Bijl-1a 25-45 Jaarrekening 2024 Gemeente Dongen

Aan de gemeenteraad Dit is de Jaarrekening 2024 van de gemeente Dongen. Hiermee kijken we terug op de vele taken, projecten die afgelopen jaar in onze drie kernen zijn uitgevoerd of van start zijn gegaan. Daarnaast doen we verslag van hoe onze gemeentelijke financiën zich hebben ontwikkeld. Met deze jaarrekening legt het college van burgemeester en wethouders bestuurlijke verantwoording af over de uitvoering van de Programmabegroting 2024. De gemeenteraad wordt gevraagd de Jaarrekening 2024 vast te stellen. Onze financiën Om met het financiële nieuws te beginnen: dat is opnieuw positief. Bij het sluiten van de boeken over 2024 is het resultaat uitgekomen op € 3 miljoen. Voor het vijfde jaar op rij kunnen we als gemeente Dongen bij de jaarstukken vaststellen dat we geen geld te kort komen om in de praktijk uitvoering te kunnen geven aan het voorgenomen beleid. Ook met de ontwikkeling van de solvabiliteit is het goed gegaan in 2024. Dat stemt tot tevredenheid, maar tegelijkertijd moeten we realistisch en waakzaam zijn. Er is een ingrijpende financiële verandering op komst voor alle gemeenten in ons land. Vanaf 2026 (Ravijnjaar) ontvangen we structureel minder inkomsten vanuit het rijk; in de Kadernota 2026 gaan wij daar nader op in. Onze omgeving Dan een blik op de ontwikkelingen in onze lokale samenleving.

Vanuit zowel maatschappelijk als ruimtelijk perspectief kunnen we melden dat er belangrijke stappen zijn gezet. Belangrijke besluiten zijn genomen. In 2024 is in Dongen, ’s Gravenmoer en Klein-Dongen-Vaart opnieuw veel gerealiseerd en in beweging gebracht. Bij alle projecten zijn wij in contact getreden met onze inwoners, ondernemers, verenigingen en partners. Terugblikkend op 2024, valt op: -Het aantal inwoners van onze gemeente is met 469 gegroeid naar 27.565 (1-1-2025). -Leerlingen en docenten van IKC J.J. Anspach zijn het nieuwe schooljaar begonnen in een splinternieuw gebouw met eigentijdse mogelijkheden voor opvang en educatie. -In de plannen voor IKC Biezenkring en Heilig Hart is een gymzaal opgenomen. -Voor IKC ’s Gravenmoer is een aanvullend krediet vastgesteld. -De woningvoorraad is met 229 woningen toegenomen. -Er is begonnen met de bouw van 43 woningen. -Het bouwrijp maken van de nieuwe woonwijk Noorderbunder (300 woningen) is gestart. -Als voorkeurslocatie voor toekomstige uitbreiding (extra bouwmogelijkheden op grote schaal) is aangewezen: het gebied ten zuidoosten van de Procureurweg. -Vaststelling van gebiedsvisie Glorieux: dat maakt ontwikkelingen mogelijk in dit gebied. -Vaststelling van bestemmingsplan Tichelrijt Zuid: nieuwe bedrijfskavels komen beschikbaar. -Bijna alle bouwkavels op Tichelrijt 2 zijn verkocht.

-De noodopvang van asielzoekers aan De Nestel is prima verlopen en verlengd. -Bij 600 huishoudens zijn energiemaatregelen aangebracht. -882 huishoudens hebben gebruik gemaakt van cadeaukaart voor duurzamer witgoed. -183 woningeigenaren deden mee met de regeling lokale isolatieaanpak Dongen. -Start van vernieuwd energieloket (helpt inwoners en ondernemers met verduurzaming). -Huis-aan-huis Duurzaamheidskrant verspreid in voor- en najaar. -Bij het inrichten van openbare ruimte: structureel aandacht voor circulaire economie, groen en biodiversiteit. Bruggen aan de Waspikseweg zijn duurzaam aanbesteed. Aanleg van bio-bermen. Vermindering van verhard oppervlak (aanpak hittestress). -64 particuliere klimaatprojecten zijn ondersteund met subsidie klimaatbestendig Dongen. -Het gemeentehuis is deels verduurzaamd (warmtepompen). -Op basis van inwonerparticipatie zijn twee straten met wateroverlast aangepakt. -Het ontwerp herinrichting Vaartweg is afgerond in samenwerking met klankborgroep. -Er is een overeenkomst gesloten met Enexis om samen te werken aan een toekomstbestendige

energievoorziening. -Met bedrijven op De Wildert wordt gewerkt aan verduurzaming van energie en restwarmte. -De eerste agrarische windturbine in het buitengebied van onze gemeente is gerealiseerd. -Met Hart van Brabant is een verkenning gemaakt voor een regionaal energiesysteem. -728 mantelzorgers hebben als waardering een mantelzorgbon ontvangen (ruim 200 meer). -Er zijn trainingen georganiseerd voor vrijwilligers om mantelzorgers te ondersteunen. -80% van de Wmo-klanten is tevreden over de ondersteuning (en we werken aan verdere verbetering). -Bij burgerzaken zijn alle documenten afgehandeld binnen de gestelde termijn. -Samenwerking regionale veiligheid: start van het bestuurlijk interventie team (BIT). -Er is bij Olympia'60 een onderzoek uitgevoerd voor sportpark Crispijn (capaciteit, scenario’s). -Extra aandacht voor alcoholbeleid bij sportverenigingen met eigen kantine (NIX 18). -Start van Cultuurhuis De Cammeleur. -Start van SamenDongen met nieuwe vorm van samenwerking recreatieve ondernemers. -Alle kinderen in het primair onderwijs hebben het aanbod van Sjors Creatief ontvangen om op een laagdrempelige manier kennis te maken met cultuur. -Taalhuis campagne met trainingen en escaperoom: zo voelt het om laaggeletterd te zijn. -Aanschaf van peutermonitor en implementatie voor beter inzicht en overzicht.

-Onderwijs gecoördineerd en gefaciliteerd voor Oekraïense leerlingen (en andere vluchtelingen). -De coördinator buurtgezinnen is begonnen. -In samenwerking met Stichting Leergeld is een kindpakket ontwikkeld. -Besluitvorming en aanvang van implementatie Dorpsteam. -Overeenkomst met Eagle Shelter is verlengd. -Er zijn drie initiatieven opgestart voor bestrijding van eenzaamheid onder ouderen. -Er zijn sessies digitale veiligheid gehouden bij SWOD en KBO (aanpak van cybercriminaliteit). -Het project Community Care Dongen is verder uitgebouwd. -De gemeentelijke informatiekrant is toegankelijker met opmaak in de nieuwe huisstijl. -Er is een extern onderzoek gehouden naar communicatie vanuit de gemeente Dongen. -Website werkenvoordongen.nl is gelanceerd om de gemeente als werkgever te profileren. -Gemiddeld cijfer van 7,9 voor dienstverlening omgevingsvergunning (6,4 in 2023). -Om het dorps- en wijkgericht handelen en denken te versterken, is een wijkregisseur aangesteld. -De nieuwe burgemeester is voorgesteld aan inwoners met video’s en campagne broodje burger. Onze bestuurlijke uitdaging Met trots en tevredenheid stellen we vast dat 2024 opnieuw een jaar was met groei en ontwikkeling voor Dongen, ’s Gravenmoer en Klein-Dongen-Vaart. Dit jaar kenmerkt zich door de start van de nieuwe burgemeester alsook een wethouderswissel.

