Bijl1- 24-52 Kadernota 2025

Kadernota 2025

Inhoud 1. Inleiding 

3

2. Positionering Kadernota 

5

3. Vertrekpunt Kadernota 

7

4. Beleidsontwikkelingen 2025 

9

5. Financiële uitgangspunten 

42

6. Vervolgproces Programma‑­begroting 2025 - 2028 

43

2

1. Inleiding Ambitie Als bestuurders van de gemeente Dongen willen we graag in goede verbinding staan met onze inwoners, ondernemers, partners, organisaties en verenigingen. Datzelfde geldt voor de directie en medewerkers van onze gemeentelijke organisatie. Door samen te denken en te doen, en door samen ervaringen en kennis te delen, kunnen we het verschil maken voor aangenaam wonen, werken en verblijven in onze kernen Dongen, ’s Gravenmoer en Klein-Dongen-Vaart.

Ontwikkelingen In de afgelopen jaren is er veel gebeurd in onze samenleving zowel nationaal als internationaal. Nog steeds hebben we te maken met een reeks van ontwikkelingen en gebeurtenissen met veel maatschappelijke en politieke impact. Bijvoorbeeld, door de opkomst van nepnieuws en technologische ontwikkelingen worden feiten vaker ter discussie gesteld en door de vergrijzing staat de betaalbaarheid van de zorg onder druk. Ontwikkelingen en gebeurtenissen die de onderlinge verstandhoudingen tussen groepen en individuen aanscherpen en waardoor het vertrouwen in de politiek afneemt.

Prioriteit lokaal In deze roerige en complexe tijden komt er veel af op onze gemeente. Juist daarom is het belangrijk om lokaal dicht bij elkaar te blijven. Er moeten keuzes worden gemaakt en bij het realiseren van de ambities moet oog zijn voor beschikbare financiën en capaciteit. En op tal van beleidsterreinen liggen er belangrijke opgaven en uitdagingen. Denk aan wonen, zorg, jeugdzorg en onderwijs.

Onze aanpak Het is belangrijk dat onze inwoners zich nog beter gehoord voelen. En dat ze keuzes van gemaakt beleid goed begrijpen. De samenleving is in beweging en als gemeentebestuur en gemeentelijke organisatie moeten we in staat zijn om dynamiek te tonen en méé te bewegen. Veel van onze politieke keuzes raken het persoonlijk leven van onze inwoners. Inclusie (zijn alle belangen afgewogen) en transparantie (gebeurt het in alle openheid) zijn van een nog groter belang dan voorgaande jaren.

Belangrijke stap Deze Kadernota is een belangrijke stap op weg naar de Programmabegroting 2025-2028. Graag doen we een beroep op u als gekozen volksvertegenwoordiger. Help ons mee om concreet richting en invulling geven aan onze gemeentelijke ambitie en aanpak.

3

Met goed onderling samenspel, daadkrachtig bestuur en met een flexibele agenda, kunnen we als college en raad ook in de komende periode vitale en solide besluiten nemen en daarmee doen wat het beste is voor onze gemeente en onze inwoners.

Wij hebben vertrouwen in onze toekomst!

Aan de slag!

Dongen, 31 mei 2024

Burgemeester en wethouders van Dongen,

De secretaris,

De burgemeester,

Dr. G.W. Goedmakers

M.C. Bakermans

4

2. Positionering Kadernota Deze kadernota 2025 vormt de basis voor de meerjarenbegroting 2025–2028 die uw raad komend najaar ter bespreking en vaststelling krijgt aangeboden. Met de Kadernota begint een nieuwe cyclus voor de planning, tussentijdse rapportage en verantwoording van de gemeentelijke doelstellingen. Deze cyclus wordt afgesloten met de vaststelling van de jaarrekening 2025. Graag nodigen wij u uit om via deze Kadernota richting te geven aan de ambities en doelstellingen van onze gemeente.

Doel en positie Kadernota Met deze Kadernota geeft het college een overzicht van alle relevante (beleids)ontwikkelingen die op de gemeente af komen. Ontwikkelingen die een vertaling moeten krijgen in geld en personele capaciteit en daarmee een beslag leggen op de schaarse middelen van de gemeente. Doel van de Kadernota is hiermee te schetsen wat er reeds allemaal gedaan moet worden. Dit geeft uw raad de kans om aan te geven welke accenten zij graag gelegd zien worden en welke onderwerpen van ondergeschikt belang zijn.

Daar waar dat kan, is zo concreet mogelijk aangegeven met welke financiële consequenties rekening gehouden moet worden. Niet om nu al akkoord te vragen van uw raad – dat gebeurt bij de Begroting – maar om een zo goed mogelijk beeld te schetsen. In sommige gevallen zijn die financiële gevolgen heel duidelijk, in andere gevallen is die afhankelijk van nadere besluitvorming of afweging. Er is om die reden bewust voor gekozen geen totaaltelling van de financiële gevolgen te maken. Bij een totaaltelling raakt de nuance van het groen (financiële gevolgen nog afhankelijk van keuzes) en het rijp (financiële gevolgen zijn concreet en onvermijdelijk) verloren.

Uiteindelijk moet er in de Begroting een balans ontstaan tussen het takenpakket en de ambities van de gemeente enerzijds en de middelen (geld en personeel) die daarvoor nodig zijn anderzijds. De zoektocht naar die balans vraagt om een integrale afweging, waarbij aan verschillende knoppen gedraaid kan worden. De geldknop (lagere uitgaven of hogere inkomsten), de personeelsknop (uitbreiding van de formatie) of de ambitieknop (vermindering taken of ambities). Het college verwerkt een voorstel hiertoe in de begroting; middels de bespreking van de voorliggende Kadernota kan uw raad daar reeds haar wensen bij aangeven.

Huidige situatie Het vertrekpunt voor deze kadernota wordt gevormd door het meerjarenperspectief uit de eerste bestuursrapportage 2024. De eerste bestuursrapportage bevat een actualisatie van de baten en lasten op basis van inzichten die zich sinds het opstellen van de begroting (september 2023) hebben voorgedaan. Deze actualisatie van het beeld leidt ertoe dat het begrotingssaldo in 2024 wordt bijgesteld naar € 1.019.000 (zie ook het volgende hoofdstuk ‘Vertrekpunt Kadernota’. Vanaf 2026 ontstaat onder invloed van de Ravijnjaren een begrotingstekort; de lagere rijksfinanciering uit het Gemeentefonds.

Vorig jaar bij Kadernota is aangegeven dat indien bij de Kadernota 2025 geen duidelijkheid bestaat vanuit het Rijk over de oplossing voor de Ravijnjaren, overgegaan dient te worden op het formuleren van (structurele) saldoverbeterende maatregelen. Ook de VNG heeft in haar begrotingsadvies voor 2025 gemeenten geadviseerd reeds een ombuigingspakket voor te bereiden.

5

Sinds de Kadernota van vorig jaar lijkt de financiële situatie iets verbeterd. Het begrotingssaldo 2026 en 2027 is onder invloed van toekenningen uit de Septembercirculaire 2023 en de Decembercirculaire 2023verbeterd. Daarnaast heeft het huidige kabinet besloten tot het structureel bevriezen van de opschalingskorting. Dit wordt financieel verwerkt in de nog komende Meicirculaire 2024. Tegelijkertijd geldt dat pas bij de Begroting 2025 duidelijkheid ontstaat over de financiële effecten van ontwikkelingen die dat jaar starten. Ook de maatregelen uit onderhandelaarsakkoord van het nieuwe kabinet zijn op dit moment nog niet financieel vertaald.

Dit maakt dat het college ervoor kiest nu nog geen ombuigingspakket in gang te zetten. Bij de Begroting 2025 ontstaat een nieuw, zuiver beeld van de meerjarenbegroting en is de precieze omvang van de problematiek helder. Wel is reeds bekeken waaruit een ombuigingspakket zou kunnen bestaan. Het ligt in de ogen van het college voor de hand in eerste aanleg de jaarlijkse solvabiliteitsverbetering (storting van € 0,5 miljoen vanuit de Begroting in de algemene reserve) te bevriezen. Eventuele aanvullende saldoverbeteringen moeten volgen uit de knoppen waar de gemeente zelf invloed op heeft: de eigen beleidsvrijheid (voor wat betreft de lasten) en de lokale heffingen (voor wat betreft de baten). Om nu geen onrust te veroorzaken met mogelijke maatregelen die later niet nodig blijken, volgt een eventueel maatregelen pakket na opstelling van de Begroting 2025.

