20230525-02 TV CDA MDiepstra ANTW- Bijl2 Dongen Structuurvisie deel B

Structuurvisie Dongen 2020 - deel b – toelichting

Gemeente Dongen

Structuurvisie 2020

deel B – toelichting

projectnummer:

status:

716.008015.00

vastgesteld

opdrachtleider:

datum:

ing. J.C.C.M. van Jole

3 december 2009

auteur(s):

opdrachtgever:

ing. J.C.C.M. van Jole drs. M. Hoorn

gemeente Dongen

Inhoud

1. 2.

Inleiding

3

Beleidskader

5

2.1. 2.2. 2.3.

5 7 14

Rijksbeleid Provinciaal en regionaal beleid Gemeentelijk beleidskader

3.

Exogene ontwikkelingen

17

4.

Ruimtelijke structuur

21

4.1. 4.2. 4.3. 4.4.

21 27 27 32

5.

6.

Analyse huidige situatie Ambitie Aandachtspunten Ontwikkelingen

Water en bodem

37

5.1. 5.2. 5.3. 5.4. 5.5.

37 38 43 44 47

Bodem Het watersysteem Ambitie Aandachtspunten Ontwikkelingen

Ecologie

49

6.1. 6.2. 6.3. 6.4.

49 50 52 56

Huidige situatie Ambitie Aandachtspunten Ontwikkelingen

Adviesbureau RBOI Rotterdam / Middelburg

7.

8.

9.

Landschap

59

7.1. 7.2. 7.3. 7.4.

59 62 63 64

Huidige situatie en waardering Ambitie Aandachtspunten Ontwikkelingen

Cultuurhistorie

67

8.1. 8.2. 8.3. 8.4.

67 69 70 71

Huidige situatie Ambitie Aandachtspunten Ontwikkelingen

Wonen

77

9.1. 9.2. 9.3. 9.4.

Huidige situatie Ambitie Aandachtspunten Ontwikkelingen

77 80 81 85

10. Werken en voorzieningen

91

10.1. Huidige situatie 10.1.1. Werken 10.1.2. Commerciële voorzieningen 10.1.3. Niet-commerciële voorzieningen 10.2. Ambitie 10.3. Uitgangspunten 10.4. Ontwikkelingen

716.008015.00

91 91 93 95 96 98 100

2

Inhoud

11. Landbouw 11.1. Bestaande situatie 11.2. Ambitie 11.3. Aandachtpunten 11.4. Ontwikkelingen

12. Verkeer en vervoer 12.1. Bestaande situatie 12.2. Ambitie 12.3. Aandachtspunten 12.4. Ontwikkelingen

13. Vrije tijd 13.1. Bestaande situatie 13.2. Ambitie 13.3. Aandachtspunten 13.4. Ontwikkelingen

716.008015.00

105

14. Uitvoerbaarheid

129

105 106 107 109

14.1. Financieel 14.2. Milieu 14.3. Maatschappelijk

129 130 131

115 115 117 117 120

123 123 124 126 126

Adviesbureau RBOI Rotterdam / Middelburg

1. Inleiding

3

Dongen zet in op het (duurzaam) versterken van de ruimtelijke kwaliteit. In het raadsprogramma 2007 – 2010 is aangegeven dat er een ruimtelijke toekomstvisie moet worden geformuleerd, waarbij de eigenheid van Dongen wordt gewaarborgd. Om dit te bereiken is in het raadsprogramma aangegeven dat de Structuurvisie PLUS, die in 2001 is vastgesteld, moet worden geactualiseerd. Onderliggende structuurvisie is hiervan het resultaat. Het actualiseren van de Structuurvisie PLUS heeft plaatsgevonden in de licht van de Wet ruimtelijke ordening (Wro) die op 1 juli 2008 in werking is getreden. De Wro verplicht alle overheidsinstanties tot het opstellen van een structuurvisie, waarbij de uitvoerbaarheid van een structuurvisie moet zijn aangetoond en een structuurvisie digitaal uitwisselbaar en raadpleegbaar moet zijn. Opzet Structuurvisie De Structuurvisie bevat het integrale ruimtelijke beleid op hoofdlijnen voor de gehele gemeente tot 2020. Voor de overzichtelijkheid is deze structuurvisie opgedeeld in twee delen: in deel A wordt de structuurvisie op hoofdlijnen uiteengezet, terwijl in dit deel B de toelichting van de structuurvisie bevat. Door deze opzet is in deel A te lezen wat het algemene ruimtelijke beleid is met de verschillende projecten die de gemeente wil uitvoeren of wil faciliteren.

De structuurvisiekaart vormt onderdeel van deel A, waarin de verschillende projecten ruimtelijk worden verbeeld. Deel B bevat de (uitgebreide) onderbouwing en toelichting van deze structuurvisie. Hierin wordt elk project nader behandeld en geplaatst in een bredere context.

Adviesbureau RBOI Rotterdam / Middelburg

716.008015.00

4

Relatie met projecten Op verschillende plaatsen in de tekst wordt een project die op de structuurvisiekaart is aangegeven behandeld, of wordt er een onderwerp behandeld dat nauw verband houdt met één of meer projecten van de structuurvisiekaart. Voor de duidelijkheid en leesbaarheid zijn deze projecten met het -symbool aangegeven.

Relatie met Wmo Van alle ontwikkelingen die binnen deze structuurvisie aan bod komen, is nagegaan in hoeverre deze aan de prestatievelden van de Wmo voldoen. Dit wordt niet per onderwerp behandeld. Op verschillende plaatsen wordt aangegeven op welke wijze de projecten bijdragen aan de doelstellingen van de Wmo. Dit gebeurt door middel van het

Inleiding

Leeswijzer deel B In dit deel B wordt allereerst het beleidkader weergegeven, waarbij het belangrijkste beleid wordt samengevat. In hoofdstuk 3 worden de exogene ontwikkelingen beschreven. Dit zijn ontwikkelingen waarover al besluitvorming heeft plaatsgevonden of die vanuit andere overheden worden aangegeven. De volgende hoofdstukken behandelen themagewijs de onderbouwing van de structuurvisie. Hierin wordt per thema beschreven wat de huidige situatie is. Vervolgens wordt de ambitie zoals deze in deel A is aangegeven nogmaals gepresenteerd, waarbij de onderbouwing van deze ambitie wordt gegeven. Vanuit de verschillende thema's zijn er aandachtspunten te benoemen. Bij de meeste aandachtspunten zijn gerelateerde projecten te noemen. Enkele aandachtspunten zijn als project op de structuurvisiekaart aangegeven. Het hoofdstuk sluit af met een onderbouwing van de beoogde ontwikkelingen. Deze zijn over het algemeen als project op de structuurvisiekaart gezet. Het laatste hoofdstuk van dit deel B gaat nader in op de uitvoerbaarheid. De financiële uitvoerbaarheid is grotendeels aan bod gekomen in deel A. De uitvoerbaarheid vanuit milieuoogpunt wordt grotendeels behandeld bij de verschillende thema's, maar behoeft nog enige verduidelijking.

Tot slot wordt de maatschappelijke uitvoerbaarheid besproken, waarbij wordt aangegeven op welke manier burgers en maatschappelijke organisaties zijn betrokken bij het opstellen van deze structuurvisie.

-symbool.

716.008015.00

Adviesbureau RBOI Rotterdam / Middelburg

2. Beleidskader

2.1.

5

Rijksbeleid

Nota Ruimte De Nota Ruimte (2006) bevat de visie van het kabinet op de ruimtelijke ontwikkeling van Nederland en de belangrijkste bijbehorende doelstellingen. De nota bevat, in overeenstemming met het Hoofdlijnenakkoord van het kabinet, de ruimtelijke bijdrage aan een sterke economie, een veilige en leefbare samenleving en een aantrekkelijk land. De rijksverantwoordelijkheden en die van anderen zijn helder onderscheiden. Daarbij wordt invulling gegeven aan het motto "decentraal wat kan, centraal wat moet". In de Nota Ruimte worden vier algemene doelen geformuleerd: 1. versterking van de internationale concurrentiepositie van Nederland; 2. bevordering van krachtige steden en een vitaal platteland; 3. borging en ontwikkeling van belangrijke (inter)nationale ruimtelijke waarden; 4. borging van de veiligheid. Meer specifiek voor steden en netwerken staan de volgende beleidsdoelen centraal: ontwikkeling van nationale stedelijke netwerken en stedelijke centra; versterking van de economische kerngebieden; verbetering van de bereikbaarheid; verbetering van de leefbaarheid en sociaal-economische positie van steden; bereikbare en toegankelijke recreatievoorzieningen in en rond de steden; behoud en versterking van de variatie tussen stad en land;

Adviesbureau RBOI Rotterdam / Middelburg

716.008015.00

6

Beleidskader

afstemming van verstedelijking en economie met de waterhuishouding; waarborging van milieukwaliteit en veiligheid. Hiermee komt de nadruk meer dan in de vierde Nota te liggen op economische ontwikkeling. Weliswaar ligt de nadruk op verstedelijking, maar er moet ook ruimte worden gepland voor water, natuur, landschap, recreatie, sport en landbouw.