Tegelijkertijd zien we het afgelopen jaar duidelijke voortekenen van een stevige bestuurlijke uitdaging. Behalve het nieuwe financieel perspectief voor gemeenten, is de wereld om ons heen volop in beweging. Politiek, economisch, maatschappelijk. De toekomst (mondiaal) is complex. Stevige veranderingen zijn op komst. Dat geeft een algemene noodzaak voor het maken van duidelijke keuzes. Dat geldt ook voor onze lokale samenleving. Onze koers Daarbij vertrouwen we op ons bestuurlijk kompas. Doelgericht zijn we in 2024 blijven investeren in de vitaliteit van onze drie kernen. Het huidige beleid van de gemeente Dongen heeft drie speerpunten: wonen, duurzaamheid en sociale basis. Traditioneel maken we ons sterk voor veiligheid, kwaliteit van dienstverlening en een goed contact met onze inwoners, ondernemers, verenigingen, lokale en regionale partners. Met de nieuwe Toekomstvisie - waar sinds eind 2024 met brede inzet van participatie hard aan wordt gewerkt - houden we het kompas voor de gemeente Dongen up-to-date. Financiële resultaten In onderstaande tabel worden de belangrijkste financiële cijfers uit de jaarrekening vergeleken met de begroting 2024. Voor het vijfde jaar op rij komt de gemeente Dongen geen geld tekort op de begroting. Het jaar 2024 is in financiële zin afgesloten met een positief exploitatiesaldo na reservemutaties: € 3.111.732.

Belangrijkste financiële cijfers

Begroting 2024

Jaarrekening 2024

Exploitatiesaldo voor reservemutaties (x € 1.000)

1.173

9.644

-/- Reservemutaties (x € 1.000)

1.070

6.632

103

3.012

103

3.012

-1.214

568

1.317

2.444

Structurele exploitatieruimte

1,8%

2,6%

Solvabiliteit

19,2%

23,0%

Netto schuldquote gecorrigeerd

112%

59%

Exploitatiesaldo

Exploitatiesaldo na reservemutaties (x € 1.000) Structureel exploitatiesaldo Exploitatiesaldo na reservemutaties + Saldo van incidentele baten en lasten Structureel exploitatiesaldo Kengetallen

Exploitatieresultaat De primitieve begroting over 2024 – na verwerking van de amendementen uit de raadsbehandeling van de begroting – sloot af met een positief resultaat van € 103.000. Het daadwerkelijke exploitatiesaldo na reservemutaties is uitgekomen op € 3.012.287. Voor een toelichting op de afwijking wordt verwezen naar de volgende pagina’s (Analyse resultaat). Ook het structurele exploitatiesaldo is beter uitgekomen dan verwacht, namelijk op € 2.444.000. Het structurele exploitatiesaldo is het saldo waarbij incidentele baten en lasten zijn gecorrigeerd. Dit zijn baten en lasten die tijdelijk van aard zijn. Dit betekent overigens niet dat het resultaat zelf structureel van aard is. Zoals blijkt uit de toelichting op de volgende pagina’s wordt het resultaat vrijwel volledig verklaard doordat (structurele) lasten incidenteel lager uitvallen of doordat (structurele) baten incidenteel hoger uitvallen. Dit soort incidentele afwijkingen van structurele baten of lasten worden niet gecorrigeerd in het structurele exploitatieresultaat. Kengetallen De belangrijkste financiële kengetallen zijn ook verbeterd ten opzichte van de begroting. Het positievere exploitatieresultaat werkt door in de structurele exploitatieruimte. De solvabiliteit is opnieuw flink beter dan bij begroting en ligt boven de kritische grens van 20% op 23,0%.

Dit komt omdat het eigen vermogen sinds het opstellen van de begroting 2024 is gegroeid met het exploitatiesaldo over 2023 en ook het positieve resultaat over 2024 reeds bij het eigen vermogen is gerekend (het besluit hiertoe is opgenomen in het raadsvoorstel). De netto schuldquote is substantieel lager uitgekomen, op 59%. Dit was voor een deel al voorzien in het Najaarspakket 2024 (aanbieding Programmabegroting 2025). In het najaarspakket was de schuldquote reeds neerwaarts bijgesteld van 117% naar 84%. De daling is voor een groot deel het gevolg van de sterk toegenomen baten. De verklaring hiervoor is drieledig. Enerzijds zijn de baten hoger uitgevallen door verhoging van de rijksuitkeringen (algemene uitkering en tijdelijke, specifieke uitkeringen). Ook werken de positieve exploitatieresultaten over 2023 en 2024 door in een lagere schuldquote. Ten slotte leidt de vertraging in de uitvoering van investeringsprojecten (met name onderwijshuisvesting) tot een lagere liquiditeitsbehoefte. Reeds geleend geld staat daarom op de bankrekening van de gemeente en telt daarmee niet mee voor de schuldquote. Toelichting exploitatiesaldo op hoofdlijnen Het positieve resultaat over 2024 liet zich in de eerdere bestuursrapportages reeds aankondigen.

Het verwachte, positieve resultaat uit de begroting van € 103.000 was in de meest recente bestuursrapportage (Berap 2024) reeds verhoogd naar € 274.000. Bij de jaarrekening wordt zoals gebruikelijk een volledig beeld opgemaakt en is het resultaat nog substantieel hoger uitgevallen. In

onderstaande tabel is de opbouw van jaarrekeningresultaat op hoofdlijnen weergegeven ten opzichte van de tweede bestuursrapportage. Saldo jaarrekening 2024 (bedragen x € 1.000) Tussentijdse resultaten conform onderstaande bestuursrapportages: Saldo in primitieve begroting 2024 (na amendering gemeenteraad) Saldo na Bestuursrapportage 2024-1 Saldo na Bestuursrapportage 2024-2

103 438 274

1. Mutaties bij jaarafsluiting

-

Winstneming Tichelrijt Zuid en Beljaart en verkoop overige gronden Onderschrijding personeelsbudget, inclusief inhuur Overschrijding externe inhuur Winstneming Beljaart en overige grondverkopen

416 2.232 -1685 193

2. Mutaties op basis van nieuwe informatie

-

Effect mei- en decembercirculaire 2024 Bijstelling Rijksbudget Buig

1.440 520

3. Diverse budgetafwijkingen

-

Meerkosten subsidie VVE door afrekening voorgaande jaren Hogere kosten opvang ontheemden Oekraïne Hogere kosten Wmo voorzieningen Lagere uitgaven statushouders Hogere kosten BBZ Hogere opbrengst toeristenbelasting Lagere baat CDOKE gelden Hogere laten Spuk Bieb Hogere kosten bijzonder bijstand Diverse afwijkingen

-109 -301 -314 246 -150 101 -127 -72 -150 -42

Totaal mutaties

2.297

Saldo Jaarrekening 2024

3.012

Analyse resultaat Voor een verklaring van de verbetering van het resultaat sinds Berap-2 wordt grofweg onderscheid gemaakt in drie categorieën. Voor een aantal posten in de begroting is het gebruikelijk dat één keer per jaar, bij de jaarrekening, het beeld wordt opgemaakt. Het gaat hierbij bijvoorbeeld om de actualisatie van de voorzieningen of het bepalen van de winst- of verliesnemingen bij de grondexploitaties. Deze eindejaarsposten hebben bijgedragen aan een positief resultaat. Daarnaast is in een aantal gevallen sprake van informatie die nog niet bekend was bij opstelling van de derde bestuursrapportage. Ten slotte is sprake van diverse verschillende budgetafwijkingen op budgetten die zich door een grillig verloop van de uitgaven gedurende het jaar lastig laten voorspellen. Voor het overgrote deel van de mutaties geldt dat deze incidenteel van aard zijn. Voor een onderbouwing per thema wordt verwezen naar de beleidsverantwoording in de verschillende programma’s. Hierbij wordt middels een I (incidenteel) of S (structureel) aangegeven of een mutatie incidenteel of structureel van aard is. 1. Mutaties bij jaarafsluiting Het is gebruikelijk dat bij de jaarafsluiting de stand wordt opgemaakt ten aanzien van een aantal posten. Het gaat hierbij bijvoorbeeld om de winstnemingen in grondexploitaties en het bepalen van de

benodigde toevoeging aan de voorzieningen, zoals de voorziening Algemene pensioenwet politieke ambtsdragers (APPA) en de voorziening dubieuze debiteuren. Ook rondom het personeelsbudget geldt dat pas bij de jaarafsluiting een volledig beeld kan worden bepaald. Tussentijds zijn er uiteraard wel inzichten; de jaarrekening is echter het moment om integraal het resultaat te bepalen. Het bepalen van het effect van dit soort posten bij de jaarafsluiting zorgt er jaarlijks voor dat er grote mutaties kunnen zijn tussen het resultaat bij Berap-2 en het resultaat bij de jaarrekening. Op de onderschrijding van het personeelsbudget gaan we nader in verderop in deze inleiding en in de paragraaf E (Bedrijfsvoering). 2. Nieuwe informatie Na het opstellen van Berap-2 (met als peildatum 1 augustus) is, zoals gebruikelijk, nieuwe informatie binnengekomen over de uitputting van budgetten. Denk hierbij aan het verschijnen van de decembercirculaire van het gemeentefonds en de (concept) jaarcijfers jeugdzorg die begin 2023 zijn ontvangen. De september en decembercirculaire 2024 waren nog niet verwerkt in verband met de verschijningsdatum en de aanlevertermijn voor de 2e bestuursrapportage. 3. Diverse budgetafwijkingen Veel van de gemeentelijke uitgaven laten zich goed voorspellen. Deze zijn gelijkmatig in omvang over de maanden in het jaar. De afwijkingen zijn zelfs van jaar tot jaar beperkt.