Opzet Kadernota Deze Kadernota vangt aan met het financieel perspectief zoals we dat kunnen schetsen op basis van de nu beschikbare informatie en sluit aan bij het perspectief zoals dat ook in de eerste bestuursrapportage 2024 is gepresenteerd. Vervolgens wordt per beleidsprogramma inzicht gegeven in de belangrijkste beleidsontwikkelingen die we voor 2025 voorzien. Ieder programma sluit af met het inzicht in de financiële impact van de verschillende ontwikkelingen zoals we die nu kunnen inschatten. Deze inzichten zijn ter indicatie. Met deze Kadernota worden die effecten of budgetten niet vastgesteld. Dat gebeurt bij de Begroting en het Investeringsplan.

Daarna geeft de Kadernota een toelichting op de financieel-technische uitgangspunten. Tenslotte nemen we u mee in het proces dat we de komende periode met uw raad willen doorlopen om vanuit de kadernota te komen tot de programmabegroting 2025-2028.

Afrondend Graag gaan wij met uw raad in gesprek om uw raad de inhoudelijke en financieel-technische kaders te laten stellen waarbinnen de komende begroting tot stand wordt gebracht. De Kadernota is hét moment om accenten mee te geven voor de komende begroting. Bij de behandeling van de begroting is de ruimte voor wijzigingen of aanvullingen vanuit de raad beperkt, die ruimte ligt dan immers al vast in plannen. Bij de kadernota geeft de raad de kaders mee; het college beziet vervolgens de mogelijkheden tot inpassing daarvan in de ontwerpbegroting. Bij de begroting toetst de raad of op de juiste wijze uitwerking is gegeven aan die kaders.

6

3. Vertrekpunt Kadernota Het financieel meerjarig perspectief zoals opgenomen in de eerste bestuursrapportage 2024 (berap 2024-1) vormt het vertrekpunt voor de Kadernota en het verdere proces richting de programmabegroting 2025-2028. De Berap 2024-1 wordt tegelijkertijd met deze Kadernota aangeboden aan de raad. Hierin is onderstaand meerjarenperspectief opgenomen.

Meerjarenperspectief

2024

2025

2026

2027

Begrotingssaldo na Berap 2024-1

438

1.019

-1.410

-890 Bedragen x € 1000

In de eerste bestuursrapportage van 2024 is het begrotingssaldo voor 2024 uitgekomen op € 438.000. In 2026 slaat dit saldo om in een negatief saldo van € 1.410.000. Dit is het gevolg van de Ravijnjaren; de lagere Algemene Uitkering uit het Gemeentefonds. Het meerjarenperspectief laat een positiever beeld zien dan bij de Programmabegroting 2024-2027. Dit komt door de positieve resultaten uit de Septembercirculaire 2023 en de Decembercirculaire 2023. Deze waren reeds in Berap 2023-3 meerjarig verwerkt. Voor het opstellen van de Programmabegroting 2025-2028 verschijnt nog de Meicirculaire 2024. De raad wordt zoals gebruikelijk na het verschijnen van deze circulaire via een raadsinformatiebrief geïnformeerd over de effecten daarvan.

Financiële kengetallen De raad wordt in ieder P&C-pakket geïnformeerd over de financiële kengetallen zoals die volgen uit de meerjaren­ ramingen. Onderstaande cijfers behoren bij het Voorjaarspakket 2024. De jaarrekening 2023 heeft geleid tot een positief resultaat waardoor de kengetallen in positieve zin zijn beïnvloed.

2022 Rekening

2023 Rekening

2024 Actueel

2025 Actueel

2026 Actueel

2027 Actueel

67%

61%

92%

113%

123%

129%

Solvabiliteitsratio

19,3%

19,8%

21,7%

21,8%

21,1%

20,7%

Structurele exploitatieruimte

8,9%

5,6%

2,2%

3,0%

0,8%

0,6%

Grondexploitatie

10,8%

11,5%

15,2%

17,9%

10,2%

2,0%

Belastingcapaciteit

106%

104%

95%

96%

96%

96%

Kengetallen Kadernota 2025 Netto schuldquote gecorrigeerd

Ten opzichte van de Programmabegroting 2024-2027 is de meerjarenraming van de netto schuldquote verder verbeterd. Dit is het gevolg van het positieve resultaat over 2023 en de stijging van de gemeentelijke baten. De solvabiliteit is aanzienlijk verbeterd, dit is eveneens het directe gevolg van het positieve exploitatieresultaat. Veel eerder dan verwacht zal de signaalwaarde van 20% worden behaald. Op het dieptepunt in 2019 bedroeg de solvabiliteit 9,9%. Dit betekent meer dan een verdubbeling in 4 jaar tijd. Voor alle kengetallen geldt dat bij Programmabegroting 2025-2028 een nieuwe actualisatie wordt gemaakt. In onderstaande opstelling is verondersteld dat er in 2026 en 2027 een oplossing is voor de ‘Ravijnjaren’, waarmee in die jaren sprake is van een sluitende begroting.

7

Duiding kleurcodering kengetallen:

Mate van risico Duiding waarden kengetallen

Laag risico

Gemiddeld risico

Hoog risico

Netto schuldquote gecorrigeerd

< 90%

90% - 130%

> 130%

Solvabiliteitsratio

> 50%

20% - 50%

< 20%

Structurele exploitatieruimte

> 0%

= 0%

< 0%

Grondexploitatie

< 20%

20% - 35%

> 35%

8

4. Beleidsontwikkelingen 2025 In dit hoofdstuk zijn per thema de belangrijkste (beleids)ontwikkelingen weergegeven. Deze ontwikkelingen geven de raad een goed beeld van datgene dat in 2025 op de gemeente Dongen afkomt en vormt daarmee het kader waarbinnen alle ambities gerealiseerd moeten worden.

Aan het eind van ieder programma is een eerste overzicht opgenomen van de belangrijkste te verwachten mutaties voor het meerjarenperspectief 2025-2028. Hierbij is getracht waar mogelijk inzicht te geven in de omvang van het financiële effect. In een aantal gevallen is dit effect nog niet te duiden, omdat eerst duidelijkheid moet komen over de richting. Denk bijvoorbeeld aan beleid of een visie die nu wordt ontwikkeld. Die visie zal worden vertaald in concrete activiteiten, maar totdat die visie is vastgesteld, is nog niets te zeggen over eventuele financiële gevolgen. Dit is inherent aan de werkwijze waarbij eerst beleid of een visie wordt opgesteld en vervolgens de financiële consequenties worden doorgerekend.

Daar waar wel financiële gevolgen zijn geduid, zijn deze nadrukkelijk onder voorbehoud van het beschikbaar komen van nieuwe informatie. In alle gevallen geldt dat bij begroting inzicht zal worden geboden in de financiën op basis van de dan beschikbare informatie. De begroting is het moment dat een integrale afweging plaatsvindt tussen alle ambities en plannen. Onderstaande tabellen dienen dan ook vooral gebruikt te worden als indicatie voor de te verwachten effecten. Het uitgangspunt is en blijft het presenteren van een structureel sluitende begroting.

9

1. Dongen Leeft! 110 Omgeving De belangrijkste (beleids)ontwikkelingen voor het thema Omgeving zijn als volgt:

Woningbouwprogramma Eind 2023 zijn de nieuwe provinciale bevolkingsprognoses bekend geworden. Daaruit blijkt dat er tot 2040 behoefte is aan 2.115 nieuwe woningen in de gemeente dongen. Dat betekent een forse bouwopgave. In 2023 is in de rapportage Inbreidingslocaties bekeken waar binnen bestaand stedelijk gebied woningbouwmogelijkheden zijn. Daarbij is voor een aantal gebieden geadviseerd om een gebiedsvisie op te stellen, onder meer voor de omgeving De Vennen. In 2024 is met de rapportage Locatiestudie Woningbouw in beeld gebracht waar uitbreiding mogelijk is. Hierbij is de voorkeur uitgesproken voor een locatie aan de Berlagestraat. In 2025 wordt verder ingezet op het mogelijk maken van woningbouw binnen bestaand stedelijk gebied middels gebiedsvisies en procedures en verder gewerkt aan het realiseren van woningen in de uitbreidingslocaties. Extra capaciteit (al dan niet tijdelijk) kan bijdragen om de voortgang in al deze ontwikkelingen te houden. Dit wordt nader bezien richting begroting.