Wmo Aangezien de Wmo één van de funderingen is van deze structuurvisie, dienen alle verschillende ontwikkelingen en aandachtspunten te rusten op de Wmo.

Wmo De Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo) vormt de leidraad van deze structuurvisie. In de Wmo zijn negen prestatievelden benoemd. Waar mogelijk worden de ruimtelijke plannen zo ingevuld dat wordt voldaan aan één of meer prestatievelden van de Wmo. De verschillende prestatievelden, inclusief een korte toelichting, staan hieronder opgenoemd. 1. De leefbaarheid van de gemeente vergroten De gemeente zorgt voor aantrekkelijke plekken in dorpen, wijken en buurten. En voor plekken waar mensen elkaar kunnen ontmoeten. Niet alleen voor ouderen, maar ook voor jongeren. 2. Jeugd en jongeren en hun ouders ondersteunen De gemeente probeert te voorkomen dat kinderen en jongeren, bij wie sprake is van een verhoogd risico, een ontwikkelingsachterstand oplopen of anderszins problemen krijgen (bijvoorbeeld schooluitval of criminaliteit). Daarnaast ondersteunt de gemeente ouders die hulp nodig hebben bij het opvoeden van hun kinderen. 3. Informatie en advies geven De gemeente geeft alle inwoners informatie en advies over de hulp en ondersteuning die ze kunnen krijgen. Er is bijvoorbeeld een Zorgloket waar mensen terechtkunnen voor informatie en hulpvragen. 4.

Ondersteunen van vrijwilligers en mantelzorgers De gemeente ondersteunt het werk van vrijwilligers en mantelzorgers, bijvoorbeeld in de vorm van informatie en advies, het faciliteren van lotgenotencontact en respijtzorg en door vrijwilligers te trainen. 5. Zorgen dat mensen met een beperking mee kunnen doen De gemeente zorgt dat mensen met een lichamelijke, verstandelijke of psychische beperking mee kunnen doen in de samenleving. Zo kan de gemeente de woonomgeving en de openbare ruimten toegankelijk maken voor mensen met een beperking.

716.008015.00

Adviesbureau RBOI Rotterdam / Middelburg

Beleidskader

Figuur 2.1. Archeologie

7

6. Voorzieningen voor mensen met een beperking Mensen met een lichamelijke, verstandelijke of psychische beperking krijgen hulp en ondersteuning van de gemeente. Bijvoorbeeld doordat een woning wordt aangepast. Ook kan de gemeente zorgen voor vervoer, een rolstoel of hulp bij het doen van het huishouden. 7. Opvang voor mensen met problemen De gemeente moet zorgen voor maatschappelijke opvang: het tijdelijk bieden van onderdak, en begeleiding aan mensen die, door een of meerdere problemen, al dan niet gedwongen de thuissituatie hebben verlaten en niet in staat zijn zich op eigen kracht te handhaven in de samenleving. 8. Openbare geestelijke gezondheidszorg De gemeente zorgt er ook voor dat kwetsbare personen en mensen met psychische problemen bereikt worden en begeleiding krijgen. De gemeente houdt zich vooral bezig met preventieve taken, gericht op het voorkomen van ernstige problemen. 9. Zorg voor mensen met een verslaving De gemeente zorgt ervoor dat mensen met een verslaving goede hulp, opvang en begeleiding krijgen. Daarbij hoort ook het voorkomen van overlast door verslaafden. Nota Belvedère 2001 De Nota Belvedère (2001-2004) is een beleidsnota over de relatie cultuurhistorie en ruimtelijke inrichting. In het kader van de Nota Belvedère is een landsdekkend overzicht opgesteld van de cultuurhistorisch meest waardevol geachte gebieden, de Belvedèregebieden.

Dit zijn gebieden met een hoge concentratie aan cultuurhistorische waarden. Het gehele gemeentelijke grondgebied ten noorden van de kern Dongen valt binnen het Belvedèregebied Langstraat (zie ook figuur 2.1). De Langstraat bestaat uit een slagenlandschap (laagveen- en heideontginningen) met veel historische lintbebouwing.

2.2.

Provinciaal en regionaal beleid

Interim-structuurvisies en paraplunota's De hoofdlijnen van de Interimstructuurvisie komen grotendeels overeen met het beleid uit het Streekplan 2002. In de structuurvisie wordt gekozen voor één overkoepeld ruimtelijk belang: zorgvuldig ruimtegebruik. Dit hoofdbelang wordt thematisch uitgewerkt in provinciale belangen en doelen. Zowel het hoofdbelang als de thematische uitwerkingen in provinciale

Adviesbureau RBOI Rotterdam / Middelburg

716.008015.00

8

Figuur 2.2. Stedelijke en landelijke regio's Noord-Brabant

Beleidskader

belangen zijn terug te vinden in de vijf leidende principes zoals ze ook opgenomen waren in het Streekplan 2002: meer aandacht voor onderste lagen; zuinig ruimtegebruik; concentratie van de verstedelijking; zonering van het buitengebied; grensoverschrijdend denken en handelen. De kern Dongen is onderdeel van stedelijke regio Breda-Tilburg (zie figuur 2.2). Binnen deze regio's zijn mogelijkheden voor verdere verstedelijking. Het beleid van provincie richt zich verder met name op de buitengebieden of landelijke gebieden. Voor Dongen is met name van belang dat de groei van de glastuinbouw primair moet worden opgevangen in speciaal daarvoor aangewezen gebieden. Clustering is van belang om enerzijds de benutting van schaalvoordelen mogelijk te maken, anderzijds om verspreide verglazing van het buitengebied tegen te gaan. In het provinciale beleid is aan het landelijke gebied van Dongen de volgende hoofdzonering toegekend (zie ook figuur 2.3): een gedeelte van de Polder van 's Gravenmoer is aangemerkt als Groene Hoofdstructuur-landbouw (subzone "leefgebied kwetsbare soorten").

Het betreft een leefgebied voor amfibieën en reptielen; de Polder van 's Gravenmoer is voor het overige aangeduid als Agrarische Hoofdstructuur-landschap (subzone "waterpotentiegebied"); de waterpotentiegebieden zijn landbouwgronden gelegen buiten de beekdalen die vanwege de (grond)watersituatie uitstekend geschikt zijn voor de ontwikkeling van nieuwe natuur; het gaat erom dat deze gebieden hun geschiktheid behouden voor mogelijke natuurontwikkeling in de verre toekomst; het resterende, overgrote deel van het plangebied is aangeduid als Agrarische hoofdstructuur, landbouw (AHS-landbouw); de gronden ten noordoosten van de kern Dongen zijn aangemerkt als glastuinbouwvestigingsgebied, een aanduiding die in het Reconstructieplan De Meierij is vertaald in een "mogelijk doorgroeigebied" en een "landbouwontwikkelingsgebied";

716.008015.00

Adviesbureau RBOI Rotterdam / Middelburg

Beleidskader

-

-

9

het Wilhelminakanaal, de 's Gravenmoerse Noordkade en de Donge zijn aangewezen als natte ecologische verbindingszone; ten noorden van de Wildert is een droge verbindingszone geprojecteerd die de verbinding vormt tussen Boswachterij Dorst en Huis ter Heide; een gebied ten noorden van de kern 's Gravenmoer is aangewezen als "zoekgebied voor regionale waterberging"; deze aanduiding is niet concreet vertaald in het gebiedsplan de Wijde Biesbosch. ten westen van Dongen is op grondgebied van Dongen en Oosterhout een landschapsecologische zone geprojecteerd.

