Document · PDF

Bijl1- 24-76 Programmabegroting 2025-2028

Besluitvormende raadsvergadering 14 november 2024, gemeente DongenBij agendapunt: Raadsvoorstel 24-76 Programmabegroting 2025-202833.000 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 4

Aan onze gemeenteraad Trots en met lef naar de toekomst! Hierbij bieden we u aan: de Programmabegroting 2025-2028 van de gemeente Dongen. Het is de derde begroting van deze bestuursperiode. In aansluiting op de kadernota 2025 is de voorliggende begroting opgesteld vanuit de drie belangrijkste pijlers: wonen, duurzaamheid en sociale basis. We blijven investeren De financiële uitdagingen die zich aandienden vanaf 2025, zijn voor nu omgebogen in een sluitend meerjarenperspectief. Dat betekent dat er ook een financieel fundament ligt onder de ravijnjaren vanaf 2026. In deze begroting doen we dat zónder pijnlijk ombuigingspakket voor onze inwoners, terwijl we doorgaan met het vitaler en toekomstbestendiger maken van onze lokale samenleving. Dat doen we met daadkracht en lef. We blijven investeren in de ontwikkeling en de ondersteuning van onze belangrijke bestuurlijke pijlers zoals wonen, duurzaamheid, sociale basis, onderwijs, veiligheid, openbare ruimte. Daar zijn we trots op, zeker in deze periode van omslag, want vanuit de rijksoverheid wacht ons een ingrijpende verandering die een grote impact heeft op de financiële slagkracht van gemeenten. Nieuw verdeelsysteem Vanaf 2026 krijgen alle 342 gemeenten in Nederland te maken met het ravijnjaar. Dat is de overgang naar een nieuw verdeelsysteem van rijksmiddelen.

In 2026 belanden gemeenten tussen het oude systeem, dat in 2025 afloopt, en het nieuwe dat per 2027 van kracht wordt. Het Rijk stelt vanaf 2026 ruim 3 miljard euro minder budget beschikbaar, waardoor de gemeentelijke begrotingen onder grote druk komen te staan, zo waarschuwt de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG). Nu zijn gemeenten met de algemene uitkering uit het gemeentefonds - nog redelijk zeker van hun inkomsten, mede door het vastzetten van het zogeheten accres. Gevolgen blijven beperkt In vergelijking met veel andere gemeenten, blijven de gevolgen voor Dongen gelukkig beperkt. Het ravijnjaar dwingt de gemeenten in ons land om echt anders te gaan denken: strategische keuzes maken en de eigen uitgaven kritisch evalueren. In onze gemeente zijn we daar vijf jaar geleden al mee begonnen, toen er lokaal sprake was van noodzaak tot stevige financiële ombuigingen. We hebben toen ingezet op een financieel en sociaal solide koers, waarbij we doelbewust zijn blijven investeren in onze drie lokale kernen Dongen, ’s Gravenmoer en Klein-Dongen-Vaart. In verbinding met dynamische samenleving Met deze begroting houden we vast aan onze koers. Dat betekent dat we sturen op het maken van kritische en realistische keuzes. Niet alles wat op ons afkomt, hoort ook thuis op het bord van de gemeente.

Bij het uitspreken en realiseren van ambities hebben we oog voor beschikbare financiën en capaciteit. Tegelijkertijd willen we er écht zijn, voor degenen die ons ook écht nodig hebben. We kiezen speerpunten in beleid en bij de uitvoering gaan we voor daadkracht, efficiëntie, flexibiliteit en maatwerk. We staan in directe verbinding met onze inwoners en andere partners in onze dynamische samenleving. We zijn dichtbij en we bewegen tijdig mee met ontwikkelingen. Deze bestuurlijke lijn trekken we ook in de komende jaren door met trots en met lef. Dat zorgt voor duidelijkheid, rust, ruimte, betrokkenheid en draagvlak. Dat stemt ook overeen met ons Dongens DNA: We hebben het goed voor elkaar en we zijn goed voor elkaar. Meerjarig sluitende begroting Op deze manier zijn we erin geslaagd een meerjarig sluitende begroting te realiseren, passend bij onze ambities en aansluitend bij onze bestuurlijke afspraken. Voor 2025 presenteren we een positief saldo voor reservemutaties van €997.000. Doordat (per saldo) een bedrag van € 754.000 wordt toegevoegd aan de reserves, ontstaat een positief begrotingssaldo (na reservemutaties) van € 243.000. Ook voor 2027 en 2028 is het begrotingssaldo (na reservemutaties) positief: respectievelijk € 675.000 en €196.000. 3

Alleen voor 2026 slaat het positieve begrotingssaldo om in een klein negatief saldo. We voorzien een tekort van € -171.000, maar in verhouding tot de omzet van onze jaarbegroting van ruim € 83 miljoen, is dat saldo relatief klein. Signaal naar rijksoverheid Dit tekort in het ravijn- en het gemeentelijk verkiezingsjaar 2026, betekent ook het afgeven van een duidelijk signaal aan de rijksoverheid. Op verzoek van de VNG presenteren we in de voorliggende Programmabegroting het begrotingssaldo waarbij vanaf 2026 wordt uitgegaan van de lagere Algemene Uitkering. Op die manier wordt op landelijk niveau zichtbaar voor welke tekorten Nederlandse gemeenten zich vanaf 2026 gesteld zien. We onderschrijven als gemeente Dongen de oproep van de VNG aan de rijksoverheid om aandacht en zorg te hebben voor de worsteling van veel gemeenten met het opstellen van sluitende begrotingen en kadernota's. Deze worsteling mag in gemeenteland niet gaan leiden tot onzekerheid en bezuinigingen op vitale diensten. Waakzaam en kritisch Onze vaste koers geeft ons houvast voor het kunnen opzetten van de Begroting 2025-2028 zonder grote ombuigingen en met investeringen, ondanks de komst van het ravijnjaar 2026. Toch moeten we als bestuurders waakzaam en kritisch zijn.

Het zijn al vele jaren complexe tijden, met veel onzekerheden als gevolg van een reeks van crisissen die (inter)nationaal, regionaal en lokaal gevolgen hebben. Het is belangrijk dat we juist nu flexibel zijn en inventiviteit tonen. Toekomstvisie In de periode van onze financiële ombuigingen hebben we destijds als leidraad een vijftal visies opgesteld voor onze belangrijkste beleidsterreinen. Inmiddels zijn deze toe aan herziening als gevolg van alle ontwikkelingen. Daarom gaan we in 2025 aan de slag met het maken van een nieuwe toekomstvisie voor de gemeente Dongen. Deze ambitie is ook opgenomen in de profielschets bij de werving van de nieuwe burgemeester voor onze gemeente: iemand die de visie heeft om de gemeente te leiden bij de grote transities voor de komende tien jaar. Het maken van de toekomstvisie gaan we doen met brede participatie van onze lokale samenleving. Sámen spreken we onze toekomstige maatschappelijke speerpunten en bestuurlijke ambities uit. De aanbieding aan uw raad is voorzien voor eind 2025. De bouwstenen van deze nieuwe visie worden gekoppeld aan onze kernopgaven wonen, duurzaamheid en sociale basis en zullen vast en zeker bijdragen aan de toegevoegde waarde en vitaliteit van onze mooie gemeente!

Burgemeester en wethouders van Dongen, De secretaris,

De burgemeester,

Dr. G.W. Goedmakers

Ir. J.C. Slagboom

De wethouders, R. Jansen, K. de Jong, D. Kunst, A. de Hoon

Begroting op hoofdlijnen Dit is een samenvatting op hoofdlijnen van de Begroting 2025-2028. Dat doen we op basis van de bestuurlijke thema’s zoals opgenomen in het coalitieakkoord en de Kadernota 2025. Versterken en vernieuwen In 2025 en verder werken we opnieuw aan het versterken en vernieuwen van ons gemeentelijk beleid, zoals vastgelegd in het coalitieakkoord 2022-2026. We gaan door met het vergroten van de kwaliteit van wonen, werken en recreëren in onze drie kernen Dongen, 's Gravenmoer en Klein-Dongen-Vaart. Dat doen we samen met onze inwoners, ondernemers, verenigingen, organisaties, lokale en regionale partners. Daarbij hebben we speciale aandacht voor onderstaande thema's. Financiën Het is belangrijk dat we bij elk begrotingsjaar weer kritisch kijken naar wat op een verantwoorde wijze haalbaar is, op basis van de beschikbaar gekomen informatie. Dat is de basis van ons financieel beleid. Deze begroting is het moment dat we een integrale afweging maken tussen alle ambities en plannen. Als gemeentebestuur voeren we als raad en college samen regie op onze eigen beleidsvrijheid (voor wat betreft de lasten) en de lokale heffingen (voor wat betreft de baten).