Onderzoek inbreidingslocaties stedelijk gebied/ gebiedsvisies De gemeente Dongen heeft in 2023 opdracht gegeven om mogelijke inbreidingslocaties binnen het ‘stedelijk’ gebied van Dongen in beeld te brengen. Het doel van het onderzoek was om inzicht te krijgen in de meest kansrijke locaties voor inbreiding in Dongen. In de rapportage is voorgesteld voor een aantal gebieden gebiedsvisies op te stellen. De gebiedsvisie Achter de Vennen is in 2024 opgepakt. De visie voor de Kanaalzone staat voor 2025 op de planning. Het Rimi-terrein staat voor 2026 op de planning (als afstoten door defensie in beeld is). De sportvelden maken geen deel uit van de visies.

Grondexploitaties woningbouw Om te kunnen blijven voldoen aan de woningopgave binnen Dongen is het van belang om de gemeentelijke grond­exploitaties voortvarend te ontwikkelen. De locatie De Beljaart is qua woningbouw gereed. De complexen Noorderbunder en De Vijf Turven worden verder opgepakt en uitgewerkt om nieuwe woningbouw mogelijk te maken. Het bestemmingsplan Noorderbunder is inmiddels vastgesteld en de woningbouwontwikkeling is in voorbereiding. Start bouw is voorzien in 2025. Voor De Vijf Turven dient nog een planologische procedure doorlopen te worden. Tweemaal per jaar wordt via de P&C-pakketten verantwoording afgelegd in de voortgangsrapportage grondexploitatie.

Flexwonen Op basis van de provinciale bevolkingsprognoses is de woningbouwopgave voor Dongen tot 2040 hoog. In de raad van 18 april 2024 is een motie aangenomen waarbij het college onder meer verzocht is om de mogelijkheden voor – een bij de kern Dongen-Vaart passend aantal – flexwoningen op locatie 4 (gebied tussen Gaasjesweg en Meester Janssenweg) in beeld te brengen en te betrekken bij het onderzoek dat loopt naar 100 flexwoningen. Flexwoningen zijn volgens de raad te gebruiken als hefboom om reguliere woningbouw op te starten. Veel projecten voor flexwonen zijn in financiële zin moeilijk sluitend te krijgen. Er zijn subsidiemogelijkheden waarop een beroep gedaan kan worden, maar daarbij moet rekening gehouden worden met een verplichte co-financiering door gemeente of ontwikkelende partij.

10

Nieuwe wetgeving en huisvestingsverordening Nederland verkeert in een wooncrisis. De rijksoverheid neemt daarom de regie op wonen en volkshuisvesting steviger in handen. Dit krijgt een uitwerking in wijzigingen van verschillende wetten en in nieuwe wetgeving, waarvan de Wet regie op de volkshuisvesting de grootste impact zal krijgen. Een woonvisie en een woonzorgvisie worden verplicht, evenals een gemeentelijke huisvestingsverordening. In Dongen lopen we op deze ontwikkelingen vooruit. In december 2023 heeft de gemeenteraad de nieuwe lokale woonzorgvisie vastgesteld en in juni 2024 wordt de regionale woonzorgvisie in de raad behandeld. Daarin wordt al rekening gehouden met aangekondigde nieuwe wetgeving. Verwacht wordt dat de Wet versterking regie volkshuisvesting en de Wet betaalbare huur in 2025 in werking treden. Vooruitlopend daarop wordt in regionaal verband gewerkt aan de voorbereiding van een huisvestingsverordening. Dat gebeurt op basis van de huidige wetgeving omdat de nieuwe wetten nog in procedure zijn. Onder de huidige wetgeving is het vaststellen van een huisvestingsverordening alleen mogelijk als er uit onderzoek blijkt dat er sprake is aan ‘schaarste’ of op basis van ‘leefbaarheidseisen’. Dit verplichte onderzoek wordt in 2024 regionaal voorbereid en uitgevoerd.

Omdat de regiogemeenten samen één woningmarktregio vormen en er overal dezelfde problemen spelen, is het gewenst dat beleid zoveel mogelijk op elkaar wordt afgestemd. Daarom wordt ook de huisvestingsverordening in samenwerking met de regio voorbereid. Een huisvestingsverordening heeft gevolgen voor de ambtelijke capaciteit. Ook het toezicht en handhaving in het kader van de Wet betaalbare huur wordt een gemeentelijke verantwoordelijkheid. Er moet meer capaciteit komen voor zowel vergunningverlening als voor handhaving. De omvang van deze capaciteit moet nog verder in beeld gebracht worden.

Fonds sociale woningbouw en betaalbare koopwoningen Door de vaststelling van de Woonzorgvisie gemeente Dongen 2024-2028 heeft de gemeenteraad besloten tot het oprichten van een vereveningsfonds voor sociale huurwoningen. Daarnaast heeft de raad bij de behandeling van de Woonzorgvisie een motie aangenomen over het oprichten van een gemeentelijk fonds voor het realiseren van betaalbare koopwoningen. Beide doelen (sociale huurwoningen en betaalbare koopwoningen) kunnen gerealiseerd worden met een gecombineerd vereveningsfonds. De raad wordt hierover nog voor de zomer van 2024 nader geïnformeerd. De inleg in het fonds wordt verwerkt in de Begroting 2025 en de uitgewerkte regeling woonfonds wordt gelijktijdig met de Begroting 2025 ter vaststelling aangeboden.

Inwerkingtreding Omgevingswet Op 1 januari 2024 is de Omgevingswet in werking getreden. Het eerste jaar staat in het teken van wennen, in praktijk brengen van de wet en aanscherpen van procedures en onderdelen waar nodig. In 2025 en verder wordt verder ingezet in op het opstellen van programma’s, onder meer Wonen. Het programma Buitengebied zal dan afgerond zijn. Vitaal buitengebied wordt in 2025 verder opgepakt en uitgewerkt. Hiervoor zijn mogelijk uitvoeringsmiddelen nodig. Het gefaseerd opstellen van het omgevingsplan wordt verder opgepakt.

Nieuw verkeersbeleidsplan Dongen was en is volop in ontwikkeling. In de afgelopen jaren is veel veranderd in de openbare ruimte. Ruimtelijk en (sociaal) economische ontwikkelingen leiden tot een groeiende en veranderende mobiliteitsbehoefte. Het bestaande verkeersbeleidsplan uit 2013 sluit hier niet meer op aan. Het is tijd voor een nieuw verkeersbeleidsplan. Richting de

11

Programmabegroting 2025 wordt meer duidelijk over aanpak en kosten van het nieuw verkeersbeleidsplan. We zijn voornemens eind 2024 te starten met de voorbereidingen waarna het beleid in 2025 wordt opgeleverd. Een onderzoek naar de verkeersveiligheid of knelpunten voor heel Dongen kan een onderdeel zijn van de aanpak. Dit is mede afhankelijk van de ervaring van een lopend verkeersveiligheidsonderzoek in de Tramstraat.

Aanleg N629 In het bestuursakkoord van de provincie Noord-Brabant is opgenomen dat infrastructurele projecten onder druk staan. De uitvoering komt mogelijk in gevaar door de uitstoot van stikstof, het tekort aan grondstoffen en stijgende kosten. In de komende bestuursperiode zal de provincie scherpe keuzes moeten maken in wat wel en niet kan. Daarbij ligt de focus op de projecten waar de grootste knelpunten ontstaan. Het gaat om de aanpak van de verkeers- en veiligheidsproblematiek van de N629. Vanuit de gemeente blijven wij hiervoor aandacht vragen om de aanleg van de N629 gerealiseerd te krijgen. We bekijken hierbij of de ‘eigen’ projecten rondom de N629 reeds naar voren gehaald dienen te worden.

Aanvullende infrastructurele projecten Aanvullend op het reeds vastgestelde Investeringsplan 2024-2027 voorzien we een aantal infrastructurele projecten: •

Tramstraat: in het Investeringsplan 2024-2027 is het opnieuw oppakken van het verkeersplan voor het centrum van Dongen opgenomen. Er is gestart met de afronding van het in 2014-2019 uitgevoerde verkeersplan voor het centrum van Dongen: de aanpak van de kruising Tramstraat – Kardinaal van Rossumstraat. In 2025 volgt de kruising Wilhelminastraat – Tramstraat. Momenteel wordt voor de Tramstraat inclusief kruisingen een verkeersveiligheidsanalyse opgesteld. De investering voor de kruising Tramstraat-Kardinaal van Rossumstraat is opgenomen in het investeringsplan.

