinding op te bouwen met buurtgenoten, vrijwilligers en lokale organisaties, voelen zij zich meer thuis en kunnen zij meebouwen aan een inclusieve samenleving.

12

Zorg en ondersteuning

Waar denken we aan bij zorg en ondersteuning? Zorg en ondersteuning omvat meer dan formele zorg. Juist de voorliggende voorzieningen – zoals buurthuizen, maatschappelijk werk, vrijwilligersinitiatieven, ontmoetingsplekken, sport- en beweegaanbieders en informatiepunten – spelen een belangrijke rol in het versterken van eigen kracht. Ze zijn vaak laagdrempelig, dichtbij en preventief van aard. Ze helpen mensen om vragen vroegtijdig te stellen, zelf oplossingen te vinden of samen met anderen verder te komen.

Wat is het doel? Meer inwoners zijn in staat op eigen kracht ondersteuning te organiseren. In de gemeente Dongen geloven we in de kracht van mensen zelf – en van de samenleving als geheel. We streven naar een situatie waarin inwoners zoveel mogelijk zélf en sámen hun leven kunnen organiseren, ook wanneer zorg of ondersteuning nodig is. Het doel van deze pijler is dat meer inwoners op eigen kracht passende ondersteuning weten te vinden of te regelen.

Ook draait het om het organiseren van samenredzaamheid: het vermogen van mensen om, met elkaar, antwoorden te vinden op alledaagse en soms complexe uitdagingen. Dit vraagt om sociale netwerken, wederkerigheid, en ruimte voor burgerinitiatieven. De gemeente heeft hierbij een faciliterende rol: door voorwaarden te scheppen, verbindingen te leggen en te zorgen voor toegankelijkheid en continuïteit.

Dat betekent niet dat iedereen alles alleen moet doen. We ondersteunen inwoners om sterker te staan, door hen beter in staat te stellen gebruik te maken van de mogelijkheden die er zijn – zoals buurtinitiatieven, vrijwilligershulp, het Dorpsteam of een luisterend oor bij een lokale ontmoetingsplek. Deze voorliggende voorzieningen vormen het fundament van een sociaal sterke gemeenschap. Ze helpen inwoners om vragen te stellen, problemen te voorkomen of klein te houden, en pas als het nodig is gebruik te maken van zwaardere zorg.

Wat is de huidige situatie? De drempel naar hulp is soms hoog. Voorliggende voorzieningen zijn niet overal even goed zichtbaar, vindbaar of verbonden. Dit komt ook naar voren uit het participatietraject dat is uitgevoerd ter voorbereiding van het formuleren van deze visie. Hier is in naar voren gekomen dat inwoners het vaak lastig vinden om hulp te vragen, zowel binnen als buiten het eigen netwerk. Er wordt al veel goed werk verricht door vrijwilligers, buurthuizen, maatschappelijk betrokken organisaties en het Dorpsteam – maar vaak versnipperd of afhankelijk van incidentele inzet. Jongeren gaven ook aan dat ze het belangrijk vinden om anderen te helpen door middel van bijvoorbeeld vrijwilligerswerk, maar dat het niet altijd duidelijk is waar de hulp nodig is. Daarnaast zijn organisaties en initiatieven,

Het versterken van eigen kracht begint dus niet bij individuele zelfredzaamheid, maar bij toegankelijke, herkenbare en laagdrempelige ondersteuning in de leefomgeving. Daarmee wordt samenredzaamheid gestimuleerd en bouwen we aan een maatschappij waarin mensen elkaar weten te vinden.

13

vrijwilligerswerk.9 Ook heeft de GGD cijfers over mantelzorg: “Mantelzorg is de zorg die iemand geeft aan een bekende uit zijn of haar omgeving die voor langere tijd ziek, hulpbehoevend of gehandicapt is”.10 In Dongen is 15% van de volwassenen en ouderen mantelzorger. Dit is niet betaald en bestaat volgens de GGD onder andere uit “het doen van het huishouden, wassen en aankleden, gezelschap houden, vervoer en het regelen van geldzaken.” De GGD-monitors geven ook aan dat 3% van de kinderen van 8 tot 11 jaar11 en 17% van de jongvolwassenen12 mantelzorg geeft. In het voortgezet onderwijs heeft 20% van de leerlingen van de tweede tot en met de vierde klas een gezinslid met een ernstige ziekte, verslaving of beperking.13

maar bijvoorbeeld ook sportclubs, goed in staat eenzaamheid of kwetsbaarheid bij mensen op te merken, maar weten deze vrijwilligers of trainers niet altijd hoe ze vervolgens kunnen handelen. Door senioren werd aangegeven dat er soms wat ondersteuning nodig is om aansluiting te vinden bij een initiatief of activiteit. Zij ervaren een sterkere mate van eenzaamheid en geven aan goede en laagdrempelige inloopvoorzieningen hierin belangrijk te vinden. De gezinssituatie waarin een jongere opgroeit, heeft invloed op de gezondheid en het welzijn van de jongere. Jongeren die een goede band hebben met hun ouders hebben over het algemeen minder psychosociale problemen. Jongeren van gescheiden ouders hebben vaker emotionele- en gedragsproblemen. Bij 20% van de kinderen die een scheiding meemaken, blijven de problemen voortduren.8 Passende, laagdrempelige ondersteuning in de sociale basis kan dergelijke problemen terugdringen en mogelijk voorkomen.