Een deel van de begroting is echter grillig, waarbij de daadwerkelijke uitputting grote afwijkingen kan laten zien door relatief kleine en onvoorziene gebeurtenissen. Deze afwijkingen kennen diverse redenen, maar leiden in 2024 per saldo tot een bijdrage aan het positieve resultaat. Hierbij valt te denken aan een groot deel van de kosten in het sociaal domein. Hoewel er tijdens de bestuursrapportages een zo goed mogelijk beeld wordt geschetst, blijven het open-einde-regelingen waarbij de voorspellende waarde van tussentijdse indicaties niet altijd op voorhand is verzekerd. Daarnaast is gebleken dat met name rondom de Specifieke uitkeringen (Spuk’s) de begroting niet altijd in overeenstemming met de werkelijkheid is. Voor een toelichting op de financiële afwijkingen wordt verwezen naar de thema’s zoals verder uitgewerkt in het jaarverslag. Burgemeester en wethouders van Dongen, De secretaris,

De burgemeester,

Dr. G.W. Goedmakers

Ir. J.C. Slagboom

Leeswijzer In dit eerste algemene gedeelte krijgt u een totaalbeeld van de jaarrekening. Dit doen we in de eerste plaats door u mee te nemen in de structuur: Waar kunt u wat vinden? Verder geven we een samenvattend beeld van de behaalde resultaten en het financiële resultaat. Daarnaast zijn enkele kerngegevens over onze gemeente opgenomen. Jaarverslag: de beleidsverantwoording In dit deel komen aan de orde: de resultaten op de programma’s en thema’s. We geven inzicht in de resultaten aan de hand van de vragen: • “Wat wilden we bereiken?” – een opsomming van de beoogde effecten. • “Wat hebben we bereikt?” – een toelichting op hetgeen we hebben bereikt in 2024. Voor zover mogelijk wordt hier gebruik gemaakt van de resultaten op de indicatoren. De indicatoren zijn aangepast aan de meest recente cijfers. Door beschikbaarheid van gegevens zijn dit niet in alle gevallen gegevens uit 2024, maar van eerdere jaren. • “Wat hebben we daarvoor gedaan?” – een overzicht van de meest relevante prestaties die hebben bijgedragen aan het bereiken van de resultaten. • “Hebben de beleidsrisico’s onze doelstellingen in de weg gestaan?” – in de Programmabegroting 2024 zijn de beleidsrisico’s benoemd. In deze jaarrekening kijken we terug in hoeverre deze risico’s zich hebben voorgedaan en hoe we daarmee zijn omgegaan.

• “Wat heeft het gekost?” – inzicht in de lasten en baten per thema waarbij onderscheid wordt gemaakt tussen de primitieve begroting, de laatste begrotingswijziging (zijnde Berap 2024-2) en de stand na opmaken van de Jaarrekening 2024. Hierbij worden de budgetten per thema onderverdeeld naar taakvelden. Dit is conform de indeling in de Programmabegroting 2024. De afwijkingen worden toegelicht op het totaal van baten dan wel lasten per thema. Paragrafen In dit deel zijn de verplichte paragrafen opgenomen. Deze geven een toelichting op de bedrijfsvoering en verdere informatie over onder andere financiële aspecten, risico’s en verbonden partijen. Jaarrekening Dit deel bevat de gemeentelijke jaarrekening over 2024. Dit is enerzijds de balans en de toelichting op de balans, en anderzijds de programmarekening en de toelichting daarop. Legenda • In de financiële overzichten duiden we de verschillen met een minteken voor een nadeel en “blanco” voor een voordeel. o Nadeel: een verhoging van de lasten of een verlaging van de baten. o Voordeel: een verlaging van de lasten of een verhoging van de baten. • Bedragen in de tabellen en grafieken worden, tenzij anders vermeld, afgerond in duizenden euro’s. Optellingen kunnen marginaal afwijken door de afrondingen. • Mutaties kleiner dan € 10.000 worden niet toegelicht.

• Bij de begrotingscijfers is zowel de primitieve begroting als de begrotingsstand na wijziging Berap 2024-2 opgenomen. Afwijkingen worden gepresenteerd ten opzichte van de laatste begrotingswijziging. Kerngegevens Op 1 januari 2024 had de gemeente Dongen 27.096 inwoners en op 1 januari 2025 had de gemeente Dongen 27.565 inwoners. De gemeente Dongen had in 2024 een oppervlakte van 2.974 hectare. Uitgangspunten • In de jaarstukken worden alle baten en lasten verantwoord, waardoor wordt voorkomen dat onderdelen van de organisatie in de uitvoering van de activiteiten alleen op saldi sturen. Het saldo van baten en lasten vormt het exploitatieresultaat. • De balans verschaft informatie over de samenstelling van bezittingen en schulden aan het eind van het jaar. In de toelichting op de balans wordt ingegaan op de ontwikkeling van de diverse

• • •

balansposten en er wordt aandacht besteed aan de waarderingsgrondslagen. Met name vermogensbestanddelen, zoals reserves en voorzieningen, worden uitgebreid toegelicht. Het saldo van lasten en baten vormt het exploitatieresultaat voor bestemming. De mutaties met reserves betreffen toevoegingen of onttrekkingen aan bestemmingsreserves. Exploitatieresultaat en mutaties met reserves bepalen het eindresultaat van de gemeenterekening na bestemming. De programmaverantwoording is ingedeeld in de volgorde van de gemeentelijke programma’s die ook herkenbaar is in de toekomstvisie en het bestuursakkoord. Het eindresultaat is, conform het Besluit Begroting en Verantwoording (BBV), afzonderlijk opgenomen op de balans per ultimo van het dienstjaar. Nadat de jaarstukken zijn vastgesteld, wordt aan de gemeenteraad een voorstel gedaan over de bestemming van het resultaat.

Inhoudsopgave Aan de gemeenteraad ............................................................................................................................. 2 Leeswijzer ................................................................................................................................................ 7 Inhoudsopgave ........................................................................................................................................ 9 Jaarverslag 2024 ................................................................................................................................... 11 Programma's ...................................................................................................................................... 12 1. Dongen Leeft! ............................................................................................................................. 13 2. Dongen Zorgt!............................................................................................................................. 30 3. Veilig Dongen ............................................................................................................................. 44 4. Dongen Onderneemt! ................................................................................................................. 48 5.

Dongen dient! ............................................................................................................................. 54 Algemene dekkingsmiddelen en overhead .................................................................................... 64 Paragrafen ......................................................................................................................................... 71 A. Lokale heffingen ......................................................................................................................... 72 B. Weerstandsvermogen en risicobeheersing ............................................................................... 74 C. Onderhoud kapitaalgoederen .................................................................................................... 80 D. Financiering ............................................................................................................................... 83 E. Bedrijfsvoering ........................................................................................................................... 87 F. Verbonden partijen ..................................................................................................................... 95 G.

Grondbeleid ............................................................................................................................. 100 H. Openbaarheid .......................................................................................................................... 105 Jaarrekening 2024 ............................................................................................................................... 107 Grondslagen voor waardering en resultaatbepaling ........................................................................ 108 Balans .............................................................................................................................................. 113 Toelichting op de balans .............................................................................................................. 114 Specificatie reserves .................................................................................................................... 125 Specificatie voorzieningen ............................................................................................................ 129 Incidentele baten en lasten ..............................................................................................................