Figuur 2.3. Interimstructuurvisie en Paraplunota Noord-Brabant

Adviesbureau RBOI Rotterdam / Middelburg

716.008015.00

10

Beleidskader

Cultuurhistorische waardenkaart (CHW) De CHW van de provincie Noord-Brabant vormt het kader voor het inhoudelijke cultuurhistorische beleid met behulp waarvan dat beleid getoetst en ontwikkeld kan worden. Op de cultuurhistorische waardenkaart zijn meerdere aanduidingen opgenomen (historische bouwkunst, historische stedenbouw, historische geografie (lijnen en vlakken), historische groenstructuren, historische zichtrelaties, archeologische monumenten en indicatieve archeologische waarden). Voor het plangebied zijn de volgende aanduidingen van belang (zie ook figuur 2.4). Figuur 2.4. Uitsnede Cultuurhistorische waardenkaart provincie Noord-Brabant

Bron: provincie Noord-Brabant

716.008015.00

Adviesbureau RBOI Rotterdam / Middelburg

Beleidskader

11

Historische bouwkunst Op de CHW zijn de rijksmonumenten en de cultuurhistorisch waardevolle panden uit een provinciale inventarisatie (MIP- panden) weergegeven. Een gedeelte van deze MIP-panden heeft een formele status gekregen met de aanwijzing als "gemeentelijk monument". In het plangebied komen een aantal woningen of bijgebouwen voor die aangemerkt zijn als rijksmonument. Daarnaast zijn verschillende panden en elementen op de gemeentelijke monumentenlijst opgenomen. Historische Stedenbouw De historische, herkenbare ruimtelijke structuren van de Klein Dongenseweg, Vaartweg en Eindsestraat hebben geleid tot aanwijzing van deze straten als historische stedenbouw met redelijk hoge waarden. Historische Geografie Met de historische geografie wordt bedoeld de ruimtelijke neerslag van de aanpassingen die de mens in de loop der eeuwen heeft gedaan aan de natuurlijke omgeving. Het betreft zowel lijnelementen (zoals wegen en waterlopen) als grotere vlakelementen. In het plangebied zijn Brouwersdijk-Hoge Dijk-Lage Dijk, Waspikseweg-Vaartweg, Molenvaartje, Groenstraat en Lage Ham-Watertorenstraat aangemerkt als lijnelementen met zeer hoge waarden. De Hoge, Lage en Brouwersdijk en Kerkdijk zijn van belang als oude grenslijnen tussen het Graafschap van Holland en het Hertogdom van Brabant.

De Groenstraat heeft behalve een historischgeografische waarde ook landschappelijke waarde door de afwisseling van karakteristieke, waardevolle bebouwing met oude bouwlanden (opgehoogde, enigszins bolle akkers). De Watersticht en de 's Gravenmoerse Noordkade (waterverbinding tussen de Donge en de 's Gravenmoersevaart) hebben een hoge waarde. Als historisch-landschappelijk vlak met hoge waarde is het gehele gebied ten noorden van de Hoge Dijk aangegeven. Historische Groenstructuren De groenstructuren langs de Vaartweg-Gemeentenweg, de Brouwersdijk-Hoge Dijk-Lage Dijk en gedeelten van de Lage Ham en de Waspikseweg zijn aangemerkt als historisch waardevol.

Adviesbureau RBOI Rotterdam / Middelburg

716.008015.00

12

Beleidskader

Historische Zichtrelaties Relevant voor Dongen is de molenbiotoop van de molen aan de Windmolenweg. Molenbiotopen zijn cirkelvormige zones rond traditionele windmolens, die van belang zijn voor de windvang en voor de landschappelijke uitstraling. Deze zones hebben een straal van 400 meter. Binnen deze zone dient met toekomstige ontwikkelingen rekening te worden gehouden met de windvang van de molen. Archeologische monumenten Als basis voor de CHW dient de huidige, actuele kennis van het archeologisch bodemarchief in Noord-Brabant zoals vastgelegd in de Archeologische Monumenten Kaart (AMK). Op de AMK zijn de terreinen vermeld met bekende archeologische waarden. Deze AMK-terreinen bevatten archeologische monumenten die in aanmerking komen voor behoud in situ (behoud in de oorspronkelijke toestand). Voor deze terreinen geldt dat de geconstateerde archeologische waarde in de bestemming van het terrein tot uitdrukking komt (eventueel via een medebestemming). Indicatieve Archeologische Waarden Naast de archeologische monumenten zijn op de CHW verwachtingswaarden opgenomen voor het aantreffen van archeologische resten. Voor gebieden op de CHW met een middelhoge of hoge verwachtingswaarde is het uitgangspunt dat onderzoek wordt uitgevoerd als ruimtelijke ingrepen worden uitgevoerd of gepland die de eventuele archeologische waarden kunnen aantasten.

Voor gebieden met een lage verwachtingswaarde is archeologisch onderzoek niet nodig (tenzij er in het terrein een bekende vindplaats aanwezig is). Een relatief groot gebied rondom de kern Dongen is aangemerkt als gebied met hoge en middelhoge archeologische waarden (de strook tussen de Westerlaan en de Groenstraat, de noordelijke en oostelijke kernrand van Dongen met een uitloper naar het gebied tussen de Donge en de Klein Dongenseweg-Hoofdstraat). Aangezien de aanduiding vrij grof is en een aanzienlijk deel van het gehele grondgebied van de gemeente Dongen beslaat, is de gemeente bezig met het formuleren van archeologisch beleid. Archeologische waarden kunnen aangetast worden door verlagingen van het grondwaterpeil omdat dit leidt tot het oxideren van organische materiaal in de bodem.

716.008015.00

Adviesbureau RBOI Rotterdam / Middelburg

Beleidskader

13

Uitwerkingsplan voor de Stedelijke regio Breda-Tilburg (2004) Voor de stedelijke regio Breda-Tilburg is op basis van het streekplan Noord-Brabant een uitwerkingsplan van het streekplan vastgesteld. In dit uitwerkingsplan zijn de ruimtelijke ontwikkelingen voor de stedelijke regio tot 2015 aangegeven, met een doorkijk naar 2020. De locatie ABN-Amro Tuinzigtlaan is op de plankaart bij de streekplanuitwerking gelegen binnen het stedelijk gebied van Breda in legenda-eenheden beheer en intensivering en aan een stedelijke as. Met betrekking tot beheer en intensivering is het beleid gericht op het beheer van de bestaande kwaliteiten. Intensivering van het ruimtegebruik en aanpassing van het stedelijk gebied, waar dat vanwege bestaande ruimtelijke kwaliteiten mogelijk en verantwoord is, kan nodig zijn. Dit zal niet snel leiden tot een totaal andere structuur of functie van stadsdelen en of wijken. De stedelijke as is een concentratiezone voor stedelijkheid waarvan de ontwikkeling is gericht op stedelijke vernieuwing en intensivering, menging van functies en bundeling van infrastructuur voor fiets, bus, voetganger en auto. De stedelijke assen zijn belangrijke dragers van de stedelijke structuur voor de langere termijn.

Fietsplan Regionale fietsroutes opgenomen: de GGA regio Midden-Brabant heeft het initiatief genomen het regionale fietsnetwerk te actualiseren, te verbeteren en een visie voor stimulering en promotie op te stellen. In de structuurvisie wordt het regionaal fietsnetwerk opgenomen, zoals dat is opgenomen in het regionale fietsplan dat is het ROM Overleg Verkeer en Vervoer van 18 september 2008 is vastgesteld. Woonverkenning Voor de regio Breda-Tilburg is een regionale woonverkenning opgesteld. De belangrijkste conclusies hieruit is dat er kwantitatief voldoende productiviteit is in de regio, maar dat er kwalitatief te veel appartementen en te weinig grondgebonden woningen worden gerealiseerd. Binnen de regio wordt een woonvisie opgesteld, die jaarlijks zal worden bijgesteld. Op basis hiervan zal de daadwerkelijke invulling voor de realisering van de woningen worden ingevuld.

Adviesbureau RBOI Rotterdam / Middelburg

716.008015.00

14

Beleidskader

Ruit Midden-Brabant en BORD(T) In de rapportage Ruit Midden-Brabant wordt een functionele indeling van het wegennet gegeven. Een duidelijke wegenclassificatie vanuit verkeersveiligheid is de basis voor passende inrichtingsmaatregelen voor de verschillende wegtypen. In de studies BORD(T) en RUIT is geconstateerd dat aanvullend verbetering van de verbinding van de Noordwest-tangent naar de A27, de N629 (Vierbundersweg-Steenstraat-Duiventorenbaan- Heistraat) noodzakelijk is. Voor de N629 (deel Steenstraat-Westerlaan-Heistraat-A27) wordt een planstudie MER opgesteld.

2.3.

