2023-134072 Bijl1- Dongen Groen 2023 v20230921

Dongen Groen Groenbeleidsplan • Bomenbeleidsplan

1

Inhoud totaal

DEEL 1 GROENBELEIDSPLAN

3

Inhoud Bijlage 1

5 37

DEEL 2 BOMENBELEIDSPLAN

42

Inhoud Bijlage 1 t/m 12

44 84

2

Deel 1 Groenbeleidsplan

3

Colofon Een samenwerking van: Team Data Team Beheer Team Bedrijfsbureau (boomverzorging) Team Realisatie en verkeer Serviceteams (Dongekant en Vaartkant) Tekstredactie: Team communicatie Fotografie: Gemeente Dongen Vormgeving: CASE, Kees Wagenaars Dongen, juli 2023

4

Inhoud SAMENVATTING

6

1

INLEIDING

8

1.1

Doel

8

1.2

Looptijd

8

1.3

Wat valt onder het beleidsplan

9

1.4

Link met groenbeheerplan

9

1.5

Gespreksavond gemeenteraad en inwoners

9

2

FEITEN EN CIJFERS

10

3 VISIE OPENBAAR GROEN

14

3.1

Stedenbouwkundig

14

3.2

Biodiversiteit

15

3.3

Gezondheid en de openbare ruimte

15

3.4

Sport en recreatie en de openbare ruimte

16

3.5

Klimaatadaptatie

17

3.6

Sociaal

19

4. BELEID PER GEBIEDSTYPE

20

4.1

Hoofdontsluiting

21

4.2

Fietspaden

22

4.3

Centrumgebied

23

4.4

Woongebied

24

4.5

Bedrijventerrein

26

4.6

Buitengebied

27

4.7

Begraafplaatsen

28

4.8

Natuurlijke groengebieden

29

4.9

Cultuurlijke groengebieden

30

5. ONGEWENST GROEN

31

5.1

aanpak invasieve exoten

31

5.2

Wortelonkruiden

32

5.3

Onkruid op verharding

32

6 PARTICIPATIE EN COMMUNICATIE

33

6.1

Inwonerparticipatie

33

6.2

Externe communicatie

33

6.3

Interne communicatie

33

TOT SLOT

34

WOORDENLIJST

35

Bijlage Bijlage 1

Uitkomsten gesprekken gemeenteraad en inwoners

5

38

Samenvatting Dit groenbeleidsplan is een gids voor hoe we de komende jaren om willen gaan met het openbaar groen van de gemeente Dongen. Wetenschappelijke onderzoeken wijzen uit dat groen het welzijn van mensen positief beïnvloed. Daarnaast komen er steeds meer ontwikkelingen die een duidelijke connectie hebben met groen. Denk daarbij aan klimaatverandering en biodiversiteit. De gemeente Dongen bezit circa 17.600 stuks bomen. Daarnaast ruim 52 hectare aan natuurlijke en cultuurlijke beplanting, hagen en bos. Verder circa 36 hectare aan gazon en bloemrijkgras en ruim 67 hectare aan bermen. Visie op het groen De visie op de openbare ruimte die in 2019 is vastgesteld bevat een aantal elementen die ook op het openbaar groen van toepassing zijn. De visie bestaat onder andere uit een aantal kernpunten die relatie hebben met ons groenbeleid: • Groen in zijn algemeenheid is een belangrijke structuurdrager. • Er moet meer aandacht worden besteed aan biodiversiteit en bloemrijke grasvelden. • Verkeersveiligheid is een belangrijk item bij de locatiekeuze en het onderhoud van het groen. Om dit plan tot stand te brengen is ook gesproken met bewoners en de gemeenteraad. Hieruit zijn de volgende uitgangspunten gekomen, waarop het beleidsplan is gebaseerd.