134 Rechtmatigheidsverantwoording ...................................................................................................... 136 Restantkredieten .............................................................................................................................. 138 Overzicht van baten en lasten 2024 ................................................................................................ 143 Wet normering bezoldiging topfunctionarissen ................................................................................ 148 Overige gegevens ................................................................................................................................ 151 Bijlage 1: SiSa 2024 ............................................................................................................................ 152 Bijlage 2: Overzicht van baten en lasten per taakveld ........................................................................ 164 Bijlage 3: Risicoprofiel ......................................................................................................................... 166 Bijlage 4: Overzicht aanbevelingen rekenkamer ................................................................................. 171

Jaarverslag 2024

Programma's

1. Dongen Leeft! Het programma Dongen Leeft! gaat over het brede terrein dat bepaalt hoe het is om in Dongen te leven. Leven gaat dan om het vinden van een duurzame eigen plek om te wonen. De vraag naar woningen is groot. Er wordt volop inzet gepleegd om voor de verschillende doelgroepen en voor de langere termijn, de juiste woningen te realiseren. Maar leven is meer dan wonen alleen. We bouwen aan een gezonde leefomgeving door te investeren in leefbare en sociale wijken en kernen. Een gezonde leefomgeving vraagt ook om een (vitaal) buitengebied met een rijke biodiversiteit, schoon water, een groen landschap met ruimte om te ondernemen en te recreëren. Dongen kent een rijk verenigingsleven. Inwoners zijn lid van sportverenigingen, bezoeken evenementen en gaan naar de bibliotheek. In de basis zijn alle ingrediënten aanwezig om Dongen ook in de toekomst de gemeente te laten zijn waar het prettig duurzaam wonen, werken, leven en verblijven is - én waar onze geschiedenis en herkomst te ervaren blijft. Duurzaamheid en klimaat zijn belangrijk om prettig te kunnen leven, dat geldt zeker ook voor onze toekomst. Dongen is dan ook volop aan het verduurzamen. Zonnepanelen worden geplaatst, nieuwe woningen worden aardgas-loos gebouwd en de bestaande gebouwde omgeving wordt verduurzaamd waarbij wordt ingezet op het stimuleren van isoleren.

De hoge energiekosten geven hiervoor een extra aanleiding. Met het oog op de klimaatveranderingen zoals droogte, hittestress en hevige regenval, zal Dongen investeren om onze omgeving leefbaar te houden. “Dongen Leeft!” is vooral een programma waarbinnen kaders worden geschapen en wordt ingespeeld op nieuwe ontwikkelingen. Bij de ontwikkelingen in het maatschappelijk domein wordt (waar mogelijk) gezocht naar andere invullingen en een andere manier van werken. De instandhouding van onze duurzame en leefbare omgeving zien wij als dienstverlening aan onze inwoners. Dit is daarom opgenomen in het programma “Dongen Dient!”.

110 Omgeving Strategische doelstellingen • De openbare ruimte is (verkeers)veilig en (multi)functioneel ingericht. Goede toegankelijkheid, verkeer, bewegen, beleving, ontmoeting en veiligheid komen hier samen. • Er is een woningvoorraad die past bij de omvang, aard en samenstelling van de bevolking. • Het is fijn wonen, werken en verblijven in Dongen. Wat hebben we bereikt?

Wat hebben we daarvoor gedaan?

•

•

De woningvoorraad is in 2024 met 229 woningen toegenomen.

In 2024 zijn 229 woningen gereed gemeld volgens de Basisregistratie Adressen en Gebouwen (BAG). Het betrof de volgende ontwikkelingen: o Heuveleind (Planetenstraat en omstreken): 48 grondgebonden woningen en 48 appartementen (totaal 96 woningen) o Residentie Nassau (Middellaan): 71 woningen o Achttien81 (Sint Josephstraat): 42 woningen o De Post en de Nijverheid (Hoge Ham-Dr. Willem Dreeslaan) - 20 woningen.

• In 2024 is begonnen met de bouw van in totaal 43 woningen. Er zijn daarbij geen woningen gesloopt. • Het percentage huurwoningen binnen het gehele woningbezit staat op 29%, waarvan 20% sociale huur. Op het totale woningbouwprogramma sturen we op 30% sociale huur, waardoor we de verhoudingen stapsgewijs verbeteren. •

We hebben nieuwe woningbouwontwikkelingen mogelijk gemaakt.

•

•

•

Nieuwe woongebieden (uitbreidingslocaties) worden voorbereid.

•

• •

•

In 2024 zijn 37 nieuwbouwwoningen (inbreidingslocaties) planologisch mogelijk gemaakt. We hebben gebiedsontwikkelingen gefaciliteerd en planologische procedures doorlopen, zoals: o In 2024 is gebiedsvisie Glorieux vastgesteld. De gebiedsvisie maakt woningbouw nog niet rechtstreeks mogelijk, maar geeft wel de richting aan voor mogelijke ontwikkelingen in het gebied, inclusief woningbouw. o Het bestemmingsplan Gemeenteweg 3 is vastgesteld en onherroepelijk. Het plan maakt 2 woningen mogelijk. o Het bestemmingsplan Bolkensteeg 33-35 is vastgesteld en onherroepelijk. Het plan maakt 25 woningen mogelijk. o Het bestemmingsplan Vaartweg 78A is vastgesteld en onherroepelijk. Het plan maakt 10 woningen mogelijk. In 2024 is het stedenbouwkundige plan voor de ontwikkeling van De Vijf Turven toegelicht aan de omwonenden en geïnteresseerden van ’s Gravenmoer. In 2025 wordt de ontwikkeling verder uitgewerkt. In 2024 is in Q4 gestart met het bouwrijp maken van de Noorderbunder. In 2024 is de Locatiestudie Woningbouw voorgelegd aan de gemeenteraad. Daarbij is de locatie ten zuidoosten van de Procureurweg aangewezen als voorkeurslocatie voor woningbouw. Met de provincie vinden gesprekken plaats over de ontwikkeling van deze locatie en het verplaatsen van de aanwezige melkveehouderij. Het perceel Hoofdstraat 24 is aangekocht.

Het perceel is geschikt om een beperkte woningbouwontwikkeling mogelijk te maken.

•

•

•

•

Onderzoeken mogelijkheden voor flexwoningen

•

•

Met omwonenden is gesproken over de mogelijkheden op het perceel. In 2024 is gestart met het opstellen van de gebiedsvisie Achter de Vennen. De visie wordt in twee stappen opgesteld: 1) het in beeld brengen van het bestaande (landschappelijk) – te behouden en/of te versterken – en 2) waar kan woningbouw worden ingepast. In Q1 2025 wordt de terugkoppeling gegeven op deel 1. Aansluitend wordt deel 2 verder opgepakt. In 2024 is gestart met de voorbereiding van de gebiedsvisie Kanaalzone in de vorm van a) uitvoeren haalbaarheidsonderzoek passantenhaven en b) deel te nemen aan Europan17. In regionaal verband is in Q4 opdracht gegeven aan een jong ontwerpbureau om te werken aan de locatie Dongen. De workshops vinden in april 2025 plaats. In 2024 is bestemmingsplan Tichelrijt Zuid vastgesteld. Vaststelling van het plan maakt de ontwikkeling van nieuwe bedrijfskavels mogelijk. In december 2024 heeft de gemeenteraad een update ontvangen van het woningbouwprogramma, waaronder de stand van zaken rondom flexwonen. In 2024 is gesproken met een ontwikkelaar, provincie Noord-Brabant en dorpsraad over de mogelijkheden op de locatie bij Dongen-Vaart. Er vinden ook gesprekken met Casade plaats.

•

De Woonzorgvisie Regio Hart van Brabant (HvB) is vastgesteld.

•

Het doel van de visie is om voldoende betaalbare woningen en voorzieningen te hebben voor alle ouderen die hierop aangewezen zijn, mensen met een lichamelijke en psychische kwetsbaarheid en overige aandachtsgroepen, met een evenwichtige verdeling over de gemeenten in de regio Hart van Brabant en met de juiste zorg, ondersteuning en begeleiding. Het document vormt met de eerder vastgestelde lokale woonzorgvisie de basis voor het woonzorgbeleid in de gemeente Dongen.

•

Er zijn diverse stappen gezet binnen Stedelijke Regio Breda Tilburg (SRBT) verband.