•

Vierbunderweg: Gemeente Dongen heeft de wens om de kruising Vierbunderweg-Kanaaldijk Noord aan te pakken. We zijn daarbij afhankelijk van Tilburg omdat een deel van deze kruising op Tilburgs grondgebied ligt. Tilburg heeft wel plannen om de Vierbundersweg en deze kruising aan te pakken, maar het is nog niet duidelijk wanneer. Zodra Tilburg hierin actie onderneemt, sluiten wij aan.

•

Wilhelminalaan: de gemeente Oosterhout heeft aangegeven de Provincialeweg binnen de bebouwde kom door Oosteind aan te pakken. Onder andere naar aanleiding van een verzoek van Dorpsraad ’s Gravenmoer en belangenvereniging Oosteind wordt het aansluitende deel buiten de bebouwde kom (deels Provincialeweg en deels Wilhelminalaan) ook aangepakt. Het voornemen is om hierin samen te werken en de werkzaamheden in beide gemeentes als één project uit te voeren.

Investeringskrediet Eindsestraat In de begroting 2023 was een bedrag opgenomen voor onderhoud aan asfalt en riolering in de Eindsestraat. Op dit moment wordt project Eindsestraat voorbereid. Gekeken wordt of het wenselijk is de onderhoudsmaatregelen aan de Eindsestraat te combineren met een herinrichting. Onderzocht wordt of de straat vergroend kan worden door bomen aan te brengen en of de verkeersveiligheid verhoogd kan worden door het dubbelzijdig fietspad te vervangen door twee enkelzijdige fietspaden en ook hoe de wegversmallingen anders vorm kunnen krijgen. Mocht blijken dat herinrichting een grote veiligheids- en kwaliteitswinst geeft, dan kan hiertoe overgegaan worden. Er wordt dan een nieuwe kostenraming gemaakt, waarna duidelijk is met hoeveel de bestaande kredieten moeten worden aangevuld. Hiervoor zal een aanvullende kredietaanvraag worden gedaan.

12

Integrale visie de Donge Begin 2025 is de integrale visie voor de Donge gereed. Hierna zullen op basis van prioriteit en ambitie plannen verder uitgewerkt worden, wanneer deze niet met andere ontwikkelingen kunnen worden meegenomen. Voor het uitwerken van deze plannen is in 2025 voorbereidingsbudget nodig ad. € 50.000.

120 Leven De belangrijkste (beleids)ontwikkelingen voor het thema Leven zijn als volgt:

Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA) / Brede SPUK Het GALA wordt gecontinueerd in 2025. In 2025 is voor onze gemeente een bedrag beschikbaar van € 451.793 om binnen de pijlers sport, bewegen en cultuur (waaronder Sportakkoord II), gezondheid en preventie en sociale basis uitvoering te geven aan het GALA. De stip op de horizon is een gezonde generatie in 2040. We zullen de raad periodiek informeren over de stand van zaken van de uitvoering van het GALA.

Uitvoering Sportakkoord II: •

Kennismaking met sport, bewegen en cultuur

Eén van de ambities in het coalitieakkoord is dat we willen stimuleren en faciliteren dat onze inwoners kennismaken met het aanbod van sport-, beweeg- en culturele activiteiten in gemeente Dongen. Via het Lokaal Sportakkoord is sinds 2021 ingezet op ontwikkeling van de platformen Sjors Sportief / Creatief en Max Vitaal. Via deze platformen kunnen specifieke doelgroepen (basisschoolkinderen en senioren) op een laagdrempelige manier kennismaken met tal van sporten en creatieve activiteiten in gemeente Dongen zonder daarvoor meteen lid te hoeven worden. Het project is succesvol, daarom stellen we voor om de structurele platform- en coördinatiekosten voor Sjors Sportief / Creatief à € 19.450 en Max Vitaal à € 12.200 op te nemen in de begroting van 2025 en verder. •

Uniek sporten

Kunnen sporten en bewegen is niet voor iedereen vanzelfsprekend. Als uitwerking van de doelen in het Lokaal Sport­ akkoord is gemeente Dongen in 2021 aangesloten bij het steunpunt Uniek Sporten (voorheen steunpunt Aangepast Sporten Midden Brabant). De bijdrage voor dit platform is sinds 2021 uit tijdelijke middelen van het Lokaal Sportakkoord betaald. Om deze specifieke doelgroep blijvend te kunnen ondersteunen naar passend sport- en beweegaanbod wordt gevraagd de bijdrage aan het steunpunt Uniek Sporten à € 4.000 structureel op te nemen in de begroting van 2025 en verder zodat het uitvoeringsbudget Lokaal Sportakkoord benut kan worden voor de uitvoering de andere ambities.

Sociale basis Vanuit verschillende ontwikkelingen (GALA, IZA, Hervormingsagenda Jeugd, regionale en lokale woonzorgvisie) zien we als gemeenschappelijke deler dat het versterken van de sociale basis de komende jaren nodig zal zijn. Met de sociale basis wordt het geheel aan ‘eigen kracht’ en voorliggende voorzieningen bedoeld. Eind 2024 verwachten wij een visie op de sociale basis aan uw raad te kunnen voorleggen. In 2025 zal dit nader vertaald worden in beleid. We verwachten dat meer inzet in de sociale basis nodig is om hogere (zorg)kosten te voorkomen. Ook het verenigingsleven is een zeer belangrijk onderdeel van de sociale basis. De uitwerking van het nieuwe subsidiebeleid zal hier dan ook een plek in krijgen. Mogelijk verzoeken we de raad om de taakstelling uit 2019 van € 50.000 op het subsidieprogramma op te heffen. Daarnaast wordt bij de begroting bekeken of de verenigingsadviseur (in 2024 gestart als pilot) bij gebleken effect structureel ingezet moet worden.

13

Veldkwaliteit en capaciteit Olympia ‘60 Voetbalvereniging Olympia ‘60 heeft aangegeven dat de kwaliteit en capaciteit van de natuurgrasvelden onvoldoende is. Via een motie heeft de raad aan het college gevraagd om te starten met een onafhankelijk behoefteonderzoek. Er is reeds een kwaliteitsmeting van de velden uitgevoerd door KIWA (onafhankelijk keuringsinstituut) en er wordt een extern bureau gevraagd om onderzoek te doen naar verschillende scenario’s die een oplossing kunnen bieden voor dit vraagstuk. Deze scenario’s worden voorgelegd aan de raad. Afhankelijk van de keuzes die gemaakt worden zal een investerings-/ budgetvoorstel in routing gebracht worden.

Exploitatiebijdrage BSA / De Vennen In februari 2023 heeft de raad besloten de exploitatietekorten als gevolg van gestegen energieprijzen bij de Binnensport­ accommodaties (BSA) en zwembad De Vennen te compenseren. Bij de begroting maken we de actuele stand van zaken op en bepalen we de bijdrage voor 2025. Uit het evaluatierapport van de BSA komt de noodzaak voor uitbreiding van de capaciteit bij de BSA naar voren. De uitkomst van de evaluatie wordt nog bestuurlijk besproken met de BSA; dan komt ook de noodzaak en financiering van de uitbreiding aan de orde. Bij de begroting wordt afgewogen of hier middelen voor vrijgemaakt (kunnen) worden.

In februari 2023 heeft de raad tevens ingestemd met het voorstel om in 2025 op basis van een afweging tussen publieke waarde en financiële lasten de structurele financieringsafspraken met Zwembad de Vennen te herijken. Eventuele wijzigingen van de financiële afspraken met De Vennen zullen van invloed zijn op de gemeentelijke bijdrage vanaf 2026.

Onderzoek beheer nieuwe gymzalen IKC’s Onlangs heeft de gemeenteraad ingestemd met de investering in twee extra gymzalen in Dongen, als integraal onderdeel van de IKC’s. Ook in ‘s Gravenmoer komt een nieuwe gymzaal. Omdat het geïntegreerde gymzalen betreft, onderzoeken we wat de beste optie is voor beheer, onderhoud en exploitatie van deze gymzalen. Afhankelijk van de gemaakte keuze kan dit leiden tot een extra budgetvraag.

Deelname CmK4 De regeling Cultuureducatie met Kwaliteit wordt verlengd. De gemeente Dongen heeft de intentieovereenkomst getekend om aan deze CmK4-regeling deel te nemen. Het betreft een matchingsregeling, waarbij een deel door het Rijk en een deel door de gemeente wordt betaald. In de huidige regeling gaat het om een gemeentelijke bijdrage van 55 cent per inwoner. In de nieuwe regeling is de minimale bijdrage per inwoner 61 cent. Dit vraagt om een kleine budgetverhoging in de begroting vanaf 2025. De huidige regeling wordt uitgevoerd door Het KunstPodium. Ook de nieuwe regeling zijn we voornemens om te laten uitvoeren door Het KunstPodium.

