Bijl1- 24-53 Jaarrekening 2023 Gemeente Dongen

2

Aan de gemeenteraad Hierbij bieden wij u ter vaststelling aan: de jaarrekening 2023. Met de jaarrekening leggen wij verantwoording af over de uitvoering van de begroting 2023 die de titel heeft “Niet sparen, maar helpen”. Deze jaarstukken zijn de tweede uit de bestuursperiode 2002-2026, waarin de Volkspartij Dongen en het CDA Dongen – ’s Gravenmoer met elkaar het college hebben gevormd. Saldo Bij het sluiten van de boeken over 2023 is het resultaat uitgekomen op € 5.569.000. Het is voor het vierde jaar op rij dat we als gemeente Dongen bij de jaarstukken kunnen vaststellen dat we geen geld tekort komen om in de praktijk uitvoering te kunnen geven aan het voorgenomen beleid. Leeswijzer Deze inleiding heeft een opbouw in twee delen. Na een beschrijving van het afgelopen jaar vanuit een breed maatschappelijk perspectief, kijken we in het eerst deel lokaal. Het betreft een samenvatting van voorbeelden van beleid uit de Dongense praktijk. Wat hebben we bestuurlijk gedaan? Wat waren in 2023 de lokale accenten? In het tweede deel komen de bijbehorende financiële gevolgen aan de orde. Daarmee worden de belangrijkste financiële resultaten van de gemeente Dongen voor 2023 op een rij gezet. We sluiten de inleiding af met een analyse van het resultaat. 2023 in vogelvlucht In 2023 was er wereldwijd een mix van uitdagingen, vooruitgang en veranderingen op verschillende gebieden.

Het jaar waarin graaiflatie het woord van het jaar werd en waarin de impact van kunstmatige intelligentie (AI) steeds duidelijker werd. Er waren belangrijke provinciale en landelijke verkiezingen en we zagen leiderschapswisselingen die het nationale en internationale toneel hebben veranderd. De wereldgemeenschap stond en staat voor gemeenschappelijke uitdagingen zoals de nasleep van de coronapandemie, economische herstel en de wereldwijde klimaatverandering. Maar ook de geopolitieke spanningen bleven aanhouden, vooral tussen grootmachten Verenigde Staten, China en Rusland. En ook de oorlogen in Oekraïne en Israël domineerde het nieuws in 2023. Het leidde soms tot spannende confrontaties, maar ook tot nieuwe samenwerkingen en nieuwe kansen. Ontwikkelingen waar wij als gemeente Dongen geen of beperkte invloed op hebben. Maar die wel de blik van onze samenleving verandert en waar wij, direct en op ingrijpende wijze, de effecten van merken. Deel 1: Belangrijkste lokale ontwikkelingen in 2023 Energietoeslag In 2023 werd de Wet Energietoeslag 2023 aangenomen. Dit stelde gemeenten in staat, net als in 2022, om huishoudens op of net boven het sociaal minimum te helpen met de hoge energiekosten. Alhoewel de energierekening lager was dan in 2022, was deze nog steeds een stuk hoger dan voorheen.

Met de energietoeslag hebben we inwoners van Dongen, ’s Gravenmoer en Klein-DongenVaart gericht kunnen helpen om het hoofd boven water te houden. Inwoners met een inkomen tot 120% van de bijstandsnorm ontvingen een energietoeslag van € 800,-. Steunfonds Als gevolg van de (inflatie- en energie) crises hebben we financiële ruimte gecreëerd om snel, flexibel, daadkrachtig en met maatwerk hulp te kunnen bieden aan onze lokale samenleving. Uit dit zogeheten steunfonds hebben we onder andere subsidies verstrekt aan verenigingen en stichtingen voor verduurzamingsmaatregelen, ontvingen inwoners met een inkomen vanaf 120% tot 140% van de bijstandsnorm op aanvraag een energiebijdrage van € 600, en zijn er vouchers voor energieadvies voor ondernemers beschikbaar gesteld. Lokale heffingen Ondanks de stijgende kosten zijn we, mede door de maatregelen uit het steunfonds, in 2023 in staat gebleken de afvalstoffenheffing en de rioolheffing gelijk te houden. Bij de onroerendezaakbelasting (OZB) was in 2023 sprake van een kleine stijging. Uit de vergelijking van de Coelo-Atlas blijkt dat de bruto woonlasten in Dongen in 2023 voor een gemiddeld meerpersoonshuishouden € 34 hoger liggen

dan gemiddeld in Nederland (in 2022: € 54). De inspanningen van het college om de OZB in Dongen meer in lijn te brengen met het landelijk gemiddelde werpt zijn vruchten af. Cultuurhuis In oktober 2023 werd er een nieuw uitvoerings- en samenwerkingsplan opgesteld voor de Cammeleur, het zogeheten Cultuurhuis. In het Cultuurhuis gaan stichting Donckhuys, het Kunstpodium en Theek5 samenwerken om kunst en cultuur in de gemeente Dongen te versterken. De gemeenteraad heeft hiervoor een subsidie van € 180.000,- beschikbaar gesteld. Daarnaast wordt geïnvesteerd in het aanbieden van cursussen op het gebied van kunst en cultuur. Daarmee komt voor de inwoners van Dongen een ruimere mogelijkheid om kunst en cultuur te beleven. IKC Anspach Ondanks de stijging van materiaalkosten als gevolg van de oorlog in Oekraïne en de stijging van lonen en honoraria is de nieuwbouw van IKC Anspach gestart in 2023. Voor de zomer van 2024 moeten de bouwwerkzaamheden klaar zijn zodat de leerlingen aan het begin van het schooljaar in het nieuwe gebouw kunnen beginnen. Naast IKC Anspach is in 2023 de locatie van de voormalige basisschool De Noorderpoort aangewezen als locatie voor de nieuw te bouwen IKC De Biezenkring en is het pand van de voormalige basisschool De Noorderpoort gesloopt.

Nieuwe inkoop Jeugd en Wmo Per 1 januari 2023 is de nieuwe inkoopsystematiek voor zowel ‘jeugd’ als ‘Wmo’ (Wmo begeleiding) van start gegaan. De eerste helft van het jaar leidde dit tot de nodige implementatievraagstukken bij zowel gemeenten als aanbieders. Voor de nieuwe inkoop binnen het sociaal domein geldt wel dat we binnen de regio nog bezig zijn met het realiseren van effectieve sturingsinformatie. Ontwikkeling Dorpsteam Het Programma van Eisen Dorpsteam is begin 2023 vastgesteld. Kernpartners zijn, in regelmatige afstemming met de gemeente, aan de slag gegaan met een Plan van Aanpak inclusief begroting. Hervormingsagenda Jeugd De landelijke Hervormingsagenda Jeugd is definitief vastgesteld in juni 2023. Deze bevat een groot pakket afspraken en opgaven om de jeugdzorg te verbeteren en financieel verantwoord te houden. Tevens komt er een aanpassing van de Jeugdwet (2024), waardoor duidelijker wordt waarvoor (en waarvoor niet) kinderen en ouders jeugdhulp van de gemeente kunnen krijgen. Deze ontwikkeling wordt zowel lokaal als regionaal nauw gevolgd zodat we tijdig tot de juiste vervolgstappen kunnen overgaan. Woningbouwontwikkelingen Voor heel Nederland ligt er een forse opgave als het gaat om woningbouw. Dongen heeft daarin een eigen opgave te vervullen. Daarvoor zijn ook in 2023 stappen gezet. Onder andere binnen de inbreidingslocaties Achttien81 (aan de St.