Géén ombuigingspakket In de Kadernota 2025, die een belangrijke stap betekent op weg naar deze begroting, maakten we melding van het VNG-advies aan de gemeenten in ons land om in de begroting een ombuigingspakket op te nemen. We zien hiertoe voor Dongen geen actuele of toekomstige noodzaak en kiezen ervoor om met deze begroting geen vergaande ombuigingen in gang te zetten. We vinden het beter vast te houden aan onze vertrouwde koers, zoals beschreven in de inleiding. Solvabiliteitsverbetering De solvabiliteit van onze gemeente is in de afgelopen jaren aanzienlijk verbeterd als gevolg van positieve exploitatieresultaten en stortingen vanuit de jaarrekeningen. Veel eerder dan verwacht zal de signaalwaarde van 20% worden behaald. Daarom stellen we voor vanaf het ravijnjaar 2026 de jaarlijkse solvabiliteitsverbetering te bevriezen. Vanuit de begroting 2025 zullen we nog wel een storting doen van € 500.000 in de algemene reserve. Septembercirculaire De Septembercirculaire 2024 is niet verwerkt in deze begroting. Zoals gebruikelijk zullen wij u zo spoedig mogelijk informeren over de uitkomsten van deze circulaire. Woonlasten Conform de ambitie van deze bestuursperiode, blijft de optelsom van woonlasten (OZB, afval en riool) in onze gemeente onder het landelijke gemiddelde.

Bij de berekening van de opbrengst OZB (Onroerende Zaakbelasting) is voor alle OZB-categorieën in 2025 uitgegaan van het inflatiecijfer van 2,2%. De inzet op beheersing van de woonlasten is in lijn met de motie die hiertoe is aangenomen bij de behandeling van de Kadernota 2025. Nieuwe politiek Ook in 2025 zetten we ons als gemeentebestuur in voor het verbeteren en vernieuwen van de bestuursstijl en – cultuur. Nieuwe politiek is een samenspel van gemeenteraad, college en gemeentelijke organisatie. We zetten ons in om de transparantie en toegankelijkheid te vergroten. We stimuleren inzet van nieuwe vormen en middelen van communicatie en participatie. Dat zorgt voor meer en betere uitwisseling van informatie, kennis, gedachten en gevoelens. Dat leidt tot meer betrokkenheid, vertrouwen en draagvlak.

Raadssysteem Onze inwoners kunnen in 2025 de raadsvergaderingen via het internet beter volgen dankzij een nieuw digitaal systeem in de raadszaal. Raadsvergaderingen Vanaf 1 januari 2025 komt er een andere opzet voor de raadsvergaderingen. Uw raad heeft gekozen voor een cyclus van zes weken waarin drie raadscommissies vergaderen, gevolgd door een raadsvergadering aan het einde van elke cyclus. De raadscommissies vervangen de opiniërende raadsvergadering. Jeugd en politiek In overleg met de basisscholen wordt in 2025 gewerkt aan uitbreiding van het programma Jeugd en Politiek, waartoe de scholen een voorstel hebben ontvangen. Bestuur 2025 wordt het eerste volledige bestuursjaar van de nieuwe burgemeester. Wonen Wonen is één van de belangrijkste thema's in ons gemeentelijk beleid – en dat zal gedurende een lange periode zo blijven. De meest recente provinciale bevolkingsprognoses geven aan dat er tot 2040 behoefte is aan 2.115 nieuwe woningen in de gemeente Dongen. We willen goede woningen bouwen, op de goede plek, voor al onze doelgroepen. Jongeren, ouderen, starters, spoedzoekers, gezinnen, éénpersoons huishoudens, arbeidsmigranten, vluchtelingen, statushouders – wij vinden het belangrijk dat iedereen goed en veilig kan wonen in één van onze drie kernen, Dongen, ’s Gravenmoer en KleinDongen-Vaart.

Inzet van beleid In 2024 zijn potentiële in- en uitbreidingslocaties in beeld gebracht. Aan de hand van de gemaakte keuzes en al vastgestelde gebiedsvisies werken we in 2025 verder aan toekomstige woningbouwlocaties. In alle plannen houden we rekening met een woningaanbod voor diverse doelgroepen. Noorderbunder De ontwikkeling van woningbouw van bestemmingsplan Noorderbunder is volop in voorbereiding. Halverwege 2025 zal worden begonnen met de bouw van de eerste woningen. Bij de Noorderlaan (rand van wijk West 2) komen in totaal maximaal 300 nieuwbouwwoningen. Het aanbod wordt divers en voorziet in de grote behoefte aan verschillende typen woningen in Dongen, zowel huur als koop, en in diverse prijscategorieën. Ongeveer de helft wordt verkocht en de andere helft verhuurd. Van deze helft zal 2/3 deel geschikt zijn voor de sociale huur. Het wordt een natuur-inclusieve wijk waar duurzaamheid en klimaatadaptatie centraal staan. Ook worden de mogelijkheden onderzocht en uitgewerkt om de verschillende doelgroepen, zoals ouderen en jongeren, met elkaar te verbinden. De Vijf Turven In aansluiting bij de kern van 's Gravenmoer worden volgens planning in 2028 circa 130 woningen opgeleverd. Uitgangspunt is een evenwichtige wijk met woningen in diverse prijsklassen en voor verschillende doelgroepen. In 2025 wordt de planologische procedure doorlopen.

Bolkensteeg Er is inbreiding gepland aan de Bolkensteeg. Op een nu nog onbebouwde locatie tussen Bolkensteeg 31 en 37 zijn twee woonblokken voorzien met in totaal 25 appartementen: 13 goedkoop, 10 middelduur en 2 in de categorie duur. Visies Achter De Vennen / Kanaalzone Noord / De Donge / Glorieux / Kloosteromgeving In 2025 wordt de gebiedsvisie Achter De Vennen afgerond en de visie voor de Kanaalzone Noord staat op de planning. In 2025 is de integrale visie voor De Donge gereed, waarna op basis van ambitie en prioriteit verdere uitwerking van plannen volgt. De vastgestelde gebiedsvisies Glorieux en Kloosteromgeving worden uitgewerkt/uitgevoerd.

Flexwoningen De ambitie om flexwoningen te realiseren is hoog. Realisatie van flexwoningen is complex en vergt onderzoek. We faciliteren zo mogelijk marktpartijen om te komen tot een locatie voor flexwoningen en bereiden dit planologisch voor. Uw raad ontvangt in 2025 een voorstel. Daarbij wordt de motie van uw raad meegenomen voor onderzoek naar de mogelijkheden bij de kern Dongen-Vaart (het gebied tussen Gaasjesweg en Meester Janssenweg). Opvang asielzoekers Op 1 februari 2025 stopt de tijdelijke noodopvang van asielzoekers aan de Nestel op het industrieterrein Tichelrijt, na een eenmalige verlenging. In 2025 wordt aan uw raad een voorstel voorgelegd voor de aanpak van de wettelijke taak (Spreidingswet) en de daaruit voorkomende regionale verplichting voor de opvang van asielzoekers. Fonds sociale woningbouw en betaalbare woningen Met de vaststelling van de Woonzorgvisie 2024-2028, heeft uw gemeenteraad recent besloten tot het oprichten van een vereveningsfonds voor sociale huurwoningen. In deze begroting is de inleg in het vereveningsfonds verwerkt. De uitgewerkte regeling woonfonds wordt gelijktijdig met de Begroting 2025 ter vaststelling aangeboden, conform de motie van uw raad. Stimuleringsfonds Als gemeente gaan we via het Stimuleringsfonds Volkshuisvesting Nederland (SVN) de stimuleringsregeling en de verzilverlening aanbieden.