Waar willen we naartoe?

Ook de GGD stelt dat de vraag naar vrijwilligers toeneemt, maar dat het ook steeds lastiger wordt om vrijwilligers te vinden en te binden. Vrijwilligers krijgen volgens de GGD steeds vaker te maken met complexere vraagstukken, waarvoor vaak niet genoeg capaciteit of aandacht is om hierin goed begeleid en ondersteund te worden. In de gemeente Dongen doet 24% van de volwassenen en ouderen

In de gewenste situatie is het voor inwoners vanzelfsprekend om bij vragen of zorgen eerst terecht te kunnen bij iemand uit hun netwerk. Als dit onvoldoende is, kunnen ze naar een herkenbare plek in hun wijk of dorp, denk hierbij bijvoorbeeld aan het Dorpsteam. Inwoners weten waar ze moeten zijn, voelen zich welkom en worden verder geholpen door een vrijwilliger of door een professional. De voorliggende voorzieningen vormen een stevig vangnet, voorkomen verergering van problemen en versterken de gemeenschap. Volgens de GGD is preventief handelen ook belangrijk om overbelasting van mantelzorgers te signaleren, voorkomen en verminderen: “Hierdoor wordt de inzet van dure professionele zorg

8 Dongen gemeenteprofiel Gezondheidsmonitor Jeugd klas 2 en 4 VO

11 Dongen tabellenboek kindmonitor 0-11 jaar 2021.

2023. 9 GGD. Gezondheidsmonitor Volwassenen en ouderen 2024. Brabantscan. 10 GGD. Gezondheidsmonitor Volwassenen en ouderen 2024. Brabantscan.

12 Dongen tabellenboek Gezondheidsmonitor Jongvolwassenen 2024. 13 Dongen tabellenboek Gezondheidsmonitor Jeugd klas 2 en 4 VO 2023

14

verminderd of in elk geval uitgesteld.” De GGD geeft echter ook aan dat mantelzorgers niet snel voor zichzelf hulp zullen vragen. Hierin is het belangrijk dat informatie voor mantelzorgers goed te vinden is en bruikbaar is.

jongerenwerk of buurtvoorzieningen, kunnen zij eerder het gesprek hierover aangaan en vragen stellen. Ook biedt vrijwilligerswerk jongeren een kans om bij te dragen en zingeving te vinden. Startende beroepsbevolking Deze groep kan geconfronteerd worden met stress, schulden, mantelzorgtaken of het ontbreken van een sociaal netwerk. Voor hen is het essentieel dat hulp laagdrempelig en dichtbij is. Goede ondersteuning helpt hen om balans te vinden tussen werk, privé en maatschappelijke betrokkenheid.

Als gemeente moedigen we verbinding tussen de voorzieningen aan en ondersteunen de organisaties waar wij dat kunnen. Dat betekent: aandacht voor signalering, het versterken van de samenwerking en het toerusten van vrijwilligers met kennis of verwijsroutes. Zo bouwen we aan een samenleving waarin mensen elkaar weten te vinden, zich gezien voelen en – als het nodig is – snel de juiste ondersteuning krijgen. Niet alleen door zorg te verlenen, maar juist ook door de kracht van ontmoeting, beweging en gemeenschapszin in te zetten.

Midden volwassenheid Deze inwoners combineren vaak meerdere verantwoordelijkheden. Ondersteuning in deze levensfase richt zich op het ontzorgen en versterken van deze ‘zorgende’ groep inwoners. Voorliggende voorzieningen, goede informatie en ondersteuning voor mantelzorgers zijn essentieel om overbelasting te voorkomen.

Wat is de impact? Kinderen Kinderen zijn afhankelijk van een stabiele en ondersteunende omgeving. Ouders en verzorgers die op tijd en laagdrempelig ondersteuning vragen, kunnen beter eventuele opvoedvragen het hoofd bieden. Voorliggende voorzieningen helpen zo indirect de ontwikkelkansen van jonge kinderen te vergroten. Bijzondere aandacht krijgt hierbij het ontwikkelen van laagdrempelige ondersteuning, specifiek gericht op opvoedvraagstukken, het versterken van de weerbaarheid van kinderen en ondersteuning van kinderen van gescheiden ouders.

Senioren Deze mensen willen zo lang mogelijk zelfstandig en actief blijven. Voor hen zijn laagdrempelige ontmoetingsplekken, hulp bij praktische zaken en goede informatievoorziening belangrijk om regie te houden. Preventieve ondersteuning, zoals valpreventie of sociale activiteit bevordert hun welzijn. Deze groep heeft vaker te maken met eenzaamheid, fysieke beperkingen of verlies van zelfredzaamheid. Vroege signalering, bereikbare hulp en betrokken vrijwilligers zijn hierin cruciaal. Sommige ouderen voelen zich eenzaam, ook al zijn ze niet alleen. Daarom is niet alleen aanwezigheid, maar echte verbinding van belang. Een goed netwerk van informele ondersteuning helpt hen zich minder

Jongeren Jongeren zijn in een overgang naar zelfstandigheid en kunnen te maken krijgen met mentale druk, sociale onzekerheid of vragen over hun toekomst. Door toegankelijke ondersteuning, zoals

15

geïsoleerd te voelen en zo lang mogelijk veilig en waardig zelfstandig te blijven wonen. Kwetsbare inwoners Voor deze inwoners zijn de toegankelijkheid en zichtbaarheid van ondersteuning essentieel. Wanneer zij kunnen rekenen op herkenbare, informele voorzieningen kunnen problemen eerder worden aangepakt. Dergelijke ondersteuning voorkomt dat kleinschalige hulpvragen escaleren en bevordert hun zelfredzaamheid in de dagelijkse leefomgeving.

