Bijl-1 25-43 Kadernota 2026

Inleiding Versterkt en vernieuwd Inleiding De titel van het coalitieakkoord is ‘Versterken en vernieuwen’. Nu we de Kadernota 2026 schrijven, de laatste van deze bestuursperiode, kiezen we voor de titel ‘Versterkt en vernieuwd’. Omdat we trots zijn op wat we met elkaar hebben bereikt: als gemeenteraad, college en organisatie, met de inwoners, ondernemers, verenigingen en andere organisaties in Dongen. In deze kadernota zijn de drie speerpunten van ons bestuurlijk kompas duidelijk zichtbaar: wonen, duurzaamheid en sociale basis. Dat zijn voor ons de belangrijkste maatschappelijke opgaven voor onze kernen Dongen, ’s Gravenmoer en Klein-Dongen-Vaart. Door gericht aan deze speerpunten te werken, blijven onze inwoners het fijn vinden om hier te wonen, werken en verblijven. We realiseren ons dat het gebruikelijk is om in een verkiezingsjaar een zogenoemde beleidsarme kadernota en begroting voor te leggen aan uw raad. Toch vragen we aandacht voor deze inhoudelijke thema’s omdat wij verwachten dat deze ook in de komende raadsperiode(n) voor Dongen van belang zullen zijn. De geopolitieke situatie heeft ook zijn invloed op Dongen. We ervaren dat natuurlijk in het vluchtelingenvraagstuk, vluchtelingen uit de Oekraïne en de rest van de onrustige wereld. Recente en nog dreigende handelsbarrières hebben invloed op bedrijven en afzetmogelijkheden.

Landelijk worden keuzes gemaakt voor bijvoorbeeld de versterking van onze defensie, hetgeen uiteraard ook financiële consequenties heeft. De Kadernota 2026 wordt gekenmerkt door de voortdurende onzekerheid over het geld dat gemeenten van het rijk (moeten) ontvangen. Op het moment van besluiten door het college is niet meer bekend dan dat er vanuit recente afspraken in de landelijke coalitie zeer waarschijnlijk € 3 miljard voor de gemeenten beschikbaar is. Niet bekend is hoe deze worden verdeeld, noch waar dit bedrag vandaan komt. Om deze kadernota toch richting te laten geven voor de Programmabegroting 2026 – 2029, hebben we twee financiële scenario’s op hoofdlijnen uitgewerkt. In het eerste scenario gaan we ervan uit dat we een substantieel bedrag extra van het rijk ontvangen. Dat is voldoende om ook nu weer een sluitend meerjarenperspectief te laten zien. Het tweede scenario, waarin we geen extra geld van het rijk krijgen, is een somber scenario waarin bezuinigingen onontkoombaar zijn. In deze kadernota gaan we eerst nader in op de inhoud van de drie speerpunten van het college: wonen, duurzaamheid en sociale basis. Daarna gaan we verder in op de financiën en de scenario’s die daarbij horen. Onze inhoudelijke speerpunten Wonen: een thuis voor iedereen Wonen is een van de belangrijkste pijlers van een leefbare gemeente. Want wonen is meer dan een dak boven je hoofd.

Het is een plek waar je je veilig voelt, waar je je buren kent en waar je herinneringen maakt. In Dongen is er deels een kwantitatief tekort: voor sommige doelgroepen zijn er te weinig woningen, bijvoorbeeld het tekort aan sociale en betaalbare woningen. Voor andere doelgroepen is er een kwalitatief tekort: de bestaande woningvoorraad sluit onvoldoende aan op de vraag, op de veranderende opbouw (meer vergrijzing) en samenstelling van de bevolking (meer eenpersoonshuishoudens). We willen goede woningen bouwen, op de goede plek, voor al onze doelgroepen. We zijn zuinig op ons landelijke gebied. Daarnaast zorgen we ervoor dat Dongen niet alleen nu, maar ook in de toekomst een groene en duurzame plek blijft om te wonen. We willen een gemeente zijn die goed bereikbaar is, want groei gaat ook gepaard met uitdagingen op het gebied van mobiliteit.

2

Voor 2026 zetten we in op het versnellen van de woningbouw waar mogelijk en om daarbij te zorgen voor een goede inpassing van de woningen binnen bestaande kernen en in het landelijke gebied. Dit doen we door slim te plannen en keuzes te maken in werkzaamheden. Duurzaamheid: een gezonde toekomst voor iedereen Het klimaat verandert, we horen, zien en ondervinden allemaal regelmatig dat er dingen moeten veranderen op het gebied van duurzaamheid. De gemeente, inwoners en bedrijven zetten grote stappen bij de isolatie van woningen, bij afvalscheiding, bij de omschakeling naar elektrisch vervoer en ook zien we steeds meer geveltuintjes in het straatbeeld. Toch is er nog veel werk te doen. Bij onze woningbouw hebben we last van de landelijke stikstofnormen. Ook de netcongestie (onvoldoende capaciteit op het elektriciteitsnet) maakt ontwikkelingen lastig. De waterkwaliteit van de Donge voldoet nog niet en op sommige plekken in Dongen is het in hete zomers nog enkele graden warmer dan in het buitengebied. Met de opgave duurzaamheid streven we naar minder CO2-uitstoot in het energiesysteem; naar minder overlast door water, droogte en hitte door klimaatverandering; naar een meer circulaire economie waarin afval de grondstof vormt voor iets anders en naar meer biodiversiteit en een gezondere leefomgeving met schonere lucht, schoner water en een gezondere bodem.

Al deze doelen hangen met elkaar samen. En al deze doelen vragen inspanningen van de hele samenleving. In 2026 starten we daarom met een wijkgerichte aanpak voor energie en klimaat in Oud Dongen. Ook gaan we in 2026 de luchtkwaliteit beter meten en blijven we als gemeente in 2026 het goede voorbeeld geven, bijvoorbeeld door een circulaire aanpak van wegwerkzaamheden. En we continueren het gesprek met onze agrariërs op zoek naar kansen voor verbetering van water, bodem en luchtkwaliteit met oog voor het landschap en perspectief voor de boer. Sociale basis: een netwerk voor iedereen Uitgangspunt is de zelfredzaamheid van onze inwoners. Tegelijk moet die zelfredzaamheid worden ondersteund zonder onnodig in te grijpen. De sociale basis is een netwerk van onderlinge steun, waarin buurten, verenigingen, gezinnen en andere informele netwerken een centrale rol spelen. In deze basis kunnen inwoners rekenen op de ondersteuning die ze nodig hebben, of het nu gaat om ouderen die langer thuis blijven wonen, gezinnen die extra hulp kunnen gebruiken of mensen die tijdelijk in een kwetsbare situatie zitten. Het doel is om een goed fundament te bieden waarop iedereen zijn eigen regie kan voeren, maar ook om ervoor te zorgen dat niemand achterblijft in een steeds complexer wordende samenleving.

In de komende periode richten we ons als gemeente op het versterken van deze sociale basis, zodat onze inwoners, ongeacht hun leeftijd of achtergrond, kunnen blijven deelnemen aan de samenleving. Dit vraagt om slimme oplossingen en samenwerkingsverbanden, waarbij we inspelen op de veranderende demografie en de groeiende zorgbehoeften, terwijl we tegelijkertijd de kracht van de gemeenschap zelf benutten. Onze organisatie We ontwikkelen onze organisatie om een stevige solide basis neer te zetten die kwaliteit en oplossingen kan bieden in de steeds veranderende maatschappelijke context. Als organisatie moeten we flexibel handelen en daar leiden we medewerkers in op en werven we nieuwe medewerkers voor. We sturen sterk op resultaten en planning, we ontwikkelen talentwerving, zetten in op behoud en ontwikkeling van medewerkers en op innovatie. Digitalisering, technologie en data spelen een grotere rol in de manier waarop we ons werk organiseren. Financiële opgave: naar een sluitend perspectief In de programmabegroting 2025 – 2028 hebben we een sluitend meerjarenperspectief gepresenteerd, waarbij we het ravijnjaar hebben kunnen opvangen. Dat hebben we immers als afspraak in het coalitieakkoord vastgelegd. Echter, sinds deze programmabegroting is het perspectief verslechterd door drie belangrijke ontwikkelingen: - De kosten voor de jeugdzorg zijn opgelopen met in totaal € 1,8 miljoen

3

-

De post onderuitputting personeel moet, ondanks dat wij deze als realistisch zien, worden geschrapt op aanwijzing van de provinciaal toezichthouder. Dit betekent een verslechtering van € 0,85 miljoen Een aantal raads- en collegebesluiten zoals de lichtinstallatie van de Cammeleur, het extra krediet voor IKC de Biezenkring (onder voorbehoud instemming raad), de sloopkosten IKC de Biezenkring, de vergoedingen voor raads- en commissieleden en het toevoegen van extra plekken beschut werk.