Deze regelingen zijn bedoeld om woningen te verduurzamen en leeftijdsgeschikt te maken. Onderwijs Goed onderwijs voor onze opgroeiende kinderen en jongeren is een belangrijk onderdeel van ons Dongens DNA. Als gemeente zijn we verantwoordelijk voor de onderwijshuisvesting. Recent is er al veel geïnvesteerd in de nieuwbouw van IKC Dongen-Vaart, Cambreur College en IKC Anspach. Ook voor de komende jaren zijn er veel belangrijke ontwikkelingen te melden. IKC Heilig Hart In 2025 gaat naar verwachting de eerste schop de grond in voor de realisatie van het Integraal Kind Centrum (IKC) Heilig Hart. IKC 's Gravenmoer Voor IKC ’s Gravenmoer is de verwachting dat in het eerste kwartaal van 2025 gestart kan worden met de sloop van gymzaal ’t Wiel. Daarna kan volgens de huidige planning begonnen worden met de nieuwbouw van het IKC. IKC Biezenkring / West In 2025 staat de planontwikkeling op de agenda voor IKC Biezenkring: definitie- en ontwerpfasen. Voor IKC West worden de voorbereidingen voor de nieuwbouw meegenomen in de gebiedsgerichte aanpak West 1 en 2. MBO Care Met partners binnen zorg en onderwijs zijn positieve gesprekken gevoerd over de wens voor het realiseren van een MBO Care in Dongen, passend bij ons Dongens DNA. In 2025 worden de gesprekken verdiept met als doel vormgeving. Zorg Ook zorg zit stevig verankerd in ons Dongens DNA.

We zorgen voor ondersteuning bij gezondheid, Wmo, jeugdhulp, armoede en schulden. Onze belangrijkste drijfveer is dat inwoners regie kunnen blijven voeren over hun eigen leven. Belangrijke ontwikkelingen voor 2025 zijn:

Lokale teams jeugdzorg Voor 2025 zetten we in op het realiseren van stevige lokale teams jeugdzorg, met eigen professionals die ondersteuning in gezinnen gaan geven. Dit doen we in samenwerking met gemeenten in de regio. Lokaal betekent dit een aanzienlijke verandering in de werkwijze van de gemeente. De verwachting is dat het investeren in een steviger sociale basis en in meer vroegtijdige, laagdrempelige ondersteuning op zorgkosten zal gaan besparen. Dorpsteam 2025 is het jaar dat de kernpartners, verantwoordelijk voor het contract voorliggende voorzieningen, integraal operationeel gaan in de vorm van het Dorpsteam Dongen. Daarmee willen we voorzien in meer preventie en laagdrempelige ondersteuning dicht bij onze inwoners. Sociale basis Uw raad krijgt de nieuwe visie sociale basis voorgelegd. Deze beslaat veel domeinen en wordt toekomstig speerpunt van beleid. Vanuit verschillende ontwikkelingen (GALA, IZA, Hervormingsagenda Jeugd, regionale en lokale woonzorgvisie) zien we als gemeenschappelijke deler dat het versterken van de sociale basis de komende jaren nodig zal zijn. Met de sociale basis wordt het geheel aan ‘eigen kracht’ en voorliggende voorzieningen bedoeld. De visie op ouder worden zal onderdeel zijn van de visie sociale basis. Kostenontwikkeling Al enige jaren is sprake van een gestage groei van de kosten binnen het sociaal domein.

We zien dat zowel sprake is van een stijgend aantal cliënten als van een toenemende zorgzwaarte en stijgende tarieven. Dit is een ontwikkeling die breed in gemeenteland wordt gevoeld. Door onder meer versterking van de sociale basis, proberen we te werken aan preventie en daarmee inzet van zwaardere zorg te voorkomen of beperken. Daarnaast monitoren we de kostenontwikkelingen via de P&C-cyclus en sturen we bij als daar aanleiding toe is. Buurtgezinnen Een belangrijke beleidspijler is het voorkomen van uithuisplaatsingen. In 2025 starten we een proeftuin met Buurtgezinnen in Dongen. Daarbij worden stabiele gezinnen verbonden met gezinnen voor wie druk tijdelijk te hoog wordt. Op basis van de ervaringen binnen deze proeftuin vindt besluitvorming plaats over structurele continuering. Schoolmaatschappelijk werk Een andere belangrijke pijler om de stijging in de jeugdhulpkosten te beheersen, is het voorzien in voldoende schoolmaatschappelijk werk in het basisonderwijs als onderdeel van de sociale basis. We doen dit door al onze basisscholen in passende mate te voorzien van voldoende schoolmaatschappelijk werk. Dit biedt laagdrempelige hulpverlening en opvoedingsondersteuning aan leerlingen en ouders. De uitbreiding gaat per schooljaar 2024/2025 van start.

Stronk Voor 2025 en 2026 is voor het eerst een structurele bijdrage opgenomen voor financiële ondersteuning van de lokale stichting Stronk. Deze jeugdwerkplaats zet zich in een creatieve omgeving op diverse manieren in voor Dongense jongeren die thuiszitten of het moeilijk hebben in het huidige onderwijssysteem. Jeugdcentrum Dongen-Vaart Jeugdcentrum Dongen-Vaart blijft behouden op de huidige locatie, mede naar aanleiding van een raadsmotie. In deze begroting is de accommodatie weer opgenomen in de gemeentelijke plannen voor meerjaren onderhoud en verduurzaming.

Eagle Shelter Voor 2025 kan voor de laatste keer de overeenkomst worden verlengd met Eagle Shelter. Daarna is een proces voor aanbesteding nodig. Deze inloopvoorziening voor kwetsbare inwoners (gemiddeld 80 bezoekers per dag) zien we als een belangrijke voorziening die we moeten willen behouden. Vervoersvoorzieningen In 2025 komt er een nieuwe visie op doelgroepenvervoer. Daarbij wordt een koppeling gemaakt met de in 2024 opgestelde visie op het sociaal domein en de sociale basis. Een belangrijk doel is het beheersbaar houden van doelgroepenvervoer. Laaggeletterdheid Via het Taalhuis Dongen versterken we de taalontwikkeling van ouders en kinderen en bestrijden we laaggeletterdheid. Binnen de arbeidsmarktregio Midden-Brabant gaan we aan de slag met een nieuw regioplan voor het ontwikkelen, uitvoeren en monitoren van de aanpak op laaggeletterdheid. Drugsgebruik Drugsgebruik is een probleem waarvan we omvang in onze lokale samenleving zo klein mogelijk willen houden. In 2025 sluiten we aan bij het regionale project ‘Skip die trip’ dat richt zich op de aanpak van de nieuwe norm: drugsgebruik is ‘normaal’. Armoede en Schulden In 2025 heeft de uitrol plaats van het nieuwe beleidsplan Armoede en Schulden. Dat betekent andere regels, andere producten en extra behoefte aan heldere informatie.

In het beleidsplan zetten we onder andere in op preventie en nazorg en starten we met het opzetten van een kindpakket. Daarnaast wordt een aantal inkomensgrenzen verhoogd en starten we met twee pilots om armoedeval tegen te gaan. Ook wordt er voor 2025 een nieuwe communicatieaanpak ontwikkeld om inwoners beter te bereiken en het gebruik van de (bestaande) voorzieningen te verhogen. Recht op uitkering en voorziening Het kabinet wil het voor 2025 mogelijk maken dat onder andere gemeenten mensen actief gaan wijzen op uitkeringen en voorzieningen waar zij mogelijk recht op hebben. Veel mensen weten niet dat zij recht hebben op een uitkering, voorziening of andere ondersteuning van de overheid. Of maken om andere redenen geen gebruik van de regelingen die er voor hen zijn. Daardoor komen mensen mogelijk onder het sociaal minimum terecht en neemt het risico op geldzorgen, armoede en schulden toe. In het wetsvoorstel wordt geregeld dat UWV, SVB en gemeenten persoonlijke gegevens mogen uitwisselen en verwerken om na te gaan of mensen recht hebben op een uitkering of andere ondersteuning. Ook mogen zij mensen actief wijzen op hun (mogelijke) recht op een uitkering of ondersteuning. Hoe de dienstverlening door UWV, SVB en gemeenten eruit gaat zien, wordt vormgegeven in een ministeriële regeling.

Sport, bewegen en cultuur We stimuleren en faciliteren de toegankelijkheid van sport, bewegen en cultuur, want kunnen sporten en bewegen is niet voor iedereen vanzelfsprekend. Sjors Sportief / Creatief en Max Vitaal De platformen Sjors Sportief / Creatief en Max Vitaal worden voortgezet in 2025. Basisschoolkinderen en senioren kunnen laagdrempelig kennismaken met tal van sporten en creatieve activiteiten in onze gemeente zonder meteen lid te hoeven worden van een vereniging. In 2025 heeft een evaluatie plaats en zal onderzoek worden gedaan naar de mogelijkheden voor gratis sporten voor kinderen.