16

Bestaanszekerheid

doorbreken van sociaal isolement. Via initiatieven als het Informatiepunt Digitale Overheid (IDO) of het Taalhuis vergroten we de zelfredzaamheid van inwoners. Deze basisvaardigheden zijn essentieel voor bestaanszekerheid. Lezen, schrijven, rekenen en digitale vaardigheden bepalen in hoge mate of iemand mee kan doen.

Wat is het doel? Iedere inwoner heeft toegang tot voorspelbaar en voldoende inkomen en beschikt over voldoende basisvaardigheden zodat niemand in armoede hoeft te leven en iedereen volwaardig kan meedoen.

Het aanpakken van bestaanszekerheid vraagt om een integrale aanpak. Dit betekent dat verschillende leefgebieden, zoals werk, inkomen of ondersteuning, niet langer los van elkaar worden benaderd. In plaats daarvan wordt naar het geheel van omstandigheden gekeken. Dit vraagt om goede afstemming en samenwerking tussen partners onderling en samen met ons als gemeente.

We streven naar een samenleving waarin iedereen – met of zonder hulp – verzekerd is van een stabiele basis. Zekerheid over de basis geeft rust en ruimte om te kunnen meedoen, groeien en bijdragen. Ook wanneer het tegenzit, door bijvoorbeeld werkloosheid of schulden, moet er toegankelijke hulp zijn die aansluit bij wat onze inwoners nodig hebben. Daarom zetten we in op zowel preventie, als op het versterken van de netwerken rondom inwoners. Dit heeft als doel dat steeds meer mensen zekerheid en stabiliteit ervaren in hun dagelijks leven. Hierbij vullen we landelijke wetgeving aan met lokale en passende oplossingen.

Wat is de huidige situatie? Zoals eerder aangegeven, zijn er veel goede initiatieven in Dongen, maar weten inwoners niet altijd de weg naar passende hulp. Zo zijn initiatieven en voorzieningen niet altijd zichtbaar of verbonden en blijven sommige groepen, zoals werkende mensen in armoede, ouderen of juist jongeren, onder de radar. Binnen de publieke gezondheid zien we hetzelfde; campagnes en ondersteuning zijn er wel, maar we bereiken nog niet iedereen even effectief.

Waar denken we aan bij bestaanszekerheid? Bestaanszekerheid is meer dan alleen werk en inkomen. Het gaat over stabiliteit, veiligheid, vertrouwen en perspectief in het dagelijks leven. Denk aan ondersteuning bij het op orde brengen van geldzaken of administratie, maar ook toegang tot bijvoorbeeld scholing. Sociale voorzieningen zoals het Dorpsteam, ontmoetingsplekken of sportverenigingen spelen hierin een belangrijke rol. Ze bieden structuur, ontmoeting, hulp en perspectief. Zo kunnen onder andere sport of ontmoeting helpen bij het

Bovendien heeft 1 op de 5 inwoners moeite met basisvaardigheden. Dat belemmert niet alleen hun toegang tot werk of informatie, maar ook hun zelfvertrouwen en zelfstandigheid. Dit is ook naar voren gekomen in het gesprek dat we hebben gevoerd op de Nestel. Hierin werd aangegeven dat een meertalige bekendheid van het aanbod helpend is om mee te kunnen doen in de samenleving. Op het gebied van armoede en schulden is er de afgelopen jaren veel

17

gebeurd in de gemeente Dongen. Bijvoorbeeld de laagdrempelige inzet van ‘hulp bij financiën’ en de Arriva Meedoen Pas. De Meedoenregeling ‘Dongen doet mee’ is er zodat mensen met een laag inkomen kunnen deelnemen aan leuke, leerzame en/of gezonde activiteiten. Maar ook de inzet van het Taalhuis en het vragenuurtje van het Dorpsteam. Dit draagt ook bij aan de pijler gemeenschapsvorming.

samenwerking nodig tussen de verschillende partners. We maken ruimte voor leren op eigen tempo en niveau. Het belang hiervan blijkt ook uit de gezondheidsmonitor 2024 van de GGD. Hierin wordt aangegeven dat “mensen zonder startkwalificatie, met een lager inkomen, die moeite hebben met rondkomen en/of met een herkomst buiten Nederland” op bijna alle gezondheidsthema’s minder goed scoren dan andere inwoners.15 Daarnaast voorkomen we zoveel mogelijk dat financiële problemen ontstaan en helpen we onze inwoners zoveel als mogelijk zelf financieel vaardig te zijn en te blijven. We vinden het belangrijk dat inwoners beschikken over voldoende financiële kennis en vaardigheden om grip te houden op hun leven. Financiële geletterdheid vormt een essentiële bouwsteen van zelfredzaamheid en is een krachtig middel in het voorkomen van problematische schulden. Het stelt mensen in staat weloverwogen keuzes te maken, regie te nemen over hun situatie en met vertrouwen naar de toekomst te kijken.

