20230525-02 TV CDA MDiepstra ANTW- Bijl2 Dongen Structuurvisie deel B

8.3. Gerelateerde projecten Versterken karakter bebouwingslinten Behouden landmarks Versterken beleefbaarheid Donge in Dongen Ontwikkelingszone Wilhelminakanaal Versterken centrumgebied Recreatieve routes ontwikkelen Brede grondgebonden ontwikkeling

Aandachtspunten

Behoud en beleefbaar Het cultuurhistorische aandachtspunt is gericht op behoud van waardevolle elementen en bebouwing, een goede inpassing in de omgeving en het zo veel mogelijk beleefbaar maken ervan. Het ruimtelijke beleid met betrekking tot de cultuurhistorie wordt via verschillende sporen ingevuld: voorwaarden aan ruimtelijke ontwikkelingen; passend hergebruik waardevolle panden; stimuleringsregelingen; vergroten belevingsmogelijkheden. Behoud van de aanwezige cultuurhistorische waarden legt randvoorwaarden op aan ruimtelijke ontwikkelingen. Bij nieuwe ruimtelijke ontwikkelingen zullen de cultuurhistorische waarden expliciet in de afweging worden betrokken. Naast de bebouwingslinten zijn de Donge, het Wilhelminakanaal, de dijken, de Vaart en het Molenvaartje in de omgeving van 's Gravenmoer en het wegenpatroon belangrijke elementen uit cultuurhistorisch oogpunt. Ook het langgerekte verkavelingspatroon in het buitengebied is van belang. Het beleid voor deze elementen is gericht op behoud en versterking. Behoud van de waardevolle bebouwing is van groot belang voor het karakter van de kernen en de bebouwingslinten: kerken, boerderijen, leerlooierijen en schoenfabrieken. Het vervallen van de gebruiksfunctie is een belangrijke risicofactor voor het voortbestaan van waardevolle gebouwen. Het zoeken naar passend hergebruik is van groot belang.

Om de gebruikswaarde van de Koningin Wilhelmina molen aan de Windmolenweg te behouden, is de be-

716.008015.00

Adviesbureau RBOI Rotterdam / Middelburg

Cultuurhistorie

71

schermingszone van de molenbiotoop van belang. Binnen de beschermingszone is in principe geen hoge bebouwing toegestaan die van invloed kunnen zijn op de windvang van de molen. Met stimulerende maatregelen wordt herstel en instandhouding van waardevolle elementen nagestreefd. Voorbeelden daarvan zijn de regelingen voor gemeentelijke en rijksmonumenten en het project Particulier Landschapsbeheer. Door het beleefbaar maken van cultuurhistorische waarden (museum Dongha, wandelroutes) wordt het bewustzijn over cultuurhistorie - en daarmee de kans op behoud van waarden – versterkt. Bij het ontwikkelen van de cultuurhistorisch waardevolle elementen moet altijd bekeken worden in hoeverre hier een extensieve recreatieve functie kan worden gekoppeld.

Gerelateerde projecten Kwaliteit 1 karakter bebouwingslinten Kwaliteit 2 karakter bebouwingslinten Kwaliteit 3 karakter bebouwingslinten

Bebouwingslinten De bebouwingslinten en ontginningsassen zijn bepalend voor de ruimtelijke structuur van de gemeente en dienen als zodanig behouden te blijven. Wat betreft de cultuurhistorische waarde van de bebouwingslinten in de gemeente wordt onderscheid gemaakt in drie categorieën: kwaliteit zeer hoog, hoog en redelijk hoog. Behoud en versterking van deze kwaliteiten is van groot belang. Belangrijkste ruimtelijk en functionele kenmerken die bepalend zijn voor de kwaliteit van de linten zijn het kenmerkende gedifferentieerde bebouwingspatroon met karakteristieke (historische) bebouwing, variatie in functies en gebruik en beeldbepalende groenelementen van (open) particuliere kavels en erven en structuren in de openbare ruimte. Ontwikkelingen met betrekking tot functieveranderingen en nieuwe bebouwingselementen kunnen de cultuurhistorische waarden en kenmerken van de bebouwingslinten onder druk zetten. Nieuwe ontwikkelingen zullen daarom te allen tijde binnen de kleinschalige context van de linten moeten worden bezien. Grootschalige ontwikkelingen zoals glastuinbouw passen daar bijvoorbeeld niet bij. De welstandsnota, waarin de waarden van de bebouwingslinten zijn beschreven en waarin gebiedsgerichte welstandscriteria voor de bebouwingslinten zijn gegeven, vormt hiervoor samen met groenstructuurplannen het toetsingskader.

8.4.

Ontwikkelingen

Opstellen cultuurhistorische waardenkaart Uit het voorgaande blijkt dat er veel cultuurhistorische waarden binnen de gemeente zijn. Dit blijkt ook uit gebieden met verschillende archeologische verwachtingswaarden. Met het opstellen van een cultuurhistorische waardenkaart wordt gewaarborgd dat op een goede ma-

Adviesbureau RBOI Rotterdam / Middelburg

716.008015.00

72

Cultuurhistorie

nier met de cultuurhistorische waarden binnen Dongen wordt omgegaan en wordt het beleid meer op elkaar afgestemd. Met het opstellen van een cultuurhistorische waardenkaart wordt op een goede manier invulling gegeven aan de lagenbenadering, waar cultuurhistorie een belangrijk element is. Vooralsnog geldt de cultuurhistorische waardenkaart van de provincie als belangrijke bron voor het opstellen van uitgangspunten ten aanzien van cultuurhistorie bij nieuwe ontwikkelingen. Versterken karakter bebouwingslinten - Kwaliteit 1 Verschillende linten hebben een zeer hoge waardering (kwaliteit 1) gekregen met betrekking tot cultuurhistorische waarden. Het gaat hier om: Hoofdstraat in 's Gravenmoer; Vaartweg in 's Gravenmoer; Kerkstraat, Heuvelstraat, Rijensestraatweg en Heuvel in Dongen. In paragraaf 8.3 is reeds aangegeven hoe de kwaliteiten van deze linten bewaard moeten blijven en versterkt kunnen worden. Karakteristiek lintbebouwing Hoofdstraat en Vaartweg Een vlak ten oosten van Oosteind, tussen Waspik en 's Gravenmoer gesitueerde dubbele lintbebouwing langs de assen Waspikse Weg, Vaartweg en Wielstraat, Hoofdstraat, Klein Dongenseweg. Beide noord-zuid georiënteerde lintbebouwingen lopen, met een tussenliggende afstand van ongeveer 1000 meter, parallel aan elkaar. De structuur vertoont sterke overeenkomsten met een Hollandse veenkolonie.

De huidige Hoofdstraat dateert van 1250 en is voorzien van laanbeplanting. Het bebouwingsbeeld bestaat uit vrijstaande, van de weg gelegen villa's, kortgevelboerderijen en woonhuizen. De meer oostelijke gelegen Vaartweg is van na 1421, is over vrijwel de gehele lengte voorzien van een begeleidende laanbeplanting en heeft alle kenmerken van een Hollandse veenkolonie; de doorgaande hoofdweg pal naast de 's Gravenmoerse vaart, met aan de beide zijden overwegend agrarische bebouwing waarbij iedere woning aan oostelijk zijde via een bruggetje in verbinding stond met de Vaartweg. Straatbeeld dateert uit de periode 1850-1900. Het agrarisch landschap tussen beide linten in is nog herkenbaar als typisch slagenlandschap met smalle langgerekte kavels en relicten van perceelsbegroeiing. Aan de zuidzijde sluiten beide linten aan op de buurschappen Klein Dongen en Vaart.