Josephstraat) en Heuveleind (aan de Planetenstraat e.o.) is de bouw van grondgebonden en gestapelde woningen van start gegaan. Ook is gestart met het transformeren van een voormalig kantoorgebouw aan de Middellaan tot appartementen. Voor de locatie Noorderbunder (aan de Noorderlaan) is het bestemmingsplan vastgesteld en is een selectieprocedure voor een ontwikkelende partij gestart. Voor de locatie De Vijf Turven (nabij de Waspikse weg e.o.) is een uitgangspuntennotitie vastgesteld en wordt gewerkt aan een stedenbouwkundig plan en zijn er in het centrum ontwikkelingen gaande op de locatie van het oude postkantoor. Woonzorgvisie In december 2023 is de woonzorgvisie vastgesteld. Daarmee is het beleid geactualiseerd op het gebied van wonen. Ook de afspraken van de Woondeal én de uitkomsten van het woningbehoefteonderzoek zijn in de woonzorgvisie meegenomen. Daarnaast is samen met zorgpartijen en corporaties is door de Hart van Brabant gemeenten gewerkt aan een regionale woonzorgvisie, met de focus op specifieke doelgroepen. Deze regionale woonzorgvisie is in een afrondende fase en wordt medio 2024 ter besluitvorming voorgelegd aan de gemeenteraden. Het document vormt met de eerder vastgestelde lokale woonzorgvisie de basis voor het woonzorgbeleid in de gemeente Dongen. 5

Omgevingswet In 2023 is de Omgevingsvisie Ruimte voor Dongen vastgesteld. Er is een handboek vastgesteld voor het wijzigen van het omgevingsplan en opdracht verstrekt voor het opstellen van een eerste deel van het omgevingsplan (aanvang 2024). Realisatie van N629 De provincie Brabant besloot begin 2023 de realisatie van de N629 vanwege te hoge stikstofdepositie te pauzeren. Op aandringen van gemeente Dongen en gemeente Oosterhout, is de provincie in september gestart met een initiatief dat zorgt dat er een besluit wordt voorbereid over het vervolgproject N629, (besluit voorzien in 2024), een plan op opgesteld wordt voor noodzakelijk onderhoud van de huidige N629 (de Heistraat) en inzicht wordt gegeven in welke korte termijnmaatregelen uitgevoerd kunnen of moeten worden. Duurzaamheid Met de uitvoering van de Regionale Energie en Klimaat Strategie (REKS) hebben we stappen gezet in de opgave voor energiebesparing en energieopwekking. Het plan van aanpak is in 2023 geactualiseerd en geëvalueerd. We hebben onze Regionale Structuur Warmte 2.0 bijgewerkt. Dit betekent dat we een verdiepend warmtebronnenonderzoek hebben uitgevoerd. Warmtenetten, aquathermie en geothermie gaan we verder onderzoeken als potentiële warmtebronnen. De ontwikkelingen van het Amernet worden hierbij meegenomen.

Daarnaast is in het vierde kwartaal Energieklus van start gegaan en de eerste woningen zijn direct aangepakt met kleine energiebesparende maatregelen. In totaal wordt Energieklus bij 600 woningen uitgevoerd. Het proces loopt door in 2024. Publiek Ontwikkelbedrijf (POB) De besluitvorming voor de toetreding van onze gemeente tot het op te richten Publiek Ontwikkelbedrijf (POB) is afgerond. Op 13 juli is het POB opgericht. Het overdrachtsdocument vanuit de REKS is aangeboden aan het POB dat verder gaat met grootschalige opwek in energiehubs. Transitievisie warmte (TVW) In de uitvoering van de Transitievisie Warmte hebben we in 2023 maandelijks bijeenkomsten gehad met het buurtteam Duurzaam ’s Gravenmoer. Er is een duurzaamheidsmarkt en een duurzaamheidsweek met inspiratiesessies georganiseerd. Er zijn 25 (gratis) Woon Duurzaam Adviezen uitgebracht waarbij op maat een energiescan is uitgevoerd bij door bewoners aangemelde koopwoningen. De resultaten hebben we meegenomen in de vervolgaanpak voor het verduurzamen en isoleren van woningen. Het uiteindelijke doel daarbij is het aardgasvrij (ready) zijn van de pilotwijk 's Gravenmoer. Dat hebben we met zorg voor de natuur gedaan, waarbij we rekening hebben gehouden met de Wet natuurbescherming.

Voor 's Gravenmoer en gemeentebreed bereiden we op dit moment een collectieve inkoopactie gericht op het aanbrengen van isolatiemaatregelen voor. Dit gaan we doen met de middelen die we hebben ontvangen vanuit het Nationaal Isolatie Programma. (NIP). Hier gaan we in 2024 mee verder. Afval In 2023 is er 129 kg restafval per inwoner ingezameld. Vergeleken met een jaar eerder (132 kg) is dat een lichte daling. De landelijke doelstelling van 100 kg blijft met het huidige beleid buiten bereik. De zuiverheid van PMD is weer terug op het niveau van voor 2022 en voldoet aan de norm van 75%. Communicatie De afgelopen jaren zijn wij op zoek gegaan naar het Dongens DNA, naar het antwoord op de vraag Waarom Dongen? Op basis van de kernwaarden vindingrijk, initiatief, warm en goed voor elkaar positioneren wij gemeente Dongen als het warme hart van Brabant, een dorp vol initiatief en creativiteit. Hiervoor hebben wij in 2023 een visuele en tekstuele vertaling laten maken in de vorm van een corporate story en beeldmerk: Dongen Verbindt. Dit concept gebruikt het woord ‘verbinding’ als metafoor. In 2023 zijn we ook aan de slag gegaan met een nieuwe huisstijl. Na het ontwikkelen van een corporate story en een beeldconcept bleek de huidige uitstraling van onze middelen niet meer te passen bij onze identiteit: ons Dongens DNA. Een eenduidige en professionele huisstijl zorgt voor 6

verbinding en herkenbaarheid. Voor een juiste toepassing is de huisstijl vastgelegd in een huisstijlhandboek. In 2024 wordt de huisstijl gefaseerd geïmplementeerd. Veiligheid Samen met alle betrokken partners is er uitvoering gegeven aan het Integraal Veiligheidsbeleid met de speerpunten overlast, jeugd, ondermijning, digitale veiligheid en zorg en veiligheid. Er is veel ingezet op preventie. Bijvoorbeeld door het organiseren van een veiligheidsmarkt, het project Boef in de wijk en voorlichtingsbijeenkomsten voor ouderen (voorkomen babbeltrucs, bankhelpdeskfraude etc.). Noodopvanglocatie aan De Nestel In december 2023 heeft het college besloten om een noodopvang voor asielzoekers te gaan opzetten die zo snel als mogelijk in 2024 zou moeten openen. Een projectgroep is direct aan de slag gegaan met onder andere een locatieonderzoek, het vergunningentraject en de voorbereidingen om te komen tot de opbouw van een opvanglocatie. Gemeentelijke organisatie In 2023 hebben we na 8,5 jaar afscheid genomen van burgmeester Marina Starmans. Zij is op 26 september 2023 geïnstalleerd als nieuwe burgemeester van Etten-Leur. De sollicitatieprocedure voor een nieuwe burgemeester is opgestart. De druk op de arbeidsmarkt was in 2023 onverminderd groot.

Om onze positie op de arbeidsmarkt te verbeteren hebben we vanuit de werkgeversvisie een aantal projecten opgestart aan de hand van de thema’s werving & selectie, externe inhuur & flexibele schil, waarderen & belonen en ontwikkeling & mobiliteit. Deze projecten lopen in 2024 door. En verder is er gewerkt aan het thema duurzaamheid binnen onze inkopen en aanbestedingen. Zo zijn we de pilot duurzaam harsfalt gestart. Er is een nieuw asfaltmengsel ontwikkeld wat een sterke CO2-reductie laat zien ten opzichte van gewoon asfalt. Het mengsel gedraagt zich in de testomgeving hetzelfde als conventioneel asfalt mengsels. Het is nu van belang dat deze nieuwe verharding soort in de praktijk getest wordt en hiervoor is gekozen voor de parallelweg van de Gemeenteweg. Ook zijn er in 2023 twee belangrijke applicaties vervangen. Het programma voor vergunningverlening in het ruimtelijk domein (ter voorbereiding op de invoering van de omgevingswet) en het zaaksysteem. Daarnaast is in 2023 gestart met de uitrol van eDiensten: digitale formulieren voor burgerzaken die het verwerken van standaard producten en diensten (zoals een verhuizing) gemakkelijker maakt. We hebben als gemeente Dongen bovendien onze eerste drie algoritmes gepubliceerd in het algoritme register.