Gemeentelijk beleidskader

Bodembeheersplan Onder duurzaam bodembeheer verstaat de gemeente Dongen een zodanig gebruik en beheer van de bodem dat daardoor geen belemmeringen ontstaan voor de huidige en toekomstige vormen van landgebruik, dat er geen risico's ontstaan voor de kwaliteit van watersystemen en dat archeologische en bodemkundige waarden bewaard blijven. Een goede afstemming tussen het grondgebruik en de aanwezige bodemeigenschappen en bodemkwaliteit is de basis van duurzaam bodembeheer. Toepassing van duurzaam bodembeheer wordt vereenvoudigd door in een vroegtijdig stadium bodemaspecten te betrekken bij plannen voor ruimtelijke ordening. Om dit bereiken is het voor de gemeente van belang aan te sluiten bij de lagenbenadering: de onderste laag bestaat uit de bodemtypologie, geomorfologie en het watersysteem en de hiermee samenhangende natuurlijke, landschappelijke en cultuurhistorische (landschaps)waarden; de tweede laag bestaat uit de infrastructuur; de derde laag bestaat uit het ruimtegebruik voor wonen, werken, landbouw en recreatie. Beleidsplan Wonen 2005 - 2015 Uit verschillende leefbaarheidsonderzoeken blijkt, dat de tevredenheid van bewoners van de verschillende wijken en dorpskernen in de gemeente relatief groot is.

Op grond van deze constatering bevat het Beleidsplan Wonen 2005-2015 de aanbeveling om een accent te leggen op de versterking van de identiteit van de wijken en dorpskernen en de instandhouding of versterking van de diversiteit aan woonmilieus.

716.008015.00

Adviesbureau RBOI Rotterdam / Middelburg

Beleidskader

15

Industrielawaai De Nota Industrielawaai is bedoeld als toetsingskader bij milieuvergunningen en milieumeldingen voor zowel nieuwe als bestaande bedrijven Het industrieterrein De Wildert betreft een gezoneerd industrieterrein. Het beheer en de handhaving van de geluidsproductie vanuit dit industrieterrein wordt verricht door de gemeente. Verkeersbeleidsplan Dongen wil een veilige verkeersafwikkeling bevorderen, waarbij alle vormen van verkeershinder zoveel mogelijk worden beperkt en rekening wordt gehouden met de gevolgen voor het milieu. De gemeente verricht hiervoor werkzaamheden op het gebied van verkeersveiligheid, mobiliteit, bereikbaarheid en leefbaarheid. Zo wordt de verkeersveiligheid bevorderd door het instellen van verblijfsgebieden (30 en 60 km / u-zones); Ook is de gemeente actief op het gebied van verkeerseducatie zoals de praktische verkeersproef, het Brabants Verkeersveiligheid Label op de scholen in Dongen en 's Gravenmoer en de posteractie 'Wij gaan weer naar school'. De gemeente stimuleert het openbaar vervoer en levert een bijdrage aan het hoogwaardig maken en behouden van halte- en / of overstapvoorzieningen ten behoeve van het openbaar vervoer. De gemeente is altijd aan het werk om de doorstroming van het autoverkeer op de doorgaande wegen te verbeteren.

Tenslotte wordt het fietsgebruik bevorderd door de aanleg van fietsvoorzieningen, zoals goede primaire fietsroutes. Beleidsvisie externe veiligheid De beleidsvisie externe veiligheid is een uitvloeisel van het Vierde Nationaal Milieubeleidsplan uit 2001, waarin de risico's met betrekking tot calamiteiten ter discussie worden gesteld. In de beleidsvisie staat het beheersen van risico's die het gevolg zijn van de productie, de opslag, het gebruik en het transport van gevaarlijke stoffen centraal. De omgang met het aspect externe veiligheid komt hier aan bod. Groenstructuurplannen Het groenbeleid van de gemeente krijgt vorm door de uitvoering van de twee groenstructuurplannen die de gemeente heeft. Het groenstructuurplan, genaamd "Groen geeft Dongen kleur", is vastgesteld in december 1997 en het groenstructuurplan, genaamd "Groen kleurt

Adviesbureau RBOI Rotterdam / Middelburg

716.008015.00

16

Beleidskader

's Gravenmoer", is vastgesteld in november 1999. De plannen zijn met name gericht op het ontwikkelen en behouden van groene hoofdstructuren en op beperkte schaal het stimuleren van natuurvriendelijk groen. De laatste jaren zijn enkele (nieuwe) hoofdstructuren aangelegd en is een subsidieregeling opgesteld die de aanplant en het behoud van landschappelijke beplanting stimuleert. Het streven is om na twintig jaar alle projecten uit de groenstructuurplannen te hebben uitgevoerd, zodat de gewenste groenstructuur een feit is. Om de groenstructuurplannen actueel te houden, is het gewenst deze op termijn te actualiseren. Welstandnota In 2004 is de Welstandsnota voor de gehele gemeente Dongen vastgesteld en daarna een aantal keer geactualiseerd. In deze Welstandsnota wordt een onderscheid gemaakt tussen de verschillende kernen en het buitengebied. Per deelgebied wordt aangegeven wat de kwaliteiten ter plaatse zijn en welke criteria hier gelden voor de hoofdaspecten (bebouwing en omgeving), deelaspecten (massa en vorm) en detailaspecten (detaillering, kleur en materiaal). Verder is een aantal algemene eisen opgenomen die gelden voor de hele gemeente. Nieuwe ontwikkelingen moeten voldoen aan de Welstandsnota. Voor nieuwe ontwikkelingen kan de gemeente besluiten beeldkwaliteitseisen op te stellen.

Indien deze voor een bepaalde locatie worden vastgesteld, komt hiermee de Welstandsnota voor die locatie te vervallen. Milieubewust bouwen en wonen De gemeente Dongen wil de negatieve gevolgen van het bouwen en wonen voor het milieu binnen de gemeentegrenzen zoveel mogelijk beperken. Hiertoe is beleid geformuleerd met betrekking tot milieubewust bouwen en wonen. Onder milieubewust bouwen en wonen wordt verstaan: “het ontwikkelen, beheren en gebruiken van de gebouwde omgeving waarbij de belasting voor het milieu tijdens het proces (bouwen) en daarna (wonen/werken) tot een minimum wordt beperkt.” Een onderscheid wordt gemaakt naar woningbouw, utuliteitsbouw en gedrag. Waarbij voor woningbouw en utuliteitsbouw onderscheid kan worden gemaakt naar renovatie en nieuwbouw. Per onderdeel is met welke instrumenten gezorgd kan worden voor milieubewust bouwen en wonen.

716.008015.00

Adviesbureau RBOI Rotterdam / Middelburg

3. Exogene ontwikkelingen

17

De ruimtelijke dynamiek van Dongen is groot. Er zijn verschillende ontwikkelingen in de gemeente zelf die bij het opstellen van deze structuurvisie worden uitgevoerd of waarover al planologische zekerheid bestaat. Deze ontwikkelingen worden in deze structuurvisie niet uitgebreid onderbouwd, maar moeten voor de volledigheid wel worden genoemd, aangezien ze in meer of mindere mate de ruimtelijke structuur van Dongen in de looptijd van deze structuurvisie zullen beïnvloeden. Voor zover de ontwikkelingen binnen het grondgebied van Dongen vallen, zijn ze wel opgenomen op de structuurvisiekaart. Het gaat hier om: Donge om Dongen; provinciaal beleid gericht op vestiging van kassen in buitengebied; versterken centrumgebied; afronding de Beljaart; studie wegverbinding N629 Dongen-Oosterhout; golfbaan; noordwesttangent Tilburg; bedrijventerrein Vossenberg in Tilburg. Relatie Wmo Gezien de korte afstand tot de kern, kan de Donge om Dongen als ecologische verbindingszone een aantrekkelijke plek worden om naartoe te gaan.

Donge om Dongen In eerste instantie was het de bedoeling de Donge als ecologische verbindingszone te laten fungeren. Door de beperkte breedte staat de ecologische betekenis binnen de kern Dongen onder druk. Op basis van onderzoek eind vorige eeuw is echter geconstateerd dat realisering van een ecologische verbindingszone wel mogelijk is, maar dat ter hoogte van de Lage Ham een knelpunt bestaat voor kleine marterachtigen. Daarom is in eerste instantie bedacht dat

Adviesbureau RBOI Rotterdam / Middelburg

716.008015.00

18

Exogene ontwikkelingen

de omleiding kan via de Onkelsloot, waarbij een aansluiting ter hoogte van de Bolkensteeg wordt gecreëerd. In overleg met het waterschap is geconstateerd dat in de kern Dongen te veel obstakels aanwezig zijn, zoals particuliere gronden, bestaande overkluizingen en het Wilhelminakanaal. Daarom is ervoor gekozen de Donge als ecologische verbindingszone geheel om Dongen heen te leiden door het realiseren van een nieuw tracé van 6,3 kilometer. Het noordelijkste deel wordt gevormd door de reeds bestaande Onkelsloot. Voor het overige tracé is reeds gestart met de aankoop van de benodigde gronden. Landbouwontwikkelingsgebied De provincie Noord-Brabant heeft in haar beleid verschillende landbouwontwikkelingsgebieden (LOG) aangewezen. Binnen een LOG is inplaatsing van nieuwe en doorontwikkeling van bestaande intensieve landbouwfuncties mogelijk. Het gaat hierbij om intensieve veehouderij, boomteelt en glastuinbouw. Eén LOG bevindt zich deels op grondgebied van Dongen en deels op grondgebied van Loon op Zand. Versterken centrumgebied Voor de ontwikkeling van het centrumgebied is het ontwikkelingsscenario Wonen vastgesteld uit het centrumplan. Dit ontwikkelingsscenario en het bestaande beeldkwaliteitsplan zijn verder uitgewerkt en leiden tot de visiekaart die is opgenomen in figuur 3.1. In figuur 3.2 is een functiekaart opgenomen van de begane grond van het kernwinkelgebied.