Kinderarmoede is een complex probleem, met soms vergaande gevolgen voor de ontwikkeling én toekomst van een kind. Zowel voor 0-11 als voor 12-16 jarigen geldt in Dongen dat rond de 6% thuis enige of grote moeite heeft met rondkomen.14 Waar willen we naartoe? In de gemeente Dongen vinden we het belangrijk dat iedereen mee kan doen dat we samen kunnen bouwen aan een zekere toekomst. Daarom zien we het voorkomen van schulden en het hebben van voldoende inkomen als essentiële voorwaarden voor een sterke sociale basis. Financiële bestaanszekerheid is de motor achter een stabiele leefomgeving, persoonlijke ontwikkeling en maatschappelijke participatie. We willen naar een situatie toe met vroegtijdige signalering en ondersteuning in de eigen leefomgeving met een stevig netwerk van bijvoorbeeld sport, onderwijs, gezondheidszorg en welzijn.

We geloven dat preventie begint bij bewustzijn en kennis. Door mensen op een toegankelijke, respectvolle en effectieve manier toe te rusten met financiële vaardigheden, versterken we niet alleen hun individuele weerbaarheid maar ook de veerkracht van onze samenleving als geheel. Wat is de impact?

We verankeren preventief werken en het bevorderen van basisvaardigheden in het beleid. Hiervoor is een goede

Kinderen Financiële stress, armoede of onzekerheid thuis heeft direct invloed op de ontwikkeling, gezondheid en kansen van het jonge kind. Door

14 Dongen tabellenboek kindmonitor 0-11 jaar 2021; Dongen

15 GGD. Gezondheidsmonitor Volwassenen en ouderen 2024.

gemeenteprofiel Gezondheidsmonitor Jeugd klas 2 en 4 VO 2023.

Brabantscan.

18

gezinnen te ondersteunen creëren we rust en ruimte zodat kinderen veilig kunnen opgroeien.

rust. Deze inwoners lopen risico op financiële problemen door een afnemend overzicht, afhankelijkheid van anderen of bijvoorbeeld onverwachte zorgkosten. Voor hen is het belangrijk dat hulp nabij en laagdrempelig is. Vetrouwde ondersteuning helpt hen om grip te houden op hun situatie, financiële stress te voorkomen en met waardigheid te leven.

Jongeren Jongeren staan aan het begin van hun financiële zelfstandigheid. Zo leren zij met geld omgaan door bijvoorbeeld zakgeld of een eerste bijbaan. Bestaanszekerheid betekent voor hen niet alleen voldoende inkomen, maar verstandig leren omgaan met geld en het voorkomen van schulden. Basisvaardigheden zoals financiële geletterdheid en digitale zelfredzaamheid zij hierin cruciaal en leggen de basis voor duurzame participatie in de maatschappij.

Kwetsbare inwoners Deze groep staat vaak onder druk door beperkte financiële middelen, schulden, of beperkte taal- en digitale vaardigheden. Een focus op het versterken van deze basisvaardigheden helpt hen grip te krijgen op hun situatie, financiële zelfstandigheid te vergroten en mee te blijven doen in de samenleving.

Startende beroepsbevolking Deze inwoners kunnen te maken krijgen met onzekerheid rond werk, inkomen en huisvesting. Zij kunnen ondersteuning nodig hebben bij het vinden van werk, het beheren van financiën en het opbouwen van een sociaal netwerk. In deze fase leggen zij een stevige basis voor een zelfstandig en stabiel leven. Midden volwassenheid Mensen in deze levensfase combineren vaak werk, gezinszorg en/of mantelzorg. Een goede bestaanszekerheid kan voorkomen dat tijdelijke tegenslag leidt tot overbelasting of financiële of mentale problemen. Een sterke sociale basis kan hun veerkracht en mogelijkheid om ook anderen te ondersteunen vergroten. Senioren Voor deze inwoners is voldoende kennis van digitale en administratieve zaken essentieel in het ervaren van bestaanszekerheid. Ook toegang tot voorzieningen en inzicht in hun financiële situatie dragen bij aan zelfstandigheid en een gevoel van

19

Educatie en ontwikkeling

blijven ontwikkelen, zowel op professionals als persoonlijk vlak. We stimuleren dan ook dat inwoners ook na hun schooltijd blijven investeren in hun ontwikkeling. Daarbij erkennen we dat niet iedereen vanuit dezelfde uitgangspositie start. Educatie en ontwikkeling gaat dus niet alleen over school, maar over het geheel van mogelijkheden waarmee mensen zichzelf kunnen ontwikkelen, hun talenten kunnen benutten en zich kunnen blijven aanpassen aan een veranderende samenleving.

Wat is het doel? Meer inwoners ontwikkelen zich naar vermogen en ambitie om zo een bijdrage te kunnen leveren aan hun welzijn en de samenleving.

Wat is de huidige situatie? De gemeente Dongen heeft een sterk netwerk van formele en informele leer- en ontwikkelstructuren. Kinderopvang, primair en voorgezet onderwijs, de bibliotheek, culturele instellingen, sportverenigingen en maatschappelijke partners dragen allemaal bij aan de ontwikkeling van onze inwoners. De scholen in de kernen zijn verankerd in hun omgeving en vervullen een belangrijke rol voor de leefbaarheid van wijken en dorpen. Dit bleek ook toen we met ouders spraken die stonden te wachten op het schoolplein. Er zijn bevlogen medewerkers, betrokken ouders en actieve vrijwilligers die zich inzetten voor gelijke kansen voor kinderen en jongeren. Uit het participatietraject bleek ook dat veel mensen wel weten waar ze nieuwe dingen kunnen leren, maar ook dat begrijpelijke taal cruciaal is in communicatie.