716.008015.00

Adviesbureau RBOI Rotterdam / Middelburg

Cultuurhistorie

73

Karakteristiek bebouwing oude kern Dongen Kerkstraat, Heuvelstraat, Rijensestraatweg en Heuvel Dongen ontstond vermoedelijk in de periode 900-1100 als een akkernederzetting op verschillende donken nabij de rivier de Aa. Na 1875 verdichtte de bebouwing zich en groeiden de verschillende kernen langzaam aaneen. Het bebouwingsbeeld van de Heuvelstraat en Heuvel bestaan overwegend uit vrijstaande, een- en tweelaags bebouwing, met de nokrichting parallel aan de straat en een eenvormige rooilijn. In de Kerkstraat is het bebouwingsbeeld functioneel gemengd, dichter en gevarieerder. Opvallend is de tot ruïne vervallen kerk. Door de omvangrijke uitbreidingen aan de oost- en westzijde van het dorp is de relatie met de rivier en de omringende landbouwgronden grotendeels verdwenen. Versterken karakter bebouwingslinten – Kwaliteit 2 Verschillende linten hebben een hoge waardering (kwaliteit 2) gekregen met betrekking tot cultuurhistorische waarden. Het gaat hier om: Vaart; Groenstraat; Lage Ham-Hoge Ham. In paragraaf 8.3 is reeds aangegeven hoe de kwaliteiten van deze linten bewaard moeten blijven en kunnen worden versterkt. Karakteristiek lintbebouwingen Vaart Zuidelijke voortzetting van de lintbebouwing van 's Gravenmoer. Is echter wat betreft structuur gaaf bewaard, maar het overwegend eenlaags, agrarisch bebouwingsbeeld is plaatselijk matig tot sterk gewijzigd.

De percelering is deels gewijzigd of zelfs geheel uitgewist als gevolg van de ruilverkavelingen van na 1960, vandaar dat deze delen lager zijn gewaardeerd dan 's Gravenmoer. Karakteristiek lintbebouwing Groenstraat Kenmerkend voor dit lint is het groene beeld. Veel erfbeplanting met hagen en grote bomen in de tuinen en op de perceelsgrenzen. Burgerwoningen worden afgewisseld met agrarische bedrijven. De percelen zijn breed. Verspreid zijn er open stukken (inclusief bolle akkers) met doorkijkjes. Het gedeelte tussen de Middellaan en de Laagstraat is door het vele groen besloten. Het deel ten noorden van de Laagstraat is veel opener. Het profiel is intiem door de

Adviesbureau RBOI Rotterdam / Middelburg

716.008015.00

74

Cultuurhistorie

smalle verhardingsbreedte met bestrating van kinderkopjes en daarlangs de brede groene grasbermen. Karakteristiek lintbebouwing Lage Ham-Hoge Ham De lintbebouwing van De Lage Ham loopt evenwijdig met de Donge die direct naast de weg is gelegen. Hier bevinden zich verscheidene relicten van een laanbeplanting. Rond de aansluiting met de Gasthuisstraat is een concentratie van functioneel gemengde, dicht aaneengesloten een- en tweelaags bebouwing met een eenvormige rooilijn. Eén kerk en een kloostercomplex zijn hier dominant aanwezig in het straatbeeld. Versterken karakter bebouwingslinten – Kwaliteit 3 Verschillende linten hebben een redelijk hoge waardering (kwaliteit 3) gekregen met betrekking tot cultuurhistorische waarden. Het gaat hier om: Klein Dongen; Hoge Ham-Sint Josephstraat-Vennen-Eindsestraat. In paragraaf 8.3 is reeds aangegeven hoe de kwaliteiten van deze linten bewaard moeten blijven en versterkt kunnen worden. Karakteristiek lintbebouwingen Klein Dongen Zuidelijke voortzetting van de lintbebouwing van 's Gravenmoer. Is echter wat betreft structuur gaaf bewaard, maar het overwegend eenlaags, agrarisch bebouwingsbeeld is plaatselijk matig tot sterk gewijzigd. De percelering is deels gewijzigd of zelfs geheel uitgewist als gevolg van de ruilverkavelingen van na 1960, vandaar dat deze delen lager zijn gewaardeerd dan 's Gravenmoer.

Karakteristiek Hoge Ham-Sint Josephstraat-Vennen-Eindstraat Naar het oosten toe overheerst een minder dichte bebouwing van woonhuizen en boerderijen, naar het westen toe bepalen woohuizen en meerlaags bedrijfsgebouwen van voornamelijk de leerverwerkende industrie het beeld. Op verschillende locaties zijn opvallend grote villa's gerealiseerd die met hun voortuinen de gevelwanden onderbreken. De lintbebouwing is ontstaan uit de buurschappen Den Ham en Bergen die zeer waarschijnlijk gelijktijdig met Dongen (900-1100) ontstonden op een langgerekte donk ten oosten van de rivier de Donge.

716.008015.00

Adviesbureau RBOI Rotterdam / Middelburg

Cultuurhistorie

75

Behouden landmarks De monumenten worden beschermd door middel van de monumentenwet. Op de structuurvisiekaart zijn de belangrijkste landmarks weergegeven. Behoud van deze panden is van groot belang voor de identiteit van de kernen. Voor zover het bestaande gebruik van deze gebouwen vervalt dient te worden gezocht naar passend hergebruik. Het gaat om de volgende landmarks: Nederlands Hervormde kerk (Kerkdijk 15, 's Gravenmoer) Gotische kerk uit 1963 is opgebouwd als een driebeukige kerk met een smaller koor en een toren afgerond met een achtkantige naaldspits. Rooms-katholieke kerk (Vaartweg 108, Dongen) Neo-Gotische kerk uit 1865 is opgebouwd als een driebeukige kerk met een smaller koor en een toren afgerond met een achtkantige naaldspits. Watertoren (Watertorenstraat 10, Dongen) De in 1923 als eerste voor de N.V. Waterleidingmaatschappij 'Noord-West-Brabant' in Art Deco bouwstijl gebouwde watertoren is opgebouwd met skelet van beton en vulling van baksteen. Molen Koningin Wilhelmina (Windmolenweg 14, Dongen) Ronde stenen stellingkorenmolen uit 1894. Kerk (Gasthuisstraat 1, Dongen) Beeldbepalende kerk uit 1920 opgebouwd als een koepel met gebogen achthoekig tentdak afgerond met een lantaarn, Nederlands Hervormde kerk (Kerkstraat 56, Dongen) Laat-Gotische kruiskerk met driebeukig schip, herbouwd 1640-1644 – op dit moment tot ruïne vervallen.

Gerestaureerd in 1930-1932, uitgezonderd het schip.

Adviesbureau RBOI Rotterdam / Middelburg

716.008015.00

76

Cultuurhistorie

716.008015.00

Adviesbureau RBOI Rotterdam / Middelburg

9. Wonen

9.1.