Aanvullend hebben we in de organisatie uitgevraagd wat er voor 2026 en latere jaren nodig is. Daarbij hebben we onderscheid gemaakt in vijf categorieën: autonome ontwikkelingen, wettelijke ontwikkelingen, uitvoering coalitieakkoord, nieuw voor oud en nieuwe wensen. De drie ontwikkelingen en de uitvraag in onze organisatie leveren bij elkaar het volgende beeld op: € x 1.000 Structureel Incidenteel Saldo

2026 -2.733 -627 -3.360

2027 -1.960 -153 -2.113

2028 -2.263 -75 -2.338

2029 -2.181 -2 -2.183

Onze ambitie is en blijft, ondanks de fors negatieve cijfers, om een sluitend meerjarenperspectief te presenteren. Daarvoor geven we zoals eerder genoemd twee scenario’s: we krijgen wel extra geld van het rijk en we krijgen geen extra geld van het rijk. We werken dat hieronder verder uit. Scenario 1: beperkt extra geld van het rijk De Voorjaarsnota van het rijk geeft aan dat er € 3 miljard extra beschikbaar komt voor gemeenten. Met gebruikmaking van de gebruikelijk vuistregel betekent dit dat de gemeente Dongen ongeveer € 3 miljoen krijgt. Echter, zolang de verdeling (ook over de komende jaren) noch de herkomst van het geld bekend is, vinden wij dit te onzeker. We doen daarom de aanname dat we in elk geval structureel de extra kosten van de jeugdzorg van € 1,8 miljoen van het rijk vergoed krijgen. Daarmee is, zeker voor 2026, niet het hele tekort afgedekt. Aanvullend stellen we daarom de volgende drie maatregelen voor: - We stoppen met de jaarlijkse storting van € 0,5 miljoen in de algemene reserve om onze solvabiliteit te verbeteren. Wij vinden dit verantwoord omdat de algemene reserve de afgelopen jaren voldoende is aangevuld, recent nog met het rekeningresultaat van 2024.

In het hoofdstuk ‘financieel perspectief’ gaan wij nader in op de solvabiliteit en de scenario’s die bij de financiële ratio’s horen - We kiezen ervoor om een aantal uitgaven niet structureel maar incidenteel op te nemen voor 2026 (en 2027). Niet bepaald een ideale constructie, maar in onze ogen wel verdedigbaar. Deze posten worden voor ongeveer € 0,6 miljoen gedekt uit de algemene reserve - We gebruiken een meer nauwkeurige manier om onze personele lasten te begroten. Dat is een technische exercitie waarbij we nauwkeuriger de bruto – netto raming maken en waarbij we een inkomstenpost opnemen voor het verlof dat medewerkers jaarlijks willen verkopen. Daarmee kunnen we voor € 0,45 miljoen de wens dekken van de provincie als toezichthouder om de post onderuitputting te schrappen. Met de aanname van extra geld van het rijk en de aanvullende maatregelen, ontstaat een positief saldo voor de komende jaren. Zeker voor de jaren 2027 en verder is er daarmee beperkt ruimte voor een nieuwe raad en een nieuw college om eigen keuzes te maken. € x 1.000 Structureel Incidenteel Saldo

2026 17 -1.127 -1.110

2027 790 -753 53

2028 487 -675 -188

2029 567 -602 -35

Scenario 2: geen extra geld van het rijk Onder het motto ‘wees voorbereid’ hebben we ons ook beraden op het scenario waarin de verdeling van het extra geld van het rijk negatief voor Dongen uitvalt. In dit scenario moet er maximaal € 1,8 miljoen aan bezuinigingen worden gevonden. We denken daarbij niet meteen aan sluiting van de bibliotheek en het zwembad, zoals vaak in het openbaar wordt gesuggereerd. Veel meer gaat het om kleinere bezuinigingen in geld, maar die wel degelijk pijn doen en grotere effecten hebben in de samenleving. We houden daarbij vast aan de uitgangspunten van het coalitieakkoord om de kwaliteiten in de samenleving te behouden, kwetsbare groepen zo veel mogelijk te ontzien en de

4

voorzieningen die bijdragen aan de leefbaarheid te behouden. Omdat we dit scenario minder waarschijnlijk achten dan het eerste scenario, hebben we voor dit scenario alleen een aantal zoekrichtingen uitgewerkt: - Het is mogelijk om, meer dan nu voorgesteld, zaken incidenteel op te nemen in plaats van structureel. Dit geeft in een aantal gevallen ruimte om met evaluaties te bepalen of op termijn de posten toch structureel moeten worden. Inschatting opbrengst € 0,2 miljoen - Op het terrein van jeugdzorg onderzoeken of (nog) strenger indiceren en het anders adresseren van de voorliggende problematiek tot besparingen leidt. Daarnaast zijn bezuinigingen mogelijk die leiden tot het oplopen van de wachtlijsten. Inschatting van de opbrengst € 0,5 miljoen - Op cultuur en sport is het mogelijk de uitgaven terug te dringen, bijvoorbeeld het kunstpodium en het kennismaken met sport, bewegen en cultuur. Inschatting opbrengst € 0,2 miljoen - Het onderhoud van een aantal (maar niet alle) wegen kan worden uitgesteld. Daarbij moeten we wel rekening houden met eventuele schadeclaims en mogelijk op termijn extra kosten voor structureel onderhoud. Inschatting opbrengst € 0,2 miljoen - Het afschalen van het groenonderhoud op een aantal plaatsen naar een lager kwaliteitsniveau (van A-kwaliteit naar B).

Inschatting opbrengst € 0,2 miljoen - Onderzoek heeft uitgewezen dat niet alle leges volledig kostendekkend zijn. Op specifieke onderdelen is het mogelijk om deze leges stapsgewijs te verhogen. Inschatting opbrengst (2026) € 0,3 miljoen - Bij verdere bezuinigingen op taken, zoals hiervoor aangegeven, is het ook logisch om de kosten van de organisatie terug te brengen. Inschatting opbrengst € 0,2 miljoen. Met het doorvoeren van een aantal pijnlijke bezuinigingen in deze zoekrichtingen, denken wij dat we in staan zijn om het genoemde bedrag van € 1,8 miljoen te vinden. Nogmaals, het college acht dit scenario niet aannemelijk, en zeker niet wenselijk. Toch hebben we gemeend ons, en ook uw raad, te moeten voorbereiden op het maken van pijnlijke keuzes. Tot slot In het vervolg van deze Kadernota 2026 geven we per thema aan wat de belangrijkste beleidsontwikkelingen zijn. Nog steeds vanuit de basis van ons coalitieakkoord: versterken en vernieuwen, versterkt en vernieuwd. Daarmee worden de kaders duidelijk van wat er in 2026 op de gemeente Dongen afkomt. Deze Kadernota 2026 wordt op 26 juni 2025 in uw raad besproken. Als er voor die tijd nadere informatie over de financiering door het rijk beschikbaar is, informeren we u daar natuurlijk over. Dongen, 20 mei 2025 Burgemeester en wethouders van Dongen, De secretaris,

De burgemeester,

Dr. G.W. Goedmakers

Ir. J.C. Slagboom

5

Inhoudsopgave Inleiding ................................................................................................................................................... 2 Inhoudsopgave ........................................................................................................................................ 6 Financieel Perspectief ............................................................................................................................. 7 1.Dongen Leeft ...................................................................................................................................... 10 2.Dongen Zorgt! .................................................................................................................................... 19 3.Veilig Dongen ..................................................................................................................................... 23 4. Dongen Onderneemt! ....................................................................................................................... 26 5. Dongen Dient! ................................................................................................................................... 29 Algemene dekkingsmiddelen en overhead ........................................................................................... 33

6

Financieel Perspectief Het financieel meerjarig perspectief zoals opgenomen in de Begroting 2025-2028 vormt het vertrekpunt voor deze kadernota en het verdere proces richting de programmabegroting 2026-2029. Vervolgens zijn er in 2024 en 2025 raadsbesluiten genomen die het primitieve saldo wijzigen en er zijn overige ontwikkelingen geweest die eveneens invloed hebben op het primitieve uitgangspunt. Het primitief begrotingssaldo en de wijzigingen vormen het financieel vertrekpunt voor de Kadernota 2026. Dit perspectief is als volgt: Meerjarenperspectief (bedragen x € 1.000)