De probleemanalyse gaat uit van zeven speerpunten: eigenheid en identiteit; winkelcircuit; verkeer; sociale veiligheid; verborgen schatten; inrichting, levendigheid en sfeer; en mix van functies.

716.008015.00

Adviesbureau RBOI Rotterdam / Middelburg

Exogene ontwikkelingen

19

Figuur 3.1. Visiekaart (bron: Lodewijk Baljon, Landschapsarchitecten)

Figuur 3.2. Functiekaart (bron: Lodewijk Baljon, Landschapsarchitecten)

Adviesbureau RBOI Rotterdam / Middelburg

716.008015.00

20

Gerelateerd project Groene strategische rand

Exogene ontwikkelingen

Afronding de Beljaart In het noorden van de kern Dongen wordt de woonwijk Beljaart aangelegd. Aangezien dit de grootste uitbreiding van Dongen voor woningbouw is, is deze van invloed op de ruimtelijke structuur. Deze wijk is juridisch-planologisch echter al helemaal geregeld en hoeft daarom niet meer als ontwikkeling in deze structuurvisie op te worden genomen. Studie wegverbinding N629 Dongen-Oosterhout In regionaal verband vindt een planstudie MER plaats naar een nieuwe wegverbinding tussen Dongen en Oosterhout. Doelstellingen voor Dongen zijn: het realiseren van een vlotte en veilige verbinding met de A27; het verbeteren van de leefbaarheid langs de Westerlaan.

Gerelateerde projecten Droge ecologische verbindingszone Recreatieve routes ontwikkelen

Golfbaan De gemeente Gilze en Rijen en de gemeente Dongen verlenen medewerking aan het realiseren van 9-holes golfbaan Hespelpad op het grensgebied van beide gemeenten. Bij deze golfbaan wordt eveneens een hotel gerealiseerd. Het grootste deel van de golfbaan maakt onderdeel uit van de ecologische hoofdstructuur. Een deel van de golfbaan wordt ingericht als natte ecologische verbindingszone (EVZ) tussen boswachterij Dorst en de Rekken langs het Leijvaartje. Het bestemmingsplan voor de Golfbaan is vastgesteld. Noordwesttangent Tilburg De gemeente Tilburg realiseert de noordwesttangent. Deze sluit aan op de Eindsestraat, ongeveer ten hoogte van bedrijventerrein de Wildert en loopt door richting het zuiden, waar het aansluit op de N282. Hiermee zal de A58 vanuit Dongen beter bereikbaar zijn. De noordwesttangent is de afsluiting van het bedrijventerrein Vossenberg in Tilburg. Bedrijventerrein Vossenberg in Tilburg Tegen de gemeentegrens met Dongen realiseert de gemeente Tilburg het bedrijventerrein Vossenberg. Op dit bedrijventerrein kunnen aan de zijde van Dongen bedrijven uit milieucategorieën tot en met 5 worden gevestigd. Voor bedrijven in categorie 5 kan een richtafstand van 700 meter gelden ten opzichte van gevoelige bestemmingen zoals woningen, waardoor de invloed op de gemeente Dongen niet alleen visueel, maar ook milieutechnisch is.

716.008015.00

Adviesbureau RBOI Rotterdam / Middelburg

4. Ruimtelijke structuur

Figuur 4.1. Ruimtelijke hoofdstructuren

4.1.

21

Analyse huidige situatie

Bodem en water zijn in belangrijke mate richtinggevend geweest voor de ontginningsgeschiedenis van het gemeentelijk grondgebied en daarmee voor de huidige ruimtelijke structuur. Ten tijde van de eerste bewoning van het gebied was het natuurlijk systeem in belangrijke mate bepalend voor de gebruiksmogelijkheden. In de loop van de eeuwen is de invloed van de mens echter steeds groter geworden, met als gevolg dat de afhankelijkheid van bodem en water sterk is verminderd. Als gevolg daarvan zijn de oorspronkelijke occupatiepatronen ook vervaagd. Figuur 4.1 illustreert de ruimtelijke structuur op hoofdlijnen Hoofdindeling Op het gemeentelijk schaalniveau zijn de volgende ruimtelijke eenheden te onderscheiden: de kernen Dongen (met de bedrijventerreinen Tichelrijt en Kanaalstraat), 's Gravenmoer, Vaart en Klein-Dongen; het bedrijventerrein De Wildert; het landelijk gebied; de infrastructuur. Kernen Binnen de kernen worden in hoofdzaak drie gebiedstypen onderscheiden: woongebieden en bebouwingslinten; werkgebieden;

Adviesbureau RBOI Rotterdam / Middelburg

716.008015.00

22

Ruimtelijke structuur

groengebieden. De lintbebouwing bepaalt voor een belangrijk deel de ruimtelijke structuur van de gemeente. Woongebieden en bebouwingslinten Dongen is ontwikkeld in aansluiting op de oorspronkelijke bebouwingslinten van de Lage Ham , Hoge Ham, Sint Josephstraat, Eindsestraat en van de Kerkstraat. Het karakteristieke lintpatroon is nog duidelijk herkenbaar in het beeld van de huidige kern. Het centrum is rondom deze oorspronkelijke linten gesitueerd. De samenhang en de kwaliteit van het centrum is niet optimaal. Vooral vanaf de zestiger jaren zijn uitbreidingswijken gerealiseerd: West I en II, Haanse Hoef, Biezen en Hoge Akker. De nieuwe woongebieden verschillen in de ruimtelijke structuur sterk van de oudere bebouwing: de wijken hebben een planmatige structuur, terwijl het patroon van de oudere gebieden veel organischer is. Ieder woongebied heeft daardoor een eigen karakter. Delen van de oudere wijken vertonen slijtageverschijnselen. Door de verschillende oriëntatie van de wijken en de organische structuur van het oudere woongebied is de structuur van Dongen erg gevarieerd. Dit heeft als gevolg dat de kern voor buitenstaanders niet erg toegankelijk is. Tegelijkertijd bevat Dongen daardoor veel verrassingen: "verstopte" plekken met een eigen sfeer en karakter. Een aantal van deze locaties hebben een bijzondere ruimtelijke kwaliteit.

Samen met andere beeldbepalende plekken binnen de woongebieden worden dit sterlocaties genoemd. Opvallend is het grote aantal driehoekige aansluitingen in het oudere deel van de kern. Het geeft Dongen zijn eigen specifieke karakter en veel afwisseling in het stedenbouwkundige beeld. Typerend voor het oudere deel van Dongen is het voorkomen van de oude looierijcomplexen en schoenfabrieken. Het karakter van 's Gravenmoer wordt in hoofdzaak bepaald door de intieme bebouwingslinten met de tussenliggende open ruimten, de monumentale en karakteristieke gebouwen, de zware groenstructuur en het Kerkebosch. De Vaart en het Molenvaartje zijn als waterlopen kenmerkend en beeldbepalend in 's Gravenmoer. Aanvullend is ook het dichte slotenpatroon, loodrecht op de straten en de genoemde waterlopen kenmerkend. Typerend voor de linten is de afnemende dichtheid van de bebouwing en groenstructuur vanaf 's Gravenmoer naar het zuiden toe.