• Omvorming van gazon naar bloemrijk gras ter bevordering van de biodiversiteit • De regeling om particuliere monumentale/beeldbepalende bomen in stand te houden blijft bestaan. • Het groen op de representatieve locaties wordt op A-niveau onderhouden, evenals de gazons. De overige locaties op een lager niveau. Beleidsaspecten Dit groenbeleidsplan schetst het kader waarmee groen kan bijdragen aan andere beleidsvelden en vice versa. De beleidsvelden die aan de orde komen zijn: • Stedenbouwkundig • Biodiversiteit • Gezondheid • Sport en recreatie • Klimaatadaptatie • Sociaal Niet elke plek in Dongen heeft hetzelfde karakter en de rol van het openbaar groen is niet overal gelijk. Daarom is Dongen opgedeeld in verschillende gebiedstypen. Zo bevordert aantrekkelijk groen langs fietspaden het (gezamenlijke) sporten en recreëren, terwijl dit in de woonwijken een kleinere rol speelt. Daar is groen meer een versterking van de stedebouwkundige structuur en heeft het een positief effect op de gezondheid. En in parken speelt de sociale kant een grotere rol dan op een bedrijventerrein. In hoofdstuk 4 wordt voor alle gebiedstypen aangegeven welke beleidsvelden van toepassing zijn, welke knelpunten er zijn en hoe hier in de toekomst met het openbaar groen wordt omgegaan. De volgende gebiedstypen worden onderscheiden.

• Hoofdontsluiting • Fietspaden • Centrumgebied • Woongebied • Bedrijventerrein • Buitengebied • Begraafplaatsen • Natuurlijke groengebieden • Cultuurlijke groengebieden

6

Samenvatting Ongewenst groen De bestrijding van invasieve exoten vraagt extra aandacht. Het Landelijk protocol omgaan met Aziatische duizendknopen biedt handvatten om verspreiding van Aziatische duizendknopen tegen te gaan en de duizendknopen te beheersen en verwijderen. De gemeente Dongen gebruikt dit protocol. Ter voorkoming van wortelonkruiden in beplantingen wordt bij de aanleg vooral aandacht besteed aan een uitgangssituatie met schone, wortelonkruidvrije, grond. Participatie en Communicatie Het groenbeleid, en daarmee het groenbeeld, veranderd. Minder aangeharkte en strak gemaaide groenvoorziening ten gunste van meer natuurlijke beplantingen, bloemenweides en biodiversiteit. De komende jaren wordt vooral ingezet om duidelijk te communiceren waarom deze verschuiving plaatsvindt. Met name het onder de aandacht brengen van de voordelen voor de natuur is een belangrijk middel om draagvlak te creëren. Afgelopen jaren zijn diverse succesvolle inwoner-initiatieven uitgevoerd. Er zijn geveltuintjes aangelegd, in de meester Jansenweg is samen met de omwonenden het openbaar groen aangelegd en in de Beljaart is een permacultuur gecreëerd. Dit soort initiatieven versterkt de sociale contacten in de buurt en gaan we in de toekomst ook omarmen.

7

1 Inleiding Dit is het groenbeleidsplan van de gemeente Dongen. In dit plan staat hoe de gemeente de komende jaren het openbaar groen in Dongen, ’s Gravenmoer, Klein-Dongen en Dongen-Vaart wil ontwikkelen. Het plan gaat over het bestaande groen, maar ook over groen dat we nog willen ontwikkelen. Groen is een koepelterm die in dit document gebruikt wordt om alle groene elementen in de gemeenten te duiden. Dat zijn onder andere parken, bedrijfsterreinen, gemeentelijke bossen, bomenlanen, grasvelden en speelvelden. In hoofdstuk 2 is aangegeven hoeveel openbaar groen de gemeente Dongen in beheer heeft en hoe de verdeling over de gemeente is. Dongen is een groene gemeente, waarbij het groen altijd op korte afstand van de woningen ligt. Groen is goed voor de gezondheid van mensen. Daarnaast komen er steeds meer ontwikkelingen die een duidelijke connectie hebben met groen. Denk daarbij aan klimaatverandering en biodiversiteit. De grote waarde die groen speelt in ons leven wordt steeds duidelijker. Een park kan mooi zijn, gebruikt worden om te spelen of sporten, een functie hebben in het opvangen van de effecten van klimaatverandering (zoals wadi’s) of een plek een plek waar buurtgenoten elkaar ontmoeten. Ook het onderhoud en beheer van het groen verandert. De flora en fauna vraagt om natuurlijker onderhoud. Beter afgestemd op het huidige klimaat en passend bij de biodiversiteit.