2026

2027

2028

2029

Saldo Begroting 2025

-671

175

-304

-304

Genomen besluiten: Vervallen krediet geluidsinstallatie Cammeleur (kapitaallasten) Sloopbudget Biezenkring (kapitaallasten)

6

6

6

6

-2

-2

-2

-2

Begroting GGD Hart van Brabant (mutatie)

-24

-24

-24

-24

RIB septembercirculaire 2024

599

607

607

607

RIB decembercirculaire 2024

180

249

249

249

Raadinformatiebrieven:

Overige informatie 1e kwartaal 2025: Terugdraaien onderuitputting personeel (toezichtsbrief provincie Noord-Brabant begroting 2025) Bijstelling Jeugd o.b.v. 3e Prognose 2024

-850

-850

-850

-850

-1.200

-1.200

-1.200

-1.200

Bijstelling krediet IKC Biezenkring (kapitaallasten)

-31

-31

-31

-31

Totaal mutaties

-1.321

-1.244

-1.244

-1.244

Startsaldo Kadernota 2026

-1.992

-1.069

-1.548

-1.548

In de Kadernota 2026 staan tal van ontwikkelingen met een daar bijbehorende financiële vertaling. In het betreffende programma zijn alle mutaties met toelichting opgenomen. Onderstaande tabel laat de mutaties per programma zien en het saldo van de Kadernota 2026. Meerjarenperspectief (bedragen x € 1.000)

2026

2027

2028

2029

Startsaldo Kadernota 2026

-1.992

-1.069

-1.548

-1.548

Ontwikkelingen Programma 1

-184

-306

-253

-262

Ontwikkelingen Programma 2

-631

-587

-487

-487

Ontwikkelingen Programma 3

-15

-15

-15

-15

Ontwikkelingen Programma 4

0

0

0

0

Ontwikkelingen Programma 5

-226

-96

-96

-32

Ontwikkelingen Programma 6

-312

-39

61

161

Totaal mutaties

-1.368

-1.043

-790

-635

Saldo Kadernota 2026

-3.360

-2.112

-2.338

-2.183

7

Voorjaarsnota rijksoverheid De afgelopen maanden is intensief overleg gevoerd door onder meer de Vereniging van Nederlandse gemeenten (VNG) met het kabinet over de financiële positie van gemeenten. In het overhedenoverleg van 16 april jl. heeft het kabinet laten zien de financiële zorgen van de gemeenten serieus te nemen. Ondanks de schaarste en andere financiële uitdagingen, zijn in de Voorjaarsnota van het rijk substantieel extra middelen voor de gemeenten opgenomen voor de periode tot en met 2027. Onder meer worden extra middelen ingezet voor de jeugdzorg met als doel de financiering vanaf 2025 te laten aansluiten op de feitelijke uitgaven in 2024. Per 2028 wijzigt het financieel beeld. Het kabinet gaat er van uit dat de maatregelen uit de Hervormingsagenda dan hun beoogd effect hebben. De effecten van de Voorjaarsnota worden bekend na het verschijnen van de meicirculaire 2025 (naar verwachting begin juni). Via de gebruikelijke weg van de raadsinformatiebrief zullen we uw raad informeren over de effecten voor de gemeente Dongen. Daarmee is het dus niet mogelijk een vertaling te maken van de Voorjaarsnota in deze Kadernota 2026. Financiële kengetallen Duiding kleurcodering kengetallen: Duiding waarden kengetallen

Netto schuldquote gecorrigeerd

< 90%

Mate van risico Gemiddeld Hoog risico risico 90% - 130% > 130%

Solvabiliteitsratio

> 50%

20% - 50%

< 20%

Structurele exploitatieruimte

> 0%

= 0%

< 0%

Grondexploitatie

< 20%

20% - 35%

> 35%

Belastingcapaciteit

< 95%

95% - 105%

> 105%

Laag risico

De Raad wordt in ieder P&C pakket geïnformeerd over de financiële kengetallen zoals die volgen uit de meerjarenramingen. Onderstaande kengetallen zijn gebaseerd op de cijfers opgenomen in deze Kadernota 2026. Kengetallen Kadernota 2024 2023 2025 2026 2027 2028 2026 jaarrekening jaarrekening actueel actueel actueel actueel Netto schuldquote 61% 55% 97% 119% 126% 126% gecorrigeerd Solvabiliteitsratio 19,8% 23,0% 23,2% 18,4% 16,5% 15,1% Structurele 5,6% 2,6% 1,7% -4,2% -2,7% -3,4% exploitatieruimte 10,6% Grondexploitatie 11,5% 16,3% 9,2% 1,4% -0,7% Belastingcapaciteit 104% 95% 96% 97% 97% 97% Ten opzichte van de Programmabegroting 2025-2028 is de meerjarenraming van de netto schuldquote verbeterd. Dit is het gevolg van het voorlopige resultaat over 2024 en de aanzienlijke stijging van de baten. De ontwikkelingen uit deze kadernota hebben vooralsnog vanwege de forse tekorten een negatief effect op de solvabiliteit en de belastingcapaciteit. Zoals aangegeven in de inleiding: de effecten vanuit de Voorjaarsnota van het rijk zijn nog niet concreet te duiden voor de gemeente Dongen en daarom niet meegenomen. Wel zijn er tweetal scenario’s door gerekend om te komen tot een structureel sluitende begroting. We hebben hierbij gebruik gemaakt van een door een externe deskundige uitgevoerde stresstest.

8

Scenario 1 waarin een aanname wordt gedaan van een mogelijke uitkering van het rijk voor de kostenstijging jeugdzorg, aangevuld met ombuigingen binnen de bestaande begroting waarmee het structureel nadeel van deze kadernota wordt opgelost.

Scenario 1: Bijdrage rijk voor stijging kosten Jeugdzorg, geen storting en ombuigingen Kengetallen Kadernota 2024 2023 2025 2026 2027 2028 2026 (scenario 1) jaarrekening jaarrekening actueel actueel actueel actueel Netto schuldquote 61% 55% 97% 113% 117% 113% gecorrigeerd Solvabiliteitsratio 19,8% 23,0% 23,2% 20,5% 20,3% 20,8% Structurele 5,6% 2,6% 1,7% 0,0% 0,9% 0,5% exploitatieruimte 10,6% Grondexploitatie 11,5% 16,3% 9,2% 1,4% -0,7% Belastingcapaciteit 104% 95% 96% 97% 97% 97% Scenario 2 waarin het tekort van deze kadernota alleen wordt opgelost door ombuigingen binnen de bestaande begroting. Scenario 2: Ombuigingen binnen de bestaande begroting Kengetallen Kadernota 2024 2023 2025 2026 (scenario 1) jaarrekening jaarrekening actueel Netto schuldquote 61% 55% 97% gecorrigeerd Solvabiliteitsratio 19,8% 23,0% 23,2% Structurele 5,6% 2,6% 1,7% exploitatieruimte 10,6% Grondexploitatie 11,5% 16,3% Belastingcapaciteit 104% 95% 96%

2026 actueel

2027 actueel

2028 actueel

115%

119%

116%

20,5%

20,3%

20,8%

0,0%

0,9%

0,6%

9,2% 97%

1,4% 97%

-0,7% 97%

9

1.Dongen Leeft Thema 110 Omgeving Binnen het thema omgeving is volop aandacht voor de opgaven op het gebied van Wonen. Bij de uitwerking van onderstaande (beleids)ontwikkelingen worden gemaakte afspraken, zoals de Woondeal, en de vastgestelde visie, waaronder de Woonzorgvisie, actief meegenomen. Het woningbouwprogramma biedt daarbij een integraal en actueel overzicht van de opgaven. De belangrijkste (beleids)ontwikkelingen voor het thema Omgeving zijn: Inleg Vereveningsfonds betaalbare woningen Met de vaststelling van de Woonzorgvisie gemeente Dongen 2024-2028 heeft de gemeenteraad besloten tot het oprichten van een vereveningsfonds voor het bouwen van sociale huurwoningen. Daarnaast heeft de raad bij de behandeling van de Woonzorgvisie een motie aangenomen over het oprichten van een gemeentelijk fonds voor het realiseren van betaalbare koopwoningen. Een gecombineerd vereveningsfonds kan eraan bijdragen dat er voldoende sociale huurwoningen en betaalbare koopwoningen worden gebouwd. Een vereveningsfonds is nieuw voor Dongen. De verwachting is dat het vereveningsfonds de gemeente en andere betrokken partijen (o.a. de wooncorporatie en andere ontwikkelende partijen) in staat stelt om meer betaalbare woningen te realiseren, ook als dat op één plek niet lukt. Over de procedure om te komen tot dit fonds is de gemeenteraad in 2024 geïnformeerd.