Uniek sporten Ook in 2025 helpt het platform Uniek Sporten iedereen met een beperking bij het vinden van een geschikte vorm van sport of bewegen. GALA Speerpunt voor 2025 is uitvoering geven aan het programma Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA). Dat doen we met onze partners GGD, zorgverzekeraar, VWS. Samen werken we aan een gezond en actief leven voor iedereen. Komend jaar ligt de focus op preventie, een sociaal veilige sportomgeving en de uitrol van het lokale plan valpreventie. Olympia’60 In 2024/2025 worden op basis van een onderzoeksrapport scenario’s voorgelegd en stappen gezet die een oplossing kunnen bieden voor het vraagstuk veldkwaliteit en -capaciteit van voetbalvereniging Olympia’60, conform de motie van uw raad. Verenigingen Na vaststelling van de visie sociale basis, zal het subsidiebeleid voor het verenigingsleven worden herijkt. In 2025 zien we de eerste resultaten van de structurele inzet van de verenigingsadviseur (in 2024 pilot). De Vennen De financiële afspraken met zwembad De Vennen worden komend jaar herijkt. Eventuele wijzigingen van de afspraken, zullen van invloed zijn op de gemeentelijk bijdrage in 2026. De Cammeleur In 2024 is Cultuurhuis De Cammeleur begonnen. Voor 2025 moet dat leiden tot versterking van de samenwerking tussen de partners en tot uitbreiding van het sociaal, cultureel en maatschappelijk programma.

Voor de eerste twee jaar is het subsidiebedrag vastgeklikt. De subsidie voor de laatste twee jaar wordt bepaald op basis van een in 2025 te houden evaluatie. Cultuureducatie De regeling Cultuureducatie met Kwaliteit wordt verlengd. Cultureel erfgoed In het eerste deel van 2025 wordt een nieuwe nota Cultureel Erfgoed aan uw raad voorgelegd. Met daarin het beleid voor de komende vijf jaar en bijbehorend uitvoeringsprogramma. Klimaat en duurzaamheid Als gemeente zetten we ons in voor een gezond en toekomstbestendig leefklimaat. We stimuleren klimaatbewustwording en gedragsverandering van onze inwoners en ondernemers. Routeplan We werken aan een routeplan voor een energiesysteemvisie en een warmteprogramma waarbij we rekening houden met de eisen in de nieuwe warmtewetgeving. Ondersteunen van inwoners In 2025 zetten we extra in op het ondersteunen van inwoners bij het verduurzamen van hun woning. Dit doen we met het nieuwe online platform www.duurzaamdongen.nl en met specifieke campagnes. Woningisolatie Met inwoners van ‘s Gravenmoer wordt samengewerkt aan een aantrekkelijk aanbod om woningen te gaan isoleren. Daarnaast is het uitvoeringsplan voor de Dongense wijk West 1 in voorbereiding. De Lokale Aanpak Isolatie wordt uitgebreid, zodat de doelstelling voor 2030 (isoleren van 1400 gemeentelijke woningen) kan worden volbracht.

Transitievisie Warmte Per 1 juli 2025 verandert de naam transitievisie warmte in warmteprogramma, maar als gevolg van ontwikkelingen in het wetgevingstraject kan dit nog veranderen. We onderzoeken hoe we de transitievisie warmte kunnen omzetten naar een warmteprogramma. We gaan stapsgewijs aangeven in welke wijken we gaan beginnen met warmtetransitie en warmtenetten. Klimaatbestendig Dongen We stimuleren de bewustwording van inwoners hoe om te gaan met regenwater. Met het afkoppelen van verharde oppervlakken en het bergen van het afgekoppelde regenwater leveren we een bijdrage aan het voorkomen van wateroverlast bij hevige neerslag. Meer groene tuinen zorgen ervoor dat woonkernen in de gemeente minder snel opwarmen Gemeentelijke gebouwen De verduurzaming van het gemeentehuis wordt in 2025 afgerond. De dependances aan Dwarsweg en Sluisweg worden verduurzaamd. Er wordt begonnen met de voorbereiding van verduurzamen brandweerkazerne Dongen en Jongerencentrum Dongen-Vaart. Wagenpark Het is onze ambitie om te komen tot het verduurzamen van het gemeentelijk wagenpark. Waar dit mogelijk al gevolgen heeft voor investeringen in het wagenpark die voor 2025 op de planning staan, zullen we dit meenemen in het Investeringsplan 2025-2028. Milieustraat Het maximaal aantal bezoeken van de milieustraat per huishouden met een milieupas van onze gemeente, wordt voor 2025 vastgesteld op twaalf.

Daarna wordt bij elk volgend bezoek het maximale tarief voor ongesorteerd afval gerekend: € 40. REKS Met onze partners werken we verder aan de Regionale Energie- en Klimaat Strategie (REKS). Samen met Tilburg, Gilze en Rijen, Goirle, Heusden, Hilvarenbeek. Loon op Zand, Oisterwijk en het Energiefonds Brabant geven we uitvoering aan de energieambities zoals geformuleerd in de REKS. Ondernemerschap We zien toekomst in duurzame en innovatieve bedrijven. Daar houden we rekening mee bij de verkoop van bedrijfspercelen Tichelrijt 3 die in 2025 kan beginnen. Het bestemmingsplan is inmiddels vastgesteld en de ontwikkeling van ons nieuwe bedrijfsterrein is in voorbereiding. Een financieel gezonde en duurzame economie heeft een aantrekkende werking op Dongen. We willen een aantrekkelijk plek zijn voor bedrijven om zich te vestigen en gevestigd te blijven. Uitvoeringsprogramma Met de economische visie hebben we een stevige basis gelegd waar we de komende jaren op kunnen voortborduren met tal nieuwe ontwikkelingen. Als gemeente willen we de verbindende partij zijn tussen ondernemers, werknemers, werkzoekenden, inwoners met een afstand tot de arbeidsmarkt, studenten. In samenwerking met lokale ondernemers en het onderwijs is een visie ontwikkeld. In 2025 ligt de focus op de uitvoering van een 10-puntenplan. Dit is het uitvoeringsprogramma van de economische visie.

Tichelrijt In 2025 gaan we nieuwe stappen zetten in het kader van onze (lange termijn) ambitie om Tichelrijt te ontwikkelen tot het meest duurzame bedrijventerrein in Hart van Brabant. Aanpassingen in het wegennet gebeuren zoveel als mogelijk duurzaam en op circulaire wijze. Bij nieuwbouw van bedrijven sturen we op duurzame en klimaat neutrale bouw. Daarnaast gaan we een verkenning doen: hoe kan het (openbaar) groen bijdragen aan een prettiger verblijf en het terugdringen van hittestress?

De Wildert Ons bedrijventerrein De Wildert valt binnen het zoekgebied voor de nieuwbouw van een converterstation. Daar wordt energie omgezet van nog te bouwen windparken op zee en vervolgens aangesloten op de nieuw te bouwen 380kV hoogspanningsverbinding. Met onze partners Tilburg en Midpoint Brabant onderzoeken we of en hoe bij De Wildert een initiatief tot ontwikkeling kan worden gebracht waarbij elektriciteit, waterstof en warmte elkaar vinden. Midpoint Brabant Services Station 88, gefinancierd vanuit gemeente Tilburg en Midpoint Brabant, gaat geleidelijk op in Midpoint Brabant onder de noemer Midpoint Brabant Services. Dit wordt de verbindende schakel en aanjager van ondernemend Midden-Brabant. Hierdoor brengen we ondernemers van inspiratie naar activatie. Door de gebundelde krachten werken we aan een slimme, duurzame regio en brede welvaart. Vanaf 2025 vragen we om een structurele bijdrage voor Midpoint Services. Veiligheid en openbare ruimte Bij de inrichting van de openbare ruimte gaan we voor een gezonde leefomgeving. We hebben aandacht voor groen en biodiversiteit, de inclusieve samenleving, water, duurzaamheid, recreatie en bewegen, gezondheid, tegengaan van hittestress, bewustwording en veiligheid. Bij beheer en vernieuwing passen we indien mogelijk circulaire economie toe.