Educatie en ontwikkeling zijn geen doelen op zich, maar middelen om persoonlijke groei en participatie te bevorderen. Wanneer inwoners zich kunnen ontplooien ontstaan er meer kansen op werk, participatie en gezondheid. Door te investeren in educatie versterken we het zelfvertrouwen, de zelfredzaamheid en de mentale weerbaarheid van onze inwoners. We creëren daarom de randvoorwaarden waarmee mensen zich op een laagdrempelige en toegankelijke manier kunnen blijven ontwikkelen, dichtbij huis en in hun eigen tempo. Dit doen we met partners uit het onderwijs, de kinderopvang, de bibliotheek, het Dorpsteam en vrijwilligersnetwerken.

De bibliotheek en het Taalhuis ondersteunen inwoners bij het versterken van hun basisvaardigheden. Toch zien we knelpunten. Zo is de generatie-overdracht van laaggeletterdheid nog niet doorbroken en starten niet alle kinderen met dezelfde kansen. Hier gaat de pijler bestaanszekerheid meer op in.

Waar denken we aan bij educatie en ontwikkeling? Onder educatie en ontwikkeling verstaan we een breed palet aan mogelijkheden waarmee inwoners hun kennis, vaardigheden en talenten kunnen ontdekken en versterken. Het heeft betrekking op het opdoen van kennis, vaardigheden en ervaring, passend bij iemands vermogen en ambitie. Ook het principe van een leven lang leren hoort hierbij: de mogelijkheid om je gedurende je hele leven te

20

Waar willen we naartoe?

onderwijs zo dicht mogelijk bij huis kunnen volgen, binnen een doorlopende ontwikkellijn die gelijke kansen biedt vanaf de kinderopvang tot aan hun volwassen leven. We werken aan een stevige basis. Dat doen wij met de familie, de omgeving en het onderwijs, met alle betrokken partijen erbij.

Wat betreft onderwijs is de school voor de verschillende kernen en wijken in Dongen van groot belang voor de leefbaarheid van de kernen. Ook in de toekomst heeft elke kern van de gemeente Dongen een aanbod aan onderwijsvormen en is er aansluiting bij de wens en behoefte van Dongenaren.

Wanneer er sprake is van problematisch gebruik van sociale media, heeft dit negatieve gevolgen op verschillende aspecten van gezondheid, zoals mentaal welbevinden, eenzaamheid en slaap. We bevorderen de mediawijsheid bij jonge kinderen en hun ouders en zoeken daarbij de verbinding met de mede vanuit het onderwijs gezamenlijk te realiseren pedagogische basis.16

Ook maken we kunst en cultuur voor alle inwoners toegankelijk. Door kunst en cultuur te koppelen aan regulier onderwijs, maken kinderen en jongeren die in Dongen naar school gaan kennis met kunst en cultuur. Het beoogde effect hiervan is dat leerlingen zich beter en breder ontwikkelen en dat leerlingen door het aanbod van kunst en cultuur binnen het onderwijs geïnspireerd worden om ook buiten het onderwijs deel te nemen aan cultuur.

Wat is de impact? Kinderen Kinderen vormen de basis van onze toekomst. Vroege educatie, zoals kinderopvang en voorschoolse educatie is essentieel voor hun taalontwikkeling, sociale vaardigheden en zelfvertrouwen. Wanneer kinderen op jonge leeftijd in aanraking komen met spelenderwijs leren in een veilige en stimulerende omgeving, vergroot dat hun kans op een goede start op school én in het leven. Op de basisschool worden belangrijke basisvaardigheden aangeleerd en wordt de pedagogische basis gelegd.

We willen dat de bibliotheek uitnodigt voor ontmoeting, leren en (kennis)ontwikkeling. Een leven lang leren draagt bij aan de toename van inclusie en participatie. Dit draagt vervolgens bij aan de ontwikkeling en ontplooiing en aan verbetering van de positieve gezondheid. Via een preventieve (gezins)aanpak zorgen we ervoor dat laaggeletterdheid en lage basisvaardigheden niet langer van ouder op kind worden doorgegeven. Meer kinderen hebben hierdoor een kansrijke start.

Jongeren Deze groep zit in een cruciale fase waarin zij hun identiteit ontwikkelen, talenten ontdekken en keuzes maken voor de toekomst. Onderwijs, sport en culturele activiteiten dragen bij aan

Wij gaan naar de beweging toe dat zoveel mogelijk kinderen samen kunnen leren en opgroeien in hun eigen omgeving. Dat betekent

16 VNG inbreng debat Passend Onderwijs april 2023.

21

hun brede ontwikkeling. Daarnaast is aandacht voor mentale gezondheid, weerbaarheid en gelijke kansen belangrijk om jongeren in staat te stellen hun ambities na te streven, ongeacht hun achtergrond.

digitaler wordende samenleving. Dit vergroot hun zelfredzaamheid en voorkomt sociaal isolement. Kwetsbare inwoners Voor deze inwoners betekent educatie kansen om te groeien en deel te kunnen nemen aan de samenleving. Door laagdrempelige mogelijkheden voor bijvoorbeeld taal of digitale vaardigheden in te zetten, kunnen zij hun vertrouwen versterken en meer meedraaien in onderwijs, werk of sociale netwerken.