77

Huidige situatie

In 2008 heeft de gemeente Dongen 25.442 inwoners. Dit zijn er ongeveer 5% meer dan in 1998. Deze groei is met name toe te schrijven aan de periode 1998-2004. In 2005 groeide de bevolking 1%, terwijl in de jaren daarna sprake was van een daling van de bevolking van 1% tot 3% per jaar. Deze daling van de bevolking is met name toe te schrijven aan een vertrekoverschot uit de gemeente. Deze trend is in 2005 ingezet. Er is nog steeds sprake van een geboorteoverschot, maar de omvang van dit geboorteoverschot neemt wel langzaam af: in de periode 1998-2002 was het geboorteoverschot gemiddeld meer dan 100 personen per jaar, terwijl dit in 2006 en later is gedaald tot onder de 50 per jaar. Dit heeft met name te maken met een daling van het aantal levendgeborenen. Het aantal sterfgevallen is sinds 1998 nagenoeg gelijk met zo'n 200 overledenen per jaar. Het aantal huishoudens bedraagt in 2008 10.374, zo'n 9% meer dan in 2000 (gegevens van eerder niet beschikbaar). In figuur 9.1 is de verdeling van de leeftijd in Dongen (in procenten) weergegeven. Ter vergelijking zijn hierin ook de verdeling van de leeftijden in Noord-Brabant en in Nederland meegenomen. Uit deze figuur blijkt dat de verdeling van de leeftijdsgroepen nagenoeg overeenkomt in Dongen ten opzichte van Noord-Brabant en Nederland.

Wat opvalt, is dat in de leeftijdscategorie 20-30 jaar minder mensen in Dongen wonen, terwijl de categorie 55 tot 65 jaar in verhouding enigszins oververtegenwoordigd is.

Adviesbureau RBOI Rotterdam / Middelburg

716.008015.00

78

Wonen

Figuur 9.1. Leeftijdsverdeling (2008) 10

9

8

7

percentage

6

5

4

3

2

1

0 <5

5-10

10-15 15-20 20-25 25-30 30-35 35-40 40-45 45-50 50-55 55-60 60-65 65-70 70-75 75-80 80-85 85-90 90-95

>95

leeftijd in jaren Nederland

716.008015.00

Noord-Brabant

Dongen

Adviesbureau RBOI Rotterdam / Middelburg

Wonen

79

Op basis van de prognoses van het CBS blijkt dat de bevolking in Dongen naar verwachting nagenoeg constant zal blijven. Tot 2025 zal de bevolking iets groeien tot 25.849 inwoners. Dit is een groei van ongeveer 1,5%. Het aantal huishoudens zal sterker stijgen: van zo'n 10.400 in 2008 tot zo'n 11.700 in 2025. Dit is een toename van 12,5%. Deze trend komt overeen met de landelijke trend van kleinere huishoudens. Het aantal woningen bedraagt op 1 januari 2008 in Dongen 10.028. Dit zijn er bijna 9% meer dan 10 jaar eerder. Het grootste deel van de inwoners woont in de kern Dongen (87%). Van alle huishoudens woont ongeveer een derde in een huurwoning en tweederde in een koopwoning. De gemiddelde woningwaarde is in 2008 252 duizend euro binnen de gemeente. Dit is iets lager dan het gemiddelde in de gehele provincie (263 duizend euro). Het perspectief voor het wonen in de gemeente wordt bepaald door diverse factoren: ontwikkeling van de leeftijdsopbouw en toekomstige huishoudenvorming; inkomensontwikkeling; kwaliteit en geschiktheid van de huidige woningvoorraad. Het aantal oudere huishoudens zal de komende jaren aanzienlijk stijgen ten koste van het aandeel jongere huishoudens. De huishoudencategorie 55+ is de komende decennia de groeimarkt, in eerste instantie jongere senioren met later een verschuiving naar oudere senioren.

Het percentage huishoudens dat in een huurwoning woont, ligt ruim beneden het landelijk gemiddelde, maar boven het niveau van vergelijkbare gemeenten. Voor de toekomst wordt rekening gehouden met een verdere accentverschuiving van huur naar koop. Naast verschuivingen in de vraag naar typen woningen zal ook de vraag naar kwalitatief hoogwaardige woningen toenemen. Een deel van het woningaanbod is verouderd en sluit niet aan op de toekomstige vraag. Deze factoren leiden tot een herstructureringsbehoefte van de bestaande woningvoorraad. Een andere ontwikkeling die van groot belang is voor wonen in Dongen is de verkleining van de huishoudens. Als gevolg daarvan zal het aantal huishoudens toenemen. Dat betekent dat de behoefte aan woningen ook toeneemt; om de eigen bevolking vast te kunnen houden moeten derhalve extra woningen worden gebouwd.

Adviesbureau RBOI Rotterdam / Middelburg

716.008015.00

Ambitie wonen De verschillende buurten moeten aantrekkelijk zijn om in te wonen. Het aanbod moet goed aansluiten bij de specifieke vraag binnen Dongen en afgestemd zijn op het regionale bouwprogramma, zodat tijdig de juiste woningen worden gerealiseerd. De huisvesting van starters en jonge gezinnen is een aandachtspunt om te kunnen waarborgen, dat er in Dongen ook in de toekomst sprake is van een gemêleerde bevolkingssamenstelling en de instandhouding van het gewenste voorzieningenniveau. Daartoe is het noodzakelijk jonge mensen voor Dongen te behouden.

80

Wonen

9.2.

Ambitie

Een aantrekkelijke woonomgeving is een onderdeel van de algemene ambitie van deze structuurvisie. Dit is voor groot belang van het thema wonen. Verder is een onderdeel van één van de hoofdopgaven van deze structuurvisie dat wonen en leven voor iedereen in Dongen mogelijk moet zijn. Daarom moet het aanbod goed aansluiten bij de specifieke vraag binnen de gemeente (gericht bouwen). Het accent bij de woningbouwontwikkeling is dat de (dorpse) identiteit van Dongen behouden moet blijven. De aansluiting van het woningbouwprogramma in regionaal verband is van groot belang, zodat geen concurrentie binnen de gemeenten onderling ontstaat (en dus leegstand). De gemeente moeten in de regio complementair aan elkaar zijn, goed afgestemd op de lokale behoefte. De groep onder de 35 is ondervertegenwoordigd binnen de gemeente (zie figuur 9.1). Dit zijn veelal starters of jonge gezinnen met kinderen. Deze groep moet binnen de gemeente behouden blijven, zodat Dongen een gemeente blijft met een gemêleerde bevolkingssamenstelling. De jonge mensen moeten ook voor Dongen behouden blijven, zodat het gewenste voorzieningenniveau op peil kan blijven. Kern van het beleid is het bieden van goede woonmogelijkheden voor alle doelgroepen in de verschillende wijken en kernen in de gemeente: goed en toekomstgericht wonen.