Middellaan In het groenbeleidsplan is aangegeven dat de Middellaan een mooie entree moet zijn op A-niveau. In 2025 zijn eenmalig uitgaven opgenomen voor grondverbetering en het aanbrengen van bloembollen en kruidenmengsel. Speeltoestellen Er komt een nieuw beleidsplan speeltuinen Dongen. Voor 2025 ligt de nadruk op inspectie en onderhoud. Vanaf 2026 komen er acties vanuit het beleidsplan. Ontmoetingsplaats jongeren Om jongeren de ruimte te geven om naar buiten te gaan, samen te komen en bij te praten, doen we onderzoek naar het plaatsen we een nieuwe Jongeren Ontmoetingsplaats (JOP), rekening houdend met onder meer verkeer en veiligheid. Veiligheidsmonitor In 2025 gaan we deelnemen aan de Veiligheidsmonitor van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) om de veiligheidsbeleving van onze inwoners in hun eigen buurt te meten. Het onderzoek heeft in elk oneven jaar plaats. Zorg & veiligheid We zetten in 2025 extra in op het versterken van de verbinding tussen zorg en veiligheid. In ons lokale netwerk brengen we resultaten en knelpunten systematisch in beeld. We evalueren de samenhang in veiligheid, hulp en ondersteuning en verbeteren en/of borgen de kwaliteit. Cybercriminaliteit Het weerbaarder maken van onze inwoners, ondernemers en gemeentelijke organisatie tegen cybercrime en digitale criminaliteit heeft een hoge prioriteit in 2025.

Omgevingswet Op 1 januari 2025 is de Omgevingswet 1 jaar in werking. Het eerste jaar stond in het teken van wennen, in praktijk brengen van de wet en het aanscherpen van onderdelen en procedures. In 2025 en verder wordt verder ingezet op het opstellen van programma's, onder meer Wonen. Het omzetten van het tijdelijk omgevingsplan naar een gemeente dekkend omgevingsplan dient te zijn afgerond voor 2032.

Verkeer Het vergroten van de verkeersveiligheid in onze gemeente is continu een belangrijk doel. Ook willen we inspelen op groeiende en veranderende behoefte aan mobiliteit als gevolg van ruimtelijke, sociale en economische ontwikkelingen. Beleidsplan In 2025 komt er een nieuw verkeersbeleidsplan voor onze gemeente. In de aanloop hiernaartoe ondertekenen we met andere Brabantse gemeenten een provinciaal plan voor het integraal verbeteren verkeersveiligheid. Kruisingen In 2025 gaan we door met het verkeersplan centrum. De kruising Tramstraat – Kardinaal van Rossumstraat wordt aangepakt. Daarna volgt de kruising Tramstraat – Wilhelminastraat. Verder staan voor 2025 diverse kruisingen en wegen op de planning voor een onderzoek/uitvoering voor een herinrichting en/of onderhoud. Met de gemeente Tilburg zijn we in overleg voor het veiliger maken van de kruising Vierbunderweg-Kanaaldijk. N629 De uitvoering van de N629 stagneert door brekende stikstofdepositie in omliggende natuurgebieden in de gebruiksfase van het nieuw aan te leggen tracé. Op basis van een nieuw verkeermodel, Aeriusberekening, en mogelijk jurisprudentie ontstaan wellicht nieuwe inzichten. Vanuit de besluitvorming van de Provincie ontstaat er in december meer duidelijkheid over de voortgang. Begin 2025 zullen we de verkregen informatie afwegen en wellicht in de besluitvorming 2025 meenemen.

Vanuit de gemeente blijven wij samen met gemeente Oosterhout en de Provincie hard werken aan het gerealiseerd krijgen de N629. Communicatie In het laatste kwartaal van 2024 heeft een onafhankelijk onderzoek plaats naar de externe communicatie van de gemeente Dongen, zoals opgenomen in het coalitieakkoord. De uitkomsten en actiepunten worden in 2025 voor het eerst in de praktijk gebracht. Ambtelijke capaciteit Om alle ambities waar te kunnen maken, moeten we de uitvoeringskracht vergroten van onze gemeentelijke organisatie. Zowel maatschappelijke als wettelijke ontwikkelingen vragen om aanpassing van onze organisatie. We blijven investeren in de ontwikkeling en de ondersteuning van onze drie belangrijke bestuurlijke pijlers zoals we die bij de behandeling van de Kadernota hebben benoemd: wonen, duurzaamheid en sociale basis. 300+ diensten en producten Onze dienstverlening ontwikkelt zich mee met de samenleving en neemt steeds verder toe in veelzijdigheid. In 2025 leveren we meer dan 300 diensten en producten aan onze lokale samenleving.

Van school tot riool, van paspoort tot jeugdzorg, van woningbouw tot energieloket, van gezonde leefstijl tot hulp bij armoede en schuld, van veilig verkeer tot afvalinzameling, van bedrijventerrein tot sportveld, van milieustraat tot sociale zorg, van duurzaam wonen en duurzaam ondernemen tot samen genieten van festiviteiten en mogelijk maken van evenementen ook komend jaar is de interactie groot tussen inwoners, ondernemers, verenigingen, organisaties, partners en gemeente.

Financieel Perspectief 2025-2028 De afgelopen vijf jaar is een gedegen financieel beleid neergezet, waardoor we steeds door konden gaan met investeren in onze gemeente Dongen. We zien schommelingen in de uitkering van het Rijk en vanaf 2026 ontvangen gemeenten fors minder geld. Dat geldt voor vrijwel alle gemeenten. De gemeente Dongen staat er financieel solide voor, waardoor drastische ombuigingen vooralsnog niet nodig zijn. Minder geld vanaf ravijnjaar 2026 vanuit het Rijk, betekent wel dat ook Dongen de komende jaren minder te besteden heeft. Binnen de beschikbare budgetten zijn daarom keuzes gemaakt. In de basis is dit gebeurd binnen de drie grote thema’s die voortkomen uit het coalitieakkoord: de sociale basis, duurzaamheid en circulaire economie, wonen en bouwen. De totale woonlasten voor onze inwoners liggen voor het eerst sinds jaren onder het landelijk gemiddelde. Vanuit onze solide koers kunnen we door blijven gaan met stevig investeren in onze drie lokale kernen Dongen, ’s Gravenmoer en Klein-Dongen-Vaart. Algehele financiële positie In onderstaande tabel is het begrotingssaldo (voor en na mutaties van de reserves) opgenomen. Voor 2025 presenteert het college een positief saldo voor reservemutaties van € 997.000. Doordat (per saldo) een bedrag van € 754.000 wordt toegevoegd aan de reserves, ontstaat een positief begrotingssaldo (na reservemutaties) van € 243.000.

In 2026 slaat het positieve begrotingssaldo om in een enigszins negatief saldo. Dit houdt verband met de ravijnjaren. In 2026 en 2027 is de Algemene Uitkering fors lager dan daarvoor. Voor het Gemeentefonds als geheel gaat het om een daling van ruim € 3 miljard. Op advies van de VNG presenteren we in de voorliggende Programmabegroting het begrotingssaldo waarbij wordt uitgegaan van de lagere Algemene Uitkering. Op die manier wordt (op landelijk niveau) zichtbaar voor welke tekorten Nederlandse gemeenten zich vanaf 2026 gesteld zien. Belangrijkste financiële cijfers

2025

2026

2027

2028

Begrotingssaldo voor reservemutaties

997

-132

682

202

-/- Reservemutaties

754

Begrotingssaldo na reservemutaties

243

-171

675

196

Structurele exploitatieruimte Structurele exploitatieruimte

1,6% 1,6%

0.8% 0,8%

0.6% 0,6%

0,6% 0,6%

Netto schuldquote

112%

124%

133%

Begroting (x € 1.000)

Kengetallen

Tevens is in de tabel opgenomen de ontwikkeling van de solvabiliteit en de netto schuldquote. Ten aanzien van beide kengetallen heeft uw raad twee belangrijke normen vastgesteld. Allereerst is besloten dat de hoogte van de netto schuldquote uiterlijk in 2028 moet zijn afgebouwd tot onder de 130%. Dit doel wordt gerealiseerd. Daarnaast heeft uw raad besloten werk te maken van het verbeteren van de solvabiliteit via een jaarlijkse storting in de algemene reserve van € 0,5 miljoen. Door de positieve Jaarrekeningen zijn de afgelopen jaren extra stortingen gedaan. Op het dieptepunt in 2019 lag de solvabiliteit onder de tien procent, maar inmiddels is die gestegen naar 19,2%. We willen blijven investeren in onze gemeenschap, daardoor is de jaarlijkse storting in de algemene reserve ter verbetering van de solvabiliteit voor 2025 nog opgenomen in de Begroting, maar wordt die vanaf 2026 als ruimtebieder aangeboden ter dekking van de ambities. De ravijnjaren vertroebelen in belangrijke mate de kengetallen in bovenstaande tabel en de opbouw van de financiële positie. Zonder ravijnjaren zou de solvabiliteit in de komende jaren rond de 19% blijven en de netto schuldquote onder de 120%. In paragraaf B is de ontwikkeling van de financiële positie beschouwd in een breder perspectief.