Vacatures Deze hoge druk op de arbeidsmarkt heeft niet alleen zijn weerslag op de vaste medewerkers gehad, ook de inhuurmarkt heeft daarmee nog altijd te kampen. Gevolgen zijn oplopende tarieven vanwege de hoge vraag en lange tijd die nodig is om inhuurkrachten te vinden. Het aantal moeilijk in te vullen vacatures bleef voor gemeente Dongen beperkt. Op het gebied van burgerzaken en financiën bleef invulling lastig, de overige vacatures konden goed ingevuld worden. Het verloop in de organisatie blijft hoog. In 2023 hebben we 30 nieuwe collega’s mogen verwelkomen en zijn er 56 medewerkers als inhuurkracht aan onze organisatie verbonden geweest. In totaal bestond de begrote formatie in 2023 uit (afgerond) 194 fte verdeeld over 220 personen. Deel 2: Financiële resultaten In de tabel op de volgende pagina worden de belangrijkste financiële cijfers uit de jaarrekening vergeleken met de begroting 2023. Voor het vierde jaar op rij is er sprake van een positief exploitatiesaldo. Het jaar 2023 is in financiële zin afgesloten met een positief exploitatiesaldo na reservemutaties: € 5.569.000.

7

Belangrijkste financiële cijfers

Begroting 2023

Jaarrekening 2023

Exploitatiesaldo voor reservemutaties (x € 1.000)

-30

4.847

-/- Reservemutaties (x € 1.000)

-162

-722

132

5.569

Exploitatiesaldo na reservemutaties

132

5.569

+ Saldo van incidentele baten en lasten

773

-1.246

+ Correctie kapitaallasten

-140

-

Structureel exploitatiesaldo

765

4.323

Exploitatiesaldo

Exploitatiesaldo na reservemutaties (x € 1.000) Structureel exploitatiesaldo

Kengetallen Structurele exploitatieruimte

1,1%

5,5%

Solvabiliteit

13,3%

19,8%

Netto schuldquote gecorrigeerd

123%

61%

Exploitatieresultaat De primitieve begroting over 2023 – na verwerking van de amendementen uit de raadsbehandeling van de begroting – sloot af met een positief resultaat van € 132.000. Het daadwerkelijke exploitatiesaldo na reservemutaties is uitgekomen op € 5.569.000. Voor een toelichting op de afwijking wordt verwezen naar de volgende pagina’s (Analyse resultaat). Ook het structurele exploitatiesaldo is beter uitgekomen dan verwacht, namelijk op € 4.323.000. Het structurele exploitatiesaldo is het saldo waarbij incidentele baten en lasten zijn gecorrigeerd. Dit zijn baten en lasten die tijdelijk van aard zijn. Dit betekent overigens niet dat het resultaat zelf structureel van aard is. Zoals blijkt uit de toelichting op de volgende pagina’s wordt het resultaat vrijwel volledig verklaard doordat (structurele) lasten incidenteel lager uitvallen of doordat (structurele) baten incidenteel hoger uitvallen. Dit soort incidentele afwijkingen van structurele baten of lasten worden niet gecorrigeerd in het structurele exploitatieresultaat. Kengetallen De belangrijkste financiële kengetallen zijn ook verbeterd ten opzichte van de begroting. Het positievere exploitatieresultaat werkt door in de structurele exploitatieruimte. De solvabiliteit is fors beter dan bij begroting en komt in de buurt van de kritische grens van 20%: op 19,8%.

Dit komt omdat het eigen vermogen sinds het opstellen van de begroting 2023 is gegroeid met het exploitatiesaldo over 2022 en ook het positieve resultaat over 2023 reeds bij het eigen vermogen is gerekend (het besluit hiertoe is opgenomen in het raadsvoorstel). De netto schuldquote is substantieel lager uitgekomen, op 61%. Dit was voor een deel al voorzien in het Najaarspakket 2023 (aanbieding Programmabegroting 2024). In het najaarspakket was de schuldquote reeds neerwaarts bijgesteld van 123% naar 75%. De daling is voor een groot deel het gevolg van de sterk toegenomen baten. De verklaring hiervoor is drieledig. Enerzijds zijn de baten hoger uitgevallen door verhoging van de rijksuitkeringen (algemene uitkering en tijdelijke, specifieke uitkeringen). Ook werken de positieve exploitatieresultaten over 2022 en 2023 door in een lagere schuldquote. Ten slotte leidt de vertraging in de uitvoering van investeringsprojecten (met name onderwijshuisvesting) tot een lagere liquiditeitsbehoefte. Reeds geleend geld staat daarom op de bankrekening van de gemeente en telt daarmee niet mee voor de schuldquote. Toelichting exploitatiesaldo op hoofdlijnen Het fors positieve resultaat over 2023 liet zich in de eerdere Bestuursrapportages reeds aankondigen.

Het verwachte, positieve resultaat uit de geamendeerde begroting van € 132.000 was in de meest recente Bestuursrapportage (Berap 2023-3) reeds verhoogd naar € 1,9 miljoen. Bij de jaarrekening wordt zoals gebruikelijk een volledig beeld opgemaakt en is het resultaat nog hoger uitgevallen. In 8

onderstaande tabel is de opbouw van jaarrekeningresultaat op hoofdlijnen weergegeven ten opzichte van de derde Bestuursrapportage. Saldo jaarrekening 2023 (bedragen x € 1.000) Tussentijdse resultaten conform onderstaande bestuursrapportages: Saldo in primitieve begroting 2023 (na amendering gemeenteraad) Saldo na Bestuursrapportage 2023-1 Saldo na Bestuursrapportage 2023-2 Saldo na Bestuursrapportage 2023-3

132 7 818 1.891

1. Mutaties bij jaarafsluiting - Winstneming Tichelrijt Zuid en Beljaart en verkoop overige gronden - Onderschrijding personeelsbudget, inclusief inhuur - Overschrijding externe inhuur - Actualisatie voorziening verlofsparen - Actualisatie voorziening dubieuze debiteuren - Voordelig resultaat Oekraïense vluchtelingen - Hogere terugvorderingen - Dubbele afschrijving Anspach

346 2.442 -2.019 -145 -97 1.602 162 165

2. Mutaties op basis van nieuwe informatie - Effect decembercirculaire 2023 - Verstrekken energietoeslag 2023 - Hogere lasten peuteropvang - Meer uitgaven Jeugd (op basis van laatste prognose HvB Jeugd)

1280 -788 -64 -265

3. Diverse budgetafwijkingen - Niet-bestede middelen mantelzorgbonnen - Voordeel uitgaven Statushouders - Voordeel Wmo voorzieningen - Lagere uitgaven armoede - Steunfonds niet volledig uitgegeven - Vertraging uitvoering project exploitatievergunningen - Hogere opbrengst OZB en vervolgingskosten - Lagere opbrengst toeristenbelasting - Lagere kosten duurzaamheid - Hogere bijdrage combinatiefunctionaris - Hogere legesopbrengsten bouwvergunningen - Lagere rentelasten - Hogere renteopbrengsten schatkistbankieren - Diverse afwijkingen

37 53 65 43 55 53 94 -102 46 149 184 142 163 77

Totaal mutaties na Berap-3

3.678

Saldo Jaarrekening 2023

5.569

Analyse resultaat Voor een verklaring van de verbetering van het resultaat sinds Berap-3 kan grofweg onderscheid worden gemaakt in drie categorieën. Voor een aantal posten in de begroting is het gebruikelijk dat één keer per jaar, bij de jaarrekening, het beeld wordt opgemaakt. Het gaat hierbij bijvoorbeeld om de actualisatie van de voorzieningen of het bepalen van de winst- of verliesnemingen bij de grondexploitaties. Deze eindejaarsposten hebben bijgedragen aan een positief resultaat. Daarnaast is in een aantal gevallen sprake van informatie die nog niet bekend was bij opstelling van de derde Bestuursrapportage. Ten slotte is sprake van diverse verschillende budgetafwijkingen op budgetten 9

die zich door een grillig verloop van de uitgaven gedurende het jaar lastig laten voorspellen. Voor het overgrote deel van de mutaties geldt dat deze incidenteel van aard zijn. 1. Mutaties bij jaarafsluiting Het is gebruikelijk dat bij de jaarafsluiting de stand ten aanzien van een aantal posten wordt opgemaakt. Het gaat hierbij bijvoorbeeld om de winstnemingen in grondexploitaties en het bepalen van de benodigde toevoeging aan de voorzieningen, zoals de voorziening Algemene pensioenwet politieke ambtsdragers (APPA), de voorziening dubieuze debiteuren en de voorziening verlofsparen. Dit soort bijstellingen vinden niet gedurende het jaar plaats. Ook rondom het personeelsbudget geldt dat pas bij de jaarafsluiting een volledig beeld kan worden bepaald. Tussentijds zijn er uiteraard wel inzichten; de jaarrekening is echter het moment om integraal het resultaat te bepalen. Het bepalen van het effect van dit soort posten bij de jaarafsluiting zorgt er jaarlijks voor dat er grote mutaties kunnen zijn tussen het resultaat bij Berap-3 en het resultaat bij jaarrekening. Op de onderschrijding van het personeelsbudget gaan we in de paragraaf E (Bedrijfsvoering) nader in. 2. Nieuwe informatie Na het opstellen van Berap-3 (met als peildatum 1 oktober) is, zoals gebruikelijk, nieuwe informatie binnengekomen over de uitputting van budgetten.