Dongen heeft samen met de gemeente Waalwijk opdracht gegeven aan StecGroep om een advies uit te brengen over het in te richten vereveningsfonds. Daarna stellen we de regeling voor het vereveningsfonds op en bieden deze ter vaststelling aan uw raad aan. Het is de bedoeling dat het fonds per 1 januari 2026 operationeel wordt. Om met het vereveningsfonds te kunnen werken, is een eerste inleg nodig. StecGroep zal in het advies van juni 2025 ingaan op de omvang van het fonds en de eerste inleg. Het is de verwachting dat het fonds daarna gevoed wordt met bijdragen van projectontwikkelaars die niet in staat blijken de afgesproken percentages betaalbare woningen te realiseren. Inleg voor starterslening Starters op de woningmarkt hebben het moeilijk. Het is vaak lastig om voldoende hypotheek te krijgen om een woning te kopen. Met de starterslening kunnen starters de eerste stap op de koopmarkt toch zetten. De starterslening is een aanvulling op een eerste hypotheek bij een bank of andere geldverstrekker. De starterslening vult het verschil aan tussen de prijs van het huis en het bedrag dat een starter maximaal kan lenen. De starterslening is een extra lening naast de gewone hypotheek. De gemeente Dongen biedt de starterslening aan via het Stimuleringsfonds Volkshuisvesting Nederland (SVn). De starterslening kan worden aangevraagd via de website van de gemeente Dongen.

Daar zijn ook alle voorwaarden te vinden die gelden voor de starterslening. De starterslening wordt betaald uit een zogenoemd revolverend fonds. Het geld dat wordt uitgeleend, komt later terug via rente en aflossing. Dat maakt het mogelijk om het geld opnieuw te gebruiken voor nieuwe aanvragen. Het duurt enige tijd voordat het fonds effectief revolverend is (door inkomsten zoals aflossing en rente). Een nieuwe inleg is nodig om het fonds toekomstbestendig te houden. Door stijgende woningprijzen is het bedrag per lening toegenomen, en ook het aantal aanvragen groeit. Om starters blijvend te kunnen ondersteunen, stellen we voor om het fonds aan te vullen. Uitvoering Omgevingswet Op 1 januari 2024 is de Omgevingswet in werking getreden. In 2025 en verder wordt gewerkt aan het afronden van de openstaande punten en het verbeteren/aanscherpen van processen en producten aan de hand van de opgedane ervaring (en mogelijke jurisprudentie).

10

a) Opstellen Omgevingsplan In 2025 en verder wordt ingezet op het gefaseerd opstellen van het omgevingsplan. Om in 2032 over een gemeentedekkend omgevingsplan te beschikken, inventariseren we de huidige situatie, besteden we de opdracht(en) aan en stellen we de benodigde regels op. We verwachten dat de eerste fasen meer tijd/inzet vragen, maar dat de daaropvolgende fasen sneller tot afronding komen omdat we dan meer ervaring hebben opgedaan. Waar nodig worden activiteiten gedurende het proces verder aangescherpt. b) Opstellen programma Wonen In 2025 en verder wordt verder gewerkt aan et opstellen van programma’s, onder meer Wonen. Het programma Buitengebied zal dan zijn afgerond. Hiervoor zijn mogelijk uitvoeringsmiddelen nodig. We verwachten dat de Wet versterking regie volkshuisvesting (Wvrv) na de behandeling door de Tweede en Eerste Kamer dit jaar snel van kracht wordt. Kerninstrument in deze wet is het volkshuisvestingsprogramma. Dit programma vervangt de woonvisie en krijgt een plek in de beleidscyclus van de Omgevingswet. Elke gemeente werkt verplicht de omgevingsvisie uit in een volkshuisvestingsprogramma. Het instrument ‘woonvisie’ vervalt door een wijziging van de Huisvestingswet 2014, gelijktijdig met het in werking treden van de Wvrv. c) Uitvoeringsprogramma Buitengebied Sinds 2023 werken we aan het programma Buitengebied.

Daarbij spraken we met jonge agrarische ondernemers, onder meer via keukentafelgesprekken en in 2025 ook met de Duinboeren. Zij gaven aan behoefte te hebben aan een frequent overleg en aan een subsidieloket/hulp bij subsidieaanvragen. Agrarische ondernemers zijn van belang voor de transformatie van het landelijk gebied. Door afspraken te maken over herinrichting en het inzetten van ecosysteemdiensten, werken we aan betere waterberging, natuurontwikkeling en een hogere kwaliteit van water en bodem. Ook helpen we ondernemers bij de energietransitie op hun bedrijf. Door een frequent overleg te organiseren en samen te werken via netwerken zoals de Duinboeren, kunnen ondernemers elkaar versterken. Met deze samenwerking kunnen ondernemers bijvoorbeeld gezamenlijke investeringen doen of gezamenlijk subsidie aanvragen. We onderzoeken binnen Stedelijke Regio Breda Tilburg of een subsidieloket op regionaal niveau kan worden opgezet. De gemeente Dongen bevindt zich in de regio Hart van Brabant in een uitzonderlijke situatie, omdat er geen Natura 2000 gebied ligt. Daardoor komen we niet in aanmerking voor een groot aantal subsidies die gericht zijn op de zogenoemde GGA-gebieden (groenblauwe gebiedsgerichte aanpak). De andere gemeenten in de regio werken met hun agrarische ondernemers samen binnen deze GGA’s. Voor Dongen is dus een andere aanpak nodig.

Woningbouwprogramma Eind 2023 zijn de nieuwe provinciale bevolkingsprognoses bekend geworden. Daaruit blijkt dat er tot 2040 behoefte is aan 2.115 nieuwe woningen in de gemeente Dongen. Dat betekent een forse en goed onderbouwde opgave. De gemeente zet in op een evenwichtige verdeling tussen binnenstedelijke verdichting en uitbreidingslocaties. Waar mogelijk bouwen we binnen de bestaande dorpsgrenzen. In 2025 en 2026 werken we daarom aan gebiedsvisies voor de locaties Kanaalzone en Achter de Vennen, gericht op toekomstige woningbouw. Daarnaast zijn er inbreidingslocaties waarvoor al een gebiedsvisie is vastgesteld. Zo bereiden we de ontwikkeling van het terrein van Glorieux de komende periode verder voor. Ook de herontwikkeling van vrijgekomen schoollocaties en de aangekochte locatie aan de Hoofdstraat in ’s Gravenmoer maken deel uit van de binnenstedelijke bouwopgave. Om ook de resterende woningbehoefte op te vangen, kijkt de gemeente naar uitbreidingslocaties. De focus ligt hierbij op het gebied Berlagestraat–Procureurweg. In 2026 zetten we hiervoor vervolgstappen, ondanks dat de gronden (deels) in particulier eigendom zijn. Ook verkennen we andere potentiële locaties.

11

Daar waar nodig speelt de gemeente actief in op ruimtelijke ontwikkelingen, bijvoorbeeld door de aankoop van gronden en/of gebouwen. Dit biedt sturingsmogelijkheden en kan de uitvoering van woningbouwprojecten versnellen. Publiek toegankelijke woningbouwmonitor Om de woningbouwopgave van gemeente Dongen goed te volgen, is het goed om ons woningbouwprogramma vanuit een woningbouwmonitor inzichtelijk te hebben. Het woningbouwprogramma geeft ons het inzicht om te zien of we op koers liggen om de woningbouwopgave voor onze gemeente waar te maken. We blijven dit volgen. Regionaal is een woningbouwmonitor opgesteld om alle plannen ook in regionaal perspectief te plaatsen. Met deze regionale monitor volgen en rapporteren we ook lokale woningbouwplannen. Deze monitor heeft ook een publieksversie. Hiermee kan iedereen de woningbouwplannen in de gemeente Dongen volgen. In Dongen voeren we deze bouwmonitor in zodra de interne monitor en het dagelijks beheer daarvan zijn ingeregeld. Grondexploitaties woningbouw en grondbeleid Om goed te kunnen koersen op de woningopgave voor Dongen, is het van belang om de gemeentelijke grondexploitaties voortvarend te ontwikkelen. De ontwikkeling van de locatie Noorderbunder is in volle gang. In 2025 wordt begonnen met de bouw. De Vijf Turven wordt verder uitgewerkt om nieuwe woningbouw mogelijk te maken in 's Gravenmoer.