Financieel meerjarenperspectief In de eerste Bestuursrapportage van 2024 (Berap 2024-1) hebben we uw raad geïnformeerd over het actuele meerjaren beeld van de gemeentelijke begroting. Dit beeld was het startpunt voor het opstellen van het nieuwe financieel perspectief in deze Begroting. Hierna is de verhoging van de algemene uitkering uit de Meicirculaire 2024 verwerkt. Uw raad is eerder geïnformeerd over de uitkomsten hiervan. In onderstaande tabel worden per categorie de belangrijkste mutaties weergegeven die in de Begroting zijn verwerkt. Grofweg worden hierbij mutaties met een omvang van meer dan € 50.000 weergegeven en toegelicht. In de programmahoofdstukken worden per thema de mutaties toegelicht. Financieel Perspectief (bedragen x € 1.000)

2025

2026

2027

2028

Perspectief conform Berap 2024-1

1.018

-1.410

-890

Autonome mutaties Meicirculaire 2024

2.068

3.159

3.110

3.092

Autonome ontwikkeling personeelskosten inclusief cao

-780

-996

Indexeringen subsidies en verbonden partijen

-838

-774

-674

-681

Herijking kapitaallasten

315

179

-396

-996

WMO-begeleiding

-155

-73

Indicatie energiekosten

-54

Indexering OZB IMOC 2,2%

154

Begrotingsontwikkeling doelgroepenvervoer

-197

Overige autonome ontwikkelingen

-633

-43

-52

-1

Totaal autonome mutaties

-120

1.319

-822

247

Ruimtevragers Ontwikkeling stevige lokale teams op onderdeel jeugdwet

-300

Eagle Shelter

-68

Bijdrage Stronk

-50

Actualisatie DVO-gemeente Tilburg

-50

-70

-80

-90

Uitbreiding formatie Team VTH – trainee toezicht

-70

Overige ruimtevragers

-824

-466

468

Formatieontwikkelingen

-1.025

-974

-511

-2.388

-1.978

-994

-530

Totaal ruimtevragers Ruimtebieders Bijstelling exploitatiebijdrage De Vennen

116

110

111

Stofkamanalyse

287

Herberekening tarieven riool en afvalstoffen

665

Structureel inboeken onder uitputting BCF

250

Overige ruimtebieders Totaal ruimtebieders Begrotingssaldo na reservemutaties

415

545

418

1.734

1.863

1.737

1.369

243

-171

675

196

Autonome ontwikkelingen In de meerjarenbegroting 2025-2028 zijn diverse autonome ontwikkelingen verwerkt. Dit betreft mutaties waarop we als gemeente niet of nauwelijks invloed kunnen uitoefenen. Het gaat hierbij om: • Meicirculaire 2024: Zoals eerder toegelicht leidt de Meicirculaire 2024 tot een toename van de hoogte van de Algemene Uitkering. Bij de verwerking in de begroting is hierbij rekening gehouden met

•

• •

• • •

toegekende bedragen die reeds in onze begroting verwerkt waren (zoals de extra middelen Jeugdzorg). Sociale lasten personeel, inclusief cao: De personeelslasten zijn bepaald op basis van de actuele inzichten per 1 juli 2024. De stijging wordt veroorzaakt door hogere sociale premies. Daarnaast is een aanname gemaakt voor de te verwachten cao-ontwikkeling. De huidige cao voor gemeenten loopt af op 1 januari 2025. De verwachte cao-ontwikkeling is gebaseerd op het indexcijfer loonvoet publieke sector uit de Meicirculaire. Deze bedraagt voor 2025: 4,4%. Indexering subsidies en verbonden partijen: Subsidiebudgetten en veel contracten (bijvoorbeeld binnen de zorg) stijgen met het landelijk inflatiepercentage. Deze wordt gebaseerd op de Meicirculaire 2024 en bedraagt voor 2025: 2,2%. Hierdoor nemen onze uitgaven aanzienlijk toe. De bijdragen aan de gemeenschappelijke regelingen volgen uit de besluitvorming over de Begroting in het algemeen bestuur van de betreffende regeling. Herijking kapitaallasten: De kapitaallasten zijn herijkt op basis van het bijgestelde investeringsplan 2025-2028. Hierbij is in 2025 gerekend met een rekenrente van 0,75%. De kapitaallasten worden nu gerekend in het jaar na de afgeronde werkzaamheden. Indexering OZB: Zoals aangegeven in de Kadernota wordt bij de vaststelling van het OZB-tarief rekening gehouden met de inflatie.

Dit betekent dat de opbrengst meerjarig stijgt met de inflatie (2,2%). Wel worden voor de verschillende OZB-categorieën verschillende percentages gehanteerd. Zie hiervoor ook de inleiding en paragraaf A Lokale Heffingen. De energiekosten zijn onder de autonome ontwikkelingen opgenomen, de kosten voor de gemeentelijke gebouwen zullen in de aankomende jaren blijven stijgen door de hogere inkoopprijzen van onder andere gas. Hogere cliëntaantallen Hulp-bij-Huishouden: Er is sprake van een aanhoudende vergrijzing, dit leidt tot een stijging van het aantal cliënten. Daarnaast zijn de tarieven geïndexeerd. De DVO met Tilburg zorgt voor een veilige en betrouwbare digitale omgeving. De extra kosten zijn nodig voor licentie, online veiligheid en stijgende prijspeil bij bijvoorbeeld Microsoft.

Ruimtevragers Naast de autonome ontwikkelingen is sprake van beleidsintensiveringen oftewel ruimtevragers. Het kan hier gaan om nieuw beleid, maar doorgaans is sprake van een uitbreiding of het simpelweg duurder worden van bestaand beleid. Dit kan lokaal geïnitieerd zijn, maar even goed kan het gaan om landelijke wetgeving. De belangrijkste ruimtevragers worden hieronder toegelicht: • De ontwikkeling van stevige lokale teams op onderdeel jeugdwet wordt in het leven geroepen om ondersteunende hulp te bieden aan te lokale jeugd. Er is ervoor gekozen om dit als gemeente steeds meer zelf vorm te geven in plaats van dit uit te besteden bij derden. • De Eagle Shelter is al een bestaand initiatief waarbij de werkzaamheden niet meer kunnen worden uitgevoerd binnen bestaand budget. Om het gebruik en de kwaliteit de waarborgen is er extra geld beschikbaar gesteld om mogelijk extra mensen in te zetten bij de Eagle Shelter. • Stichting Stronk is een jeugd werkplaats die kans biedt voor jongeren om gehoord te worden en begeleiding te krijgen. Het groeiende beroep van jongeren op Stronk vraagt om een uitbreiding van het bestaande budget. • Formatie-uitbreiding van de gemeentelijke organisatie: Om de landelijke groei aan gemeentelijke taken en rollen lokaal bij te kunnen benen, is uitbreiding van de personele formatie noodzakelijk.

In totaal is verspreid over de organisatie 14 fte aan extra capaciteit nodig. • De overige ruimtevragers laten in het meerjarenperspectief vanaf 2027 een voordeel zien. Dit betreft het verlagen van bestaande budgetten ter dekking van nieuwe ontwikkelingen. Ruimtebieders Tegenover de ruimtevragers staan ook enkele ruimtebieders: • Afgelopen zomer is geanalyseerd bij welke budgetten wij afgelopen 3 jaar structureel geld hebben overgehouden. Bij deze budgetten is vervolgens een inhoudelijke analyse afgenomen waarbij gekeken is wat de verklaring kan zijn voor de onder uitputting. Na de inhoudelijke beoordeling resteerde een overzicht van budgetten die afgeroomd kunnen worden. • Herberekening tarieven afvalstoffen- en rioolheffing: Bij de afvalstoffen- en rioolheffing is sprake van een gesloten systeem. Middelen die met de heffingen worden opgehaald worden voor dit doel ingezet. Voor de bepaling van de benodigde inkomsten zijn de uitgaven en inkomsten die toegerekend mogen worden aan de rioolheffing geactualiseerd. • Het BTW-compensatiefonds (BCF) is opgericht om BTW weg te nemen bij decentrale overheden. Er is een plafond-bedrag opgenomen in het fonds. Als dit plafond niet wordt bereikt, wordt het resterende bedrag gestort in het gemeente- en provinciefonds. Sinds de invoering van het BCF is er

jaarlijks sprake van een onder uitputting. De provincie heeft in zijn rol als toezichthouder bepaald dat deze structureel in de Begroting mag worden opgenomen. Beoordeling structureel begrotingssaldo Voor de beoordeling van het structurele begrotingssaldo moeten de incidentele baten en lasten worden gecorrigeerd. In onderstaande tabel is het gecorrigeerde saldo weergegeven. Hieruit blijkt dat er sprake is van een structureel sluitende begroting. In 2026 slaat dit om in een negatief begrotingssaldo als gevolg van de daling van de Algemene Uitkering (de ravijnjaren). Structureel begrotingssaldo (x € 1.000)