Dit vraagt enerzijds om een goed beheer van de bestaande woningvoorraad en anderzijds om een hoogwaardig aanvullend woningaanbod op nieuwe locaties. Inbreiding, beheer en onderhoud passen binnen de funderingen bestaand woongebied van deze structuurvisie. In een beperkt aantal gevallen is ruimtelijke kwaliteitswinst te behalen door sanering van hinderveroorzakende bedrijvigheid. Per saldo is in de meeste gevallen echter sprake van intensivering van ruimtegebruik en derhalve van beperking van stedelijk ruimtegebruik. Met het oog op de funderingen van het landelijk gebied en de lagenbenadering zijn uitbreidingslocaties in beginsel ongewenst, vanwege de uitbreiding van het stedelijke ruimtebeslag en het verkleinen van het agrarische productieareaal. Woningbouw in de aandachtsgebieden water is in beginsel vanuit het watersysteem niet gewenst. Beperkte uitbreiding van de kernen is echter noodzakelijk. Het woningbouwprogramma kan niet volledig op inbreidingslo-

716.008015.00

Adviesbureau RBOI Rotterdam / Middelburg

Wonen

81

caties worden gerealiseerd. Door het primaat te leggen bij inbreiding is het ruimtebeslag voor uitbreiding echter zo beperkt mogelijk. Bij de ontwikkeling van woningbouw is afstemming op de verschillende lagen een belangrijk aandachtspunt om aan de fundering van deze structuurvisie te blijven voldoen. Zo is een uitgangspunt is dat waterneutraal wordt gebouwd, waarbij het watersysteem niet of zo weinig mogelijk wordt beïnvloed.

9.3. Gerelateerde projecten Woningbouwlocaties in voorbereiding Potentiële ontwikkeling woningbouwlocaties

Aandachtspunten

Woonverkenning Binnen de regio Breda-Tilburg is een woonverkenning opgesteld. Hierop volgend wordt een woonvisie opgesteld. Deze woonvisie is leidend voor de woningbouwlocaties die worden ontwikkeld. Deze zal naar verwachting eind 2009 beschikbaar zijn. Binnen de structuurvisie worden de woningbouwlocaties opgenomen die in voorbereiding zijn en waarover reeds consensus bestaat. Deze locaties zijn opgenomen in de woonverkenning. De potentiële woningbouwlocaties worden aangegeven zonder prioritering, aangezien de afstemming met de regionale woonvisie nog moet plaatsvinden. De locaties zijn aangegeven, aangezien dit logische potentiële woninglocaties zijn binnen de gemeente. De belangrijkste conclusies uit de woonverkenning is dat er kwantitatief voldoende productiviteit is in de regio, maar dat er kwalitatief te veel appartementen en te weinig grondgebonden woningen worden gerealiseerd. Bij de invulling van de woningbouwlocaties moet hiermee rekening worden gehouden. Bestaand woongebied In de bestaande woongebieden zal de gemeente zich actief bezighouden met het beheer en onderhoud van de openbare ruimte om de woonkwaliteit op peil te houden. Voor de verschillende wijken worden wijk- en dorpsplannen opgesteld, waarin per wijk wordt aangegeven op welke manier hieraan invulling wordt gegeven.

De kwaliteit van de woongebieden dient te voldoen aan de eisen die daaraan worden gesteld, zodat de leefbaarheid op een goed peil blijft. Hiervoor spelen in verschillende gebieden specifieke problemen waarmee rekening moet worden gehouden. Te denken valt aan sluipverkeer en parkeerproblematiek. Voorts is het beheer van de woningvoorraad hiervoor van groot belang, waarvoor de volgende aspecten van belang zijn:

Adviesbureau RBOI Rotterdam / Middelburg

716.008015.00

82

-

Wonen

een op de kenmerken van de bevolking en de woonwensen afgestemde woningvoorraad; een hoogwaardige en veilige openbare ruimte; een goed voorzieningenniveau; hoogwaardige mogelijkheden voor vrijetijdsbesteding.

Op het eerste aspect wordt in deze paragraaf ingegaan; de overige aspecten komen elders aan de orde. Wat betreft kwaliteit dient de woningvoorraad te worden afgestemd op de woonwensen: goed wonen voor alle doelgroepen. Gelet op de ouder en grijzer wordende samenleving en de veranderende woonwensen zijn (koop)woningen voor senioren een belangrijk aandachtspunt. Door meer levensloopbestendige woningen te realiseren (woningen die geschikt zijn voor meerdere doelgroepen: jongeren, gezinnen en senioren), ontstaan meer doorstromingsmogelijkheden en zullen woningzoekenden makkelijker geschikte woonruimte kunnen vinden. Doordat senioren steeds langer fit en gezond blijven blijft een groot deel echter langer wonen in de bestaande woning. Daar komt bij dat de huidige senioren andere woonwensen hebben dan de senioren van enkele jaren geleden en dat de bestaande seniorenwoningen niet aan deze wensen voldoen. Gericht bouwen voor senioren is dan ook nodig. Voor de (oudere) senioren zijn zorgwoningen van belang. Hiervan is binnen Dongen voldoende aanbod. Om negatieve effecten te voorkomen, moeten nieuwe toevoegingen worden voorkomen. Daarnaast is bouwen van met name middeldure grondgebonden woningen in een dorps, groen woonmilieu met name bevorderlijk voor de doorstroming.

Aanvullend is het – om ook jongeren een kans te bieden op de woningmarkt – noodzakelijk om ook voor jongeren en gezinnen te bouwen. Voor de vertaling van de woningbouwopgave prioriteitsvolgorde, beschikbaar: actieve voorraadstrategie; inbreiden, beheer en onderhoud; uitbreiden.

zijn

de

volgende

instrumenten,

in

Actieve voorraadstrategie is gericht op het beter benutten van de bestaande woningvoorraad: het stimuleren van doorstroming, zodat woningen en gebruikers zo goed mogelijk worden "gematcht". Overigens heeft de gemeente maar beperkt invloed op de doorstroming op

716.008015.00

Adviesbureau RBOI Rotterdam / Middelburg

Wonen

83

de woningmarkt. Het belangrijkste instrument is te zorgen voor een goede woningvoorraad, afgestemd op de bevolkingssamenstelling en de behoeften in de markt. Inbreiden, beheer en onderhoud zijn gericht op het vergroten van de gebruiksintensiteit van bestaande kernen: het beter en efficiënter benutten van het bestaande stedelijk gebied. Inbreiding heeft betrekking op het bouwen van woningen op open plekken in bestaand stedelijk gebied, bijvoorbeeld open gaten in lintbebouwing. Bij beheer en onderhoud ligt het accent op het verbeteren van de kwaliteit van de woonomgeving, met name wanneer de betekenis van de oorspronkelijke gebruiksfunctie afneemt of wegvalt, zoals het vervangen van bestaande, verouderde woningen door nieuwe in combinatie met herinrichting van de openbare ruimte. Uitbreiding tenslotte heeft betrekking op het realiseren van nieuwe woongebieden aansluitend aan het bestaande stedelijke gebied. Een zo efficiënt mogelijk gebruik van de bestaande woningvoorraad heeft de hoogste prioriteit. Daarna kan door middel van woningbouw en functieveranderingen binnen het bestaande stedelijke gebied het ruimtegebruik worden geïntensiveerd. De laatste stap in de prioritering is uitbreiding van het bestaande stedelijke gebied.