Tweemaal per jaar wordt verantwoording afgelegd in de voortgangsrapportage grondexploitatie. In 2025 staat de herijking van de nota grondbeleid gepland. We houden nu en in de toekomst onze ogen open voor kansen die zich voordoen en zetten waar nodig actieve grondpolitiek in om onze ambities te verwezenlijken. Gezien de opgaven binnen wonen die voor ons liggen, sluiten we niet uit dat we de komende jaren ook effectief gebruik maken van de mogelijkheid tot actieve grondpolitiek. We nemen hiervoor dan ook nadrukkelijk een krediet van € 2 miljoen op om binnen vooraf geduide financiële kaders te kunnen handelen. Dit strookt met de ambitie om regie te voeren op woningbouw. Uitvoering van het speelruimteplan We hechten belang aan veilige en uitdagende speelvoorzieningen die stimuleren om te bewegen. Deze bieden ook ruimte voor ontmoeting van inwoners van 0-100 jaar. Het huidige bestand van speeltoestellen is sterk verouderd en vaak aan het einde van de levensduur. In samenspraak met kinderen en hun ouders wordt het speelareaal vervangen of aangepast waar dat nodig is. Hierdoor ontstaat de komende jaren een goed netwerk van speelplekken. Deze vormen een beweegvriendelijke leefomgeving voor actieve en gezonde bewoners, waarbij we ook kijken naar inclusiviteit.

Het uitgangspunt hierbij is dat een aantal kleine speelplekken met beperkte waarde verdwijnt ten gunste van grotere speelvoorzieningen met meer uitdaging. Om het bestaande bestand aan speeltoestellen te vervangen, is een investering nodig voor de komende 4 jaar. Vervolgens worden deze toestellen in de loop van 20 jaar afgeschreven. Verkeersbeleidsplan Eind 2025 leggen we de startnotitie aan uw raad voor. Het verkeersbeleidsplan stellen we in 2026 op en de uitvoering vindt in de jaren daarna plaats. Herinrichting Eindsestraat In 2023 zijn voor de Eindsestraat in de begroting twee kredieten opgenomen voor onderhoud aan de weg en riolering. Er zijn een aantal belangrijke redenen om de onderhoudsmaatregelen uit te breiden naar een herinrichting van deze weg: - Verbeteren verkeersveiligheid Vanuit politiecontroles blijkt dat op deze weg vaak (veel) te hard wordt gereden, tot maximale snelheden tussen 100 en 125 km/uur. Daarnaast kan de fietsveiligheid worden verbeterd: van een dubbelzijdig fietspad aan één zijde van de weg naar een enkel fietspad aan beide zijden van de weg. Verder kan de aansluiting van het huidige fietspad op de rotonde worden verbeterd omdat dit een onoverzichtelijke situatie is die de verkeersveiligheid niet ten goede komt. Tot slot leveren de bestaande wegversmallingen relatief veel ongelukken op.

12

- Vergroening De huidige Eindsestraat is erg stenig van karakter. Door bomen aan te brengen verbetert de uitstraling, vermindert de hittestress en verbeterd de waterdoorlatende werking. - Invalsweg Dongen De Eindsestraat is een invalsweg en moet daarmee een visitekaartje van de gemeente Dongen zijn. Onder andere door het toevoegen van groen kan daarin een stap worden gezet. Nieuwe kruising Duiventorenbaan-Moerkensdreef Vanwege de nieuwe wegverbinding N629 moet het onderliggend wegennet worden aangepast. Eén van de projecten die hieruit voortvloeit, is het realiseren van een nieuwe kruising ter hoogte van de Duiventorenbaan-Moerkensdreef. De aanleg van deze kruising moet gerealiseerd zijn vóórdat de nieuwe N629 aansluit op de kruising Duiventorenbaan-Westerlaan-Steenstraat. De aanleg van de N629 is gepauzeerd vanwege de stikstofproblematiek. Daarmee schuift ook de realisatie door van de nieuwe kruising Duiventorenbaan – Moerkensdreef. Het project dateert van 2021 en op basis daarvan is de subsidie voor deze kruising toegekend. Gezien de verstreken tijd is herijking nodig. Dit jaar en volgend jaar spreken we verder met de provincie en de gemeente Oosterhout over de realisatie van de N629.

Omdat de kruising Steenstraat – Duiventorenbaan en de ondergrondse infrastructuur aan het einde van de levensduur is, bekijken we of we deze kruising – en daarmee de kruising Duiventorenbaan – Moerkensdreef – vooruitlopend op de realisatie van de N629 alvast kunnen oppakken dan wel voorbereiden. Eventueel aanvullend benodigd budget vragen we zo nodig in 2026 aan, het huidige budget wensen we te behouden.

Thema 120 Leven De belangrijkste (beleids)ontwikkelingen voor het thema Leven zijn als volgt: Uitvoering Sportakkoord II Een van de ambities uit het coalitieakkoord is het stimuleren en faciliteren van de kennismaking van inwoners met het sport-, beweeg- en culturele aanbod in onze gemeente. Sinds 2021 wordt via het Lokaal Sportakkoord gewerkt aan de ontwikkeling van de platformen Sjors Sportief & Creatief en Max Vitaal. Deze platformen bieden extra kansen aan specifieke doelgroepen, zoals basisschoolkinderen en senioren. Op een laagdrempelige manier kunnen ze kennis maken met diverse activiteiten op het gebied van sport- en cultuur, zonder dat zij direct lid hoeven te worden van een vereniging. Sinds de lancering van de platformen in 2021, zijn er meer dan 1.100 activiteiten aangeboden, met daarbij 3.113 inschrijvingen. Ongeveer 80 aanbieders maken gebruik van het platform. Uit ervaring blijkt dat 15% van de deelnemers na deelname lid wordt van een vereniging. Gezien het succes van het project stellen wij voor om de structurele kosten voor de platformen en coördinatie, op te nemen in de begroting voor 2026 en de daaropvolgende jaren. Onderzoek naar gratis sporten In 2025 wordt, zoals opgenomen in de programmabegroting, een onderzoek uitgevoerd naar gratis sporten in Dongen.

Vanuit verschillende invalshoeken wordt in beeld gebracht wat de meerwaarde is, wat de financiële consequentie is en wat mogelijke (ongewenste) effecten zijn. De uitkomsten van deze verkenning worden gedeeld met uw gemeenteraad voor behandeling van de Begroting 2026. Verenigingsadviseur sport, kunst en cultuur Op 1 februari 2025 is begonnen de verenigingsadviseur. Het betreft een nieuwe functie en een pilot. Met als doel: het ondersteunen van de ambities uit het Lokale Sportakkoord. De verenigingsadviseur kan een belangrijke rol gaan spelen. Zowel bij het bevorderen van een inclusieve, veilige en positieve sportcultuur. Als ook het bijdragen aan de toekomstbestendigheid van sport- en cultuuraanbieders. Verenigingen worden ondersteund in hun ontwikkeling naar gezonde en duurzame organisaties. Daarmee worden ze beter in positie gebracht om meer mensen in beweging te krijgen en toekomstige uitdagingen aan te gaan. Uit oogpunt van een substantiële bijdrage leveren aan het realiseren van de gemeentelijke ambities op het gebied van sport en cultuur, overwegen wij om de functie van verenigingsadviseur structureel op te nemen in de begroting voor 2026. Aangezien de evaluatie van de pilot eind 2025 zal plaatshebben, is het van belang om de bestendiging van deze functie alvast op te nemen in de Kadernota 2026.

Dit zorgt voor het budget om bij een positieve evaluatie de functie structureel te kunnen maken en voort te zetten.