1.1 Doel Het doel van het groenbeleidsplan is om kaders te stellen voor de wijze waarop het openbaar groen binnen de gemeente gestalte krijgt. In dit plan zijn de verschillende onderdelen van de beleidskaders, waaronder de Visie op de openbare ruimte uitgewerkt. 1.2 Wat valt onder het beleidsplan? Voor een juiste duiding is het belangrijk aan te geven op welk groen dit beleidsplan betrekking heeft. Wat wel? •  Alle gemeentelijke groenvoorzieningen, zowel in stedelijk als in het landelijk gebied; Denk bijvoorbeeld aan groen in de straten, parken in wijken, bermen in het buitengebied en natuurlijke gebieden zoals de Ecologische verbindingszone (EVZ). •  Gemeentelijke begraafplaatsen: begraafplaats De Kremer aan de groenstraat in Dongen en de begraafplaats aan de Julianalaan in ’s Gravenmoer. •  Onkruid op verharding: in Dongen is het bestrijden van onkruid op verharding een verantwoordelijkheid van groenbeheer. Om deze reden maakt het onderdeel uit van dit plan. •  Waterpartijen: de meeste waterpartijen in de gemeente Dongen vallen onder beheer van het waterschap omdat ze een functie hebben in de waterhuishouding van de omgeving, zoals in de wijk de Biezen de Hoge Akker en de Beljaart. Een enkele waterpartij valt onder verantwoordelijkheid van de gemeente, zoals de Kanovijver, de vijver aan de Mgr. Schaepmanlaan en de vijvers in ’s Gravenmoer en in West 2.

Waterpartijen vormen een eenheid met de groene omgeving. Om die reden nemen we ze mee in dit beleidsen beheerplan. • Groene klimaatadaptieve maatregelen: dit zijn bijvoorbeeld WADI’s of maaiveldverlaging en zijn onderdeel van het openbaar groen. Deze hebben een heel duidelijke nevenfunctie. Zolang de voorziening onderdeel uitmaakt van het openbaar groen en geen bijzondere beheermaatregel nodig heeft, is het onderdeel van het groen in het groenbeleidsplan. • Bomen: een aparte categorie vormen de bomen. Een bijzonder belangrijk element binnen het groen. Ze vormen immers de ruggengraat van de groenvoorziening. Om die reden is voor bomen een apart beleidsplan opgesteld, dat wel onlosmakelijk deel uit maakt van het groenbeleidsplan.

8

1 Inleiding Wat niet? Sportvelden vallen niet onder dit beleidsplan. Deze zijn vaak niet of maar beperkt openbaar toegankelijk en soms ook geprivatiseerd. 1.3 Looptijd De looptijd van het groenbeleidsplan is 10 jaar. Een periode die een bepaalde mate van continuïteit geeft en daarnaast ook te overzien is. We kiezen voor een tussentijds actualisatie als zich in deze periode belangrijke ontwikkelingen voordoen.. 1.4 Link met groenbeheerplan Bij dit groenbeleidsplan hoort een groenbeheerplan. In het groenbeheerplan staan concretere onderwerpen en beheeraspecten om het beleid uit te voeren. Ook staat in het groenbeheerplan aangegeven op welke manier en met welke middelen het groen duurzaam in stand gehouden wordt. 1.5 Gespreksavond gemeenteraad en inwoners In januari 2022 is er een gespreksavond geweest met leden van de gemeenteraad en inwoners over een aantal keuzemogelijkheden in het groenbeleid. De uitkomst van deze avond is dat: • verder ingezet moet worden op de omvorming van gazon naar bloemrijk gras ter bevordering van de biodiversiteit • de gemeente eigenaren van monumentale/beeldbepalende bomen een regeling blijft aanbieden die de instandhouding van deze bomen ondersteund.