Denk hierbij aan het verschijnen van de decembercirculaire van het gemeentefonds en de (concept) jaarcijfers jeugdzorg die begin 2024 zijn ontvangen. De Decembercirculaire 2023 bevatte onder meer de rijkscompensatie voor het verstrekken van de energietoeslag in 2023. 3. Diverse budgetafwijkingen Veel van de gemeentelijke uitgaven laten zich goed voorspellen. Deze zijn gelijkmatig in omvang over de maanden in het jaar. De afwijkingen zijn zelfs van jaar tot jaar beperkt. Een deel van de begroting is echter grillig, waarbij de daadwerkelijke uitputting grote afwijkingen kan laten zien door relatief kleine en onvoorziene gebeurtenissen. Deze afwijkingen kennen diverse redenen, maar leiden in 2023 per saldo tot een bijdrage aan het positieve resultaat. Hierbij valt te denken aan een groot deel van de kosten in het sociaal domein. Hoewel er tijdens de Bestuursrapportages een zo goed mogelijk beeld wordt geschetst, blijven het open-einde-regelingen waarbij de voorspellende waarde van tussentijdse indicaties niet altijd op voorhand is verzekerd. Voor een onderbouwing per thema wordt verwezen naar de beleidsverantwoording in de verschillende programma’s. Hierbij wordt middels een I (incidenteel) of S (structureel) aangegeven of een mutatie incidenteel of structureel van aard is.

Tot slot 2023 is een roerig jaar geweest door tal van wereldwijde en nationale ontwikkelingen die de komende jaren aan zullen houden. En ook voor onze inwoners, ondernemers, vrijwilligers, verenigingen, organisaties, partners, medewerkers in de gemeentelijke organisatie is er nog steeds sprake van bijzondere omstandigheden. Er wordt een grote mate van daadkracht, flexibiliteit en solidariteit gevraagd van zowel het college als de raad. In dat perspectief is het extra belangrijk om bij deze jaarstukken te kunnen vaststellen dat de positieve financiële resultaten uit de voorgaande jaren zich ook in 2023 voortzetten. Door goed samen te werken kunnen we blijven investeren in onze kernen Dongen, ’s Gravenmoer en Klein-Dongen-Vaart.

Hoogachtend, Burgemeester en wethouders van Dongen, Namens dezen, De secretaris, Dr. G.W. Goedmakers

De burgemeester, Ir. J.C. Slagboom

10

Leeswijzer In dit eerste algemene gedeelte krijgt u een totaalbeeld van de jaarrekening. Dit doen we in de eerste plaats door u mee te nemen in de structuur: Waar kunt u wat vinden? Verder geven we een samenvattend beeld van de behaalde resultaten en het financiële resultaat. Daarnaast zijn enkele kerngegevens over onze gemeente opgenomen. Jaarverslag: de beleidsverantwoording In dit deel komen de resultaten op de programma’s en thema’s aan de orde. We geven inzicht in de resultaten aan de hand van de vragen: • “Wat wilden we bereiken?” – een opsomming van de beoogde effecten. • “Wat hebben we bereikt?” – een toelichting op hetgeen dat we hebben bereikt in 2023. Voor zover mogelijk wordt hier gebruik gemaakt van de resultaten op de indicatoren. De indicatoren zijn aangepast aan de meest recente cijfers. Door beschikbaarheid van gegevens zijn dit niet in alle gevallen gegevens uit 2023, maar van eerdere jaren. • “Wat hebben we daarvoor gedaan?” – een overzicht van de meest relevante prestaties die hebben bijgedragen aan het bereiken van de resultaten. • “Hebben de beleidsrisico’s onze doelstellingen in de weg gestaan?” – in de programmabegroting 2022 zijn voor het eerst beleidsrisico’s benoemd. In deze jaarrekening kijken we terug in hoeverre deze risico’s zich hebben voorgedaan en hoe we daarmee zijn omgegaan.

• “Wat heeft het gekost?” – inzicht in de lasten en baten per thema waarbij onderscheid wordt gemaakt tussen de primitieve begroting, de laatste begrotingswijziging (zijnde Berap 2023-3) en de stand na opmaken van de jaarrekening. Hierbij worden de budgetten per thema onderverdeeld naar taakvelden. Dit is conform de indeling in de programmabegroting 2023. De afwijkingen worden toegelicht op het totaal van baten dan wel lasten per thema. In de beleidsverantwoording is één wijzigingen doorgevoerd. Ten eerste is in de Programmabegroting 2023 als pilot in een tweetal thema’s gewerkt met smarte doelstellingen en resultaten. Dit is gedaan bij de thema’s Beheer en Onderhoud (530) en Afval (540). In dit jaarverslag vindt u de resultaten op de gestelde doelstellingen. Paragrafen In dit deel zijn de verplichte paragrafen opgenomen. Deze geven een toelichting op de bedrijfsvoering en verdere informatie over onder andere financiële aspecten, risico’s en verbonden partijen. Jaarrekening Dit deel bevat de gemeentelijke jaarrekening over 2023. Dit is enerzijds de balans en de toelichting op de balans, en anderzijds de programmarekening en de toelichting daarop. Legenda • In de financiële overzichten duiden we de verschillen met een minteken voor een nadeel en “blanco” voor een voordeel. o Nadeel: een verhoging van de lasten of een verlaging van de baten.

o Voordeel: een verlaging van de lasten of een verhoging van de baten. • Bedragen in de tabellen en grafieken worden, tenzij anders aangegeven, vermeld afgerond in duizenden euro’s. Optellingen kunnen marginaal afwijken door de afrondingen. • Mutaties kleiner dan € 10.000 worden niet toegelicht. • Bij de begrotingscijfers is zowel de primitieve begroting als de begrotingsstand na wijziging Berap 2023-3 opgenomen. Afwijkingen worden gepresenteerd ten opzichte van de laatste begrotingswijziging. Kerngegevens Op 1 januari 2023 had de gemeente Dongen 27.207 inwoners en op 1 januari 2024 had de gemeente Dongen 27.096 inwoners. De gemeente Dongen had in 2023 een oppervlakte van 2.974 hectare.

11

Uitgangspunten • In de jaarstukken worden alle baten en lasten verantwoord, waardoor wordt voorkomen dat onderdelen van de organisatie in de uitvoering van de activiteiten alleen op saldi sturen. Het saldo van baten en lasten vormt het exploitatieresultaat. • De balans verschaft informatie over de samenstelling van bezittingen en schulden aan het eind van het jaar. In de toelichting op de balans wordt ingegaan op de ontwikkeling van de diverse balansposten en er wordt aandacht besteed aan de waarderingsgrondslagen. Met name vermogensbestanddelen, zoals reserves en voorzieningen, worden uitgebreid toegelicht. • Het saldo van lasten en baten vormt het exploitatieresultaat voor bestemming. De mutaties met reserves betreffen toevoegingen of onttrekkingen aan bestemmingsreserves. Exploitatieresultaat en mutaties met reserves bepalen het eindresultaat van de gemeenterekening na bestemming. • De programmaverantwoording is ingedeeld in de volgorde van de gemeentelijke programma’s, die ook herkenbaar zijn in de toekomstvisie en het bestuursakkoord. • Het eindresultaat is, conform het Besluit Begroting en Verantwoording (BBV), afzonderlijk opgenomen op de balans per ultimo van het dienstjaar. Nadat de jaarstukken zijn vastgesteld, wordt aan de gemeenteraad een voorstel gedaan over de bestemming van het resultaat.