2025

2026

2027

2028

Begrotingssaldo na reservemutaties

243

-171

675

196

Saldo van incidentele baten en lasten

1.238

251

1.481

668

194

Structureel begrotingssaldo

Inhoudsopgave Begroting in één oogopslag Aan onze gemeenteraad Financieel Perspectief 2025-2028 Inhoudsopgave

3 4 10 14

Beleidsbegroting Leeswijzer Kerngegevens 1. Dongen Leeft! 2. Dongen Zorgt! 3. Veilig Dongen! 4. Dongen Onderneemt! 5. Dongen Dient! Algemene dekkingsmiddelen en overhead Paragraaf A Lokale heffingen Paragraaf B Weerstandsvermogen en risicobeheersing Paragraaf C Onderhoud kapitaalgoederen Paragraaf D Financiering Paragraaf E Bedrijfsvoering Paragraaf F Verbonden partijen Paragraaf G Grondbeleid Paragraaf H Openbaarheid

15 16 17 18 31 46 53 60 71 75 81 88 91 95 100 108 110

Financiële begroting Overzicht van baten en lasten Uiteenzetting van de financiële positie Investeringsplan

111 112 116 120

Bijlagen Bijlage 1: Overzicht van geraamde baten en lasten per taakveld Bijlage 2: Bijlage bij risicoprofiel

124 124 126

Beleidsbegroting

Leeswijzer A. Opbouw van de begroting Deze begroting bestaat uit twee delen en een aantal bijlagen. In deel 1 "Beleidsbegroting" kunt u de programma's en de verplicht voorgeschreven paragrafen lezen. In deel 2 "Financiële begroting" geven we het overzicht weer van baten en lasten, de uiteenzetting van de financiële positie en het investeringsplan. Deze Programmabegroting heeft dezelfde opzet als vorig jaar. Het programmaplan is opgebouwd aan de hand van de vijf pijlers van de toekomstvisie en de overzichten van algemene dekkingsmiddelen en overhead. De vijf pijlers uit onze toekomstvisie zijn: Dongen Leeft, Dongen Zorgt, Veilig Dongen, Dongen Onderneemt en Dongen Dient. Dat zorgt voor herkenbaarheid, uniformiteit en duidelijkheid. Een programma is onderverdeeld in een aantal thema's. Beleidsthema’s De indeling binnen de thema’s is zoals we die bij de programmabegroting 2022-2025 hebben ingezet. U vindt in elk thema antwoord op de vragen: • Wat willen we bereiken? Hierbij is onderscheid gemaakt tussen enerzijds de strategische doelstellingen (het bovenliggende doel binnen een bepaald thema) en anderzijds de beleidsdoelstellingen (de concrete doelstellingen van het beleid binnen een thema). • Welke risico’s kunnen onze doelstellingen in de weg staan? Deze vraag geeft inzicht in de belangrijkste beleidsrisico’s. Daar waar relevant is aangegeven hoe we met deze risico’s omgaan.

• Wat gaan we daarvoor doen? Nieuw is dat we hierbij onderscheid maken tussen reguliere activiteiten, speerpunten voor 2025 en overige ontwikkelingen. • Wat mag het kosten? De kosten zijn onderverdeeld naar taakveld, waarbij de kolom 2025 is gebaseerd op de primitieve begroting. Deze taakvelden zijn landelijk gedefinieerd en voorgeschreven. Daarnaast vindt u in elk thema de relevante beleidsindicatoren. Het hierboven genoemde onderscheid tussen speerpunten en overige ontwikkelingen geeft de mogelijkheid om de voortgang in 2025 op een heldere wijze te monitoren. Van de speerpunten zullen we in de eerste twee bestuursrapportages en ten slotte in de Jaarrekening met een stoplichtenmodel aangeven in hoeverre deze zijn gerealiseerd. Elk programma opent met een infographic en daarna de belangrijkste kerncijfers binnen dat programma. Die kerncijfers zijn ontleend aan ons eigen dashboard dongen.incijfers.nl. We nodigen u uit op deze website te kijken naar meer beschikbare data. Een link via een QR-code is te vinden op de pagina met kerncijfers. Paragrafen Na de beleidsthema’s zijn de (verplicht voorgeschreven) paragrafen opgenomen. Een paragraaf geeft een dwarsdoorsnede van de Begroting vanuit een bepaald perspectief over alle programma's heen. De begroting bevat de volgende paragrafen: A. Lokale heffingen B. Weerstandsvermogen en risicobeheersing C. Onderhoud Kapitaalgoederen D.

Financiering E. Bedrijfsvoering F. Verbonden Partijen G. Grondbeleid H. Openbaarheid

Kerngegevens

DONGEN LEEFT

Scan de QR-code voor meer informatie.

1. Dongen Leeft! Het programma Dongen Leeft! gaat over het brede terrein dat bepaalt hoe het is om in Dongen te leven. Leven gaat dan om het vinden van een duurzame eigen plek om te wonen. De vraag naar woningen is groot. Er wordt volop ingezet om voor de verschillende doelgroepen voor de langere termijn de juiste woningen te realiseren. Maar leven is meer dan wonen alleen. We bouwen aan een gezonde leefomgeving door te investeren in leefbare en sociale wijken en kernen. Een gezonde leefomgeving vraagt ook om een (vitaal) buitengebied met een rijke biodiversiteit, schoon water, een groen landschap met ruimte om te ondernemen en te recreëren. Dongen kent een rijk verenigingsleven. Inwoners zijn lid van sportverenigingen, bezoeken evenementen en gaan naar de bibliotheek. In de basis zijn alle ingrediënten aanwezig om Dongen ook in de toekomst de gemeente te laten zijn waar het prettig duurzaam wonen, werken, leven en verblijven is, maar waar ook onze geschiedenis en herkomst herkenbaar en beleefbaar blijft. Duurzaamheid en klimaat hebben in de afgelopen jaren een belangrijke plaats ingenomen om prettig te kunnen leven en dat geldt zeker ook voor de toekomst. Dongen is dan ook volop aan het verduurzamen. Zonnepanelen worden geplaatst, nieuwe woningen worden aardgasloos gebouwd en bestaande gebouwen worden verduurzaamd waarbij wordt ingezet op het stimuleren van isoleren.

De hoge energiekosten geven hiervoor een extra aanleiding. Met het oog op de klimaatveranderingen zoals droogte, hittestress en hevige regenval zal Dongen investeren om onze leefomgeving leefbaar te houden. “Dongen Leeft!” is vooral een programma waarbinnen kaders worden geschapen en wordt ingespeeld op nieuwe ontwikkelingen in de fysieke leefomgeving. Bij de ontwikkelingen in het maatschappelijk domein wordt (waar mogelijk) gezocht naar andere invullingen en een andere manier van werken. De instandhouding van onze duurzame en leefbare omgeving zien wij als dienstverlening aan onze inwoners. Dit is daarom opgenomen in het programma “Dongen Dient!”.

110 Omgeving Strategische doelstellingen • De openbare ruimte is (verkeers)veilig en (multi)functioneel ingericht. Goede toegankelijkheid, verkeer, bewegen, beleving, ontmoeting en veiligheid komen hier samen. • Er is een woningvoorraad die past bij de omvang, aard en samenstelling van de bevolking. • Het is fijn wonen, werken en verblijven in Dongen. Wat willen we bereiken? Beleidsdoelstellingen • Verkeersveiligheid vergroten door mensgerichte en gedrag beïnvloedende maatregelen. • Bij de inrichting van de openbare ruimte passen we indien mogelijk circulaire economie toe en hebben we aandacht voor groen en biodiversiteit, de inclusieve samenleving, water, duurzaamheid, recreatie en bewegen, gezondheid, tegengaan van hittestress, verkeer, kunst, veiligheid, bewustwording, beheer en ondergrondse infrastructuur. • Onze woningvoorraad brengen we meer in lijn met de demografische opbouw van onze bevolking op basis van de provinciale woningbouwcijfers. De provinciale prognoses hebben we eind 2023 ontvangen en verwerkt in onze plannen. Daarbij is gezocht naar nieuwe inbreidings- en uitbreidingslocaties. • We proberen een gevarieerd aanbod te realiseren voor verschillende doelgroepen.