• het groen op de representatieve locaties, zoals de winkel- en dorpscentra op A-niveau onderhouden blijven en de gazons in heel de gemeente op A-niveau worden onderhouden De uitkomst van deze avond is meegenomen in dit beleidsplan. In bijlage 1 staat een verslag van de avond.

9

2 Feiten en cijfers In de onderstaande tabel is aangegeven hoeveel openbaar groen de gemeente Dongen in beheer heeft. Op de kaartjes is te zien hoe dit verdeeld is over de gemeente. Dongen is een groene gemeente, waarbij het groen altijd op korte afstand van de woningen ligt.

Visie Openbare ruimte: In het centrum en uitgesproken cultuurlijke gebieden continueren we een hoog onderhoudsniveau en passen we fraaie, bloem- en kleurrijke beplanting toe.

Beplantingstype

Omschrijving

hoeveelheid

Bomen

Houtige gewassen met een of meerdere stammen en een kroon.

17.600 stuks

Cultuurlijke beplanting

Houtige opgaande beplanting die onderverdeeld wordt in bodembedekkende beplanting, rozen, vaste planten en heesterbeplanting. Deze beplanting heeft een intensief onderhoud nodig. Dat betekent dat er meerdere keren per jaar onderhoud wordt uitgevoerd.

120.300 M²

Hagen

Dit is de beplanting die jaarlijks 2 keer in een blok wordt geknipt.

72.000 M²

Natuurlijke beplanting

Bestaande uit onder andere bosplantsoen en houtwallen van boom en struikvormers. Dit wordt extensief onderhouden.

212.000 M²

Bos

Bestaat voornamelijk uit bomen en vergt geen intensief onderhoud, maar onderhoud is alleen nodig voor de instandhouding.

121.600 M²

Gazon

Hiermee worden de intensieve grasvelden bedoeld, die in het groeiseizoen 1 à 2 wekelijk worden gemaaid.

337.550 M²

Bermen

Extensief gras, buiten de bebouwde kom, voornamelijk langs wegen. Dit gras wordt jaarlijks 1 à 2 keer gemaaid en afgevoerd. Vanwege verkeersveiligheid wordt bij een aantal lokaties de eerste meter aansluitend aan de weg geklepeld.

617.700 M²

Kwaliteitsniveau groenonderhoud Het groenonderhoud binnen de gemeente Dongen wordt uitgevoerd op basis van de Beeldkwaliteitscatalogus van het CROW. Dit houdt in dat het onderhoud wordt uitgevoerd op basis van hoe het eruit ziet. Dit betekent dat in sommige straten vaker onderhoud nodig is dan in andere straten. In de Beeldkwaliteitscatalogus is vastgelegd welk beeld past bij welk ambitieniveau en bij hoeveel onkruid er moet gaan worden geschoffeld. In 2016 zijn de ambitieniveaus voor het groenbeheer in de gemeente Dongen vastgesteld op basis van deze catalogus. Uitgangspunt hierbij was het groenstructuurplan. Na hier een aantal jaren mee gewerkt te hebben, blijkt dat de huidige ambitieniveaus een goed evenwicht vormen tussen betaalbaarheid van het standaardniveau B in de wijken, en de extra aandacht voor representatieve plekken, waar A-niveau van toepassing is. Daarom worden de ambitieniveaus gehandhaafd zoals hieronder is weergegeven.