12

Inhoudsopgave Jaarverslag 2023 .................................................................................................................................. 14 Programma's ...................................................................................................................................... 15 1. Dongen leeft ............................................................................................................................... 16 2. Dongen zorgt .............................................................................................................................. 32 3. Veilig Dongen ............................................................................................................................. 49 4. Dongen onderneemt ................................................................................................................... 53 5. Dongen dient .............................................................................................................................. 59 Algemene dekkingsmiddelen en overhead .................................................................................... 71 Paragrafen ......................................................................................................................................... 76 A.

Lokale heffingen ......................................................................................................................... 77 B. Weerstandsvermogen en risicobeheersing ............................................................................... 79 C. Onderhoud kapitaalgoederen .................................................................................................... 86 D. Financiering ............................................................................................................................... 88 E. Bedrijfsvoering ........................................................................................................................... 92 F. Verbonden partijen ..................................................................................................................... 99 G. Grondbeleid ............................................................................................................................. 103 H. Openbaarheid………………………………………………………………………………………...107 Jaarrekening 2023 ............................................................................................................................. 109 Grondslagen voor waardering en resultaatbepaling ....................................................................

110 Balans ........................................................................................................................................... 115 Toelichting op de balans .............................................................................................................. 117 Specificatie reserves .................................................................................................................... 124 Specificatie voorzieningen ............................................................................................................ 127 Incidentele baten en lasten .......................................................................................................... 129 Begrotingsrechtmatigheid ............................................................................................................. 131 Rechtmatigheidsverantwoording .................................................................................................. 133 Investeringskredieten ................................................................................................................... 134 Overzicht van baten en lasten 2023 ............................................................................................. 137 Wet normering bezoldiging topfunctionarissen ............................................................................

141 Overige gegevens .............................................................................................................................. 142 Bijlage 1: SiSa 2023 ........................................................................................................................... 143 Bijlage 2: Overzicht van baten en lasten per taakveld................................................................... 152 Bijlage 3: Risicoprofiel ...................................................................................................................... 154 Bijlage 4: Overzicht aanbevelingen rekenkamer……………..…………………………………….… 158 13

Jaarverslag 2023

14

Programma's

15

1. Dongen Leeft! Dongen Leeft! gaat over het brede terrein dat bepaalt hoe het is om in Dongen te leven. Leven gaat dan om het vinden van een duurzame eigen plek om te wonen. Maar leven is meer dan wonen. We bouwen aan een gezonde leefomgeving door te investeren in leefbare en sociale wijken en kernen. Duurzaamheid en klimaat heeft een belangrijke plaats ingenomen om prettig te kunnen leven, ook in de toekomst. Dongen is dan ook volop aan het verduurzamen. Zonnepanelen worden geplaatst, nieuwe woningen worden aardgasloos gebouwd en de bestaande gebouwde omgeving wordt verduurzaamd waarbij wordt ingezet op het stimuleren van isoleren. De hoge energiekosten geven hiervoor een extra aanleiding. Met het oog op de klimaatveranderingen zoals droogte, hittestress en hevige regenval zal Dongen investeren om onze omgeving leefbaar te houden. Dongen kent een rijk verenigingsleven. Inwoners zijn lid van sportverenigingen, bezoeken evenementen en gaan naar de bibliotheek. In de basis zijn alle ingrediënten aanwezig om Dongen ook in de toekomst de gemeente te laten zijn waar het prettig duurzaam wonen, werken, leven en verblijven is, maar waar ook onze geschiedenis en herkomst beleefbaar blijft. Dongen Leeft is vooral een programma waarbinnen kaders worden geschapen en wordt ingespeeld op nieuwe ontwikkelingen.

Bij de ontwikkelingen in het maatschappelijk domein wordt (waar mogelijk) gezocht naar andere invullingen en een andere manier van werken. De instandhouding van onze duurzame en leefbare omgeving zien wij als dienstverlening aan onze inwoners. Dit is daarom opgenomen in het programma Dongen Dient.

110 Omgeving Strategische doelstellingen • De openbare ruimte is (verkeers)veilig en (multi)functioneel ingericht. Goede toegankelijkheid, verkeer, bewegen, beleving, ontmoeting en veiligheid komen hier samen. • Er is een bij de omvang, aard en samenstelling van de bevolking passende woningvoorraad. • Het is fijn wonen, werken en verblijven in Dongen. Wat hebben we bereikt? • De woningvoorraad bleef in 2023 nagenoeg gelijk.

•

Wat hebben we daarvoor gedaan? • Per saldo zijn er 5 woningen aan de woningvoorraad toegevoegd. In 2023 zijn 44 nieuwe woningen gereed gemeld volgens de Basisregistratie Adressen en Gebouwen (BAG), maar er zijn ook 39 woningen verdwenen, met name door de resterende sloop van woningen voor het plan Heuveleind. • Het percentage huurwoningen binnen het gehele woningbezit staat op 30%, waarvan 20% sociale huur. Dat is iets minder dan het jaar ervoor en is veroorzaakt door sloop. Met onder meer de realisatie van plan Heuveleind verwachten we in 2024 weer te komen op 21% sociale huur. • In 2023 is begonnen met de bouw van in totaal 216 woningen. Er zijn daarbij geen woningen gesloopt.

We hebben nieuwetab woningbouwontwikkelingen mogelijk gemaakt.

•

•

16

In 2023 zijn 300 nieuwbouwwoningen (inbreidingslocaties) planologisch mogelijk gemaakt. We hebben gebiedsontwikkelingen gefaciliteerd en planologische procedures doorlopen, zoals: o In 2023 is de gebiedsvisie Kloosteromgeving Dongen

•

•

Nieuwe woongebieden (uitbreidingslocaties) worden voorbereid.

•

•

•

Samen met stakeholders en inwoners is verder gewerkt aan het ontwikkelen van een gebiedsvisie Glorieux.

•

•

•

Er wordt onderzocht waar nog bouwgrond beschikbaar is voor wonen, werken en verblijven. Daar waar nodig of mogelijk wordt deze verkocht.

•

•

•

Woonzorgvisie is vastgesteld.

•

17

vastgesteld. De gebiedsvisie maakt woningbouw nog niet rechtstreeks mogelijk maar geeft wel de richting aan voor mogelijke ontwikkelingen in het gebied, inclusief woningbouw. o Bestemmingsplan Noorderbunder is vastgesteld, dit plan maakt het realiseren van maximaal 300 woningen mogelijk. Er zijn een omgevingsvergunningen verleend voor enkele kleine initiatieven/solitaire woningen. Naast het vaststellen van bestemmingsplan Noorderbunder heeft in 2023 de marktconsultatie plaatsgevonden en is de selectieprocedure voor ontwikkelende partijen opgestart. De inrichting van het openbaar gebied is verder uitgewerkt. Er is in 2023 een uitgangspuntennotitie voor De Vijf Turven vastgesteld. Aan de hand van dit document wordt gewerkt aan een stedenbouwkundig plan voor dit gebied. In 2023 is verder gewerkt aan het opstellen voor een gebiedsvisie Glorieux. Hierbij zijn omwonenden en belangstellenden bijgepraat tijdens bewonersavonden. De vaststelling van de gebiedsvisie is doorgeschoven naar 2024 om voldoende tijd en aandacht aan de participatie te besteden. De conceptvisie wordt in het eerste kwartaal van 2024 ter inzage gelegd. Bij de gebiedsvisie wordt nadrukkelijk rekening gehouden met de motie ‘Gebiedsontwikkeling De Donge’ en verbinding gezocht met andere ontwikkelingen, zoals het beek- en kreekherstel van rivier De Donge door het Waterschap.