Pas als het bestaande stedelijk gebied onvoldoende ruimte biedt voor het realiseren van de kwalitatieve en kwantitatieve opgave, kan uitbreiding plaatsvinden. Gerelateerde projecten Woningbouwlocaties in voorbereiding Potentiële ontwikkeling woningbouwlocaties

Nieuwe woningen Met betrekking tot de differentiatie van het nieuwbouwprogramma worden de volgende uitgangspunten gehanteerd: woningen moeten voldoen aan het label Woonkeur; als gemiddelde voor alle nieuwbouw (ook vervangende nieuwbouw) wordt een verhouding aangehouden van 75% koop en 25% huur en daarnaast van een verhouding 30% in de goedkope sector, 40% in het middeldure sector en 30% in de dure sector; verder is het vasthouden en trekken van jonge gezinnen met het oog op de bevolkingssamenstelling van groot belang; geschikte woningen voor deze categorie komen beschikbaar door geschikte woningen te realiseren voor senioren;

Adviesbureau RBOI Rotterdam / Middelburg

716.008015.00

84

Wonen

in de kleine kernen wordt bijzondere aandacht besteed aan strategisch bouwen, dat wil zeggen zodanig bouwen dat zoveel mogelijk woningen beschikbaar komen (deels via doorstroming) voor de bewoners van deze kernen (type woningen: starters en fasering: bouwen in kleine aantallen om eigen inwoners zo veel mogelijk kansen te bieden op de woningmarkt); gezien de omvang van de bestaande voorraad zorgwoningen in relatie tot de geprognosticeerde vraag en behoeft, heeft het college van Burgemeester en wethouders besloten om terughoudend om te gaan met nieuwe initiatieven tot realisering van zorgwoningen. Dit beleid moet een verdere vergrijzing voorkomen, het risico van een hoger beroep op Wmo-budgetten tegengaan en een zo gemêleerd mogelijke bevolkingssamenstelling bevorderen.. Verder moet een versterkte aandacht voor kwaliteit van de woningen en het stimuleren van zowel traditionele als moderne of experimentele architectuur plaatsvinden. Dit moet niet alleen gebeuren in het centrum. Voor de bouwhoogtes moet de cultuurhistorie van Dongen als referentie worden genomen. Bij inbreidingen vormt een cultuurhistorische inventarisatie een goed uitgangspunt bij de planvorming. -

Duurzame energie Binnen de gemeente zullen alle nieuwe initiatieven aan het principe van duurzaamheid moeten voldoen. Hiermee is dus het gehele grondgebied van de gemeente Dongen een potentiële locatie voor duurzame energie. Er worden geen specifieke locaties aangewezen waar de duurzame energie, in vergelijking met andere gebieden, een grotere rol kan spelen. Parkeerproblematiek In verschillende (oude) wijken van Dongen is een parkeerprobleem: er zijn hier te weinig parkeerplaatsen voor de bewoners en eventuele gebruikers van andere functies. Dit probleem heeft een duidelijke ruimtevraag, aangezien voor de oplossing nieuwe parkeerplaatsen gerealiseerd moeten worden. Andere opties (zoals invoeren van betaald parkeren) om deze problematiek mogelijk op te lossen, worden door de gemeente niet wenselijk geacht. Uitgangspunt is dat waar zich mogelijkheden voordoen, deze problematiek wordt opgelost. Concreet betekent dit dat bij nieuwe ontwikkelingen ruimte moet worden gezocht om een deel van de parkeerproblematiek op te lossen.

716.008015.00

Adviesbureau RBOI Rotterdam / Middelburg

Wonen

9.4.

85

Ontwikkelingen

Beheer en onderhoud bestaande woongebieden In de wijken West 1, Oud Dongen en het centrum liggen grote kansen en daarmee ook een opgave voor de komende jaren om door middel van beheer en onderhoud aan woningen en in de openbare ruimte de leefbaarheid te waarborgen en te vergroten. Dit zal een stap verder gaan dan het normale beheer en onderhoud dat in alle woongebieden plaatsvindt. Hierbij moet rekening worden gehouden met de eigen specifieke historische stedenbouwkundige kenmerken. Woningbouwlocaties in voorbereiding Er zijn verschillende woningbouwlocaties in voorbereiding binnen de gemeente Dongen. Het gaat hierbij om de volgende locaties. 1. Cebeco-terrein (Havenkade) in 's Gravenmoer. Deze locatie biedt uitstekende mogelijkheden voor het creëren van een hoogwaardig woonmilieu. De ligging langs het Molenvaartje (water in de wijk) en aansluitend aan 't Bieslant zijn sterke troeven. De locatie biedt mogelijkheden om ongeveer 100 grondgebonden eengezinswoningen woningen te realiseren als ruimtelijke afronding van 's Gravenmoer. Het project zal gefaseerd, eerst het westelijke deel, worden uitgevoerd. 2. Exterbroek 2e fase Op deze inbreidingslocatie is nabij het heuvelpark ruimte om ongeveer 19 woningen te realiseren. 3.

Gerardus Majellastraat /hoek Stoomberg Op de hoek van deze twee straten wordt een ontwikkeling voorgestaan waarbij een appartementen gebouw met 8 appartementen en 1 twee-onder-één-kap woning wordt gerealiseerd op de locatie van een auto-onderdelenbedrijf en het voormalige benzineverkooppunt.

Adviesbureau RBOI Rotterdam / Middelburg

716.008015.00

86

Wonen

716.008015.00

Adviesbureau RBOI Rotterdam / Middelburg

Wonen

87

4. Heuvelpark Aan de Donge aan de rand van het Heuvelpark is op de locatie van een (voormalige) leerlooierij ruimte voor een ontwikkeling met ongeveer 200 grondgebonden woningen en appartementen. Belangrijke randvoorwaarden bij deze ontwikkeling zijn de zichtbaarheid en beleefbaarheid van de Donge en het op een verantwoorde manier omgaan met het cultuurhistorische erfgoed op deze locatie in de vorm van de oude leerlooierij. 5. Hoge Ham – Bolkensteeg Achter de bebouwing van de Hoge Ham ter hoogte van het gemeentehuis ligt een 'verborgen schat' in de vorm van een oude leerlooierij en bebouwingselementen. Op deze locatie kan een inbreiding met woningbouw plaatsvinden waarbij de 'verborgen schat' wordt behouden en gepresenteerd en waarbij tevens de aansluiting en uitstraling naar de Hoge Ham en de Bolkensteeg van belang is. 6. Hoofdstraat – Kerkebosdreef – 's Gravenhoven in 's Gravenmoer Door de sloop van het kruisgebouw en het kantoorgebouw van de Rabobank aan de Hoofdstraat en de herstructurering en uitbreiding van de appartementen gebouwen daarachter aan de Kerkebosdreef en 's Gravenhoven wordt een zorgvoorziening (48 appartenmenten en grondgebonden woningen) gerealiseerd. 7. Sint Josephstraat - Min. Goselinglaan ( locatie St. Josephkerk) Door de sloop van de Sint Josephkerk aan de Sint Josephstraat kan de centrumring rond het centrum van Dongen worden voltooid.