13

Toekomstbestendige samenwerking Dorps- en Wijkraden De rol van wijkregisseur is voor 2025 incidenteel ingevuld. Vanuit het nog vast te stellen plan van aanpak Dorps- en Wijkraden bepalen we of we de functie van wijkregisseur structureel invullen. Aanleg kunstgrasveld Olympia‘60 Voetbalvereniging Olympia'60 geeft al geruime tijd aan dat de speelintensiteit van de natuurgrasvelden op sportpark Crispijn niet voldoet aan de behoeften van de vereniging, gezien de inrichting, structuur en het aantal leden. Vorig jaar is een onafhankelijk behoefteonderzoek uitgevoerd naar de capaciteits- en kwaliteitsvraagstukken van de vereniging. Dit was inclusief de financiële aspecten en de verwachte toekomstige veldbehoefte. Dit naar aanleiding van de motie die uw raad heeft aangenomen. In het onderzoek zijn drie scenario’s gepresenteerd om de capaciteitsproblemen op te lossen. De aanleg van 1,5 kunstgrasveld heeft de voorkeur van de vereniging. Het realiseren van volledige budgetneutraliteit vereist een substantiële bijdrage van Olympia'60. Hoewel de vereniging bereid is een bijdrage te leveren, kan zij de volledige kosten niet dragen. Op basis van de draagkracht van de leden, blijft er sprake van een jaarlijks tekort voor de realisatie van 1,5 kunstgrasveld.

Het voorstel is om structureel een jaarlijks budget van € 38.000 vast te stellen ter dekking van de kosten voor de investering in 1,5 kunstgrasveld bij Olympia'60. Subsidie Het KunstPodium Het KunstPodium heeft aangegeven (op basis van de reguliere subsidie) onvoldoende invulling te kunnen geven aan de in het subsidiekader 2024 t/m 2027 geschetste beleidsdoelen, resultaatverwachtingen en beoogde prestaties binnen het domein ‘school’. Om hier wel aan te kunnen voldoen, heeft het college in maart 2025 besloten een incidentele subsidie te verstrekken t/m 2026 voor drie aanvullende programma’s. Kunst- en cultuureducatie op het domein ‘school’ vragen om aanvullende middelen om te borgen dat kinderen en jongeren zich meer ontwikkelen op dit gebied. Kunst en cultuur hebben een positief effect op gezondheid en welbevinden. Dat draagt bij aan de versterking van de sociale basis en zal daarmee op termijn zorgkosten besparen. Voor het structureel borgen van drie programma’s per 2027, houdt Het KunstPodium rekening met aanvullende jaarlijkse subsidiering van € 72.932 plus indexering. Aan de aanvullende subsidie worden nadere voorwaarden gesteld en evaluatiemomenten gekoppeld. Ondernemerscollectief SamenDongen Recreatieve ondernemers hebben de krachten gebundeld. Er is een plan van aanpak gemaakt voor een lokaal ondernemerscollectief: SamenDongen.

De regionale gemeentelijke samenwerking met de uitvoeringsorganisatie Regionaal Bureau voor Toerisme (RBT) is gestopt. Jaarlijks stellen we nu een bijdrage beschikbaar van €15.000, zodat ondernemers lokaal de handen in een kunnen slaan en vanuit deze positie Dongen op de kaart kunnen zetten. VisitBrabant Routebureau voor wandel- en fietsroutenetwerk Om recreatie en toerisme op de kaart te zetten is het van belang dat de fiets en wandelroutes up-todate blijven. VisitBrabant regelt deze routes in samenwerking met vrijwilligers. Doel is ook om de ligging van Dongen in het hart van Brabant regionaal nog beter te benutten. Door een structurele bijdrage toe te kennen van jaarlijks € 7.618 wordt het plan van aanpak uitgewerkt en kan dit zowel lokaal en regionaal worden uitgedragen. Thema 130 Duurzaamheid Soortenmanagementplan (SMP) opzet, coördinatie en beheer De Omgevingswet, voorheen de Wet natuurbescherming, stelt eisen aan de wijze waarop omgegaan moet worden met beschermde diersoorten bij ruimtelijke ontwikkelingen of aanpassingen. Bij isolatie aan de buitenschil van een woning is de kans aanwezig dat hierin beschermde vleermuizen, huismussen of gierzwaluwen wonen. De wet vereist dat eerst ecologisch onderzoek wordt uitgevoerd. Als er sporen van beschermde diersoorten worden gevonden, dienen er maatregelen getroffen te worden.

Daarna kan bij de provincie een omgevingsvergunning worden aangevraagd, gemiddeld duurt dit een jaar. In een Soortenmanagementplan (SMP) worden er voor beschermde diersoorten in een gebied voldoende alternatieve behuizingen geplaatst. Na het opstellen van het SMP verleent de provincie aan de gemeente voor tien jaar een gebiedsgerichte omgevingsvergunning. Hiermee is ecologisch onderzoek en een vergunningaanvraag per initiatiefnemer (variërend van woningeigenaren

14

tot woningcorporaties, projectontwikkelaars) niet meer nodig. Een SMP stelt gemeenten in staat om planmatig om te gaan met de bescherming van diersoorten bij ruimtelijke ontwikkelingen. Het zorgt voor meer voorspelbaarheid en efficiëntie in de uitvoering van projecten. Vertraging in de woningbouwopgave wordt voorkomen en verduurzaming van particuliere woningen kan doorgaan. De kosten voor het opstellen van het SMP zijn gedekt uit de reserve duurzaamheid. Voor het uitvoeren en coördineren van het SMP is extra budget vereist, structureel € 30.000 per jaar. Dit geld wordt bijvoorbeeld gebruikt voor onderzoek naar diersoorten, het plaatsen van alternatieve behuizing, het in een goede tijdsperiode (zoals buiten het broedseizoen) afsluiten van de behuizing en het monitoren van verhuizing. Monitoring luchtkwaliteit in het format van het schone luchtakkoord (SLA) Binnen de gemeente Dongen is duurzaamheid een van de drie grote opgaven. Monitoring is belangrijk om de duurzaamheidsdoelen zo efficiënt mogelijk te halen. Voor luchtkwaliteit is er geen algemeen monitoringsysteem waar de gemeente op aan kan sluiten. Er heeft in Nederland wel monitoring plaats door gemeenten in het kader van het schone luchtakkoord (SLA). Hiermee wordt het mogelijk om benchmarks uit te voeren en is er een vast format voor het opzetten van een monitoring.

De rijksoverheid, de provincies en meer dan 100 gemeenten hebben het SLA getekend. Hiermee geven zij aan te streven naar een verbetering van de luchtkwaliteit. Dit is belangrijk, want luchtkwaliteit blijkt een grote impact te hebben op het aantal gezonde levensjaren van mensen. SLA-deelname levert geen resultaatverplichting op, maar wel een inspanningsverplichting. Die inspanning zit vooral op het gebied van monitoring en communicatie. We vragen advies aan een deskundig bureau. We denken onder andere aan het opzetten van een burgermeetnetwerk. Ook kan gebruik worden gemaakt van een mobiele meetunit van de Omgevingsdienst Midden- en West-Brabant. Dit wordt bekostigd uit de structurele gelden van Klimaat, Energie en Duurzaamheid. Wijkgericht uitvoeringsplan De Omgevingswet verplicht gemeenten een warmteprogramma (voorheen transitievisie warmte) vast te stellen voor 31 december 2026. Hierin moeten gemeenten aangeven hoe zij de gebouwde omgeving overbrengen op hernieuwbare energie voor de verwarming. Het doel is om per wijk/gebied aan te geven wanneer en op welke warmtebron moet worden overgegaan. De eerste stap is voor bestaande bouw vrijwel altijd het isoleren van woningen. In 's Gravenmoer is hiervoor al een pilot opgezet en deels tot uitvoering gebracht.

Echter is in 's Gravenmoer het isoleren van woningen voor een groot deel niet mogelijk door het voorkomen van een zeer beschermde meer-vleermuis. Voor andere wijken is er wel ruimte om te verduurzamen binnen de kaders van natuurvriendelijk isoleren. Hier bevinden zich bovendien veel oudere woningen met lage energielabels (E, F, G). Hier kunnen grote stappen gezet worden in het terugdringen van CO2-emissies door gebruik van fossiele brandstoffen. In het wijkgericht uitvoeringsplan (Wup) komen maatregelen te staan om de inwoners te stimuleren tot isolatie. Dit kan in samenwerking met diverse partijen zoals de wijkregisseur en Energie Dongen. Dit kan met een fysiek loket in de wijk waar voorbeeldmaatregelen worden uitgelegd. Ook de inzet van energiecoaches wordt onderzocht. Door deze inspanning is het mogelijk om de gelden in te zetten die de gemeente kan ontvangen vanuit het rijk (via de Spuk-regeling, Lokale Aanpak Isolatie). Deze dienen rechtstreeks te worden ingezet voor bewoners. Daarnaast zetten we in op klimaat adaptieve maatregelen en vergroening. Het wijkgericht uitvoeringsplan draagt daarmee bij aan CO2-reductie, energiebesparing en een klimaatbestendige leefomgeving. Duurzame mobiliteit Het behalen van de doelstelling voor CO2-reductie, zoals vastgelegd in de Klimaatwet en in het coalitieakkoord, vraagt om een versnelling van de verduurzaming van mobiliteit.