De haalbaarheid van de gewenste budget neutrale aanpak voor een gebiedsontwikkeling is vooralsnog twijfelachtig. Het eerste stuk van de uitbreiding van Tichelrijt Zuid (locatie Hoppenbrouwers) is in exploitatie genomen en verkocht. Er is een bestemmingsplan in voorbereiding voor een aanvullende uitbreiding van Tichelrijt Zuid. De vaststelling is voorzien in het tweede kwartaal van 2024. Mogelijke toekomstige locaties voor woningbouw zouden onderdeel worden van de Omgevingsvisie, maar worden opgenomen in het op te stellen programma Wonen. In december heeft de raad de woonzorgvisie vastgesteld. Daarmee is het beleid geactualiseerd op het gebied van wonen. Ook de afspraken van de Woondeal én de

•

uitkomsten van het woningbehoefteonderzoek zijn in de woonzorgvisie meegenomen. Samen met zorgpartijen en corporaties is door de HvB gemeenten gewerkt aan een regionale woonzorgvisie, met de focus op specifieke doelgroepen. Deze regionale woonzorgvisie is in een afrondende fase en wordt medio 2024 ter besluitvorming voorgelegd aan de gemeenteraden. Het document vormt met de eerder vastgestelde lokale woonzorgvisie de basis voor het woonzorgbeleid in de gemeente Dongen.

•

De Verordening Starterslening Dongen is aangepast.

•

De maximale koop-/ aanneemsom om in aanmerking te komen voor een starterslening volgt de ontwikkeling van de landelijke betaalbaarheidsgrens. Sinds de wijziging van de verordening startersleningen worden er weer nieuwe leningen aangevraagd en verstrekt.

•

Op 1 januari 2024 staan we als organisatie klaar voor de implementatie van de Omgevingswet.

•

In 2023 is de Omgevingsvisie Ruimte voor Dongen vastgesteld. In 2023 is verder gewerkt aan de diverse deelopdrachten (minimale eisen vanuit de VNG) op het gebied van het omgevingsplan, de legesverordening, de vergunningverlening en ICT. Er is een handboek vastgesteld voor het wijzigen van het omgevingsplan en opdracht verstrekt voor het opstellen van een eerste deel van het omgevingsplan (aanvang 2024). Er is gestart met het opstellen van programma’s, onder meer voor het buitengebied. Voor het programma wonen wordt gewerkt aan diverse bouwstenen (o.a. inbreidingslocaties, woonzorgvisie, uitbreidingslocaties e.d.).

•

•

•

•

In regionaal verband is de nodige input geleverd (mede ter voorbereiding op de Omgevingswet) bij diverse ontwikkelingen

•

•

18

In 2023 is vanuit de regio en per gemeente gereageerd op de concept ontwikkelstrategie SRBT (Stedelijke regio Tilburg-Breda) en het Ontwikkelperspectief Stedelijk Brabant. De stukken zijn daarbij toegelicht aan de raad tijdens een roadshow. Aansluitend zijn in Q4 de definitieve stukken voorgelegd aan de raad. Daarbij heeft de raad het advies om geen zienswijzen in te dienen overgenomen. De afspraken voor de Woondeal zijn vastgesteld in de vastgestelde woonzorgvisie. Aansluitend is gestart met het verder uitwerken van deelthema’s die uit de ontwikkelstrategie volgend, onder meer uitwerking Woondeal, uitwerking Governance, uitwerking dorpenstrategie, uitwerking landschouw/toekomst landelijk gebied.

•

Bij het inrichten van de openbare ruimte is aandacht voor circulaire economie, groen en biodiversiteit en functioneel gebruik van de openbare ruimte.

•

Dit is een continu proces en vraagt om het leveren van maatwerk. Hierbij enkele voorbeelden: o In de groene long in de Beljaart is een hoge mate van biodiversiteit toegepast. Zo zijn er grote delen ingezaaid met een bloemenmengsel, zijn er bomen geplant met meerwaarde voor bijen en andere insecten en is een deel permacultuur gerealiseerd. o Meerdere gazons in de Beljaart zijn verlaagd aangelegd om regenwater te kunnen bufferen en infiltreren.

•

Het voeren van burgerparticipatie voor de herinrichting Vaartweg ‘s Gravenmoer

•

Er is een werkgroep van bewoners samengesteld, die met een verkeerskundige en de projectleider input hebben geleverd voor het opstellen van een ontwerp voor de Vaartweg.

•

Het aanleggen van een snelfietsroute (F629) tussen Oosterhout en Tilburg is opgestart.

•

Voor de realisatie van de snelfietsroute F629 is door de provincie een vergunning aangevraagd bij Rijkswaterstaat.

•

We hebben druk gehouden op realisatie van de N629.

•

Na het besluit van de provincie om het project vanwege te hoge stikstofdepositie te pauzeren, is op aandringen van gemeente Dongen en Oosterhout, samen met de provincie gestart met een initiatief die zorgt dat: o een besluit wordt voorbereid over vervolgproject N629, (besluit voorzien in 2024); o een plan op opgesteld wordt voor noodzakelijk onderhoud van de huidige N629 (de Heistraat); o inzicht geven in welke, aan het project gerelateerde korte termijn-maatregelen uitgevoerd kunnen of moeten worden.

Wat heeft anders uitgepakt? • De woningbouwproductie varieert van jaar tot jaar. In 2022 werden veel woningen opgeleverd (224) en weinig in aanbouw genomen (64). In 2023 werden er weinig woningen opgeleverd (44) en veel woningen in aanbouw genomen (216). Gemiddeld ligt de woningbouwproductie in de periode 2019 t/m 2023 op 130 woningen per jaar. • Er is in de tweede helft van 2023 niet gestart met het zetten van de eerste stappen om te komen tot een gebiedsvisie voor de Kanaalzone Noord. Er heeft een heroverweging plaatsgevonden. In 2024 wordt gestart met het opstellen van een beknopte gebiedsvisie voor het gebied De Vennen en eind 2024 wordt gestart met voorbereidingen op de gebiedsvisie voor Kanaalzone Noord. • Het bouw- en woonrijpmaken van de Noorderbunder is niet gestart in 2023 maar schuift een jaar door. • De planologische voorbereiding van enkele bestemmingsplannen heeft langer geduurd waardoor de vaststelling pas in 2024 zal plaatsvinden. • Het project N629 is als gevolg van een nieuwe stikstofberekening in de pauzestand gezet omdat met name de gebruiksfase negatieve effecten heeft op N2000-gebieden en derhalve een vergunning nodig is. Provinciale Staten had eerder besloten geen vergunningen meer af te geven.

19

Hebben de beleidsrisico’s onze doelstellingen in de weg gestaan? • Procesrisico’s ruimtelijke procedures: Om locaties voor woningbouw geschikt te maken, worden ruimtelijke procedures doorlopen. Hierbij zijn in 2023 de volgende (beleids)risico’s opgetreden: o Het in ontwikkeling brengen van woningbouwlocaties is afgelopen jaar vertraagd door meer overleg met provincie, waterschap, regio en omwonenden. De doorlooptijd van een bestemmingsplanprocedure neemt hierdoor toe. o Bij de ontwikkeling van de locatie Dongen-Vaart is de bestemmingsplanprocedure nog niet verder in gang gezet in verband met het maken van goede afspraken over de landschappelijke kwaliteitsverbetering en de woningtypologieën. • Implementatie omgevingswet: • De implementatie van de Omgevingswet treedt op 1 januari 2024 in werking. Het eerste kwartaal van 2024 zal bestaan uit de afronding van procedures en vergunning uit 2023 (oude wet). Hoe de Omgevingswet in 2024 zal gaan functioneren binnen de organisatie, wordt in de loop van 2024 meer duidelijk. • Eind 2023 is duidelijk geworden dat voor het publiceren van omgevingsplannen op ICTgebied meer nodig is dan gedacht. Er dient een aparte webvoorziening te komen waar bijlagen, stukken en dergelijke op geplaatst kunnen worden. Voor de omgevingsvergunningen binnen RX-Mission is dit geregeld via de softwareleverancier.