Startende beroepsbevolking Deze inwoners maken gebruik van toegankelijke mogelijkheden voor bij- en omscholing, zeker in een snel veranderende arbeidsmarkt. Een leven lang leren helpt hen om zich aan te passen aan nieuwe technologieën, carrièremogelijkheden te benutten en zelfstandig richting te geven aan hun loopbaan en ontwikkeling. Hierbij zijn ook laagdrempelige voorzieningen, zoals bibliotheken en taalhuizen van belang. Midden volwassenheid Zoals eerder benoemd combineren deze inwoners verschillende verantwoordelijkheden. Het is belangrijk dat ontwikkelmogelijkheden flexibel zijn en passen bij hun levensritme. Educatie kan bijdragen aan persoonlijke groei, duurzame inzetbaarheid en het doorbreken van patronen zoals laaggeletterdheid binnen gezinnen. Senioren Deze mensen kunnen ontwikkeling ervaren als een manier om actief, verbonden en vitaal te blijven. Denk aan cursussen of culturele activiteiten. Dit bevordert niet alleen hun cognitieve gezondheid, maar ook hun sociale betrokkenheid. Leren en ontwikkelen stopt niet bij de pensioengerechtigde leeftijd. Deze mensen hebben baat bij educatie die gericht is op het behouden van zelfstandigheid. Het aanbieden van begrijpelijke informatie en leeractiviteiten helpt hen om zich zekerder te voelen in een steeds

22

Veiligheid en vertrouwen

aanspreekcultuur en onderlinge zorg. Ook pestgedrag is zorgelijk en kan tot negatieve gevolgen leiden op het gebied van gezondheid en gedrag van jongeren. Uit de gesprekken met inwoners bleek dat buurtpreventie, maar ook aantrekkelijke wijken een cruciale rol spelen bij het veiligheidsgevoel. Een sterke sociale basis begint namelijk thuis en in de wijk.

Wat is het doel?

Wat is de huidige situatie?

Inwoners ervaren een veilige en vertrouwde omgeving waarin zij verantwoordelijkheid kunnen nemen voor elkaar en hun leefomgeving.

Binnen sportverenigingen is bewustzijn over een veilig sportklimaat aanwezig en dient dit overal structureel geregeld te zijn. Daarnaast verschilt de mate van sociale verbondenheid tussen inwoners sterk. Buurtpreventie en samenwerking met politie en gemeente zijn aanwezig, maar kunnen beter benut worden om inwoners actief te betrekken en overlast aan te pakken. Uit het participatietraject bleek ook dat een appgroep van de buurt of het buurtpreventieteam zorgt voor sociale controle. Deze sociale veiligheid wordt door inwoners erg belangrijk gevonden.

Veiligheid en vertrouwen gaan niet alleen over het voorkomen van criminaliteit of overlast, maar ook over sociale veiligheid, vertrouwen tussen mensen en het gevoel erbij te horen. Sociale cohesie, het onderlinge vertrouwen en de verbondenheid tussen buurtbewoners, draagt bij aan het veiligheidsgevoel in een wijk. Gemeenschappen waar mensen elkaar kennen, groeten en gevraagd en ongevraagd ondersteunen, zijn beter in staat om problemen vroeg te signaleren en samen op te lossen. Ook volgens de GGD is een veilige en sociale leefomgeving essentieel voor het welzijn van inwoners.

Daarnaast is een prettige leefomgeving, of aantrekkelijke wijken het vaakst aangemerkt als belangrijk tijdens de gesprekken die we met inwoners op straat voerden. Uit de gezondheidsmonitor volwassenen en ouderen van de GGD blijkt dat 19% van deze inwoners zich wel eens onveilig voelt: “Inwoners die zich onveilig voelen zijn vaker vrouwen dan mannen. Ook jongere inwoners en

In de gemeente Dongen moeten mensen niet alleen veilig zijn, maar zich ook veilig voelen in hun buurt, bij sportverenigingen en in publieke ruimtes. Dit vergroot het welzijn van inwoners en versterkt de leefbaarheid van wijken Waar denken we aan bij veiligheid en vertrouwen? Veiligheid en vertrouwen zijn thema’s die samenhangen met sociale cohesie, leefbaarheid en positieve omgangsvormen. Het gaat om het voorkomen van overlast, grensoverschrijdend gedrag en criminaliteit, maar ook om het stimuleren van respect,

23

inwoners behorende tot de LHBTQ+ community voelen zich eerder onveilig, zowel overdag als ’s avonds of ’s nachts.”17

Wat is de impact? Kinderen Kinderen hebben een veilige en voorspelbare omgeving nodig om op te groeien. Een vertrouwde leefomgeving, veilige speelplekken en een goede sfeer in de wijk dragen bij aan hun gevoel van geborgenheid. Ook sociale veiligheid op school en in de kinderopvang is van groot belang voor hun ontwikkeling en vertrouwen in anderen.

Het Dorpsteam werkt wijkgericht vanuit de ABCD methode18 en versterkt veiligheid en vertrouwen door te bouwen op de kracht van inwoners zelf. Door mensen actief te verbinden in hun eigen woonomgeving vanuit talenten, relaties en gedeelde waarden, ontstaat er meer eigenaarschap, sociale cohesie en informele contacten tussen mensen.