716.008015.00

Adviesbureau RBOI Rotterdam / Middelburg

Ruimtelijke structuur

23

Voor Vaart is de waterloop Vaart structuur- en beeldbepalend. Aansluitend aan de lintbebouwing van de Vaart is een uitbreidingswijk gerealiseerd. Klein-Dongen bestaat uit de lintbebouwing aan de Klein-Dongenseweg. De kerktorens, de molen, de watertoren en de Volckaert zijn belangrijke herkenningspunten in de kernen. Behalve als naamgever, speelt de Donge een belangrijke rol in de gemeente. Voor 's Gravenmoer was de Donge ontginningsbasis, van waaruit het achterliggende gebied in gebruik werd genomen. Voor Dongen was de Donge vooral bron van water: drinkwater en industrieel proceswater. Werkgebieden Binnen de gemeente zijn drie bedrijventerreinen gelegen. Tichelrijt ten zuiden van het Wilhelminakanaal, De Wildert in de zuidoost hoek van de gemeente als afzonderlijk terrein in het landelijk gebied en de Kanaalstraat aan de noordzijde van het kanaal in de kern Dongen. In aansluiting op het terrein Kanaalstraat is ook het RIMI-complex als militair bedrijventerrein van belang. Van het bedrijventerrein Tichelrijt wordt de tweede fase afgerond en zijn uitbreidingen aan de oostzijde (Tichelrijt III) en zuidzijde (Tichelrijt Zuid) in voorbereiding. In de afgelopen jaren is de kwaliteit van de bestaande terreinen door middel van revitalisering in inrichting van de openbare ruimte en van de bedrijfspercelen verbeterd. Deze revitalisering is nagenoeg afgerond.

Relatie Wmo Groengebieden moeten aantrekkelijke plaatsen zijn om te komen, zodat de leefbaarheid wordt versterkt. Bij sportvelden kunnen mensen elkaar ontmoeten.

Groengebieden De groenvoorzieningen in de kernen hebben een belangrijke functie in de ruimtelijke structuur. Dongen heeft verschillende verspreide groengebieden. Naast kleinere groenzones, binnenterreinen en de sportvelden zijn met name de Bergen, het Wilhelminapark en de groenstroken langs de Donge van belang voor de ruimtelijke structuur. Opvallend is dat de Donge als groenelement slechts beperkt beleefbaar is. De Middellaan is een kenmerkend groenelement. Deze belangrijke ontsluiting is zeer ruim gedimensioneerd en heeft een groen karakter. Het Wilhelminakanaal is een belangrijke infrastructuurlijn voor Dongen. De kern is in de loop van de tijd naar het kanaal toegegroeid. Voor het overige is er echter nauwelijks een relatie tussen kern en kanaal. De potenties van het kanaal voor wonen, werken en recreëren worden niet benut. De zone langs het kanaal is een strook niemandsland; woongebieden, bedrijvigheid en het kanaal liggen als vreemden tegen elkaar.

Adviesbureau RBOI Rotterdam / Middelburg

716.008015.00

24

Ruimtelijke structuur

Voor 's Gravenmoer zijn de groene bebouwingslinten en de Donge sfeerbepalend. In het middengebied van 's Gravenmoer zijn de dijken (Hoge Dijk / Lage Dijk en Dwarsdijk) van belang, aan de westzijde de Kerkdijk / Brouwersdijk. Bovendien zijn het Kerkebos en 't Bieslant structuurbepalende groengebieden. Voor de kern Vaart is het groene karakter van de Vaart beeldbepalend. Kernranden Voor de Structuurvisie zijn de overgangen tussen stedelijk en landelijk gebied belangrijk, aangezien veel ontwikkelingen zich afspelen aan de kernranden. Drie typen randen kunnen worden onderscheiden: harde randen; rafelige randen; kernrandzones. Op een aantal plaatsen in de kern Dongen is de overgang tussen kern en buitengebied heel hard. Woon- en werkgebieden en landelijk gebied botsen hier op elkaar, veelal gescheiden door een ontsluitingsweg en zonder overgangszone: West I en II, de Biezen, de Hoge Akker en Tichelrijt. Dit geldt met name voor de Noorderlaan en de Berlagestraat. Langs de bebouwingslinten is de overgang tussen kern en landelijk gebied veel organischer. Hier is sprake van rafelige randen. De kernranden van 's Gravenmoer zijn door de beplanting en de bebouwingslinten in het algemeen zeer aantrekkelijk. In de kern Vaart is langs de Vaart sprake van een organische overgang tussen lint en agrarisch gebied. De uitbreiding van de kern van eind vorige eeuw is scherp begrensd.

In relatie tot de kernranden is de grens tussen stedelijk en landelijk gebied in het algemeen redelijk duidelijk afgebakend. Op twee plaatsen komen meer diffuse overgangszones voor: ten westen van de Westerlaan en tussen de Eindsestraat en de Vierbundersweg. In deze zones is sprake van een zekere menging van functies. In de zone ten westen van de Westerlaan uit zich dat bijvoorbeeld door volkstuinen, ponyweitjes, het tenniscentrum, de begraafplaats en hobbymatig agrarisch gebruik. Het gebied tussen de Eindsestraat en de Vierbun-

716.008015.00

Adviesbureau RBOI Rotterdam / Middelburg

Ruimtelijke structuur

25

dersweg heeft door de langwerpige vorm een grote randlengte met de achterzijde van het lint van de Eindsestraat. Enkele bedrijfsfuncties, het recreatiewoningenterrein en het puinverwerkende bedrijf zijn hier nadrukkelijk aanwezig als stedelijke elementen. Landelijk gebied Het landelijk gebied is hoofdzakelijk in gebruik als agrarisch gebied. Kenmerkend zijn de bebouwingslinten en de opstrekkende verkaveling. Achter de lintbebouwing aan de oude assen met hun karakteristieke slagenpatroon ontstaan op verschillende plaatsen kassencomplexen. De kwaliteit van de openheid, de rafelige overgang naar het agrarische gebied en de kleinschaligheid is mede hierdoor verminderd. Ook de Donge is een belangrijk lint in het buitengebied. Infrastructuur Op het regionale schaalniveau ligt de gemeente binnen de harde infrastructuurlijnen van: de A27 bij Oosterhout; de A59 tussen Raamsdonkveer en Waalwijk; de N261 tussen Waalwijk en Tilburg; de spoorlijn en oude rijksweg (N630) tussen Breda en Tilburg. Typerend voor de gemeente zijn voorts de lange lijnen van de ontginningsbases: Vaartweg, Hoofdstraat / Klein-Dongenseweg / Fazantenweg, Lage Ham / Hoge Ham / Eindsestraat. Deze wegen zijn kenmerkend voor de ruimtelijke structuur van de gemeente.

Van recentere datum, maar ook zeer bepalend voor de ruimtelijke structuur van Dongen is de wegverbinding tussen Tilburg en Oosterhout via de Eindsestraat / Vierbundersweg / Steenstraat / Duiventorenbaan / Westerlaan / Middellaan / Heistraat. Deze lijn is de belangrijkste verkeersader binnen de Ruit. Het Wilhelminakanaal en de Donge zijn belangrijke natte lijnen in de gemeentelijke infrastructuur. Ook op het gebied van de leidingen komt een aantal structurerende infrastructuurlijnen voor: de hoogspanningsleiding en de buisleidingenzone ten noordoosten van Dongen en de hoogspanningsleiding ten noorden van 's Gravenmoer genoemd.

Adviesbureau RBOI Rotterdam / Middelburg

716.008015.00

26

Ruimtelijke structuur

Kwaliteiten Samenvattend heeft de gemeente Dongen de volgende belangrijke ruimtelijke kwaliteiten: eigen identiteit kernen en woongebieden met groengebieden; kenmerkende bebouwingslinten; Donge; groenstructuur; de Bergen; dijkjes. Knelpunten Met betrekking tot de ruimtelijke hoofdstructuur zijn de volgende aandachtspunten van belang: kwaliteit oudere wijken: - delen van de oudere wijken vertonen slijtageverschijnselen (met name West I en II en Oud Dongen); woningen en woonomgeving vragen om een kwaliteitsslag; centrum: - het centrumgebied van Dongen functioneert niet optimaal, doordat de samenhang en kwaliteit niet optimaal is; bebouwingslinten: - de kwaliteit van de linten staat onder druk, onder andere door glastuinbouw; kernranden: - met het oog op de relatie tussen stedelijk en landelijk gebied is op een aantal plaatsen een versterking van de overgang gewenst; groenstructuur: - behoud en versterking staat voorop; in Dongen is versterking van de samenhang een aandachtspunt; Donge: - vergroting van de beleefbaarheid; zone Wilhelminakanaal: - er is geen interactie tussen de kern Dongen en het Wilhelminakanaal. De ligging aan het kanaal biedt grote potenties die niet worden benut. Aansluitend zijn het RIMIcomplex en de zuidoostelijke randzone strategisch gelegen en hebben ook deze gebieden belangrijke potenties;

716.008015.00

Adviesbureau RBOI Rotterdam / Middelburg

Ruimtelijke structuur

-

Ambitie ruimtelijke structuur De ruimtelijke structuur van Dongen is divers en beeldbepalend voor de verschillende deelgebieden. Deze moet behouden blijven en waar mogelijk moeten de kwaliteiten worden versterkt. Verder moeten er voldoende aantrekkelijke plekken in dorpen, wijken en buurten zijn en plekken zijn waar mensen elkaar kunnen ontmoeten. Relatie Wmo De ambitie voor ruimtelijke structuur is rechtstreeks afgeleid van het eerste prestatieveld van de Wmo.