• Bij de ontwikkeling van woningbouwlocaties zijn we afhankelijk van landelijke ontwikkelingen, zoals bijvoorbeeld de stikstofruimte die beschikbaar is voor bouw en de ruimte op het energienetwerk. Dit blijft een punt van aandacht bij ontwikkelingen. Beleidsindicatoren

Nieuwe woningen

Leefbaarheid

Verhouding Huur Koop Koopsom

Ziekenhuisopname na verkeersongeval met een motorvoertuig (%) Overige vervoersongevallen met een gewonde fietser (%)

Aantal nieuw gebouwde woningen per 1.000 bestaande woningen 2020 2021 2022 2023 14,3 8,2 20,7 NNB Leefbaarheidssituatie per kern 2016 2018 2020 2022 Dongen

Goed

Goed

Ruim voldoende

Ruim voldoende

‘s Gravenmoer

Goed

Goed

Ruim voldoende Goed

Goed

Klein-DongenGoed Goed Goed Vaart Percentage koop- en huurwoningen 2020 2021 2022 2023 29,2% 29,3% 29,7% 29,3% 70,7% 70,3% 70,7% 70,8 Gemiddelde verkoopprijs van een te koop aangeboden woning 2020 2021 2022 2023 321 355 392 423 Als aandeel van het totaal aantal ongevallen die leiden tot ziekenhuisopnamen 2020 2021 2022 2023 5% 5% 6% NNB Als aandeel van het totaal aantal ongevallen die leiden tot ziekenhuisopnamen 2020 2021 2022 2023 12% 11% 10% NNB

20

120 Leven Strategische doelstellingen • De Dongense samenleving is gezond, vitaal en veerkrachtig. • Inwoners hebben een goede positieve fysieke en mentale gezondheid. • Dongen is een omgeving waar het prettig wonen, werken, leven, verblijven en recreëren is. Wat hebben we bereikt?

Wat hebben we daarvoor gedaan?

Sport • Naar aanleiding van de energiecrisis hebben we afspraken gemaakt met De Vennen en de Binnensportaccommodaties (BSA) over compensatie van stijgende energiekosten.

Sport • In eerste instantie hebben we in 2023 een extra vergoeding van € 71.000 aan de BSA verstrekt ter compensatie voor gestegen energieprijzen. Omdat de daadwerkelijke energieprijzen lager uitvielen dan verwacht, is deze compensatie in de loop van 2023 bijgesteld naar € 35.000. • Conform raadsbesluit heeft zwembad De Vennen over 2023 geen extra compensatie ontvangen. Omdat aanspraak is gemaakt op rijksmiddelen ter compensatie van de hoge energielasten van openbare zwembaden, was een aanvullende gemeentelijke compensatie niet nodig. De rijkscompensatie is aangevraagd en uitgekeerd aan De Vennen.

•

We zijn gestart met de evaluatie van de BSA.

•

Conform de afspraken met de BSA zou na vijf jaar een evaluatie plaatsvinden. We hebben diverse gesprekken gevoerd en afspraken gemaakt over het proces en de onderdelen van de evaluatie. We verwachten deze evaluatie voor de zomer van 2024 te kunnen afronden.

•

Capaciteitsproblemen met betrekking tot de de velden bij VV Dongen zijn opgelost.

•

Nadat eerder een kunstgrasveld vervangen is en een tweede kunstgrasveld is aangelegd, is in 2023 als laatste onderdeel van de oplossing van de capaciteitsproblemen bij VV Dongen een van de trainingsvelden omgebouwd tot wedstrijdveld. Hier hebben we onder andere een toplaagrenovatie uitgevoerd. VV Dongen heeft door middel van zelfwerkzaamheid en hergebruik van materiaal hieraan een bijdrage geleverd.

•

We hebben duurzaamheidswinst geboekt bij het maaien van de voetbalvelden.

•

We zijn gestart met de inzet van robotmaaiers op de voetbalvelden. We hebben elk voetbalcomplex (met uitzondering van De Gaasjes) uitgerust met een robotmaaier, die de capaciteit heeft om meerdere velden te maaien. De robotmaaiers dragen bij aan het verduurzamen van de sportparken (minder onkruidbestrijding, minder inzet van zwaar materieel) en zorgen voor een verdichting en kwalitatieve verbetering van de grasmat.

•

Het sportcomplex Crispijn en het Hertog Jan veld zijn samengevoegd.

•

Het pad tussen het Hertog Jan veld en het complex van VV Olympia ’60 is verplaatst richting de Eagle Shelter. Dit is mede

21

mogelijke gemaakt door de bijdrage van VV Olympia ’60 aan bijvoorbeeld het verplaatsen van de hekwerken. •

We hebben uitvoering gegeven aan het Lokaal Sportakkoord

•

Naast de bestaande activiteiten zoals Sjors Sportief is in 2023 gestart met het platform Max Vitaal voor senioren en de centrale Dongen Beweegt-dag waarbij sport- en beweegaanbieders zich gezamenlijk gepresenteerd hebben met verschillende activiteiten op het Looiersplein.

•

We hebben het Sportakkoord herijkt.

•

Het Lokaal Sportakkoord heeft een plek gekregen in het GALA. Daarvoor was een herijking en evaluatie van de stuurgroep nodig. In de herijking worden de bestaande activiteiten verder doorontwikkeld en is de ambitie opgenomen om de komende 3 jaar extra in te zetten op vitale sportaanbieders, een groter bereik en meer (zichtbare) betekenis.

•

We zijn gestart met de herijking van brede regeling combinatiefuncties.

•

De kaders van deze nieuwe regeling zijn bekend gemaakt op het moment dat de roosters voor het nieuwe schooljaar al in ontwikkeling waren. Daardoor heeft gemeente Dongen ervoor gekozen om inhoudelijk geen wijzigingen door te voeren voor de periode september 2023 – juli 2024. Vanaf het najaar van 2024 zullen we volgens de nieuwe regeling werken. Binnen de nieuwe regeling wordt nadrukkelijker de verbinding gezocht binnen de sectoren sport, cultuur, zorg en onderwijs. Er zijn nieuwe profielen ontwikkeld en met name binnen het bewegingsonderwijs gelden er andere criteria. Eind 2023 hebben de eerste gesprekken plaats gevonden met partners over hoe de nieuwe regeling er voor gemeente Dongen uit komt te zien. In het voorjaar van 2024 moet deze invulling definitief zijn.

•

•

Verenigingsleven/ sociaal-cultureel • We zijn gestart met de ontwikkeling/ herijking van het subsidiebeleid in relatie tot een toekomstbestendig verenigingsleven.

•

We hebben verenigingen en stichtingen ondersteund met het verduurzamen van sociaal-culturele - en sportaccommodaties.

Verenigingsleven/ sociaal-cultureel • De uitgangspunten voor het nieuwe subsidiebeleid zijn vastgesteld. • We hebben een tweetal bijeenkomsten georganiseerd voor verenigingen en stichtingen over de uitwerking van deze uitgangspunten. • Daarnaast hebben we uitvoering gegeven aan het bestaande subsidiebeleid. •

22

We hebben vanuit het Steunfonds subsidies verstrekt aan 8 verenigingen en stichtingen voor het treffen van verduurzamingsmaatregelen voor hun accommodatie. Daarnaast hebben we 5 partijen ondersteund vanuit het maatwerkpotje van het Steunfonds.

•

We hebben nieuwe afspraken gemaakt met de Cammeleurparters voor een toekomstbestendige Cammeleur

•

•

• •

•

Cultureel erfgoed • We zijn gaan proefdraaien met de Commissie Omgevingskwaliteit

•

We zijn gestart met de voorbereiding van de update van de Nota Cultureel Erfgoed

Cultureel erfgoed • Vanwege de uitgestelde ingangsdatum van de Omgevingswet is deze pas volledig operationeel per 1 januari 2024. In 2023 heeft de gemeenteraad de leden van deze commissie benoemd en de commissie heeft in 2023 al wel ervaring opgedaan binnen deze nieuwe setting. •

Recreatie en toerisme • Het ondernemerscollectief van recreatieve ondernemers SamenDongen is halverwege 2023 statutair opgericht.