Subsidie Het KunstPodium Naar aanleiding van het programma van eisen voor de meerjarige subsidie van Het KunstPodium hebben we een aanbod ontvangen van Het KunstPodium. Om alle onderdelen uit het programma van eisen op te kunnen pakken is meer subsidie nodig. Op basis van concrete plannen binnen het domein school wordt door KunstPodium gevraagd om een aanvullende subsidie. We gaan dit constructief richting begroting beoordelen.

14

Jeugdcentrum Klein-Dongen-Vaart Mede naar aanleiding van een raadsmotie is de toekomst van JC de Vaart opnieuw bekeken. Vanwege gestegen leerlingenprognoses biedt IKC Dongen-Vaart geen ruimte meer voor het jeugdcentrum. Om die reden is het college voornemens een besluit te nemen om het jeugdcentrum op de huidige locatie te houden. Dit betekent dat het huidige jeugdcentrum weer moet worden opgenomen in het meerjarenonderhoudsplan en de verduurzamingsplannen van de gemeente. Daarnaast wordt voorgesteld de subsidie aan het jeugdcentrum voort te zetten.

Maatschappelijke accommodaties De vraagstukken rondom maatschappelijke accommodaties worden complexer en vragen meer tijd en meer specialistische kennis. We bezien daarom richting de begroting of een formatie-uitbreiding binnen een van de beleidsteams op het gebied van maatschappelijke accommodaties noodzakelijk is. Hierover wordt extern advies ingewonnen; dit komt in de zomer beschikbaar.

Ondernemerscollectief SamenDongen rondom toerisme De lokale recreatieve ondernemers hebben het initiatief genomen om een eigen ondernemerscollectief op te richten, te weten ‘SamenDongen’. SamenDongen is opgericht door ondernemers om lokaal de krachten te bundelen. Gericht op recreatie en toerisme met als doel Dongen recreatief op de kaart te zetten. Hiervoor is budget nodig vanuit de gemeente. SamenDongen heeft tijdens de raadsinformatieavond hun begroting gepresenteerd. De begrotingsopties zijn uitgewerkt in een opstartbegroting, een verbeterbegroting en een optimalisatiebegroting.

VisitBrabant Routebureau voor wandel- en fietsroutenetwerk VisitBrabant Routebureau is in opdracht van de provincie Noord-Brabant en Brabanste gemeenten primair verant­woor­ delijk voor het beheer en onderhoud van alle Brabantse routestructuren, waaronder fietsen, wandelen, paardrijden, mountainbiken en varen. In het onlangs gepresenteerde ontwikkelplan ‘Hart van Brabant’ stelt VisitBrabant voor een prijsverhoging van 100% door te voeren, omdat vanwege verschillende oorzaken budgetten onder druk staan. Een voorstel hiertoe zal worden verwerkt in de begroting.

Actualisatie Nota Cultureel Erfgoed De uitwerking van de Nota Cultureel Erfgoed vraagt meer tijd. Dit heeft de maken met een verandering van de opzet van de nota. Wij verwachten de nota uiterlijk in het tweede kwartaal van 2025 ter besluitvorming aan de gemeenteraad voor te leggen, inclusief eventuele financiële consequenties.

Kunstcommissie Gemeente Dongen staat voor omvangrijke opgaven die de nodige aandacht en capaciteit vragen. In dat licht is besloten om deze ambitie niet met prioriteit op te pakken, maar pas dan wanneer daarvoor voldoende ruimte bestaat.

Jeugd en Politiek Op dit moment wordt een voorstel tot uitbreiding van het programma Jeugd en Politiek uitgewerkt. In overleg met de basisscholen en de gemeenteraad worden enkele nieuwe projecten toegevoegd. Afhankelijk van de uitkomst leidt dit naar verwachting voor 2025 tot een aanpassing/uitbreiding van het budget en ambtelijke capaciteit.

15

130 Duurzaamheid De belangrijkste (beleids)ontwikkelingen voor het thema Duurzaamheid zijn als volgt:

Uitwerking Regionale Energie- en Klimaatstrategie (REKS) Het Publiek Ontwikkelbedrijf (POB) is op 13 juli 2023 opgericht door de gemeenten Dongen, Gilze en Rijen, Goirle, Heusden, Hilvarenbeek, Loon op Zand, Oisterwijk, Tilburg en het Energiefonds Brabant. Hiermee geven wij uitvoering aan de energieambities die gemeenten, waterschappen en provincie hebben geformuleerd in de Regionale Energie- en Klimaatstrategie (REKS).

Conform de landelijke afspraken dient iedere regio voor 1 juli de benodigde voortgangsrapportage aan te bieden aan het Rijk. Vervolgens komt het Rijk met een reactie. De inhoud van die reactie zal met name bepalend zijn voor het leggen van accenten op de werkzaamheden die in 2024 en 2025 verricht moeten worden. Indien opgeschakeld moet worden naar een REKS 2.0 en een milieu effect rapportage nodig is, dan zal daar veel energie in gestoken moeten worden. Dat zijn immers tijdrovende processen.

Transitievisie Warmte (TVW) In de uitvoering van de warmtetransitie wordt het voor 404 woningen in onze gemeente tot en met 2026 aantrekkelijk om de woning te verduurzamen. Naar verwachting wordt de SpUk voor de Lokale Aanpak Isolatie uitgebreid waardoor de doelstelling van de transitievisie warmte: het isoleren van 1400 woningen tot 2030, volbracht kan worden en we nog meer inwoners kunnen ontzorgen in het isoleren van de woning. Voor alle inwoners van Dongen bestaat het Energieloket, waar zij met al hun vragen rondom verduurzaming terecht kunnen.

In 2024 wordt de aanpak rondom uitvoeringsplannen verder ontwikkeld, waardoor er in 2025 nog meer in de uitvoering kan worden getreden. Samen met de inwoners van ‘s Gravenmoer wordt er al gewerkt aan een aantrekkelijk aanbod om woningen te gaan isoleren. Daarnaast is het uitvoeringsplan voor West 1 in voorbereiding.

Wet natuurbescherming nu Omgevingswet (flora- en fauna- activiteit) De Wet natuurbescherming, nu vallend onder de Omgevingswet, regelt de bescherming van natuurgebieden die uniek zijn voor Nederland en Europa, de bescherming van planten en dieren en van bossen en andere houtopstanden. De provincie is verantwoordelijk voor de vergunningen die in het kader van die wet worden verleend.

De regels houden ook in dat deze dieren en planten worden beschermd als ze buiten natuurgebieden worden aangetroffen. Dat kan bijvoorbeeld gebeuren bij sloop, isolatie of renovatie van gebouwen. Het is het daarom eerst nodig om te onderzoeken of er beschermde dieren- en plantensoorten in of rond het gebouw aanwezig zijn. De verplichting tot onderzoek geldt ook als men geen omgevingsvergunning hoeft aan te vragen voor de deze activiteiten.

De soortenbescherming wordt op die manier goed in beeld gebracht. Als er beschermde dier- of plantsoorten worden gevonden en de gevolgen voor die soorten zijn niet op voorhand uit te sluiten, dan moet een ontheffing aangevraagd worden voor de werkzaamheden. Om dit te ondervangen starten we in 2024 met een aanbestedingsproces voor een volledig soortenmanagementplan (SMP) voor Dongen, zoals door de raad gevraagd in een motie bij de

16

begrotingsbehandeling 2024. Met een soortenmanagementplan (SMP) maakt een gemeente op basis van uitgebreid ecologisch onderzoek een biodiversiteitplan voor de gehele gemeente. Zo’n plan voorziet niet alleen in de wettelijke bescherming van kwetsbare dieren, maar ook in een “plus” voor duurzame bescherming van populaties. Hiermee kan de gemeente een gebiedsgerichte omgevingsvergunning, die tien jaar geldig is, aanvragen bij de provincie. Het opstellen van een dergelijk plan duurt 2 tot 3 jaar.