10

2 Feiten en cijfers Vast te stellen ambitieniveau Locaties

Niveau

Centrumgebieden, begraafplaatsen A (hoog) en hoofdwegen Woonwijken en bedrijventerreinen

B (basis)

Buitengebied en natuurlijke groene C (laag) gebieden

VAST TE STELLEN AMBITIENIVEAUS Legenda AMBITIENIVEAU A AMBITIENIVEAU B AMBITIENIVEAU C

Kaart 1: Vast te stellen ambitieniveaus.

11

2 Feiten en cijfers 7533

845

2897

STANDPLAATSEN BOMEN BOMEN IN GRAS BOMEN IN DE BERM BOMEN IN BEPLANTING BOMEN IN VERHARDING

6483

Visie Openbare ruimte: Bomen zijn belangrijke structuurdragers van het groen. Daar zijn we zuinig op. Kwaliteit gaat boven kwantiteit.

12

2 Feiten en cijfers 671711

120294 72009 333597

OPPERVLAKTE GROEN CULTUURRIJKE BEPLANTING HAGEN NATUURLIJKE BEPLANTIG GAZON BLOEMRIJK GRAS

22568

13

337550

BERM

3 Visie openbaar groen In 2019 is de Visie op de openbare ruimte door de gemeenteraad vastgesteld. In deze visie staan meerdere beleids- en uitgangspunten die gericht zijn op (de ontwikkeling van) het groen in de gemeente Dongen of hier een raakvlak mee hebben. Deze beleids- en uitgangspunten vindt u in tekstblokken door het document heen. In de visie is aandacht voor het behoud en ontwikkeling van een kwalitatief hoogwaardige bomenstructuur. De visie bestaat uit een aantal kernpunten: • Groen in zijn algemeenheid is een belangrijke structuurdrager. • Er moet meer aandacht worden besteed aan biodiversiteit en bloemrijke grasvelden. • Verkeersveiligheid is een belangrijk item bij de locatiekeuze en het onderhoud van het groen. De visie openbaar groen in andere beleidsvelden Dit groenbeleidsplan schetst het kader waarmee groen kan bijdragen aan andere beleidsvelden en vice versa. De beleidsvelden die van invloed zijn op de openbare ruimte worden hier beschreven. Dongen is opgedeeld in verschillende gebiedstypen, omdat niet elk gebiedstype om eenzelfde soort beleid vraagt. In hoofdstuk 4 zijn per gebiedstype de belangrijkste beleidsvelden uitgewerkt. Per beleidsveld is aangegeven hoe het groen kan bijdragen om dit beleidsveld te versterken. 3.1 Stedenbouwkundig De stedenbouwkundige opzet van een bepaald gebied hangt vaak samen met de periode waarin het woongebied is ontwikkeld.

Hieronder worden de verschillende periodes beschreven. De kern Dongen bestaat uit historische delen van enkele honderden jaren oud en wijken die in verschillende perioden daarna zijn gebouwd. De oudste delen bevinden zich rondom de oude kerk in de Kerkstraat, het centrumgebied en de ontginningslinten zoals de Lage Ham en Eindsestraat. In deze gebieden ontbreekt het vaak aan openbaar groen en is het groen met name in de grote achtertuinen te vinden. In de jaren ’50 tot en met ’70 is Dongen flink uitgebreid. De bomen- en prinsessenbuurt kenmerkt zicht door smalle straatprofielen waarin grote bomen zijn geplant. Dit geeft een mooi groen beeld, maar doordat deze vaak in de trottoir staan heeft dit al voor veel problemen geleid ivm de doorgang en wortelopdruk. Meerdere straten zijn daarom al opnieuw ingericht. De wijken die daarna zijn gebouwd kregen een mix van ruime opgezette groene straten en smalle straten waarbij geen groen aanwezig is, of enkel met bomen in de trottoirs. Vanaf de jaren ‘90 werd het groen meer geconcentreerd in grotere parken en werden de bomen niet meer in het trottoir geplant, maar veelal in groenstroken. ’s Gravenmoer is op een heel andere manier opgebouwd dan Dongen. Ook hier ligt de oorsprong in een oude lintbebouwing langs de Vaartweg en Hoofdstraat. Beide straten vormen mooie lanen met een monumentale bomenstructuur.