In het kader van de verzakelijking zijn we gekomen tot nieuwe marktconforme huurtarieven en tot kostendekkende bijdragen in de servicekosten (m.i.v. 2024). We hebben een nieuwe huurovereenkomst opgesteld en afgesloten met Stichting DonckHuys als hoofdhuurder van De Cammeleur. De Cammeleurpartners hebben een nieuwe samenwerkingsovereenkomst opgesteld. De samenwerking tussen de Cammeleurpartners is verstevigd middels de samenwerking binnen het Cultuurhuis. We hebben een subsidiekader opgesteld en subsidieafspraken gemaakt voor het Cultuurhuis en de gemeenteraad heeft hiervoor extra middelen beschikbaar gesteld. We hebben nieuwe subsidiekaders opgesteld voor Stichting DonckHuys, Stichting Het KunstPodium en Bibliotheek Theek 5 en hebben nieuwe subsidieafspraken gemaakt.

We hebben in oktober 2023 een oproep geplaatst voor de klankbordgroep en deze hebben we ingesteld. De invoering van de nieuwe uitgebreidere opzet van de monumentenlijst nemen we mee in deze update.

Recreatie en toerisme • Met het beschikbaar gestelde opstart kapitaal heeft de vereniging een opstart gemaakt met de opstart van de vereniging, huisstijl- en communicatiehandboek en website en hosting. • Inmiddels heeft SamenDongen 12 betaalde leden geworven met als doel dit verder uit te bouwen.

Hebben de beleidsrisico’s onze doelstellingen in de weg gestaan? • De implentatie van de uitgangspuntennotitie Cammeleur 3.0 heeft meer tijd gevraagd. Uiteindelijk zijn eind 2023 de nieuwe huur- en samenwerkingsovereenkomsten getekend. Wat heeft anders uitgepakt? • De bouw van de nieuwe binnensportaccommodatie in ’s Gravenmoer is nog niet gestart in 2023. De sloop van de bestaande accommodatie en de nieuwbouw is uitgesteld door de vondst van vleermuizen op de locatie.

23

Beleidsindicatoren 120 Leven Percentage “lid van een vereniging”1

Percentage volwassenen dat veel sociale samenhang in de buurt ervaart (sociale cohesie)1 Percentage inwoners dat “voldoet aan de Nederlandse norm gezond bewegen”1 Percentage nietsporters1

Bezoekers De Cammeleur

Monumenten / IBobjecten

Als aandeel van de leeftijdsgroep 2020 2021 4-11 jaar 81% 12-18 jaar 19-64 jaar 53% 65+ 65% Als aandeel van de leeftijdsgroep 2020 2021 19-64 jaar 16% 65+ 22% Als aandeel van de leeftijdsgroep 2020 2021 12-18 jaar 19-64 jaar 49% 65+ 40% Percentage dat niet wekelijks sport 2020 2021 19 jaar en 44% ouder 65+ jaar Aantal bezoekers van De Cammeleur 2020 2021 90.6513 56.0333

2022

2023

20222 13% 25%

2023

20222

2023

47% 46% 2022 41%

2023

54%

2022 2023 Afgerond 188.844 150.000 Aantal monumenten / identiteitsbepalende objecten (peildatum 1 januari) 2020 20214 2022 2023 117 / 63 122 / 63 122 / 63 122 / 63

Verbonden partijen • Beheersmaatschappij Zwemsport- en recreatieobjecten BV: Stimuleren van breedtesport en beweging voor Dongenaren.

130 Duurzaamheid Strategische doelstellingen Duurzame ontwikkeling houdt in dat de huidige wereldbevolking in haar behoeften voorziet zonder de komende generaties de mogelijkheid te ontnemen om in vergelijkbare mate in hun behoeften te voorzien. De gemeente Dongen is er zich van bewust dat doelen en daarop gerichte handelingen pas duurzaam zijn als deze ecologisch houdbaar zijn, economisch een langetermijnperspectief hebben en rechtvaardige en stabiele sociale verhoudingen opleveren. Dongen denkt en handelt klimaatgericht en is uiterlijk in 2050 klimaatbestendig.

1 Indicatoren zijn afkomstig uit de Gezondheidsmonitor van de GGD. De gezondheidsmonitor bevraagt ieder jaar een andere leeftijdsgroep. Hierdoor zijn niet ieder jaar voor alle leeftijdsgroepen cijfers beschikbaar. 2 Afkomstig uit (extra) Corona Gezondheidsmonitor 2022 3 Beperkte openstelling door corona. 4 Er zijn geen nieuwe monumenten toegevoegd, maar een administratieve wijziging is doorgevoerd vanaf 2021. Dit komt door het feit dat objecten soms uit meerdere delen bestaat die ieder een eigen monumentenstatus hebben.

24

Wat hebben we bereikt? •

We hebben gewerkt aan de voortgang van de Regionale Energie en Klimaat Strategie (REKS)

Wat hebben we daarvoor gedaan? •

•

•

•

•

•

We hebben het Publiek Ontwikkelbedrijf (POB) opgericht

•

• •

•

We hebben de Transitievisie Warmte verder in uitvoering gebracht

• •

• •

• • •

De REKS voortgangsrapportage is vastgesteld door alle colleges en de raden binnen de regio Hart van Brabant en is voor 1 juli toegestuurd aan het Rijk. Eind 2023 is een overdrachtsdocument van de energiehubs opgesteld voor het Publiek Ontwikkelbedrijf. In de RSW 2.0 (Regionale Structuur Warmte, de warmtebronnenstrategie), is nader onderzoek gedaan naar de mogelijkheden van warmtenetten lokaal en in de regio én het verder ontwikkelen van warmtebronnen (aquathermie/ geothermie). In de werkgroep Warmte is ongepland een NPLW-aanvraag (Nationaal Programma Lokale Warmtetransitie) voor een Specifieke Uitkering opgesteld die in 2023 gereed moest zijn. Hierop is in december positief beschikt door het Rijk. Hierdoor is het proces om een regiocoördinator Warmte te werven opgestart. Er is besloten 3-5% van de totale CDOKEgelden, die gemeenten via een Specifieke Uitkering hebben ontvangen, te reserveren voor de regionale samenwerking in 2024. In samenwerking met de deelnemende gemeenten hebben we de laatste acties afgerond en gereed gemaakt voor besluitvorming. Alle regiogemeenten, op Waalwijk na, doen mee in het POB. Het POB is opgericht op 13 juli 2023 en gaat uitvoering geven aan de realisatie van de grootschalige opwek in de regio. Er zijn projectleiders aangesteld en de stand van zaken rondom de energiehubs is in kaart gebracht.

Een uitgewerkt procesplan inclusief financiële dekking voor de uitvoering van de Transitievisie Warmte is vastgesteld door de raad. Met het buurtteam Duurzaam ’s Gravenmoer zijn door middel van participatiebijeenkomsten verdere stappen gezet in de aanpak van de verduurzaming. Er is een duurzaamheidsmarkt en een duurzaamheidsweek georganiseerd. Er zijn 25 gratis Woon Duurzaam Adviezen uitgevoerd en er zijn analyses gemaakt ter voorbereiding om te komen tot een collectieve inkoopactie. Er zijn afspraken gemaakt over de communicatie en participatie. Het bewustwordingsproces is op gang gebracht. Er is gesproken over het natuurinclusief isoleren en de voorwaarden die worden gesteld vanuit de Wet natuurbescherming voor het beschermen van bedreigde diersoorten. 25

•

We hebben het Nationaal Isolatie Programma (LAI NIP) Specifieke Uitkering aanvraag opgesteld

•

• •

We hebben verder gewerkt aan het tegengaan van energiearmoede via het toepassen van energiebesparende maatregelen bij inwoners

•

•

Er is via de Specifieke Uitkering, Nationaal Isolatieprogramma, een aanvraag ingediend voor de Lokale Aanpak Isolatie bij het Rijk. In december is de beschikking ontvangen. De middelen worden vanaf 2024 ingezet. Een subsidieregeling en een plan van aanpak wordt in 2024 opgestart. In de raadsvergadering van 8 juni 2023 is het plan van aanpak energiearmoede opiniërend besproken en de daaruit voortvloeiende acties (energieklus en witgoedregeling) zijn in gang gezet. In kwartaal 3 en 4 van 2023 zijn we gestart met de uitvoering van beide regelingen. Zowel de Witgoedregeling als de Energieklus lopen goed. In september is door het college besloten om via het lokale steunfonds extra middelen in te zetten op de uitbreiding van de witgoedregeling, waardoor we in totaal 850 gezinnen kunnen helpen met witgoedapparatuur. Het proces loopt door in 2024.