27

kernrandzones: - versterking van de ruimtelijke kwaliteit en de stabiliteit in het ruimtegebruik van de zones ten zuidwesten van de Westerlaan en tussen de Eindsestraat en de Vierbundersweg is gewenst.

4.2.

Ambitie

De kern van de ambitie voor het thema ruimtelijke structuur is dat de kwaliteiten behouden moeten blijven en waar mogelijk worden versterkt. Dit komt voort uit de algemene ambitie van deze structuurvisie, waarin is aangegeven dat de eigenheid van Dongen gewaarborgd moet blijven. Dit komt mede naar voren in de ruimtelijke structuur. Verder is de ruimtelijke structuur één van de funderingen de lagenbenadering, waarin de ruimtelijke structuur een belangrijke laag is. Daarnaast behoort het versterken van het groenblauwe raamwerk (een belangrijk element van de ruimtelijke structuur) tot één van de hoofdopgaven van de structuurvisie. Dit is ook onderdeel van de ruimtelijke structuur. Dit betekent dat alle ruimtelijke ingrepen moeten plaatsvinden met respect voor de ruimtelijke structuur. Deze ruimtelijke structuur kan alleen aangetast worden, indien dit op een zeer verantwoorde manier gebeurt en er duidelijke redenen zijn dat de ingrepen niet op een andere manier kunnen worden gerealiseerd.

4.3.

Aandachtspunten

Vanuit stedenbouwkundig oogpunt zijn de volgende onderwerpen belangrijk voor de toekomstige ruimtelijke ontwikkeling: bebouwingslinten; kernranden; toevoeging nieuwe bebouwing; groengebieden; zone Wilhelminakanaal; centrumgebied. De eerste onderwerpen zijn thema's die terugkomen bij andere projecten in deze structuurvisie. De laatste twee zijn onderwerpen die op de structuurvisiekaart terugkomen.

Adviesbureau RBOI Rotterdam / Middelburg

716.008015.00

28

Gerelateerde projecten Behoud karakter bebouwingslinten Opstellen cultuurhistorische waardenkaart

Ruimtelijke structuur

Bebouwingslinten De bebouwingslinten zijn structurerend voor de ruimtelijke opbouw van de gemeente. De ruimtelijke kwaliteit van de bebouwingslinten is bovendien van grote betekenis voor Dongen. Handhaving van de karakteristieke kenmerken van de linten is essentieel als ruimtelijk structuurelement. De cultuurhistorische waarde, het bebouwingspatroon en architectuur, groenstructuur en beplantingen, het wegprofiel en de relatie met het omliggende gebied (doorkijkjes) zijn daarbij van groot belang. Het karakter van de bebouwingslinten stelt hoge eisen aan veranderingen in het ruimtegebruik: nieuwe functies, nieuwe bebouwing, aanpassing van bestaande bebouwing, veranderingen in de beplanting en het wegprofiel. De opgave voor de Structuurvisie bestaat uit behoud en versterking van de kwaliteiten van de bebouwingslinten. Nieuwe elementen zijn alleen mogelijk indien deze geïntegreerd worden in het kenmerkende patroon. Voor behoud en versterking van de ruimtelijke kwaliteit van de bebouwingslinten is een aantal sporen van belang: het ruimtelijke ordeningsbeleid (bestemmingsplannen); het beleid gericht op beeldkwaliteit (beeldkwaliteitsplannen); het gemeentelijk welstandsbeleid (welstandsnota); het groenbeleid (groenstructuurplannen); het beleid ten aanzien van cultuurhistorische waarden (op te stellen cultuurhistorische waardenkaart).

Met het oog op de waardevolle bebouwingskarakteristiek dient nieuwe bebouwing zorgvuldig te worden ingepast. Het bestemmingsplan biedt het eerste kader voor het verlenen van bouwvergunningen. Oppervlakte- en hoogtematen van gebouwen worden in het bestemmingsplan vastgelegd. Voor het behoud van de karakteristiek van gebouwen schiet het bestemmingsplan echter tekort. Daarvoor dient het welstandsbeleid. In het welstandsbeleid is dan ook expliciet aandacht besteed aan de karakteristiek van de linten en behoud ervan. Naast de bouwactiviteiten zijn functieveranderingen van gebouwen, de inrichting van erven en tuinen, de beplantingsstructuur en de wegprofielen belangrijke aandachtspunten. De groenstructuurplannen voor Dongen en 's Gravenmoer zijn belangrijke instrumenten voor behoud en versterking van de groene kwaliteiten van de bebouwingslinten. Om de cultuurhistorische waarden binnen de gemeente te behouden, zal in aansluiting op de bestemmingsplannen, de beeldkwaliteitsplannen en de welstandsnota een cultuurhistorische

716.008015.00

Adviesbureau RBOI Rotterdam / Middelburg

Ruimtelijke structuur

29

waardenkaart worden opgesteld. Hiermee kunnen de verschillende cultuurhistorische waarden binnen de gemeente worden benoemd en gewogen. De toepassing van de aangegeven instrumenten zal worden afgestemd op de waardering van de verschillende linten. Voor de meest waardevolle linten geldt een stringent beleid, voor de minder waardevolle linten is het beleid minder restrictief. Gerelateerde projecten Groene strategische rand Buffer Dongen – Oosterhout/Tilburg Ontwikkelen extensieve recreatie Functiedifferentiatie met versterken kwaliteit en openheid

Kernranden De randen van de kernen verdienen vanuit verschillende invalshoeken nadere aandacht. De kernranden bepalen het gezicht van de kernen vanuit het landelijk gebied en zijn van belang voor recreatie en uit ecologisch oogpunt. Gelet op de aard van de overgangen tussen de kern en het landelijk gebied en de schaal van de kern zijn deze aandachtspunten met name voor de kern Dongen van belang. Zoals hiervoor aangegeven kunnen drie typen kernranden worden onderscheiden: harde randen, rafelige overgangen en kernrandzones. De opgave voor de Structuurvisie bestaat uit behoud en versterking van de ruimtelijke kwaliteit van de kernranden uit stedenbouwkundig, recreatief, landschappelijk en ecologisch oogpunt. Harde randen Op enkele plaatsen kunnen de lange harde kernranden langs de Noorderlaan en de Berlagestraat worden verzacht, door het realiseren van kleinschalige natuurelementen en het versterken van de beplantingsstructuur. Daarnaast is het gewenst om een aantal recreatieve paden te ontwikkelen, vanuit de kernen het landelijk gebied in. Het is daarbij nadrukkelijk niet de bedoeling om de kernranden in te pakken in structurele stroken "schaamgroen", om de kernranden aan het gezicht te onttrekken. Wel kan door kleinschalige ingrepen de overgang tussen stedelijk en landelijk gebied worden verbeterd uit stedenbouwkundig, ecologisch, landschappelijk en recreatief oogpunt.

Ook de overgang van de bedrijventerrein naar het landelijk gebied zijn nu heel scherp: Vierbundersweg en noordzijde De Wildert. De realisering van de ecologische verbindingszone tussen het gebied van de Steenoven en Huis ter Heide biedt echter goede mogelijkheden voor een betere landschappelijke inpassing van Tichelrijt en de Wildert.

Adviesbureau RBOI Rotterdam / Middelburg

716.008015.00

30

Ruimtelijke structuur

Rafelige randen Met name langs de oude bebouwingslinten komen "rafelige" overgangen tussen bebouwing en landelijk gebied voor. Deze randen zijn kenmerkend voor de linten en gevoelig voor grootschalige bebouwing, met name in de vorm van kassen. Gelet op het karakter van de linten is de verdere bouw van kassen in de bebouwingslinten niet gewenst. Voor de verdere uitbreiding van de kassen zijn in het provinciaal beleid twee soorten gebieden aangewezen: het doorgroeigebied glastuinbouw en het landschapsontwikkelingsgebied. In het eerste gebied is uitbreiding van de bestaande kassen mogelijk, terwijl in het tweede gebied ook nieuwe kassen gevestigd kunnen worden. De bestaande kassen in het overige gebied kunnen blijven, maar hiervoor zijn geen uitbreidingsmogelijkheden. Kernrandzones Onder de knelpunten is aangegeven dat de kernrandzones ten westen van de Westerlaan en tussen de Eindsestraat en de Vierbundersweg versterking nodig hebben. Het zijn op dit moment diffuse gebieden. Het gebied ten westen van de Westerlaan kan versterkt worden door aan te sluiten op de bestaande mogelijkheden van extensieve recreatie (de IJzertijdboerderij en wandel- en fietsroutes). In dit gebied kunnen heel goed verschillende recreatieve functies worden ingepast.