Vanaf de jaren ’50 is ’s Gravenmoer uitgebreid met straten waarin nauwelijks openbaar groen aanwezig is. Hier kwam in de jaren ’70 verandering is door de aanleg van de Kerkwijk, die zich kenmerkt door wonen in een bosrijke omgeving. De wijken Lange Veertel en Elzenweide zijn in de jaren ’80 en ’90 gebouwd en hierbij is de groenstructuur opgezet rondom grote waterpartijen. Dongen-Vaart is een kleinere landelijke kern. De Vaartweg in Dongen-Vaart sluit aan bij het bebouwingslint van ‘s Gravenmoer, waarbij ook de turfvaart met karakteristieke bomenrijen domineert. In de jaren ’80 en ’90 is een wijkje gebouwd. Hier is weinig openbaar groen aanwezig, en zijn het de particuliere voortuinen die voor de groene uitstraling zorgen. De laatste woningbouw dateert uit 2010. Hier is meer openbaar groen aanwezig en ook enkele grasveldjes die zorgen voor speelmogelijkheden in de wijk.

14

3 Visie openbaar groen 3.2 Biodiversiteit Onder biodiversiteit verstaan we de verscheidenheid aan levensvormen in een bepaald gebied of ecosysteem. Biodiversiteit is van belang voor het voortbestaan van mens, dier en plant. Voor bijvoorbeeld voedsel, bouwmaterialen en warmte zijn wij voor een groot deel afhankelijk van de natuur. Maar ook voor het bestuiven van planten, het zuiveren van de lucht en het water is de biodiversiteit van levensbelang. Wegvallen van een soort kan verstrekkende gevolgen hebben voor het gehele ecosysteem. Foto 3: Ecologische verbindingszone (EVZ) Eikenprocessierups en de buxusmot Biodiversiteit is de beste bestrijding voor de eikenprocessierups of de buxusmot. Door een goede diversiteit aan dieren en planten ontstaat er een stabiele en veerkrachtige situatie waarin het nauwelijks mogelijk is dat één diersoort de overhand kan nemen en daarmee een plaag of overlast kan veroorzaken. De gemeente Dongen streeft daarom naar het verhogen van de biodiversiteit. Praktisch gezien betekent deze ambitie dat de gemeente Dongen een grotere variatie van inheemse planten en dieren op haar grondgebied wil.

Ecologische Verbindingszone Met de aanleg van de Ecologische Verbindingszone (EVZ) vanaf de Bosweg tot aan ’s Gravenmoer, is een mooie start gemaakt om de biodiversiteit te verhogen. Daarnaast is de voorbereiding gestart om onder de naam Wildertse Arm achter bedrijventerrein De Wildert een ecologische verbindingszone aan te leggen die de bestaande ecologische zone verbindt met Huis te Heide, Boswachterij Dorst en het zuiden van Brabant. In 2020 is een samenwerkingsverband ontstaan tussen het Waterschap, Staatsbosbeheer en diverse gemeenten om de bermen en sloten in het buitengebied op een meer ecologische manier te gaan maaien. Dit is een vorm van het verhogen van de biodiversiteit. Biodiversiteit binnen de bebouwde kom Binnen de bebouwde kom van Dongen liggen goede kansen voor het verhogen van de biodiversiteit. Met name bij de gras- en kruidachtige vegetaties. Dit is ook besproken op de gespreksavond met de gemeenteraad en inwoners, zie bijlage 2. Momenteel liggen op veel plaatsen intensief gemaaide grasoppervlakten met een beperkt aantal grassoorten. Deze zijn op verschillende locaties om te vormen tot zogenaamde bloem- en kruidenrijk grasland. Bloem- en kruidenrijk grasland is de algemene aanduiding voor een vegetatie met een relatief grote verscheidenheid aan grassen en één- en meerjarige kruidachtige planten.