Jongeren Jongeren bevinden zich in een fase waarin zij hun grenzen verkennen en hun plek zoeken in de samenleving. Sociale veiligheid op school en bij (sport)verenigingen is hierin cruciaal. Door in de sociale basis ook aandacht te geven aan veiligheid en vertrouwen, kunnen we jongeren weerbaarder maken waardoor zij beter bij kunnen dragen aan de samenleving.

Waar willen we naartoe? In de gewenste situatie voelen alle inwoners zich veilig en gezien in hun leefomgeving. Sportverenigingen zijn inclusieve en sociaal veilige plekken waar respect vanzelfsprekend is. Wijken zijn leefbaar en levendig, inwoners kennen elkaar en durven elkaar aan te spreken. Buurtpreventieteams en wijkpartners zijn zichtbaar en laagdrempelig en inwoners weten waar ze terecht kunnen met vragen of zorgen. De gemeente ondersteunt verenigingen en initiatieven met kennisdeling, trainingen en het versterken van een meld- en aanspreekcultuur. We stimuleren initiatieven die de sociale veiligheid vergroten, versterken de samenwerking tussen partners en bouwen zo aan een gemeenschap waarin vertrouwen en veiligheid de basis zijn voor onze samenleving.

Startende beroepsbevolking Voor mensen die net de overstap maken van school naar werk speelt veiligheid een belangrijke rol in het vinden van stabiliteit en vertrouwen in hun nieuwe levensfase. Zij komen in aanraking met nieuwe verantwoordelijkheden en rollen. Door initiatieven te stimuleren die ontmoeting, participatie en mentale weerbaarheid ondersteunen, helpen we deze groep zich stevig te verankeren in hun leefomgeving.

17 GGD. Gezondheidsmonitor Volwassenen en ouderen 2024.

18 Brörmann, Nikki. Methodebeschrijving ABCD: Databank Effectieve

Brabantscan.

sociale interventies. Movisie, 1 maart 2010. https://www.movisie.nl/praktijkvoorbeeld/abcd.

24

Midden volwassenheid Deze inwoners zijn vaak actief in hun buurt of bij verenigingen. Zij spelen een belangrijke rol in het signaleren en bespreekbaar maken van sociale onveiligheid. Hun betrokkenheid maakt hen tot waardevolle schakels in het versterken van veiligheid en vertrouwen. Daarnaast heeft deze groep vaak te maken met de opvoeding van kinderen en is het voor toekomstige generaties van belang dat deze opvoeding veilig en betrouwbaar is. Senioren Sociale verbondenheid en laagdrempelige ontmoetingsplekken kunnen het gevoel van veiligheid versterken. Door actief te blijven in de wijk en contact te houden met buren en vrijwilligers, voelen ouderen zich minder kwetsbaar en meer gezien. Ook duidelijk informatie over waar zij met zorgen of meldingen terecht kunnen is belangrijk. Voor deze groep zijn zowel sociale veiligheid als fysieke veiligheid erg belangrijk. Denk aan het voorkomen van financiële uitbuiting, eenzaamheid of sociale isolatie. Een vertrouwde leefomgeving en bereikbare ondersteuning helpen hen om zich veilig en beschermd te voelen in hun dagelijks leven. Kwetsbare inwoners Voor deze groep inwoners speelt gevoel van veiligheid een grote rol in hun welzijn. Een vertrouwde omgeving waarin zij zich gezien en beschermd voelen, voorkomt sociale onveiligheid en isolatie.

Inwoners die ervaringen van kwetsbaarheid of uitsluiting ondervinden, krijgen zo meer ruimte om actief deel te durven nemen aan de samenleving.

25

Monitoring Om inzicht te krijgen in de effectiviteit van ons handelen, is het essentieel om onze investeringen en resultaten te monitoren. Daarbij maken we gebruik van data van partners, maar ook van onze eigen verzamelde gegevens. Na het vaststellen van deze visie stellen we een strategisch uitvoeringsplan op. Hierin beschrijven we hoe we als gemeente de komende jaren invulling geven aan de visie op de sociale basis. We kiezen daarmee voor een doelgerichte aanpak, waarbij we actief sturen op het realiseren van de inhoudelijke doelen en de bredere strategische opgave.

26

Bijlage 1: Het participatieverslag

• • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • •

Vragenlijst, online en op papier Er is een vragenlijst opgesteld die op verschillende domeinen van de sociale basis uitvraag doet. Respondenten kunnen op een schaal van 1 tot 10 aangeven in hoeverre zij het eens zijn met de stelling. Ook geven de respondenten een toelichting door de vraag ‘Wat gaat goed en wat kan beter?’ te beantwoorden. De vragenlijst is zowel online als op papier beschikbaar gesteld. Online is de vragenlijst 21 keer ingevuld. Fysiek is de vragenlijst niet ingevuld. Online is de vragenlijst gedeeld op sociale media en via de website. De vragenlijst is ook gedeeld in het informatiekrantje van Dongen met daarbij de opmerking dat deze ook fysiek beschikbaar is en waar deze te verkrijgen is.