Indien de doorgaande verkeersfunctie van de Westerlaan in het kader van de verbetering van de wegverbinding tussen Oosterhout en Dongen zou vervallen, ontstaat de mogelijkheid om het gebied ten westen van de Westerlaan nadrukkelijker bij de kern te betrekken. Voor de zone tussen de Vierbundersweg en de Eindsestraat is het vergroten van de ruimtelijke stabiliteit gewenst. Aandachtspunt is voorts het puinverwerkend bedrijf. Verplaatsing van dit bedrijf is gewenst. Gerelateerde projecten Ontwikkelen RIMI-complex Woningbouwlocaties in voorbereiding Potentiële woningbouwlocaties Woon-werkkavels

Toevoegen nieuwe bebouwing Bij uitbreiding van de kernen moet selectiviteit plaatsvinden. Uitbreidingen gaan ten koste van de karakteristieke rafelige randen van de linten en betekenen een druk op de open ruimte. Zorgvuldige en selectieve verdichting en herstructurering gaan voor uitbreiding. De open ruimten in Dongen (maar ook in de andere kernen) hebben echter hun eigen kwaliteit in de kernopbouw.

716.008015.00

Adviesbureau RBOI Rotterdam / Middelburg

Ruimtelijke structuur

31

Bij verdichting of intensivering ligt er een uitdaging om te komen tot een stedenbouwkundige invulling en bebouwingsbeeld die recht doen aan de maat en schaal en identiteit van deze ruimten. Een vervlakking van de stedenbouwkundige structuur met doorsnee invullingen moet worden vermeden. Locatie specifieke ruimtelijke kwaliteiten van met name beeldbepalende sterlocaties moeten daarbij ten volle worden uitgenut.

Gerelateerde projecten Behoud groengebieden Woningbouwlocaties in voorbereiding Potentiële woningbouwlocaties Versteken beleefbaarheid Donge in Dongen

Gerelateerde projecten Ontwikkelingszone Wilhelminakanaal Ontwikkelen RIMI-complex Recreatieve routes ontwikkelen Versterken samenhang groenstructuren binnen de kern Dongen

Groengebieden Binnen de gemeente zijn verschillende groene elementen, waarvan de kwaliteit te wensen overlaat. Deze groengebieden moeten worden versterkt en eventuele (mogelijke) natuurwaarden moeten worden benut. Op die manier wordt het groene karakter van de kernen verbeterd. Voor de bewoners van de kernen is een samenhangende groenstructuur met mogelijkheden voor een "ommetje" gewenst. Indien er mogelijkheden bestaan voor het aanbrengen van samenhang tussen de groengebieden (door middel van bijvoorbeeld fysieke verbindingen), zal dit moeten worden aangegrepen. Behalve de groengebieden, is daarin de Donge is voor Dongen van cruciaal belang. Bij de ontwikkeling van verschillende projecten moet rekening worden gehouden met de groengebieden. Bekeken moet worden in hoeverre een samenhang kan worden versterkt. Zone Wilhelminakanaal Er is geen interactie tussen de kern Dongen en het Wilhelminakanaal. De ligging aan het kanaal biedt grote potenties die niet worden benut. Aansluitend zijn het RIMI-complex en de zuidoostelijke randzone strategisch gelegen en hebben ook deze gebieden belangrijke potenties. Hier zijn verschillende functies (wonen, recreëren, natuur) mogelijk. Verder hebben de sportverenigingen bij de sportvelden die zijn gelegen aan het Wilhelminakanaal aangegeven dat ze krap in hun jasje zitten. Daarnaast is er een parkeerprobleem.

Door eventuele verplaatsing van sportverenigingen, ontstaat er meer ruimte om meer interactie tussen de kern en het Wilhelminakanaal te realiseren. Het RIMI-complex zal in elk geval nog door defensie gebruikt worden zolang er militairen in Afghanistan zijn gestationeerd. Wanneer deze missie is afgerond, is de kans groot dat de functie van het RIMI-complex komt te vervallen. Voor het gebied zijn verschillende invullingen denkbaar: wonen, werken, recreatie en/of natuur. Een combinatie van functies is eveneens denkbaar, waarbij aansluiting wordt gezocht bij de aanliggende terreinen. De relatie

Adviesbureau RBOI Rotterdam / Middelburg

716.008015.00

32

Ruimtelijke structuur

met het Wilhelminakanaal moet hierbij worden versterkt. Op grond van nader onderzoek zal moeten worden bepaald welke functies op het terrein kunnen worden gevestigd. De ontwikkeling van het RIMI-complex moet worden afgestemd op (de uitbreiding van) Tichelrijt: milieukundig, maar ook het zicht op Tichelrijt verdient aandacht. Als op het RIMI-complex hoogwaardige woningbouw wordt ontwikkeld, maar ook als wordt gekozen voor een invulling met hoogwaardige bedrijvigheid, recreatie of natuur, is herstructurering en /of sanering van het bedrijventerrein Kanaalstraat gewenst. Centrumgebied De gemeenteraad heeft op 11 september 2008 het Visiedocument Centrumgebied vastgesteld. Dit document is gebaseerd op het Scenario Wonen en het Beeldkwaliteitplan zoals deze eerder door de gemeenteraad zijn vastgesteld. In het visiedocument wordt aangegeven wat het beoogde eindresultaat is van de herontwikkeling van het centrumgebied. Het stedenbouwkundig model toont de ontwikkellocaties en geeft de voorgestane functies aan. Op 5 april 2007 zijn door RABO Vastgoed en de WPM Groep plannen gepresenteerd voor de herontwikkeling van het centrumgebied. Deze marktpartijen zijn door de gemeente geselecteerd om met name een integrale aanpak van een gedeelte van het centrumplan vorm te geven.

In het najaar 2007 heeft DWV Woningcorporatie aan de gemeenteraad haar toekomstperspectief voor het centrumgebied gepresenteerd. Vanuit de structuurvisie moet rekening worden gehouden met de volgende aspecten. Het detailhandelsniveau en het voorzieningenniveau moeten worden versterkt. Dit is overigens één van de doelen van het project. Het fietsnetwerk in de gemeente moet worden versterkt. Waar mogelijk moet hiermee in het centrum rekening worden gehouden, zodat de bereikbaarheid van het centrum per fiets op een adequate manier wordt gewaarborgd.

4.4.

Ontwikkelingen

Om de ambitie van de ruimtelijke structuur te behouden, worden vanuit dit thema verschillende projecten ingezet. Deze zijn weergegeven in figuur 4.2. De aanleiding en onderbouwing van de verschillende ontwikkelingen worden in deze paragraaf kort uiteengezet.

716.008015.00

Adviesbureau RBOI Rotterdam / Middelburg

Ruimtelijke structuur

Adviesbureau RBOI Rotterdam / Middelburg

33

716.008015.00

34

Ruimtelijke structuur

Parelsnoer Middellaan De Middellaan is een belangrijke entree voor de gemeente Dongen en heeft daarmee een aparte status. Aan dit snoer zijn verschillende parels aanwezig die in de afgelopen jaren zijn versterkt. Zo is de entree verbeterd, onder andere door het kantoorgebouw van de Gfk, wat als landmark of poort voor de kern kan worden aangewezen en zijn er rotondes aangelegd. De Middellaan wordt nog verder verbeterd als as door de realisering van woningen in de wijken die aansluiten op de Middellaan met de voorkant naar de Middellaan toe gericht. De entreewerking en de as kan verder worden uitgewerkt door kwalitatief hoogwaardige groene elementen. Functiedifferentiatie met versterken kwaliteit en openheid In de analyse van de ruimtelijke structuur en de aandachtspunten is geconstateerd dat de kwaliteit van dit gebied te wensen overlaat. De inzet voor dit gebied is ontwikkelingsplanologie. Voor dit gebied houdt dat in dat initiatieven die in dit gebied passen en geen strijdigheid hebben met ander beleid hier worden toegelaten. Een actief beleid van de gemeente wordt niet voorgestaan. Wel zal de gemeente in dit gebied duidelijk een vinger aan de pols houden. De kwaliteit en openheid van het gebied moeten worden gewaarborgd, waarbij er rekening moet worden gehouden met de functie van de Eindsestraat als entree van Dongen.