•

In 2024 is verder gewerkt aan de uitwerking van de ontwikkelstrategie SRBT waarbij onder meer pilots zijn gedraaid met regionale afwegingstafels. In 2024 is opdracht gegeven aan bureau De Zwarte Hond voor het opstellen van tools om te komen tot een dorpenstrategie. Deze opdracht is gegeven door meerdere regio’s.

•

•

•

In 2024 is gewerkt met de Omgevingswet.

•

•

• •

De gemeente Dongen participeert actief bij deze opdracht. De verwachting is dat eind 2025 de opdracht gereed is om voor te leggen ter besluitvorming. In 2024 is verder gewerkt aan de uitwerking van de Woondeal, uitwerking Governance en uitwerking landschouw/toekomst landelijk gebied. De Verordening nadeelcompensatie is vastgesteld. De Verordening vervangt de planschade- en nadeelcompensatieregelingen welke voor de inwerkingtreding van de Omgevingswet golden. Er is gestart met het opstellen van programma’s. Het programma Buitengebied heeft - in samenspraak met stakeholders - in 2024 verder vorm gekregen. De afronding is voorzien in 2025. Voor het programma wonen is verder gewerkt aan diverse bouwstenen (onder andere beleid splitsen woningen, regionale woonzorgvisie, uitbreidingslocaties en dergelijke). De bruidsschat – regels vanuit het rijk die naar waterschappen en gemeenten zijn overgeheveld - is in gebruik genomen. Er is gestart met het opstellen van een regelset voor (woningbouw)ontwikkelingen.

•

Bij het inrichten van de openbare ruimte is aandacht voor circulaire economie, groen en biodiversiteit en functioneel gebruik van de openbare ruimte.

•

Dit is een continu proces en vraagt om het leveren van maatwerk. Hierbij enkele voorbeelden: o Bij reconstructies en herinrichtingen worden standaard zogenaamde groene parkeerplaatsen aangelegd. Hierdoor realiseren we een vermindering van het verhard oppervlak, wat positief is ten aanzien van hittestress en waterinfiltratie. Voorbeelden zijn de woningbouwontwikkeling Achter de Bergen en Plutostraat. o In de Plutostraat zijn de vrijgekomen betontegels op de gemeentewerf opgeslagen om elders hergebruikt te worden.

•

Het voeren van inwonerparticipatie voor de herinrichting Vaartweg ‘s Gravenmoer

•

Het ontwerp voor de Vaartweg is in 2024 afgerond, waarmee de inzet van de klankbordgroep is beëindigd.

•

Het aanleggen van een snelfietsroute (F629) tussen Oosterhout, Dongen en Tilburg is opgestart.

•

De vergunningsaanvraag ligt ter beoordeling bij Rijkswaterstaat.

•

We blijven druk houden op realisatie van de N629.

•

Er worden stappen gezet om de aanleg van de N629 van de pauzestand te krijgen. Er zijn in 2024 herberekeningen van het

•

•

Gebiedsontwikkeling ‘t Blik wordt uitgevoerd.

•

verkeersmodel gedaan en de mogelijkheden zijn geïnventariseerd. Er worden scenario's voor het onderliggend wegennet van de N629 opgesteld. Er zijn scenario's opgesteld voor het onderliggend wegennet en gerelateerde projecten van de N629. Zodat wanneer een besluit wordt genomen over de N629, kan hier direct op worden geanticipeerd. Er is een fonds ingericht voor het kunnen verstrekken van de in voorgaande jaren gereserveerde bijdragen vanuit gemeenten en provincie.

Wat heeft anders uitgepakt? • De woningbouwproductie varieert van jaar tot jaar. In 2023 werden weinig woningen opgeleverd (44) en veel in aanbouw genomen (216). In 2024 werden er veel woningen opgeleverd (229) en weinig woningen in aanbouw genomen (43). Gemiddeld ligt de woningbouwproductie in de periode 2019 t/m 2024 op 146 woningen per jaar. • De planologische afronding van een enkel bestemmingsplan heeft langer geduurd, waardoor de vaststelling pas in 2025 zal plaatsvinden. • Het project N629 is als gevolg van een nieuwe stikstofberekening in de pauzestand gezet, omdat met name de gebruiksfase negatieve effecten heeft op N2000-gebieden en derhalve een vergunning nodig is. Provinciale Staten had eerder besloten geen vergunningen meer af te geven. • In Berap1-2024 is aangegeven dat de onderhoudsmaatregelen voor de Eindsestraat zijn opgeschaald naar een onderzoek voor mogelijke herinrichting. De bedoeling is kwaliteitswinst te behalen voor groen en verkeersveiligheid. Er zijn enkele alternatieven opgesteld en in 2025 moet worden bepaald hoe de Eindsestraat wordt aangepakt. • De bedoeling was om de herinrichting van de Vaartweg in 's Gravenmoer in 2024 te starten. Deze planning is niet gehaald door een aantal onvoorziene omstandigheden, zoals het verwijderen van een hogedruk gasleiding door Enexis en vergunningverlening door het waterschap.

De start van de werkzaamheden staat nu gepland voor medio 2025. Hebben de beleidsrisico’s onze doelstellingen in de weg gestaan? • Procesrisico’s ruimtelijke procedures: om locaties voor woningbouw geschikt te maken, worden ruimtelijke procedures doorlopen. Hierbij zijn in 2024 de volgende (beleids)risico’s ontstaan: • Het in ontwikkeling brengen van woningbouwlocaties is afgelopen jaar vertraagd door meer overleg met provincie, waterschap, regio en omwonenden. De doorlooptijd van een bestemmingsplanprocedure neemt hierdoor toe. • Bij de ontwikkeling van de locatie Dongen-Vaart is de bestemmingsplanprocedure medio 2024 verder in procedure gebracht nadat er goede afspraken over de landschappelijke kwaliteitsverbetering zijn gemaakt. • Implementatie omgevingswet: o Eind 2023 is duidelijk geworden dat voor het publiceren van omgevingsplannen op ICTgebied meer nodig is dan gedacht. Voor de website dient een aparte digitale voorziening te komen waar bijlagen, stukken en dergelijke kunnen worden geplaatst. Voor de omgevingsvergunningen binnen de applicatie is dit geregeld via de softwareleverancier. • Bij de ontwikkeling van woningbouwlocaties zijn we afhankelijk van landelijke ontwikkelingen, zoals bijvoorbeeld de stikstofruimte die beschikbaar is voor bouw en de ruimte op het energienetwerk. Dit blijft een belangrijk punt van aandacht bij ontwikkelingen.

Beleidsindicatoren

Nieuwe woningen

Leefbaarheid

Aantal nieuw gebouwde woningen per 1.000 bestaande woningen 2021 2022 2023 10,7 8,2 2,7 Leefbaarheidssituatie per kern 2018 2020 2022 Dongen

Goed

Goed

‘s Gravenmoer KleinDongenVaart

Goed

Goed

Ruim voldoende Goed

Goed

Goed

Zeer goed

Verhouding Huur Koop Koopsom

2024 NNB 2024

Percentage koop- en huurwoningen 2021 2022 2023 2024 29% 30% 30% 30% 71% 70% 70% 71% Gemiddelde verkoopprijs van een te koop aangeboden woning 2021 2022 2023 2024 355 393 408 459

120 Leven Strategische doelstellingen • De Dongense samenleving is gezond, vitaal en veerkrachtig. • Inwoners hebben een goede positieve fysieke en mentale gezondheid. • Dongen is een omgeving waar het prettig wonen, werken, leven, verblijven en recreëren is. Wat hebben we bereikt?

Wat hebben we daarvoor gedaan?

Sport

Sport

•

Het rapport Evaluatie Binnensportaccommodaties Dongen is vastgesteld en er is een start gemaakt met een nieuwe overeenkomst.

•

Er is een capaciteits- en scenarioonderzoek uitgevoerd ten aanzien van Sportpark Crispijn.

•

De nieuwe profielen volgens de Brede Regeling Combinatiefunctionarissen zijn vastgesteld met lokale partners.