Dit betekent onder andere dat voldoende laadvoorzieningen beschikbaar moeten zijn om elektrisch vervoer mogelijk te maken. Dongen sluit aan bij de regionale aanpak binnen Hart van Brabant, waarin ook wordt samengewerkt met de regio Baronie in het SRBT-verband (Stedelijk Regionaal Bereikbaarheidsoverleg Tilburg). In dat kader is een conceptversie opgesteld van de regionale laadvisie 2024–2035. Deze is op het

15

moment van schrijven nog niet vastgesteld. De uitwerking voor individuele gemeenten, waaronder Dongen, volgt op het moment dat de gezamenlijke visie definitief is vastgesteld. Daarnaast zetten we in op het stimuleren van duurzame alternatieven, zoals het verbeteren van de fiets- en wandelinfrastructuur, het bevorderen van openbaar vervoer, en het gebruik van deelsystemen. De aanleg van de snelfietsroute is hierin een belangrijk voorbeeld. Ook de kwaliteit en veiligheid van fietspaden blijven continu aandachtspunt. De uitvoering van dit beleid wordt mede mogelijk gemaakt met behulp van beschikbare Rijksmiddelen Energieknooppunt De Wildert Bedrijventerrein De Wildert is een bijzondere locatie in Dongen, de regio en zelfs in Nederland. Hier komen op energiegebied vele (mogelijke) ontwikkelingen samen: hoogstwaarschijnlijk komt hier een nationale buisleiding voor transport van waterstof (de Delta Rhine Corridor), waarbij een aftakking met waterstof voor de Dongense, Loonse en Tilburgse bedrijven een kans is. Daarmee samenhangende kansen worden onderzocht: een waterstoftankstation en aansluiting op het bestaande warmtenetwerk. Daarnaast sluiten we de kans op een waterstoffabriek eveneens niet uit. Mogelijk leidt dit tot een uitbreiding van het bedrijventerrein of de realisatie van windturbines in de omgeving.

VAMOZ (Verbinding Aanlanding Wind Op Zee) blijft wat ons betreft in het vizier. In 2025 wordt gestart om alle mogelijkheden ruimtelijk en landschappelijk te verkennen middels technisch en ontwerpend onderzoek. In 2026 wordt hieraan vervolg gegeven door met alle betrokken partijen (netwerkbeheerders, provincie, buurgemeenten, projectontwikkelaars, bedrijven, omwonenden) het gesprek te voeren zodat de Dongense belangen optimaal worden behartigd. De ambtelijke inzet wordt bekostigd uit de daartoe beschikbare rijksmiddelen. Lokale Aanpak Isolatie Het rijk stelt in totaal ongeveer € 2.500.000 beschikbaar voor Dongen met de resultaatverplichting om 1.355 woningeneigenaren in Dongen te helpen met isoleren. De eerste tranche van deze middelen is inmiddels ingezet, waarin ruimte is om 404 woningeigenaren van subsidie te voorzien. Tot op heden is iets meer dan 60% van de subsidie besteed. Dat betekent dat 260 woningeigenaren al van plan zijn om te isoleren, of de woning al hebben geïsoleerd. De tweede tranche van deze middelen, voor nog eens 541 woningen, is onlangs aangevraagd en toegekend. Hierin zitten extra middelen verwerkt om ook doe-het-zelvers te ondersteunen bij het verduurzamen van hun woning. De aanvraag voor de derde tranche van de middelen wordt in 2025 gedaan, zodat er tot en met 2028 in totaal 1.355 woningen kunnen worden verduurzaamd.

Ook bij de derde tranche worden doe-het-zelvers extra ondersteund. Bestaand beleid continueren en nieuw beleid ontwikkelen Er gebeurt al veel op het gebied van klimaat, energie en duurzaamheid, circulariteit en een gezonde leefomgeving (water, bodem, lucht). Dat beleid wordt in 2026 gecontinueerd. Denk aan de Green Deal op bedrijventerreinen Tichelrijt en De Wildert, het digitale en fysieke energieloket, de lokale isolatieaanpak, de klimaatsubsidies voor een groene klimaatbestendige leefomgeving, de regionale samenwerking in de REKS, de groene inrichting van de Donge, het creëren van buffers voor opvang van water in en om de wijken en het streven naar duurzaam biobased bouwen. Dit alles wordt bekostigd uit bestaande reserves en budgetten. Naast bestaand beleid continueren, gebeurt er nog meer. Zo werken we in 2026 aan het Warmteprogramma. De energiesysteemvisie wordt daarvoor als input gebruikt. Het zoeken naar versterkingen en meekoppelkansen Het zoeken naar versterkingen en combinaties met andere thema's (meekoppelkansen) zorgt voor een meer efficiënte en effectieve beleidsuitvoering. Denk aan het duurzaam en circulair aanbesteden van gemeentelijke opdrachten/werken binnen het programma Dongen Dient. Dit leidt tot meer circulariteit. Bovendien is er minder transport en minder CO2-uitstoot bij goederen die worden ingevoerd (de embedded CO2-emissies).

Het zichtbaar maken van deze positieve effecten op het doelbereik, zorgt voor transparantie en kan motiverend werken. De scheiding en verwerking van afval op onze milieustraat De Coolhof, bevordert op eenzelfde manier

16

de reductie van CO2-emissies. Zo ook het streven naar duurzaam, circulair en biobased bouwen in de wijken. Met de duurzaamheidsparagraaf in het omgevingsplan kan dit een boost krijgen. De zorg voor korte kringlopen in de agrarische sector zorgt voor minder transportbewegingen en minder verspilling van voedingsstoffen binnen het thema leefomgeving. Bijvoorbeeld: het maaisel van de ecologische verbindingszone wordt op agrarische bedrijven als compost gebruikt. Het thema leefomgeving levert ook inspanningen ter bevordering van de kwaliteit van water, bodem en lucht in het buitengebied. Bijvoorbeeld: door samenwerking met de agrarische ondernemers. Deze inspanningen vallen qua bekostiging onder andere thema's, maar ze dragen zeker ook bij aan een duurzaam Dongen.

Financiële effecten Dongen Leeft (indicatief)

Wens/ Coalitieakkoord Nieuw voor oud Wettelijk Autonoom

2026

Investeringen: Inleg vereveningsfonds betaalbare woningen

Coalitieakkoord

500.000

Coalitieakkoord Coalitieakkoord

200.000 2.000.00 0 290.500

Inleg SvN startersleningen Investering actieve grondpolitiek Investering speelruimte plan 2026 Investering speelruimte plan 2027

Coalitieakkoord Coalitieakkoord

Investering speelruimte plan 2028 Investering speelruimte plan 2029 Investering kruising DuiventorenbaanMoerkensedreef Investering herinrichting Eindsestraat Investering kunstgrasveld Olympia

Coalitieakkoord Coalitieakkoord Coalitieakkoord

2027

2028

2029

267.000 267.000 267.000 p.m.

Wens Wens

994.816 1.188.64 4

Wens/nieuw voor oud

-4.000

-1.450

-1.450

-1.450

Wens/nieuw voor oud Coalitieakkoord

4.000

1.450

1.450

1.450

-5.000

-5.000

-5.000

-5.000

Coalitieakkoord Coalitieakkoord Coalitieakkoord Coalitieakkoord Coalitieakkoord Coalitieakkoord Coalitieakkoord Coalitieakkoord

-2.000 -10.000 -20.000 -22.078

-2.000 -10.000 -20.000 -21.884 -20.292

-2.000 -10.000 -20.000 -21.691 -20.114 -20.292

p.m.

p.m.

p.m.

-2.0000 0 -20.000 -21.497 -19.936 -20.114 -20.292 p.m.