Tevens ontstaat er ruimte om door middel van het bouwen van woningen, zowel geschakelde eengezinswoningen als gestapelde woningen, begeleidende straatwanden langs dit nieuwe deel van de centrumring te creëren. Achter de voormalige pastorie zal een multifunctioneelcentrum worden gebouwd met daarin voornamelijk culturele functies. 8. Pastoor Dirvenstraat In het groengebied 'De Bergen' aan de oostzijde van Dongen is de voormalige Aloyssiusschool met gymzaaltje en basketbalveldje gesitueerd. In de beoogde ontwikkeling is het de bedoeling dat in het fraaie oude schoolgebouw appartementen worden gerealiseerd en dat op de plek van de gymzaal en basketbalveldje een bouwblok wordt gebouwd met daarin

Adviesbureau RBOI Rotterdam / Middelburg

716.008015.00

88

Wonen

19 appartementen. Aansluiting op en respect voor het aangrenzende natuurgebied is bij deze locatie van groot belang. 9. Reggestraat Tussen de Reggestraat en de Middellaan zijn 3 bouwblokken van geschakelde woningen gesloopt. Op de vrijgekomen locatie worden plannen ontwikkeld om met door middel van geschakelde woningen en appartementen ongeveer 58 woningen te realiseren. Uitstraling en oriëntatie van de bouwblokken op de Middellaan en de vorming van een stevige stedelijke bebouwingswand aan deze belangrijke ontsluitingsweg is een belangrijke randvoorwaarde voor de ontwikkeling van deze locatie. 10. Tramstraat (Patriciershof) Op de hoek van de Tramstraat en Sint Josephstraat wordt op de locatie van een taxibedrijf en garagebedrijf een ontwikkeling beoogd waarbij 6 geschakelde stadsvilla en 13 appartementen de gevelwand vormen aan de straatzijde en waarachter 8 seniorenwoningen in een hofstructuur worden gerealiseerd. 11. Gerba Windsor; Midden in het centrum van Dongen wordt op het terrein van schoenfabriek Gerba Windsor een ontwikkeling beoogd met ongeveer 50 woningen, zowel koop als huur (o.a. grondgebonden woningen en appartementen). Het huidige fabriekspand is in juli 2006 gesloopt. De monumentale gevel met de karakteristieke entree van het kantoor die vanuit de Hoge Ham zichtbaar is daarbij intact gebleven. Daarin zullen appartementen worden gesitueerd. 12.

Sint Josephstraat 39 en 52; Op de locatie achter de panden St. Josephstraat 39 tot 52 wordt een herstructurering beoogd die goed aansluit op het achtergelegen natuurgebied 'De Bergen' ingevuld met diverse woningtypologieën. Het rijksmonument van het voormalige JAL-complex krijgt hierbij een nieuwe bestemming. Potentiële ontwikkeling woningbouwlocaties Indien de woningbouwlocaties die in voorbereiding zijn (nagenoeg) geheel zijn benut, zijn andere potentiële locaties voor ontwikkeling van woningbouw in beeld. Deze locaties zijn niet

716.008015.00

Adviesbureau RBOI Rotterdam / Middelburg

Wonen

89

geprioriteerd en zullen worden benut afhankelijk van de vraag. De woonvisie die in regionaal verband wordt opgesteld zal hiervoor leidend zijn in combinatie met de afspraken die binnen de regio Breda-Tilburg worden gemaakt over fasering en planning van bouwlocaties in de gemeenten in de regio. De potentiële locaties die in beeld zijn, zijn de volgende: 13. Rosariopark fase 4; 14. Julianalaan in 's Gravenmoer; 15. Kievitstraat in Vaart 16. Noorderlaan; 17. RIMI-terrein; 18. Van Goghstraat / Aertsenstraat / Boutstraat. Van deze locaties is het gebied ten noorden van Dongen aan de Noorderlaan de meest potentiële uitbreidingslocatie. Deze locatie is in eigendom is van de gemeente en ingericht als open agrarisch gebied. Het RIMI-complex daarentegen is de meest grootschalige potentiële inbreidingslocatie met specifiek kansen en beperkingen. De ligging aan het kanaal, met veel groen op en om het terrein biedt grote potenties voor woningbouw, maar ook voor hoogwaardige bedrijvenlocaties, recreatie en/of natuur. Een knelpunt bij de ontwikkeling van een hoogwaardig woongebied wordt gevormd door het bedrijventerrein Kanaalstraat. Als op het RIMI-complex hoogwaardige woningbouw wordt ontwikkeld, maar ook als wordt gekozen voor een invulling met hoogwaardige bedrijvigheid of recreatie, is herstructurering en / of sanering van het bedrijventerrein Kanaalstraat gewenst.

In Vaart zijn locaties beschikbaar voor verdichting in het bebouwingslint langs de Vaart. Gelet op de huidige ruimtelijke karakteristiek en de cultuurhistorische en landschappelijke waarden dient echter zeer terughoudend te worden omgegaan met verdichting. Slechts in incidentele gevallen kan hieraan medewerking worden verleend. Een potentiële uitbreidingslocatie voor Vaart is, aansluitend aan de Kievitstraat, ten noorden van de Meester Janssenweg, waarbij de bestaande wijk wordt afgerond en voorzien van een goede landschappelijke inpassing.

Adviesbureau RBOI Rotterdam / Middelburg

716.008015.00

90

Wonen

716.008015.00

Adviesbureau RBOI Rotterdam / Middelburg

10. Werken en voorzieningen

91

Tabel 10.1. Aantal bedrijven naar bedrijfstak (2008)

Voor dit onderwerp wordt onderscheid gemaakt naar de categorie werken en de categorie voorzieningen. Onder voorzieningen wordt publieksgerichte bedrijvigheid verstaan. Onderscheid wordt gemaakt in commerciële voorzieningen (detailhandel en horeca) en nietcommerciële voorzieningen (welzijn en gezondheidszorg en sportvoorzieningen). Voor commerciële voorzieningen kan een relatie worden gelegd met vrijetijdsvoorzieningen. Hiervoor wordt verwezen naar het hoofdstuk vrije tijd.

bedrijfstak

10.1. Huidige situatie

Landbouw, jacht en bosbouw

aantal 155

Industrie

120

Bouwnijverheid

135

Reparatie van consumentenartikelen en handel

315

Horeca

35

Vervoer, opslag en communicatie

35

Financiële instellingen

35

Verhuur van en handel in onroerend goed, verhuur van roerende goederen en zakelijke dienstverlening

250

Onderwijs

20

10.1.1.

Gezondheids- en welzijnszorg

65

Milieudienstverlening, cultuur, recreatie en overige dienstverlening

110

Totaal

In 2008 zijn in totaal 1.285 bedrijven gevestigd in de gemeente Dongen. In tabel 10.1 is een verdeling opgenomen naar bedrijfstak. Deze verdeling komt grotendeels overeen met de verdeling binnen geheel Nederland. Alleen in de landbouw en in de industrie zijn naar verhouding iets meer bedrijven actief. De bedrijfstak daghoreca en de bedrijfstak verhuur van en handel in onroerend goed is enigszins ondervertegenwoordigd. In hoofdstuk 11 wordt nader ingegaan op de bedrijfstak landbouw. In deze paragraaf wordt onderscheid gemaakt naar de werkgelegenheid (werken) en naar het aanbod voor de consument (voorzieningen).