Het college van B&W en de Raad van Commissarissen van Beheersmaatschappij De Vennen hebben het evaluatierapport vastgesteld. Ook de raad is hierover geïnformeerd. Een nieuwe overeenkomst wordt in 2025 verder uitgewerkt en daarna vastgesteld. Een adviesbureau heeft onderzoek uitgevoerd naar de huidige & toekomstige capaciteit van voetbalvereniging Olympia‘60 en de eventuele mogelijkheden tot het vergroten van de capaciteit van sportpark Crispijn of daarbuiten. Er zijn verschillende scenario’s geformuleerd en uitgewerkt met de daarbij horende financiële impact zowel voor Olympia ‘60 als voor de gemeente Dongen. De raad is per raadsinformatiebrief geïnformeerd over de uitkomsten. Met de bestaande partners in het project zijn op basis van de nieuwe profielen overeenkomsten gesloten. Inhoudelijk zijn er geen grote wijzigingen omdat de

•

Sportverenigingen met een eigen kantine hebben handvatten gekregen om de NIX18 regels na te leven.

Verenigingsleven / sociaal-cultureel •

Verenigingen en stichtingen komen in aanmerking voor activiteitensubsidie binnen de clusters ‘versterking wijken en dorpen', ‘verkeer en mobiliteit', 'sociaalmaatschappelijk' sport en beweging', ‘volksfeesten', ‘podiumkunsten’ en ‘cultuurhistorisch erfgoed’.

gemeente Dongen al grotendeels aan de invulling van de nieuwe profielen voldoet. Met de onderwijspartners is afgesproken dat met ingang van schooljaar 20252026 een grote stap in de afbouw van de financiering zal plaats hebben. Deze afbouwregeling voor de inzet van beweegdocenten in het primair onderwijs, wordt in samenwerking met een adviesbureau verder uitgewerkt in 2025. Er heeft bij voetbalvereniging Dongen een themabijeenkomst plaats gevonden in samenwerking met Novadic-Kentron, GGD en TeamFIT. Daarbij hebben sportbestuurders tips en informatie gekregen om het wettelijk alcoholbeleid op de eigen sportvereniging goed na te kunnen leven. Verenigingsleven / sociaal-cultureel De subsidieregeling 2025 is vastgesteld en gepubliceerd en we hebben hier uitvoering aan gegeven.

Cultuur / Cultureel erfgoed

Cultuur / Cultureel erfgoed

•

Cultuurhuis De Cammeleur heeft uitvoering gegeven aan de samenwerkingsovereenkomst en het uitvoeringsplan 2024.

•

De mogelijkheden voor vernieuwing/verduurzaming van licht en geluid in De Cammeleur zijn onderzocht.

•

Commissie omgevingskwaliteit is per 1 januari 2024 in werking getreden.

•

Uitvoering is gegeven aan het subsidiebeleid door middel van beleidsgestuurde contractfinanciering.

De stuurgroep, programmadirectie, programmaraad en klankbordgroep zijn gestart. Vacatures zijn ingevuld. Diverse (publieks-)activiteiten zijn georganiseerd. Een inventarisatie van en overleg met aanbieders heeft plaatsgehad. De Dongenaar is geraadpleegd door middel van een enquête (nulmeting). Een merkstrategie en positionering van Cultuurhuis De Cammeleur zijn ontwikkeld, inclusief website. Dit alles is feestelijk gelanceerd. Een raadsbesluit is genomen tot het verstrekken van een krediet van € 55.000,- voor de aanschaf van een lichtinstallatie bij De Cammeleur. Een uitbreiding van de geluidinstallatie Is komen te vervallen. Dit is een verplichte commissie voor gemeenten met rijksmonumenten. In de commissie zit een burgerlid. De commissie verloopt naar verwachting. Resultaatgerichte subsidieafspraken zijn gemaakt met Stichting Donckhuys, Het KunstPodium, Theek 5 en Cultuurhuis De Cammeleur. Hieraan wordt uitvoering gegeven.

Recreatie en toerisme •

Vereniging SamenDongen is opgericht om de ligging van Dongen ‘in het hart van Brabant’ eerst lokaal en in de toekomst ook regionaal nog beter te benutten en hiermee Dongen recreatief op de kaart te zetten.

Ondernemerscollectief SamenDongen heeft om deze ambitie te kunnen uitvoeren voor het jaar 2024 en 2025 een budget toegekend gekregen.

Hebben de beleidsrisico’s onze doelstellingen in de weg gestaan? • Nee Wat heeft anders uitgepakt?

•

De bedoeling was om voor de zomer van 2024 een geactualiseerde nota cultureel erfgoed ter besluitvorming aan de gemeenteraad aan te bieden. Door andere prioritering zoals de Omgevingswet gebeurt dit naar verwachting in 2025.

Beleidsindicatoren

120 Leven Percentage “lid van een vereniging”1

Percentage volwassenen dat veel sociale samenhang in de buurt ervaart (sociale cohesie)1 Percentage inwoners dat “voldoet aan de Nederlandse norm gezond bewegen”1 Percentage niet-sporters1

Bezoekers De Cammeleur

Monumenten / IB-objecten

Als aandeel van de leeftijdsgroep 2021 2022 4-11 jaar 81% 12-18 jaar 19-64 jaar 65+ Als aandeel van de leeftijdsgroep 2021 20222 19-64 jaar 13% 65+ 25% Als aandeel van de leeftijdsgroep 2021 20222 12-18 jaar 19-64 jaar 47% 65+ 46% Percentage dat niet wekelijks sport 2021 2022 19 jaar en 41% ouder 65+ jaar 54%

2023

2024 -

2023

2024

2023

2024

2023

2024

Aantal bezoekers van De Cammeleur 2021 2022 2023 2024 56.033 Afgerond 188.844 211.042 150.000 Aantal monumenten / identiteitsbepalende objecten (peildatum 1 januari) 2020 2021 2022 2023 2024 117 / 63 122/63 122 / 63 122 / 63 122 / 63

Verbonden partijen • Beheersmaatschappij Zwemsport- en recreatieobjecten BV: Stimuleren van breedtesport en beweging voor Dongenaren.

130 Duurzaamheid Strategische doelstellingen De gemeente Dongen denkt en handelt gericht voor een gezond leefklimaat en is uiterlijk in 2050 klimaatbestendig en CO2 neutraal.

Wat hebben we bereikt?

1

Wat hebben we daarvoor gedaan?

Indicatoren zijn afkomstig uit de Gezondheidsmonitor van de GGD. De gezondheidsmonitor bevraagt ieder jaar een andere leeftijdsgroep. Deze zijn voor het laatst gemeten in 2022. 2 Afkomstig uit (extra) Corona Gezondheidsmonitor 2022

•

Er zijn 600 huishoudens geholpen met kleine verduurzamende maatregelen en 828 huishoudens met duurzamer witgoed.

•

Het plan van aanpak energiearmoede is succesvol uitgevoerd.

•

Inwoners zijn via het energieloket en door gratis bezoeken van energiecoaches geholpen met verduurzaming.

•

De gemeente faciliteert de energiecoöperatie Energie Dongen Samen Duurzaam voor het fysieke energieloket en de inzet van vrijwillige energiecoaches. Hiervoor is in augustus 2024 een overeenkomst ondertekend en van kracht gegaan. Sinds augustus zijn er zo’n 44 huisbezoeken uitgevoerd door vrijwillige energiecoaches en zijn er gemiddeld zo’n 5 bewoners per week langsgekomen op het energieloket.

•

Bewustwording over verduurzaming is vergroot.

•

De gemeente heeft informatieavonden georganiseerd voor eigenaren van 11 verschillende VvE's (vereniging van eigenaren). Door 6 VvE’s werd deelgenomen aan de aangeboden verduurzamingscursus. Er zijn in het voor- en najaar gemeentelijke duurzaamheidskranten huis aan huis rondgebracht.

•

•

Eigenaar-bewoners van grondgebonden koopwoningen zijn actief gestart met het verduurzamen van hun woning.

• •

•

•

Dongen is meer klimaatbestendig geworden.

•

• •

•

•

Er is gewerkt aan de bescherming van vogel- en vleermuissoorten bij naisolatie onder de Omgevingswet.