Wens

-34.570

-34.321

-34.072

-33.824

Wens

-51.112

-50.715

-50.319

-49.923

Budgetmutatie: Publiek toegankelijke woningbouwmonitor Dekking inzet budget volkshuisvesting Inleg vereveningsfonds betaalbare woningen Inleg SvN startersleningen Uitvoeringsprogramma Buitengebied Kapitaalslasten actieve grondpolitiek Kapitaalslasten speelruimte plan 2026 Kapitaalslasten speelruimte plan 2027 Kapitaalslasten speelruimte plan 2028 Kapitaalslasten speelruimte plan 2029 Kapitaalslasten kruising Duiventorenbaan-Moerkensedreef Kapitaalslasten herinrichting Eindsestraat Kapitaalslasten kunstgrasveld Olympia

17

Hogere huuropbrengst voetbalvereniging Olympia Aanvullende subsidie het Kunstpodium Structurele subsidie Samen Dongen Kennismaken sport, bewegen en cultuur Visit Brabant Wijkgericht uitvoeringsplannen Oud Dongen Dekking inzet budget duurzaamheid Monitoring schone lucht Dekking inzet budget duurzaamheid Soortenmanagementplan Soortenmanagementplan bijdrage Soorten managementplan monitoring

Wens

16.500

16.500

16.500

16.500

Coalitieakkoord Coalitieakkoord Coalitieakkoord

-15.000 -33.230

-72.932 -72.9323 -15.000 -15.000 -33.230 -33.230

-72.932 -15.000 -33.230

-7.618 -25.000

-7.618 -25.000

-7.618 -25.000

-7.618 -25.000

25.000

25.000

25.000

25.000

-10.000 10.000 -223.815 141.465

-10.000 10.000

-10.000 10.000

-10.000 10.000

-30.000

-30.000

-30.000

Wens Coalitieakkoord /Oud voor nieuw Coalitieakkoord /Oud voor nieuw Nieuw voor oud Nieuw voor oud Wettelijk Wettelijk Wettelijk

18

2.Dongen Zorgt! Thema 210 Onderwijs De belangrijkste (beleids)ontwikkelingen voor het thema Onderwijs zijn als volgt: Onderwijshuisvesting In 2026 wordt verder uitvoering gegeven aan het onderwijshuisvestingsplan. De belangrijkste werkzaamheden zijn daarin als volgt: • Voor Integraal Kindcentrum (IKC) Heilig Hart geldt dat de bouw is begonnen in april 2025. De planning is om het nieuw IKC in het eerste kwartaal van 2026 op te leveren. • De bouw van IKC ’s Gravenmoer is eveneens begonnen in april 2025. De verwachting is dat het nieuwe gebouw in het derde kwartaal van 2026 in gebruik genomen kan worden. • IKC Biezenkring bevindt zich op dit moment in de fase van planvorming en ontwerp. De verwachting is dat in 2026 wordt begonnen met de bouw. Een nieuw schoolgebouw kan dan in de zomer van 2027 in gebruik worden genomen. • De planvorming voor IKC West wordt in samenhang gezien met de gebiedsgerichte aanpak West 1 en 2. Naar verwachting legt het college in 2026 voor de bouw van IKC West een investeringskredietaanvraag voor. Aanpak Laaggeletterdheid Taalhuis Dongen maakt, naast de inzet van de gemeentelijke middelen, gebruik van een regionaal budget. Er is lokale zeggenschap over de invulling van dat budget. In de uitvoering is de regio opgedeeld in samenwerkende clusters.

De gemeente Dongen is daarbij ingedeeld bij de ABGgemeenten en stelt daarmee gezamenlijk een uitvoeringsplan op waarbij de lokale belangen worden gewaarborgd. Het bereik van laaggeletterde inwoners door het Taalhuis groeit jaarlijks. In 2025 blijft de focus daarom op het uitbreiden van het aanbod (zowel NT1 als NT2), het borgen van het nieuwe aanbod rondom de gezinsaanpak en het betrekken van meer partners vanuit de gezinsaanpak. Binnen arbeidsmarktregio Midden-Brabant wordt in 2025 een nieuw regioplan opgesteld voor het ontwikkelen, uitvoeren en monitoren van de aanpak op laaggeletterdheid. Als input voor de herijking van het regioplan zet cluster Dongen-ABG het groeimodel van Stichting Lezen & Schrijven in. Dit is om een beeld te krijgen waar we onze aanpak kunnen versterken. In 2026 wordt regionaal en lokaal uitvoering gegeven aan het regioplan laaggeletterdheid. Onderwijsachterstanden/ VVE-beleid (Vroeg- en Voorschoolse Educatie) In de gemeente Dongen vinden wij het belangrijk dat alle kinderen hun talenten kunnen ontplooien. Het vergroten van de kansen voor kinderen met (taal-)achterstanden maakt hier een belangrijk onderdeel van uit. In 2025 is en wordt een aantal stappen gezet op het gebied van VVE-beleid en de bestrijding van onderwijsachterstanden. Er is een nieuw beleidsplan VVE vastgesteld. In 2025 wordt dat tot een uitvoeringsplan uitgewerkt.

Daarnaast gaat Dongen vanaf 2025 gebruik maken van de Peutermonitor. Dat is een instrument om de effecten van ingezette maatregelen te kunnen volgen. In 2026 worden de eerste managementrapportages Peutermonitor verwacht. Thema 220 Zorg De belangrijkste (beleids)ontwikkelingen voor het thema Zorg zijn als volgt: Aanbesteding contract voorliggende voorzieningen Op 17 februari 2025 is het Dorpsteam van start gegaan. Medio 2026 is er een evaluatie van zowel het contract voorliggende voorzieningen, als de werking van het Dorpsteam als geheel. Op basis van deze evaluatie wordt de tweede helft van 2026 benut als aanbestedingsperiode om per 1 januari 2027 een nieuw contract in te laten gaan.

19

Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA) Het Gezond en Actief Leven Akkoord wordt in 2026 op een aantal onderdelen gecontinueerd. In 2026 is voor onze gemeente een bedrag beschikbaar van € 372.000 om binnen de pijlers sport, bewegen en cultuur, gezondheid, preventie en sociale basis uitvoering te geven aan het GALA. De stip op de horizon is een gezonde generatie in 2040. Uitvoering Preventie- en Handhavingsplan alcohol Het Preventie- en Handhavingsplan alcohol is een wettelijke verplichting op basis van de Alcoholwet. De gemeente Dongen kent een werkgroep middelengebruik, waaraan ook externe partners deelnemen. Deze werkgroep buigt zich over (de voortgang van) het jaarlijkse uitvoeringsplan middelengebruik. Ingezette preventieve maatregelen worden meerjarig gemonitord en waar nodig worden er nieuwe interventies ingezet. Er wordt geïnvesteerd in (meer) preventieve maatregelen en interventies om het genotmiddelengebruik (in het bijzonder alcohol) terug te dringen. Op termijn zal dat leiden tot een besparing op zorgkosten. Voor de uitvoering van het Preventie- en Handhavingsplan alcohol wordt een uitvoeringsbudget opgenomen in de Begroting 2026. Inkoop jeugdhulp: kostenstijging Gemeenten zijn verantwoordelijk voor de jeugdhulp en hebben daarmee de plicht om jeugdhulp en ondersteuning te bieden.

In het regionaal verband Hart van Brabant kopen we als gemeente bij jeugdzorgaanbieders diverse vormen van jeugdhulp in. De kosten voor jeugdhulp zijn de afgelopen jaren structureel en exponentieel gestegen. Dit is een landelijk probleem. Voor de meeste gemeenten in ons land is de situatie onhoudbaar geworden. Het rijk heeft recent extra middelen toegezegd. In de komende periode moet worden doorgerekend wat deze toezegging aan middelen concreet betekent voor de gemeente Dongen. Stevig Lokaal Team Om verdere ontwikkeling van de kosten om te buigen, is in 2023 tussen de VNG en het kabinet een principeakkoord bereikt over de Hervormingsagenda Jeugd. Hierin staat beschreven op welke manier de jeugdhulp verbeterd wordt tussen 2023 en 2028. Eén van de onderdelen is dat alle gemeenten een Stevig Lokaal Team (SLT) moeten hebben. Vanuit zo’n SLT wordt beschikkingsvrij professionele ondersteuning geboden. In 2025 wordt hier een start mee gemaakt in de gemeente Dongen. Dit team wordt in de jaren erna doorontwikkeld. Daarbij wordt hulpverlening meer gericht op de oorzaken van zorgbehoeften, zoals ouderproblematiek of bestaanszekerheid (inkomen en wonen). We starten in Dongen de vorming van het SLT vanuit de ondersteuningsvragen voor jeugdhulp. Er wordt ook gestreefd naar betere verbinding tussen jeugdhulp, volwassenenzorg, bestaanszekerheid en onderwijs.