Bijeenkomst met stakeholders 17 april 2025 vond de bijeenkomst voor stakeholders plaats. De volgende betrokkenen waren uitgenodigd: • WMO adviesraad • Participatieraad • Diamantgroep • Eagle Shelter • Stronk • Dorpsteam • Seniorenraad

Maria-Oord GGD Casade Kunstpodium Bibliotheek Taalhuis BeweegBuro SWOD Liberty hockey Liberty padel VV Dongen Parkplezier Schoolbesturen RSV (Samenwerkingsverband PO) Kinderopvang De Vennen Brugfunctionaris Westerkim Moskee ISN Isra Arm in arm Dongen Uniek Sporten GGZ Breburg Jongerenwerk

Deze middag was gecentreerd rondom de pijlers die eerder zijn opgesteld. De groep ging uiteen verdeeld over vijf tafels. Op elke tafel lag een tafelblad met daarop de pijler en ondersteunende vragen. Aan de hand van het werkblad is met stakeholders het gesprek gevoerd. Het werkblad voor de pijler ‘Zorg en ondersteuning’ zag er als volgt uit:

27

Dongen nodig om elkaar meer te kunnen ondersteunen?’ Hierop hebben nog twee partijen (een schoolbestuur en het BeweegBuro) geantwoord. De input die tijdens deze bijeenkomst gegeven is, was voor de werkvorm gesplitst in de vijf pijlers. Echter zagen we bij de centrale terugkoppeling dat er bij de verschillende tafels veel dezelfde dingen gezegd waren. Uit de verschillende thema’s kwam naar voren dat verbinding en toegankelijkheid van voorzieningen cruciale aspecten zijn. Er is veel positieve energie en samenwerking, met sterke betrokkenheid van vrijwilligers en organisaties. Dit moet benut en versterkt worden. Echter is de vindbaarheid en bekendheid van bestaande initiatieven een punt van aandacht. Een terugkerend element hierin was een sociale kaart van initiatieven zodat niet alleen inwoners, maar ook partners onderling elkaar weten te vinden. Deze sociale kaart en korte lijnen tussen gemeente, organisaties en inwoners kwamen steeds terug als fundament om effectieve ondersteuning en samenwerking te realiseren. Een belangrijke aanbeveling was dan ook de betere zichtbaarheid en communicatie van initiatieven. Er bestaan al veel goede projecten en ondersteuningsmogelijkheden, maar inwoners en organisaties weten niet altijd waar ze terechtkunnen. Ook zijn er zorgen over het toekomstig vrijwilligersaanbod als de vraag aan deze mensen groter wordt.

Er is genoemd dat er aandacht moet zijn voor de diversiteit in behoeften en achtergrond van inwoners, zoals ouderen met een migratieachtergrond, jongeren met specifieke hulpvragen en mensen die niet digitaal vaardig zijn. Er is ook een zorg geuit over de tijdelijkheid van initiatieven. Er moet meer lange termijn borging komen, inclusief heldere doelen en concrete afspraken tussen organisaties en gemeente. Tot slot kwam het benutten en versterken van samenwerking en betrokkenheid nog

Aanwezig bij de bijeenkomst waren: • WMO adviesraad • Participatieraad • Eagle Shelter • Stronk • Dorpsteam • Seniorenraad • Maria-Oord • GGD • Casade • SWOD • Parkplezier • 2 schoolbesturen • 1 Kinderopvanglocatie • Arm in arm Dongen • Uniek Sporten De partijen die niet aanwezig konden zijn, hebben een aparte mail ontvangen met daarin de vraag ‘Wat is er voor de inwoners van

28

eens naar voren. Er ontstond een idee om vaker een soortgelijke bijeenkomst tussen partners te organiseren zodat elkaars aanbod kenbaar gemaakt kan worden, er meer samenwerking ontstaat en inwoners niet van het kastje naar de muur worden gestuurd.

gezondheid, en dat wet- en regelgeving ondersteunend dient te zijn aan de eigen regie en het initiatief van inwoners. Zoals aangegeven was ‘ontmoeting’ een belangrijk terugkerend thema. Er was bijvoorbeeld ook het idee geopperd om in iedere wijk een plek voor ontmoeting te organiseren. Zo is mobiliteit bijvoorbeeld minder een obstakel en creëert een vaste plek ook weer vertrouwen. Ook hier is de verbinding tussen jong en oud weer benoemd. Zonder ontmoeting ontstaat eenzaamheid en dus zouden er locaties moeten zijn voor ontmoeting en een luisterend oor. Door elkaar te kennen ontstaat ook sociale controle en veiligheid en durven mensen elkaar aan te spreken.

Bijeenkomst Toekomstvisie sociaal fundament Maandag 12 mei 2025 vond de eerste bijeenkomst voor de Toekomstvisie plaats. Het thema van de avond was het sociaal fundament. Omdat dat raakvlakken heeft met de Visie op de Sociale Basis, hebben we dit ook meegenomen in het participatieverslag. Er waren ongeveer 15 mensen aanwezig. De gespreksleider daagde de deelnemers uit om na te denken over sociaal fundament in Dongen in 2040. Dat gebeurde aan de hand van een aantal werkvormen. Zo kozen deelnemers plaatjes uit die zij passend vonden, en voerden ze het gesprek aan de hand van gesprekskaarten. Op die gesprekskaarten stonden ‘wat als’ vragen. Bijvoorbeeld: ‘Wat als verenigingen in 2040 het hart van elke buurt vormen?’