1.285

Werken

Per 1 januari 2006 biedt de gemeente Dongen plaats aan 8.400 werknemers. In tabel 10.2 is een verdeling opgenomen van de sectoren waarin de banen vallen. Hieruit blijkt dat in Dongen naar verhouding veel werknemers in de nijverheid en energievoorzieningen werkzaam zijn. Ook het aantal personen dat werkzaam is in de landbouw, bosbouw en visserij is relatief

Adviesbureau RBOI Rotterdam / Middelburg

716.008015.00

92

Werken en voorzieningen

gezien ongeveer twee keer zoveel als in vergelijking met de rest van de provincie of heel Nederland. Tabel 10.2. Percentage van de werknemers dat in de verschillende sectoren werkzaam is (2006) Dongen

MiddenNoordBrabant

Provincie NoordBrabant

Nederland

Landbouw, bosbouw en visserij

4

1

2

2

Nijverheid en energievoorzieningen

29

17

21

16

Commerciële dienstverlening

37

54

50

50

Niet-commerciële dienstverlening

30

27

28

32

Bron: CBS

Bedrijvenlocaties Dongen heeft drie bedrijventerreinen: Tichelrijt, De Wildert en Kanaalstraat. Daarnaast zijn er binnen de gemeente verschillende verspreid liggende bedrijven. Het bedrijventerrein Tichelrijt is gelegen aan de zuidkant van Dongen en grenst aan het Wilhelminakanaal. Het oudste deel van het terrein (Tichelrijt I, bruto 108 ha, netto 86 ha) stamt uit de jaren '60, het oostelijk deel is vanaf 1984 ontwikkeld. Op het terrein zijn ongeveer zeventig bedrijven gevestigd. Meer dan de helft van de bedrijven heeft een nationale of zelfs internationale afzetmarkt. Ruim driekwart van de bedrijven valt onder de sectoren bouwnijverheid en groothandel. Een bijzondere, van oudsher aan de regio verbonden bedrijfstak, vormt de leerbewerking. De gevestigde bedrijven bieden samen werkgelegenheid aan ongeveer tweeduizend mensen. Het bedrijventerrein heeft in de afgelopen jaren een sterke concurrentiepositie weten te verwerven. Met name de ligging dichtbij de kern Dongen en de goede aansluiting op het regionale en landelijke wegennet dragen daaraan bij. Inmiddels is bedrijventerrein Tichelrijt II in ontwikkeling. Het gaat om een uitbreiding met 14 ha van het bestaande terrein in oostelijke richting. De zuidelijke rand van het gebied ligt aan de regionaal belangrijke Vierbundersweg, die als doorgaande weg naar Dongen, Oosterhout en Tilburg fungeert.

Op Tichelrijt II zijn inmiddels 25 bedrijven gevestigd. De bedrijven behoren voornamelijk tot het midden- en kleinbedrijf. De Wildert ligt als afzonderlijk bedrijventerrein aan de Eindsestraat in het buitengebied tussen Dongen en Tilburg. Het betreft een gezoneerd industrieterrein. De ligging is, met de recente

716.008015.00

Adviesbureau RBOI Rotterdam / Middelburg

Werken en voorzieningen

93

realisatie van de Noordwesttangent, gunstig ten opzichte van het hoofdwegennet. De Wildert biedt plaats aan vier bedrijven, waarvan Coca Cola de bekendste is. De bedrijven zijn duidelijk op een grote afzetmarkt georiënteerd. Het bedrijventerrein heeft een oppervlakte van ruim 40 ha. Het terrein Kanaalstraat (4,5 ha) herbergt een aantal (relatief kleinschalige) industriële en dienstverlenende bedrijven. De kwaliteit en de samenhang van dit bedrijventerrein laat te wensen over. Bovendien is de ligging van het terrein tegen de woonwijk aan niet optimaal. De toekomst van dit terrein is mede afhankelijk van de ontwikkelingen in de zone langs het Wilhelminakanaal en de toekomstige ontwikkeling van het RIMI-complex. Revitalisering van het terrein is noodzakelijk. Afhankelijk van planvorming voor het RIMI-complex en de zone langs het Wilhelminakanaal kan sanering van het terrein gewenst zijn. Daarmee zou een duidelijker zonering van de kern Dongen ontstaan: ten noorden van het kanaal woongebied en ten zuiden van het kanaal werkgebied. De enige locatie die specifiek is gericht op kantoren is de locatie langs de Bolkensteeg. Hoewel de vraag naar kantoren niet groot is, is deze gehele zone inmiddels ontwikkeld. Ook in 's Gravenmoer en verspreid in het buitengebied komt een aantal bedrijven voor. Het gaat daarbij vooral om bedrijven met een betrekkelijk geringe omvang.

10.1.2.

Commerciële voorzieningen

Het aanbod van met name detailhandel in de gemeente staat onder druk. Goede voorzieningen zijn van levensbelang voor bloeiende dorpsgemeenschappen. De omvang van de gemeente is onvoldoende om zowel in het centrum van Dongen, als in de wijken en de andere kernen een volwaardig winkelaanbod in stand te houden. Kern Dongen Het merendeel van de detailhandel en horeca in de gemeente is gevestigd in het centrumgebied van Dongen. Het Looiersplein is het ruimtelijk-functioneel zwaartepunt. Verder maken de Hoge Ham en de Tramstraat deel uit van het centrumgebied. In figuur 10.1 is het winkelvloeroppervlakte in Dongen opgenomen in vergelijking met kernen met een vergelijkbaar aantal inwoners (20.000-30.000). Opmerkelijk is dat de totale omvang van het winkelaanbod in de gemeente zowel naar verkoopvloeroppervlak als naar aantal vestigingen kleiner is dan gemiddeld in kernen met een vergelijkbaar aantal inwoners. Dit wordt

Adviesbureau RBOI Rotterdam / Middelburg

716.008015.00

94

Figuur 10.1. Winkelvloeroppervlakte Dongen en kernen van vergelijkbare inwoneraantallen

45000 40000 35000 m2 wvo

30000 25000

Werken en voorzieningen

vooral veroorzaakt door de nabijheid van Oosterhout, Tilburg en Breda. Hierdoor is de regiofunctie in vergelijking met veel andere kernen met een vergelijkbaar inwonertal beperkt. Dit heeft als gevolg dat het centrum niet zo aantrekkelijk is voor het echte "winkelen". Er zijn onvoldoende winkels aanwezig om te kunnen "kijken en vergelijken". Voor een deel van de winkels is de externe ligging van de parkeerterreinen een aandachtspunt. Dongen is met name een boodschappencentrum: het winkelvloeroppervlakte voor supermarkten is iets groter dan in vergelijkbare kernen. Met het oog op het functioneren van het centrumgebied is reeds jaren geleden ingezet op een proces van kwaliteitsverbetering. Belangrijke elementen in dit beleid zijn het versterken van de ruimtelijk-functionele samenhang, de attractiviteit en de herkenbaarheid van het centrumgebied. Ook de herinrichting van het centrumgebied is in dat licht van belang.