Wet Collectieve Warmtevoorziening Met dit wetsvoorstel wordt beoogd de warmtetransitie in met name de gebouwde omgeving te bevorderen en tegelijkertijd de publieke belangen duurzaamheid, leveringszekerheid en betaalbaarheid beter te borgen. Het wetsvoorstel heeft de volgende doelen: a) vergroten van publieke sturing op (realisatie en exploitatie van) collectieve warmte, daar waar dat de gewenste verduurzamingsstrategie is voor de gebouwde omgeving; b) ontwikkelen van collectieve warmte die geen broeikasgassen meer uitstoot in 2050; c) aanscherping van de consumentenbescherming en betere borging van de leveringszekerheid van collectieve warmte; d) introductie van transparante en kosten gebaseerde tariefregulering voor de gebonden afnemers van collectieve warmte.

Deze wet is niet controversieel verklaard en gaat naar verwachting in 2025 in werking treden. Daarnaast gaat de wet gemeentelijke instrumenten warmtetransitie naar waarschijnlijkheid in 2025 ook in werking. Dit wetsvoorstel geeft gemeenten de mogelijkheid om lokale regels te maken om de overgang van aardgas naar duurzame vormen van energie uit te voeren.

Verkenning aanlanding wind op zee (VAWOZ) Vanuit het Rijk wordt binnen de Verkenning aanlanding wind op zee (VAWOZ) onderzocht hoe de energie van nog te bouwen windparken op zee het beste aan land kan worden gebracht. Deze energie moet, nadat deze is omgezet in een converterstation, worden aangesloten op de nieuw te bouwen 380kV hoogspanningsverbinding. Onderzocht wordt waar dit converterstation kan worden gebouwd binnen een straal van 6 km rondom de 380kV hoogspanningsverbinding bij de Spinder in Tilburg. Onder andere bedrijventerrein De Wildert valt binnen het zoekgebied. Nog breder wordt bekeken of en hoe bij De Wildert een initiatief tot ontwikkeling gebracht zou kunnen worden waarbij elektriciteit, waterstof en warmte elkaar vinden. Gemeente Dongen en gemeente Tilburg verkennen in 2024 met elkaar en partners als Midpoint Brabant de kansen en mogelijkheden binnen het hiervoor genoemde zoekgebied. Dit moet leiden tot positiebepaling en verdere uitvoering die in 2025 en verder vorm zal krijgen. De kennis en kunde die nodig is voor deze uitvoering vraagt om aanvullende (tijdelijke) capaciteit.

17

Te verwachten financiële mutaties programma 1 In onderstaande tabel zijn alleen die onderwerpen opgenomen waarvan thans de verwachting is dat hiermee financiële gevolgen mee gemoeid zijn.

Financiële effecten Dongen Leeft (indicatief)

2025

2026

2027

2028

Investeringen Infrastructurele projecten

Volgt na uitwerking ambitie

Flexwonen

Volgt na uitwerking ambitie

Programmabegroting Platform Sjors Sportief / Creatief + Max Vitaal

32

32

32

Uniek Sporten – bijdrage steunpunt

4

4

4

VisitBrabant

5

5

5

5

Ondernemerscollectief Samen Dongen

32

50

50

Aanvullende subsidie KunstPodium

Afhankelijk van besluitvorming

Opheffen taakstelling subsidiebeleid

50

Verenigingsadviseur

50 Afhankelijk van uitkomst pilot

Extra capaciteit binnensportaccommodaties

Afhankelijk van bestuurlijk overleg Bedragen x € 1000

18

2. Dongen Zorgt! 210 Onderwijs De belangrijkste (beleids)ontwikkelingen voor het thema Onderwijs zijn als volgt:

Onderwijshuisvesting In 2025 wordt verder uitvoering gegeven aan het onderwijshuisvestingsplan. De belangrijkste werkzaamheden zijn daarin als volgt: •  Voor IKC Heilig Hart is de verwachting dat er in 2025 gestart is of gestart kan worden met de bouw van het integraal kindcentrum. Het exacte aanvangsmoment daarvan is afhankelijk van de voortgang van het project. •  Voor IKC ’s Gravenmoer is de verwachting dat in het eerste kwartaal van 2025 gestart kan worden met de sloop van gymzaal ’t Wiel. Daarna kan volgens de huidige planning begonnen worden met de nieuwbouw van het IKC. Een voorstel voor kredietverhoging is in het voorjaar van 2024 aan de raad voorgelegd. •  Voor IKC Biezenkring is in het voorjaar van 2024 een investeringskrediet voorgelegd aan de gemeenteraad. Afhankelijk van de besluitvorming daarover kan richting het einde van 2024 gestart worden met de verdere planontwikkeling: definitie- en ontwerpfasen. •  Voor IKC West worden de voorbereidingen voor de nieuwbouw meegenomen in de gebiedsgerichte aanpak West 1 en 2.

Onderzoek vestiging MBO Care In de kadernota 2024 heeft het college aangekondigd de mogelijkheden rond de vestiging van een MBO Care in Dongen te gaan onderzoeken. In 2024 is gesproken met partners binnen zorg en onderwijs in Dongen. Zij hebben aangegeven de mogelijkheden rondom een MBO Care in Dongen mee te willen onderzoeken. Afgesproken is om verdiepend te praten welke mogelijkheden worden gezien om MBO Care naar Dongen te halen. Afhankelijk van de uitkomsten van deze gesprekken, zal dit verder vorm krijgen in 2025 en verder.

Aanpak Laaggeletterdheid Het Taalhuis Dongen maakt, naast de inzet van de gemeentelijke middelen, gebruik van een regionaal budget. Er is lokale zeggenschap over de invulling van dat budget. In de uitvoering is de regio opgedeeld in samenwerkende clusters. De gemeente Dongen is daarbij ingedeeld bij de ABG gemeenten en stelt daarmee gezamenlijk een uitvoeringsplan op waarbij de lokale belangen worden gewaarborgd. In het kader van het nieuwe regioplan en de evaluatie van het huidige plan (op lokaal niveau) is in 2024 het groeimodel van de stichting Lezen & Schrijven ingezet. Het groeimodel helpt gemeenten en taalnetwerken om de aanpak te evalueren, de doelen te bepalen en duidelijk te krijgen op welke punten zij hun aanpak nog kunnen verbeteren. In 2025 kunnen de eerste resultaten hiervan worden gemeten.

Onderwijsachterstanden / VVE-beleid (Vroeg- en Voorschoolse Educatie) In de gemeente Dongen vinden wij het belangrijk dat alle kinderen hun talenten kunnen ontplooien. Het vergroten van de kansen voor kinderen met (taal-)achterstanden maakt hier een belangrijk onderdeel van uit. Het in 2024 vastgestelde VVE-beleid heeft als hoofddoel om peuters met een (dreigende) leerachterstand ten gevolge van sociale, economische of culturele oorzaken, ook wel ‘doelgroepkinderen’ genoemd, beter voor te bereiden op de basisschool en ervoor te zorgen dat kleuters zonder dan wel met een zo klein mogelijke achterstand naar groep 3 kunnen. In 2024 is daarom de doelgroep-definitie verbreed en wordt breder gekeken naar de periode waarin onderwijskansen

19

van belang worden geacht. Aandacht gaat onder meer uit naar ondersteuning tijdens de verschillende overgangen in het leven van ieder kind in de ontwikkeling naar volwassenheid. Ook de in 2024 gestarte Peutermonitor maakt het mogelijk om de vooruitgang van de ingezette maatregelen te monitoren. In 2025 kunnen hieruit de eerste managementrapportages worden gegenereerd en kan concrete sturing op resultaten worden gerealiseerd.

220 Zorg De belangrijkste (beleids)ontwikkelingen voor het thema Zorg zijn als volgt:

Kostenontwikkeling binnen het Sociaal Domein Al enige jaren is sprake van een gestage groei van de kosten binnen het sociaal domein. We zien dat zowel sprake is van een stijgend aantal cliënten als van een toenemende zorgzwaarte en stijgende tarieven. Dit is een ontwikkeling die breed in gemeenteland wordt gevoeld. Door onder meer versterking van de sociale basis (zie elders in dit thema en in thema 120) proberen we te werken aan preventie en daarmee inzet van zwaardere zorg te voorkomen of beperken. Daarnaast monitoren we de kostenontwikkelingen via de P&C-cyclus en sturen we bij als daar aanleiding toe is.

Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA) / Brede SPUK en Integraal Zorg Akkoord (IZA) Zoals ook in het thema Leven (120) is beschreven wordt het GALA gecontinueerd in 2025. In 2025 is voor onze gemeente een bedrag beschikbaar van € 451.793 om binnen de pijlers sport, bewegen en cultuur (waaronder Sportakkoord II), gezondheid en preventie en sociale basis uitvoering te geven aan het GALA. De stip op de horizon is een gezonde generatie in 2040. Binnen het IZA zetten we de samenwerking in de regio voort tussen medisch en sociaal domein met als doel de zorg beschikbaar/toegankelijk en betaalbaar te houden. We werken daarbij aan de vijf prioritaire opgaven zoals benoemd in het regioplan. Met name de transformaties binnen de zorg zullen effect hebben op het sociaal domein. Zo is een transformatieplan op het gebied van de mentale gezondheidszorg in voorbereiding. Op dit moment is nog niet duidelijk wat dit precies betekent voor het sociaal domein (en voorliggend veld). Daarnaast is een transformatieplan zorgzame buurten in voorbereiding. We zullen de raad periodiek informeren over de stand van zaken van de uitvoering van het GALA en IZA.

Uitwerken visie op het sociaal domein en sociale basis In 2024 wordt een herziene visie op het sociaal domein ontwikkeld waarbij de sociale basis (het geheel aan ‘eigen kracht’ en voorliggende voorzieningen) een sterkere rol krijgt dan voorheen. Beoogd wordt besluitvorming eind 2024 plaats te laten vinden. In 2025 zal de visie vervolgens verder uitgewerkt worden. We willen een verdere beweging op gang krijgen van maatwerkvoorzieningen naar eerdere en lichtere inzet vanuit de sociale basis. Een sterkere focus op de sociale basis heeft gevolgen in financiële zin. We verwachten echter dat meer inzet in de sociale basis nodig is om hogere (zorg)kosten te voorkomen. De nieuwe inkoop sociaal domein en het Dorpsteam helpen ons al bij deze beweging. Desalniettemin gaan we binnen een integrale visie voor de langere termijn bepalen welke richting we uitgaan en wat we daarvoor gaan doen. In 2025 zal dit nader vertaald worden in beleid. Bij versterking van de sociale basis gaat het onder meer om: •

Buurtgezinnen

De jeugdhulpkosten stijgen de afgelopen jaren structureel, wat vraagt om versteviging van voorliggende voorzieningen als onderdeel van de sociale basis. Een belangrijke pijler hierbij is het voorkomen van uithuisplaatsingen. Omliggende

20

gemeenten hebben aantoonbaar positieve ervaringen met het werken met Buurtgezinnen: door vraag- en steungezinnen binnen Dongen te matchen worden gezinnen, voor wie de druk (in wat voor vorm dan ook) tijdelijk te hoog wordt, verbonden met stabiele gezinnen. In 2024 (via Berap 1) en 2025 starten we een proeftuin met Buurtgezinnen in Dongen. Op basis van de ervaringen binnen deze proeftuin vindt besluitvorming plaats over structurele continuering. •

Schoolmaatschappelijk werk

Een andere belangrijke pijler om de stijging in de jeugdhulpkosten te beheersen, is het voorzien in voldoende schoolmaatschappelijk werk in het basisonderwijs als onderdeel van de sociale basis. We doen dit door voor alle basisscholen van Dongen in passende mate te voorzien in voldoende schoolmaatschappelijk werk. Het schoolmaatschappelijk werk biedt laagdrempelige hulpverlening en opvoedingsondersteuning aan leerlingen en ouders. Ook worden de school en leerkrachten ondersteund bij vroeg signalering en bij het omgaan met leerlingen met psychosociale problemen. Door de uitbreiding van de uren schoolmaatschappelijk werk kan directe doorverwijzing naar specialistische jeugdzorg worden voorkomen. De uitbreiding gaat per schooljaar 2024/2025 van start. •

Bijdrage Stichting Stronk

Door thuiszitters en jongeren die het binnen het huidige onderwijssysteem moeilijk hebben in een creatieve omgeving hun autonomie, hun zelfvertrouwen, een positief zelfbeeld en vaardigheden te laten herwinnen en versterken, draagt stichting Stronk bij aan hun terugkeer naar school of werk. Daarnaast biedt de stichting een (tussen)oplossing voor jongeren waar jeugdhulp noodzakelijk is of weet (zwaardere) jeugdhulp te voorkomen. De constructieve samenwerking vanuit de gemeente in de vorm van een exploitatiebijdrage draagt bij aan het fundament van de stichting Stronk om voor de gemeente Dongen als lokale voorziening in te spelen op en bij te dragen aan de maatschappelijke opgaven waar de gemeente voor staat (lees Hervormingsagenda, sociale basis). In Berap2024-1 is een voorstel voor een incidentele bijdrage voor 2024 opgenomen. In de voorbereiding op de komende begroting wordt bekeken of dit ook mogelijk is voor 2025 en 2026. •

Uitwerking meerjarenvisie op ouder worden in Dongen

Binnen het Coalitieakkoord is gevraagd om in beeld te brengen wat we al doen en wat we nog meer kunnen doen om onze ouderen betrokken te houden bij de samenleving. In 2023 is in het rapport Samen ouder worden een actieprogramma uitgewerkt en met de raad gedeeld. Een essentieel onderdeel van dit actieprogramma is te komen tot een breed gedragen meerjarenvisie op ouder worden in Dongen. In de loop van 2024 start de uitwerking van het actieprogramma, wat doorloopt in 2025. Dit actieprogramma is onderdeel van de versteviging van de sociale basis.

Inkoop inloopvoorziening kwetsbare inwoners De overeenkomst met Eagle Shelter loopt tot en met eind 2024. De overeenkomst wordt nog een laatste keer met één jaar verlengd. Daarna zal de voorziening aanbesteed worden. Vanuit Eagle Shelter is aangegeven dat zij niet meer toekomen met de hoogte van de huidige contractwaarde. Er is structureel meer nodig om de activiteiten uit te kunnen blijven voeren. Er wordt nadrukkelijk meer beroep gaan op deze voorziening (gemiddeld zo’n 80 bezoekers per dag) en er zijn meer zelfregiegroepen gestart. Deze inloopvoorziening past bij de transformatie binnen het sociaal domein en de verplichten die voortkomen uit het Integraal Zorg Akkoord (IZA). Eagle Shelter wordt gezien als belangrijke voorziening die we moeten willen behouden.

21

Denormalisering drugsgebruik We hebben de intentie om deel te nemen aan het project ‘Skip die trip’ en onderzoeken de mogelijkheden om dit regionaal te doen. Het project draait om het realiseren van een nieuwe norm over drugsgebruik. Het is belangrijk dat de omvang van het drugsgebruik klein blijft en dat er minder wordt gedacht dat het gebruik van drugs ‘normaal’ is. Het gaat om een bijdrage van de gemeente Dongen van afgerond € 5.200,-. Dit kunnen we bekostigen vanuit reguliere middelen, eventueel aangevuld met middelen uit GALA.

Realiseren van stevige lokale teams jeugdzorg Medio 2023 is de Hervormingsagenda Jeugd landelijk vastgesteld. De Jeugdwet wordt scherper afgebakend. De veelvoorkomende jeugdhulp dient door gemeenten zelf, beschikkingsvrij te worden aangeboden. Ook is het de bedoeling per gemeente te komen tot stevige lokale teams met ‘eigen’ professionals, die ondersteuning in gezinnen gaan geven. Om aan deze beweging invulling te geven, trekken we in de regio met een aantal gemeenten hierin samen op. Lokaal betekent dit een aanzienlijke verandering in de werkwijze van de Entree. Daarnaast is er een duidelijk verband met de uitwerking van de visie op de sociale basis en met de lichtere ondersteuning, die door het Dorpsteam wordt geboden. De verwachting is dat het investeren in een steviger sociale basis en in meer vroegtijdige, laagdrempelige ondersteuning op zorgkosten zal gaan besparen.

Uitbreiding Wijk-GGD Wij zetten momenteel 25 uur wijk-GGD in, waarvan 5 uur extra zijn ingekocht. De wijk-GGD-er komt daar waar overlast is, signaleert, intervenieert en leidt toe naar gepaste hulpverlening. Onze wijk-GGD-ers kennen het (zorg)netwerk en zijn in staat mensen te helpen die anders tussen wal en schip vallen. Zij komen binnen als voor de meeste hulp- en/of zorgverleners de deuren gesloten blijven. Uit overleg met de wijk-GGD-ers komt naar voren dat er momenteel keuzes gemaakt moeten worden met betrekking tot de werkzaamheden. De verwachting is dat er met 32 uur meer casussen opgepakt kunnen worden zodat meer mensen de zorg en/of aandacht kunnen krijgen die ze nodig hebben.