•

•

Er is een subsidieregeling “lokale isolatieaanpak” opgezet waarvan 84 inwoners in 2024 hun subsidie hebben gedeclareerd. Tegelijkertijd met deze regeling, is in het najaar een collectieve inkoopactie georganiseerd voor isolatiemaatregelen. In totaal hebben 99 eigenaar-bewoners in 2024 meegedaan met de inkoopactie. De 2e tranche van de rijkssubsidie uit het Nationaal Isolatie Programma is aangevraagd en toegekend. We hebben promotieacties gehouden voor onze klimaatsubsidies door bij tuincentrum AVRI tijdens de week van de groene tuin de regenton te promoten. Er zijn op basis van inwonerparticipatie twee straten aangepakt met wateroverlast. Drie buurtinitiatieven zijn gestart met vergroening van hun buurt. Daarnaast kijken we samen met de bewoners van de Maximastraat naar de mogelijkheden van het vergroenen van hun straat. We hebben 64 particuliere klimaatprojecten financieel ondersteund door middel van de subsidie klimaatbestendig Dongen. Bij het isoleren van woningen is rekening gehouden met natuurvriendelijk isoleren. In 2024 hebben 42 huishoudens melding gedaan van natuurvriendelijk isoleren in de gemeente. Om soorten te beschermen onder de aanpak natuurvriendelijk isoleren, is een plan opgesteld

•

•

Er is gewerkt aan de thema's uit de Regionale Energie en Klimaat Strategie (REKS).

• • •

• •

•

• •

•

Het opstellen van een energiesysteemvisie en routekaart is gestart.

• •

•

en een ecoloog ingezet om 8 kraamverblijven te realiseren in de gemeente in 2025. Er is een succesvolle gezamenlijke aanbesteding uitgevoerd met de gemeenten Waalwijk en Loon op Zand voor het aanstellen van een ecologisch bureau om te komen tot een soortenmanagementplan. De eerste onderzoeken hiervoor starten in 2026. We hebben een klimaattool ontworpen op basis van landelijke richtlijnen (DPRA). In 2024 is door het Publiek Ontwikkelbedrijf het Regionale Klimaatfonds REKS opgericht. Er zijn in de energiehubs verkenningen uitgevoerd naar de mogelijkheden voor realisatie van windturbines waarbij intensief is gesproken met defensie over de radarbeperkingen. De inventarisatie naar de verwachte opwek tot 2030 is afgerond. Daarbij is geconstateerd dat de opwek door netcongestie onder druk staat. Er is een regiocoördinator Warmte aangesteld die een programmaplan Regionale Warmtetransitie 2023-2026 heeft opgesteld. In dit regionale plan zijn zowel de energiebesparingsprojecten als de projecten op het gebied van warmte opgenomen. Er is een regionale energiesysteemverkenning opgeleverd waarin ontwikkelingen in het energiesysteem zijn beschreven en waarbij ook ruimtelijke consequenties in beeld zijn gebracht. Er is een regiegroep vanuit de gemeenten opgericht die meestuurt op het programma van de REKS. Expertise in de regio wordt gedeeld.

Er is besloten te starten met een flexpool, Centre of Expertise (CoE), waarbij de REKS als pilot fungeert. Aan bureau Groen Licht is opdracht gegeven om te ondersteunen in het opzetten van een energiesysteemvisie met routekaart. Er is gestart met het ophalen van input bij stakeholders zoals Casade, industrie, glastuinbouw, energiecoöperatie en provincie. Deze gaan we gebruiken in het traject om te komen tot een verkennende notitie die we voorleggen en interactief bespreken met het college en de gemeenteraad. We werken toe naar besluitvorming voor het college en de raad voor het opstellen van een energiesysteemvisie met routekaart.

•

Er is een samenwerkingsovereenkomst (SOK) getekend met Enexis.

•

In de SOK hebben de gemeente en Enexis de intentie uitgesproken om samen te werken aan een toekomstbestendige energievoorziening. Deze samenwerking biedt niet alleen een oplossing voor de groeiende vraag naar elektriciteit, maar ondersteunt ook de verdere ontwikkeling van de gebouwde omgeving en woningbouw in de gemeente Dongen. Hiermee was Dongen de eerste gemeente in de provincie die de samenwerking met Enexis heeft vastgesteld.

•

Het beleidskader agrarische windturbines is vastgesteld door de gemeenteraad en toegepast.

•

In 2024 hebben we meegewerkt aan het realiseren van de eerste agrarische windturbine in het buitengebied van de gemeente.

•

We zetten stappen met andere gemeenten en partijen in het verduurzamen van het Amernet.

•

•

We werken samen met grootschalige bedrijven op het industrieterrein de Wildert aan verduurzaming op het gebied van energie en (rest)warmte.

•

Samen met de gemeenten Breda, Geertruidenberg, Drimmelen, Moerdijk, Tilburg, Breda, Oosterhout, en de provincie werken we aan het verduurzamen van het Amernet. We verkennen de onderzoeksmogelijkheden om bedrijfsprocessen te helpen verduurzamen, met de focus op alternatieve warmte- en energiebronnen. We onderzoeken hoe restwarmte optimaal kan worden benut en op welke manier deze hergebruikt kan worden in samenhang met andere aspecten van energieverbruik en -beheer. Planologisch gaan we een onderzoek opstarten om te beoordelen of het ruimtelijk gebruik van alle ontwikkelingen inpasbaar zijn. De ontwikkelingen rond VAWOZ, Delta Rhine Corridor, waterstof en het regionale warmtenet nemen we hierin mee.

Hebben de beleidsrisico’s onze doelstellingen in de weg gestaan? • Door een groot aantal activiteiten en invloeden staat het voortbestaan van veel diersoorten onder druk. Daarom is soortenbescherming een onderdeel van de Omgevingswet. Met verschillende wetsinstrumenten is het mogelijk om te zorgen voor de bescherming van fauna; één daarvan is de soortenbescherming bij na-isolatie. Dit voorkomt achteruitgang van de biodiversiteit. De uitvoering van deze bescherming levert beperkingen op bij het isoleren van woningen. Wijkgericht isoleren is hierdoor pas mogelijk wanneer Dongen een soortenmanagementplan heeft. Er is daarom in 2024 ingezet op gemeentebreed en natuurvriendelijk isoleren. • In het Klimaatakkoord is afgesproken om grootschalige opwekking van windenergie op zee aan land te brengen via stroomkabels en waterstofleidingen (project VAWOZ), onder andere in Noord-Brabant. Een van de onderzochte locaties was Dongen/Tilburg. In de Kamerbrief "Wijziging ontwikkelkader windenergie op zee", die de minister van Klimaat en Groene Groei in december 2024 heeft gepubliceerd, is aangekondigd dat de diepe aanlanding van Wind op Zee via de Delta Rhine Corridor wordt aangepast en niet langer in Dongen/Tilburg zal plaatsvinden. Wel wordt ingezet op een aftakking van de Delta Rhine Corridor (waterstofleiding). We blijven ons inzetten dat deze energie alsnog in Dongen/Tilburg komt.

Wat heeft anders uitgepakt? • De stuurgroep REKS heeft nog geen besluit genomen over de herijking van REKS 1.0. Om beter inzicht te verkrijgen wordt er eerst een verkenning uitgevoerd over de radarbeperkingen van Defensie. • In het Klimaatakkoord is afgesproken dat Nederland in 2050 van het aardgas af is. Hier is nieuwe warmtewetgeving voor ontwikkeld waarbij de inwerkingtreding vertraging heeft opgelopen. o De Wet gemeentelijke instrumenten warmtetransitie (Wgiw) - die gemeenten de bevoegdheden geeft die nodig zijn om de regie te pakken - is eind 2024 door de Eerste Kamer aangenomen. De Wgiw gaat gefaseerd in werking treden. o Ook de Energiewet - die het wetgevingskader voor de veranderende elektriciteits- en gasmarkt en energiesystemen vormt - is door de Eerste Kamer eind 2024 aangenomen. De Energiewet treedt volgens besluit van februari 2025 voor het grootste deel per i januari 2026 in werking. o De nieuwe Wet collectieve warmte (Wcw) die de huidige Warmtewet moet gaan vervangen, gaat naar verwachting 1 januari 2026 in werking. Deze wet dient ervoor te zorgen dat collectieve warmtesystemen de komende jaren verder kunnen worden ontwikkeld zodat er meer betrouwbare en duurzame warmtesystemen komen. Het regelt dat warmtebedrijven - zoals de stadsverwarming en grote warmtetransportnetten - voortaan in handen zijn van de gemeenten.