In de nieuwe woonzorgvisie is conform de afspraken uit de Woondeal een verdeling opgenomen van 30% sociale huur en 40% middeldure huur en/of betaalbare koop (in totaal 70% betaalbaar) en 30% vrije sector. • De inwoners van onze kernen waarderen de leefbaarheid tenminste als ‘ruim voldoende’. We gaan voor een inclusieve samenleving waarin zorg, sport, cultuur en onderwijs voor iedereen toegankelijk zijn. Een gezonde leefomgeving is vanzelfsprekend groen, met voldoende mogelijkheden om deze te gebruiken voor ontmoeting en ontspanning. • Bewoners en ondernemers van het buitengebied krijgen meer duidelijkheid over ontwikkelingsmogelijkheden in diverse deelgebieden waarbij gestreefd wordt naar een gezonde bodem en waterkwaliteit ter bevordering van de biodiversiteit.

Beleidsrisico’s • Bij de ontwikkeling van woningbouwlocaties zijn we afhankelijk van landelijke ontwikkelingen, onder meer de langere doorlooptijd voor de aanleg van nutsvoorzieningen en stijgende bouwkosten. In Dongen hebben we weinig last van beperkingen door stikstof bij de bouw. • Om locaties voor woningbouw geschikt te maken, worden ruimtelijke procedures doorlopen. Bij de ruimtelijke procedures kan gedacht worden aan de volgende procesrisico's: o Vertraging door onverwachte tegenvallers of uitvoeren van eisen voortvloeiend uit diverse weten regelgeving; o Bezwaar en/of beroep procedures; o In het ergste geval geen vaststelling van het omgevingsplan door de raad of vernietiging van het plan na een gerechtelijke procedure. Actief sturen op realisatie van gewenste woningtypes, in een vroeg stadium integraal een ontwikkeling bespreken en aan de voorzijde de goede dialoog voeren, zijn middelen om de risico’s te beperken. • Werken met de Omgevingswet (vanaf 1 januari 2024): o Het omzetten tijdelijk omgevingsplan naar gemeente dekkend omgevingsplan dient voor 2032 afgerond te zijn. o Processen intern en met externe partners zijn nog niet volledig de ingericht en afgestemd; o ICT landelijk niet op orde (gefaseerde invoering); o Vertraging in processen en inhoudelijke onduidelijkheid (eigen maken van en leren werken met de nieuwe wet).

Door gezamenlijk op te trekken met regiogemeenten en ketenpartners, ondersteuning VNG en externe adviseurs proberen we deze risico’s te beperken. • Voor de aanleg van de N629 zijn we afhankelijk van landelijke wet- en regelgeving en beleid van de provincie. Deze factoren bepalen voor een groot deel of er op afzienbare tijd een doorstart kan worden gemaakt met de plannen voor een nieuw tracé N629. Als dit positief uitvalt zullen ook onderzoeken waarvan de houdbaarheid is verstreken opnieuw gedaan moeten worden met eventueel nieuwe consequenties. Wat gaan we daarvoor doen? Belangrijkste reguliere taken • We zorgen voor een inrichting van de openbare ruimte waar wonen, werken, verblijven en verplaatsen in balans naast elkaar kunnen bestaan. Dit doen we door zowel fysieke maatregelen als maatregelen gericht op educatie en gedragsbeïnvloeding/ gezondheid. • We faciliteren gebiedsontwikkeling en voeren planologische procedures uit (van individueel verzoek tot grote uitbreidingslocaties). • We zorgen dat we voldoende bouwgrond beschikbaar hebben voor wonen, werken en verblijven. Het sturen hierop kan door het verwerven en ontwikkelen van gronden maar ook door het opstellen van gebiedsvisies en sturing via planologische procedures.

Speerpunten 2025 • We faciliteren marktpartijen om te komen tot een locatie en voorstel voor het realiseren van flexwoningen. • Ontwikkeling Noorderbunder – Start van de bouw van de woningen in fase 1. • Ontwikkeling Vijf Turven – Het stedenbouwkundig plan is definitief en het planologisch traject is in gang gezet. Overige ontwikkelingen • We geven invulling aan de ambities en opgaven op het gebied van wonen via het programma Wonen. Dit bestaat onder meer uit de volgende bouwstenen: o Op 1 januari 2024 is de Omgevingswet in werking getreden. In 2024 zijn de eerste ervaringen opgedaan met het werken met deze wet. De gemeente heeft tot 1 januari 2032 de tijd om te komen tot een gemeente dekkend omgevingsplan. Dit wordt in fases opgesteld. In 2025 is vaststelling van het eerste deelplan voorzien. In 2025 en verder wordt verder ingezet in op het opstellen van programma’s, onder meer Wonen. In 2025 is het programma Buitengebied afgerond. De uitvoering van het programma Buitengebied (inclusief Vitaal buitengebied) wordt aansluitend verder uitgewerkt.

In 2024 en 2025 wordt in regionaal verband verder gewerkt aan het uitvoeringsprogramma van het ontwikkelingsperspectief Stedelijke regio Tilburg-Breda (SRBT). In 2024 is gewerkt aan onderdelen van dit perspectief onder meer op het gebied van de landelijk gebied en aan de uitvraag voor de dorpenstrategie. De dorpenstrategie zal in 2025 tot stand komen in de vorm van een toolbox. Voor het landelijk gebied is een nieuw project in voorbereiding voor toekomstbestendig landelijk gebied als uitwerking van de Regionale Omgevingsagenda (ROA) Hart van Brabant. o Woningbouwprogramma: Eind 2023 zijn de nieuwe provinciale bevolkingsprognoses bekend geworden. Daaruit blijkt dat er tot 2040 behoefte is aan 2.115 nieuwe woningen in de gemeente Dongen. Dat betekent een forse bouwopgave. Naast de al in voorbereiding zijnde woningbouwlocaties wordt in 2025 verder gewerkt aan het voorbereiden en realiseren van woningbouw. Dit vindt onder meer plaats aan de hand van: o Verder uitwerken/ realiseren van de gemeentelijke uitbreidingslocaties De Vijf Turven en de Noorderbunder. o Het uitwerken/ uitvoeren van vaststelde gebiedsvisies Kloosteromgeving en Glorieux. o Het opstellen van een gebiedsvisie Achter de Vennen o Het opstarten van gebiedsvisie Kanaalzone Noord o Nadere uitwerking uitbreidingslocaties o Het voeren van procedures om woningbouw mogelijk te maken.

o De gemeente gaat via het Stimuleringsfonds Volkshuisvesting Nederland (SVn) de stimuleringslening en de verzilverlening aanbieden. De regelingen zijn bedoeld om woningen te verduurzamen en/of leeftijdsgeschikt te maken. o Op basis van de provinciale bevolkingsprognoses is de woningbouwopgave voor Dongen tot 2040 hoog. De ambitie om flexwoningen te realiseren is hoog. Flexwoningen zouden de mogelijkheid kunnen bieden om in een korter tijdsbestek een tijdelijk betaalbaar woningaanbod te kunnen realiseren. Echter, veel projecten voor flexwonen zijn in financiële zin moeilijk sluitend te krijgen. Er zijn subsidiemogelijkheden waarop een beroep gedaan kan worden, maar daarbij moet rekening gehouden worden met een verplichte cofinanciering door gemeente of ontwikkelende partij. In het najaar van 2024 ontvangt de gemeenteraad een update van het woningbouwprogramma, waaronder de stand van zaken rondom flexwonen. o Nieuwe wetgeving en huisvestingsverordening De rijksoverheid neemt de regie steviger in handen o.a. vanwege de wooncrisis. In 2024 is de Wet betaalbare huur in werking getreden. Verwacht wordt dat de Wet versterking regie volkshuisvesting in 2025 gaat in werking treedt. Vooruitlopend daarop wordt in regionaal verband gewerkt aan de voorbereiding van een huisvestingsverordening. De regiogemeenten vormen samen één woningmarktregio en overal spelen dezelfde problemen.

Volgend deel →

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api.notubiz.nl/document/14600466/1