Analyse van en visie op vervoersvoorzieningen In 2024 wordt een brede analyse van het doelgroepenvervoer uitgevoerd, met als doel om inzicht te krijgen in de verschillende vervoersprocessen en de efficiëntie ervan. In 2025 wordt dit vertaald in een nieuwe visie op vervoers­ voorzieningen in brede zin, dus inclusief sociale basis en maatwerkvoorzieningen. Daarbij wordt een koppeling gemaakt met de in 2024 opgestelde visie op het sociaal domein en de sociale basis. Een belangrijk doel is het beheersbaar houden van doelgroepenvervoer.

Inkoop Hulp bij het Huishouden Eind 2023 heeft er een tariefonderzoek plaatsgevonden. De tarieven bleken niet langer in lijn te zijn met de verplichtingen vanuit de Algemene Maatregel van Bestuur (reële tarieven). Op basis van de uitkomst van het onderzoek zijn de tarieven met terugwerkende kracht per 1 januari 2023 gecorrigeerd. Deze correctie leidt tot een structurele aanpassing van de begroting. De huidige contractering loopt tot eind 2024 en zal met één jaar worden verlengd. Aanbesteding volgt in 2025, waarbij onderzocht zal worden of we hierin meer kunnen samenwerken in de regio.

22

Uitvoering Dorpsteam Besluitvorming over het Plan van aanpak Dorpsteam heeft vertraging opgelopen en zal medio 2024 plaatsvinden. Anders dan in het Programma van Eisen zal het uitgangspunt zijn dat het Dorpsteam niet de gemeentelijke toegangs­ functie tot het Sociaal Domein overneemt; de vaste formatie van de gemeentelijke toegang wordt, gelet op alle te verwachten ontwikkelingen en opgaven, hierdoor aangepast. De implementatie van het Dorpsteam start per september 2024. We verwachten dat per begin 2025 Dongen een functionerend Dorpsteam kent en de inwoner er met een (hulp) vraag terecht kan. Medio 2026 vindt een gedegen evaluatie plaats.

Aanpak dak- en thuisloosheid Het landelijk programma Wonen Eerst vraagt landelijk aandacht. Aanvullend is recentelijk het ETHOS telonderzoek uitgevoerd. De resultaten worden in oktober verwacht, maar resultaten van eerder uitgevoerde onderzoeken in andere regio’s laten een schrijnend beeld zien. Regionaal is een plan van aanpak opgeleverd waar we de komende jaren lokaal invulling aan gaan geven.

Doordecentralisatie beschermd wonen Het woonplaatsbeginsel Beschermd Wonen betekent dat elke gemeente verantwoordelijk wordt voor de voorziening Beschermd Wonen voor haar eigen inwoners, ook wanneer die naar een andere gemeente verhuizen omdat daar de beste plek voor herstel is. Het wetsvoorstel woonplaatsbeginsel, dat sinds begin dit jaar bij de Tweede Kamer ligt voor behandeling, is controversieel verklaard. Daardoor kan het niet meer voor het zomerreces door de Tweede en Eerste Kamer behandeld worden. De nieuwe streefdatum voor invoering is nu 1 januari 2026. Ook het objectieve verdeelmodel voor de middelen die gemeenten ontvangen voor Beschermd Wonen wordt nog niet ingevoerd. Dat is immers onlosmakelijk verbonden met het woonplaatsbeginsel.

Herziening abonnementstarief Wmo De VNG dringt bij het Rijk aan op een herziening van het abonnementstarief en om gemeenten volledig te compenseren in de meerkosten die ontstaan zijn door toename in cliënten. Het kabinet was van plan om voor de huishoudelijke hulp een passende eigen bijdrage in te voeren per 1 januari 2025. Door een nieuw besluit om de inkomensafhankelijke eigen bijdrage te verbreden naar alle Wmo-voorzieningen, waarvoor nu het abonnementstarief geldt, wordt de invoeringsdatum een jaar opgeschoven naar 1 januari 2026. Hoe de nieuwe inkomensafhankelijke eigen bijdrage er precies uit komt te zien wordt in de komende periode verder uitgewerkt.

Gebiedsgerichte aanpak West 1 en West 2 Alle inwoners van onze gemeente behoren zich sociaal veilig te voelen. Daartoe is vanuit de gemeente een goede verbinding van het fysieke en sociale domein de basis. Via regionaal uitgerolde kwaliteitskaders wordt de basis voor een gedegen zorg- en veiligheidsbeleid gelegd. Immers, wijken kunnen worden aangepakt en opgeknapt, maar daarmee kunnen uitdagingen achter de voordeur voortbestaan.

In kadernota 2024 is de ambitie uitgesproken om specifiek voor de wijken West 1 en West 2 te komen tot een brede integrale gebiedsgerichte aanpak van maatschappelijke opgaven die er spelen. Het voorliggend veld wordt daarbij nadrukkelijk betrokken. We zien kansen om – samen met ons voorliggend veld – aanwezig te zijn in de wijken West 1 en West 2 om ondersteuning te bieden daar waar nodig.

23

In 2024 worden de eerste analyse gemaakt over wat daarvoor nodig is. Dit wordt gedaan op basis van data-analyse en gesprekken met maatschappelijk partners. Dit tezamen zal leiden tot een plan van aanpak dat in 2025 zijn beslag zijn krijgen in verdere uitwerking.

230 Armoede We stellen voor dit thema met ingang van de Programmabegroting 2025-2028 te wijzigen in ‘Armoede en Schulden’. De belangrijkste (beleids)ontwikkelingen voor dit thema zijn als volgt:

Beleidsplan Armoede en Schulden gemeente Dongen 2024-2028 Op 18 april 2024 heeft de gemeenteraad ingestemd met het Beleidsplan Armoede en Schulden. We zien dat er steeds meer complexe problematiek naar voren komt en dat een herijking van het beleid een belangrijk onderdeel is bij de aanpak van complexe casuïstiek. In het beleidsplan zetten we onder andere in op preventie en nazorg en starten we met het opzetten van een kindpakket. Daarnaast wordt een aantal inkomensgrenzen verhoogd en starten we met twee pilots om armoedeval tegen te gaan. Ook wordt er een nieuwe communicatieaanpak ontwikkeld om inwoners beter te bereiken en het gebruik van de (bestaande) voorzieningen te verhogen.

Wetsvoorstel proactieve dienstverlening Het kabinet wil het mogelijk maken dat onder andere gemeenten mensen actief gaan wijzen op uitkeringen en voorzieningen waar zij mogelijk recht op hebben. Veel mensen weten niet dat zij recht hebben op een uitkering, voorziening of andere ondersteuning van de overheid. Of maken om andere redenen geen gebruik van de regelingen die er voor hen zijn. Daardoor komen mensen mogelijk onder het sociaal minimum terecht en neemt het risico op geldzorgen, armoede en schulden toe. In het wetsvoorstel wordt daarom geregeld dat UWV, SVB en gemeenten persoonlijke gegevens mogen uitwisselen en verwerken om na te gaan of mensen recht hebben op een uitkering of andere ondersteuning. De organisaties kunnen hiervoor eigen gegevens gebruiken en onderling gegevens uitwisselen. Ook kunnen zij gegevens aan andere partijen vragen. Vervolgens mogen zij mensen actief wijzen op hun (mogelijke) recht op een uitkering of ondersteuning. Hoe de dienstverlening door UWV, SVB en gemeenten eruit gaat zien, wordt vormgegeven in een ministeriële regeling.

Wetsvoorstel overbruggingsregeling alleenverdieners Huishoudens die onbedoeld een lager inkomen hebben dan vergelijkbare huishoudens met een bijstandsuitkering krijgen vanaf 2025 via een overbruggingsregeling een tegemoetkoming van de gemeente. Het gaat om huishoudens waarbij een van beide partners een UWV-uitkering heeft en de andere partner weinig of geen inkomen. Door verschillende overheidsregelingen die tegen elkaar inwerken, ontvangen zij minder huur- en zorgtoeslag dan een vergelijkbaar (echt) paar met een bijstandsuitkering. Hierdoor komen zij onder het bestaansminimum terecht. Huishoudens die voor deze tegemoetkoming in aanmerking komen, ontvangen dit in principe automatisch via de gemeente. Ook is het mogelijk om een aanvraag te doen. Tot inwerkingtreding van de regeling kunnen huishoudens nog een beroep doen op de individuele bijzondere bijstand.