Het regelt ook de bescherming van de consumenten, de prijs van warmte voor de huishoudens en andere verbruikers en de verantwoordelijkheid voor de productie en levering van warmte. Bovendien geeft het wetsvoorstel regels voor zowel grote als kleine collectieve warmtesystemen. • In 2024 is een nieuwe, realistische manier bedacht voor het prioriteren en daarmee toewijzen van een bijdrage vanuit het klimaatfonds. De actualisatie van de Regionale Klimaatagenda is daardoor doorgeschoven naar 2025.

Beleidsindicatoren 130 Duurzaamheid Bekende hernieuwbare elektriciteit van zonnestroom in TerraJoule.

Aantal kW aan opgesteld vermogen van zonnepanelen.

Hernieuwbare energie is energie afkomstig uit natuurlijke bronnen. Deze worden constant hernieuwd en zijn daardoor oneindig beschikbaar. Het gaat om energie uit zon, wind, biomassa, bodem, buitenlucht en water. Fossiele energie en kernenergie zijn geen hernieuwbare energie. Deze zijn afkomstig uit eindige bronnen die niet worden aangevuld. Hier wordt de zonnestroom weer gegeven. 2021 2022 2023 2024 60 110 132 Het opgesteld vermogen van zonnepanelen installaties in kW aan het einde van het referentiejaar. 2021 2022 2023 2024 28.677 34.373 50.488

Wat heeft het gekost? Thema 110

Taakveld Omschrijving Omgeving

Primitieve Begroting 2024

Begroting na wijziging

Verschil begroting na wijziging - rekening

Rekening

Lasten

Baten

Lasten

Baten

Lasten

Baten

Lasten

Baten

Saldo

1.846

223

1.806

223

2.052

882

-246

660

413

-25

-25

-28

15

0.10

Mutaties reserves

37

2.1

Verkeer en vervoer

555

2.5

Openbaar vervoer

91

91

91

6.1

Samenkracht en burgerparticipatie

25

25

12

7.4

Milieubeheer

8.1

Ruimte en leefomgeving

691

30

651

30

616

5

36

-25

11

8.2

Grondexploitatie (niet bedrijventerreinen)

335

127

335

127

575

721

-240

594

354

8.3

Wonen en bouwen

147

246

143

-98

143

44

28

1

37 555

28

12 512

43

13

1

147

1

Baten • •

• • • •

• • • • • •

1

660 voordeel

S/I

-13

I

-12

I

-28

I

-25

I

136

I

239

I

57

I

13 145

S I

25

I

118

I

5

I

246 nadeel 26

S/I I

Minder aanvragen buurtinitiatieven en daarmee een lagere onttrekking uit de reserve. Op startersleningen is conform voorwaarden geen rentevergoeding verschuldigd en wordt de reserve aangesproken om de rentederving te compenseren. Aangezien de rekenrente op 0% is bepaald (zie ook lasten) heeft er geen onttrekking voor rentederving plaatsgehad. In 2024 is er geen subsidie van de provincie aangevraagd voor Mensgerichte maatregelen (zie ook voordeel lasten). Minder leges voor principe verzoeken omgevingsvergunningen en bestemmingsplannen. Voor de grondexploitatie de Beljaart is de winstneming van 2023 administratief verwerkt. Verrekening met de balans van gemaakte kosten voor grondexploitaties Noorderbunder (Noorderlaan) en Waspikse weg, dit betreft een administratieve verwerking (zie ook lasten). Door grondverkopen aan Enexis en kavelruil voor de Wildertse Arm zijn de opbrengsten hoger dan geraamd. De huuropbrengsten panden zijn hoger dan geraamd. In 2024 zijn voor diverse projecten exploitatiebijdragen ontvangen die niet zijn geraamd. Voor de startersleningen is een voorziening gevormd, gelet op de aflossingen van de startersleningen is de voorziening Startersleningen verlaagd. Voor het project Tiny Houses hebben een tweetal administratieve boekingen plaatsgehad die niet waren begroot (zie ook lasten). Diverse kleine afwijkingen onder de € 10.000 per saldo.

Lasten •

13

Bij het opstellen van de begroting 2024 is bij het berekenen van de kapitaallasten (rente en afschrijving) uitgegaan van een rekenrente van 0,75%. Op basis van nacalculatie naar aanleiding van de werkelijke rentelast over 2024 is de rekenrente bepaald op 0%. Dat betekent een voordeel op de kapitaallasten, het rentedeel. Reden hiervoor is de werkelijke rentebaat die in 2024 is ontvangen als gevolg en een gunstige schatkistpositie die de gemeente Dongen heeft gehad.

• • • • •

• •

In 2024 zijn er geen subsidies in het kader van Brabant Verkeersveiligheidslabel verstrekt aan de scholen, tevens minder kosten voor activiteiten in het kader van verkeerseducatie. Het aantal ingediende buurtinitiatieven is lager uitgevallen dan bij de begroting verwacht. Advieskosten voor het omgevingsplan zijn lager uitgevallen vanwege doorschuiven van werkzaamheden naar 2025 en verder. Verrekening met de balans van gemaakte kosten voor grondexploitaties Noorderbunder (Noorderlaan), Beljaart en Waspikse weg, dit betreft een administratieve verwerking (zie ook baten). Voor het project Tiny Houses hebben twee administratieve boekingen plaatsgevonden die niet waren begroot (zie ook baten). Voor volkshuisvesting zijn geen adviezen nodig geweest dan wel meegenomen in andere posten. Diverse kleine afwijkingen onder de € 10.000 per saldo.

Thema 120

Taakveld Omschrijving Leven

Primitieve Begroting 2023

Begroting na wijziging

24

I

13

I

36

I

-240

I

-118

I

17

I

-4

I

Verschil begroting na wijziging - rekening

Rekening

Lasten

Baten

Lasten

Baten

Lasten

Baten

Lasten

Baten

6.149

671

4.565

978

5.120

1.586

-555

607

52

-54

-54

70

0.10

Mutaties reserves

3.4

Economische promotie

182

13

199

13

207

13

-8

5.1

Sportbeleid en activering

265

162

315

162

824

673

-509

511

2

5.2

Sportaccommodaties

1.912

268

1.700

268

1.640

296

60

28

88

5.3

Cultuurpresentatie, cultuurproductie en cultuurparticipatie

1.328

112

1.464

297

1.385

323

79

26

105

5.4

Musea

38

38

40

-2

-2

5.5

Cultureel erfgoed

15

15

17

-2

-2

5.6

Media

511

5.7

Openbaar groen en (openlucht) recreatie

6.1

Samenkracht en burgerparticipatie

26

1.853 46

120

602

98

186 20

46

66

Saldo

771

195

-168

189 20

47

-8

96

-4 20

Baten

-72 -4

-1

607 voordeel

S/I

De verenigingsadviseur is niet gestart in 2024; gevolg daarvan is geen onttrekking uit de reserve Steunfonds. Aanpassing van de onttrekking reserve multifunctionele accommodatie aangepast aan restant afschrijvingsduur.

-50

I

-5

S

•

De bijdragen van scholen en kinderdagverblijven in het kader van stimuleren deelname aan sport en cultuur waren niet begroot (zie ook lasten).

272

I

•

De specifieke uitkering (BTW) sport 2024 was niet begroot (zie ook lasten).

239

I

•

De indexatie van de verhuuropbrengst en de hogere huuropbrengst in verband met de nieuwe velden VV Dongen waren niet begroot.

15

S

•

De hogere huur van de binnensportaccommodatie de Vennen en doorbelasting van kosten waren niet begroot.

13

S

•

De huurverhoging van de Stichting Donckhuys is hoger uitgevallen dan begroot.

12

S

• •

•

De bijdrage vanuit de regeling Cultuureducatie Brabant 2022-2024 was niet begroot.

14

I

•

De specifieke uitkering lokale bibliotheekvoorzieningen 2024-2025 is volledig verantwoord in 2024.

96

I

•

Diverse kleine afwijkingen onder de € 10.000 per saldo.

1

I

555 nadeel -278