20000 15000 10000 5000 0 Totaal

Dagelijks Dongen

Niet dagelijks

Gemiddeld

Figuur 10.2. Winkelvloeroppervlakte 's Gravenmoer en kernen van vergelijkbare inwoneraantallen

2500

Naast het centrumgebied zijn er winkelvoorzieningen op het Europaplein. Het Europaplein is in de laatst jaren opgeknapt, zodat dit gebied weer voldoet aan de eisen die daaraan worden gesteld. Dit gebied kan niet concurreren met het centrum. In de visie voor het centrum is dan ook gesteld dat de winkelvoorzieningen geconcentreerd moeten worden binnen het centrumgebied van Dongen en 's Gravenmoer. In de overige wijken zijn geen winkelvoorzieningen aanwezig (met uitzondering van de supermarkt aan de Kanaalstraat). In Dongen zijn verschillende horecagelegenheden gevestigd, geconcentreerd in met name het centrum.

m2 wvo

2000 1500 1000 500 0 Totaal

Dagelijks

's Gravenmoer

Niet dagelijks

Overige kernen 's Gravenmoer heeft een aantal winkels in de dagelijkse en niet-dagelijkse sector, met name gericht op de eigen inwoners. Uit figuur 10.2 blijkt dat het oppervlakte aan dagelijkse winkels groter is dan in plaatsen met vergelijkbare inwoneraantallen (2.000-2.500 inwoners). Het oppervlakte aan niet-dagelijkse voorzieningen blijft achter. Dit is te verklaren door de nabijheid van grotere kernen in de buurt, zoals Dongen, maar ook Oosterhout en Kaatsheuvel. In Klein Dongen / Vaart is in de dagelijkse sector alleen een groentewinkel. Daarnaast komt er een rijdende winkel en vindt er veelvuldig verkoop vanaf boerderijen plaats. Er is een vijftal horecavoorzieningen.

Gemiddeld

716.008015.00

Adviesbureau RBOI Rotterdam / Middelburg

Werken en voorzieningen

10.1.3.

95

Niet-commerciële voorzieningen

Kern Dongen In Dongen zijn relatief veel onderwijsvoorzieningen aanwezig, zowel in het basis- als in het voortgezet onderwijs (scholengemeenschap). Het basisonderwijs is goed gespreid over de verschillende wijken. In de kern Dongen zijn acht scholen in het basisonderwijs. Het voortgezet onderwijs in Dongen heeft een duidelijke bovenlokale en bovengemeentelijke functie: er komen niet alleen leerlingen vanuit Dongen, 's Gravenmoer en Klein Dongen / Vaart, maar ook uit Rijen, Waspik en Loon op Zand. Er zijn in Dongen diverse kinderdagverblijven en peuterspeelzalen. Dongen heeft een prikpost, een medisch centrum en een groot verpleeg- en verzorgingstehuis met een hospice (de Volckaert). In De Volckaert is ook een opleiding voor verpleeghuisgeneeskunde. Relatie Wmo De zorg voor de hulpbehoevenden is van belang voor de gemeente. Het voorzieningenniveau moet hierop aansluiten. Daarnaast zorgen buurtcentra voor ontmoetingsplekken.

Ook op sociaal-cultureel gebied zijn de voorzieningen in Dongen goed te noemen: cultureel centrum De Cammeleur; buurthuis 't Schouw (West II); jongerencentrum De Poort; muziekschool; bibliotheek; muziekvereniging Musis Sacrum; het R.O.C.; ateliers in voormalige kleuterschool aan de Polarisstraat; Heemkundig Donghamuseum. In 2011 wordt een nieuw mulitfunctioneel centrum gerealiseerd, waarin De Cammeleur, Musis Sacrum en de muziekschool onderdak krijgen. Het sociaal-culturele verenigingsleven is goed georganiseerd in de gemeente. Er is een aantal jongeren- en ouderencentra, buurt- en wijkverenigingen en veel culturele verenigingen zoals muziekverenigingen, zangkoren en toneel- en dansverenigingen. Ook op sportgebied is het voorzieningenniveau goed.

Adviesbureau RBOI Rotterdam / Middelburg

716.008015.00

96

Werken en voorzieningen

Overige kernen Zowel in 's Gravenmoer als in Vaart is basisonderwijs aanwezig; in beide kernen is een peuterspeelzaal. 's Gravenmoer heeft een cultureel centrum (De Geubel), Vaart een jeugdcentrum. 's Gravenmoer beschikt verder over een eigen sportcomplex, evenals Vaart. In 's Gravenmoer en Vaart komt de Bibliobus wekelijks. Daarnaast is er in 's Gravenmoer een bibliotheekvoorziening in de vorm van een boekenautomaat. In 's Gravenmoer is een woonzorgvoorziening aanwezig.

10.2. Ambitie Ambitie werken en voorzieningen De bedrijventerreinen in Dongen dienen in eerste instantie ruimte te bieden aan bedrijven uit Dongen. De bebouwing en buitenruimte dient van normale kwaliteit te zijn met aan de zichtlocaties representatieve en hoogwaardige bebouwing met daarbij passende buitenruimte. Zorgvuldig ruimtegebruik en flexibele verkaveling zijn uitgangspunten bij de invulling van de kavels. De kwaliteit van het bedrijventerrein dient te voldoen aan de eisen die daaraan gesteld worden. De detailhandelsvoorzieningen in het centrum van Dongen dienen overeenkomstig het visiedocument Centrumgebied te worden versterkt. Dit is een gezamenlijke taak van bedrijfsleven en gemeente.

De gemeente wil er in eerste instantie zijn voor de eigen bedrijven in Dongen. De bedrijventerreinen die aanwezig zijn en worden ontwikkeld zijn niet van dusdanige omvang, dat zich hier bedrijven uit de regio kunnen vestigen. Hiervoor zijn grootschaliger bedrijventerreinen in de omgeving (bijvoorbeeld Vossenberg in Tilburg) meer geschikt. De uitbreidingsmogelijkheden die er zijn, zijn in principe bedoeld voor bedrijven uit de eigen gemeente. Dit sluit aan bij de algemene ambitie dat de eigenheid van Dongen gewaarborgd moet blijven. Voorts wordt in de algemene ambitie aangegeven dat een aantrekkelijke en functionele werkomgeving centraal staat. Dit sluit ook aan bij één van de hoofdopgaven van de structuurvisie: goed werken voor iedereen. Iedereen moet kunnen deelnemen aan het werken binnen de gemeente. Hiermee wordt binnen de structuurvisie zoveel mogelijk rekening gehouden. De kwaliteit van de bedrijventerreinen moet aansluiten bij het eerste deel van deze ambitie. Daarom wordt ervoor gekozen uit te gaan van bedrijventerreinen van normale kwaliteit, waarbij de zichtlocaties een hoogwaardig karakter moeten krijgen. Daarom moet de kwaliteit van de bedrijventerreinen voldoen aan de eisen die daaraan worden gesteld. Zorgvuldig ruimtegebruik en flexibele verkaveling zijn van belang. Dit sluit aan op het provinciale beleid.

In regionaal verband is afgesproken dat allereerst wordt nagegaan in hoeverre zuinig ruimtegebruik in de vorm van intensivering mogelijk is, voordat sprake kan zijn van uitbreiding. Voor de ontwikkeling van nieuwe bedrijventerreinen zijn in beginsel dezelfde instrumenten beschikbaar als voor het wonen (actieve voorraadstrategie, verdichten, revitaliseren, herstructureren en uitbreiden). Zoals in de ambitie is vermeld, is voor de detailhandelsvoorzieningen het visiedocument Centrumgebied leidend.

716.008015.00

Adviesbureau RBOI Rotterdam / Middelburg