Dit type vegetatie trekt door de aanwezigheid van nectar en stuifmeel en de grote variatie allerlei soorten insecten aan, die op hun beurt weer andere vogel- en diersoorten aantrekken. 3.3 Gezondheid en de openbare ruimte De fysieke omgeving is sterk van invloed op de gezondheid van onze inwoners. Een aantrekkelijke buurt (met parkjes en bankjes) draagt bij aan het ontmoeten van mensen in de buurt en zorgt bovendien voor beweging. In de sportvisie van Dongen staat ook opgenomen dat Dongen een uitnodigende, veilige, beweegvriendelijke openbare ruimte heeft die bijdraagt aan een gezonde leefomgeving voor alle inwoners.

15

3 Visie openbaar groen Ambitie Samen met de andere gemeenten in Midden-Brabant hebben we op het gebied van publieke gezondheid de ambitie om een gezonde, toegankelijke en uitnodigende omgeving te creëren voor jong en oud. We willen de positieve invloeden van de fysieke en sociale leefomgeving op gezondheid optimaal benutten door deze gezondheidseffecten bij de inrichting van de omgeving zwaar mee te laten wegen. Een groene leefomgeving is een omgeving waar mensen zich prettig voelen, die uitnodigt tot beweging en een positieve invloed heeft op de gezondheid. In een groenere omgeving hebben mensen minder klachten en voelen zij zich zowel psychisch als fysiek gezonder. Groen zorgt ook voor minder agressie en betere leerprestaties. We willen de omgeving zo inrichten dat de leefstijl positief beïnvloed wordt en de gezonde keuze de makkelijke keuze wordt.

Sportvisie: Dongen heeft een uitnodigende, veilige, beweegvriendelijke openbare ruimte, die bijdraagt aan een gezonde leefomgeving voor alle inwoners. Positief, hebben een gezond gewicht en sporten en bewegen in een gezonde omgeving. Sportparken hebben in 2039 een open karakter, worden multifunctioneel gebruikt en hebben voldoende capaciteit. In 2039 is er een leisure ring ‘Kern in Beweging’ en ‘Buiten bereikbaar’. Sportaccommodaties en de omringende openbare ruimte sluiten op elkaar aan.

3.4 Sport en recreatie en de openbare ruimte In Dongen zijn goede binnen- en buitensportvoorzieningen. Het aanbod sluit goed aan bij de behoefte. Voorzieningen worden creatief ingezet voor de kern of de wijk en hebben daardoor een goede bezetting. Bewegen in het buitengebied Het buitengebied heeft al veel te bieden op het gebied van bewegen. De ecologische verbindingszone (EVZ) biedt alle ruimte voor ongeorganiseerde sporters. Net als het fietspad aan de Kanaaldijk. Er missen echter verbindingen, die we in de toekomst graag willen realiseren. • Een recreatieve route rondom Dongen, (Leisure Ring). • Een voet-fietsroute door ‘t Blik, • Een wandel-fietsverbinding van de EVZ met de Kanaaldijk. • Een wandel-fietsverbinding aan de oostkant de EVZ, richting de Wildert, naar het fietspad aan het kanaal. Waar mogelijk sluiten we aan bij de bestaande wandel- en fietsroutes. Uit een onderzoek dat de GGD in 2020 heeft uitgevoerd blijkt dat de inwoners van Dongen voldoende tevreden zijn over het groen in de omgeving. De onderstaande tabel geeft de uitkomst van dit onderzoek weer.

16

3 Visie openbaar groen MENINGEN OVER DONGEN 2020 100% 90% 80% 70% 60% 50% 40% 30% 20% 10% 0% GEEFT VOLDOENDE VOOR EIGEN BUURT

VINDT DAT DE BUURT VOLDOENDE GROEN HEEFT

VINDT GROEN IN DE BUURT BELANGRIJK

VINDT DAT DE BUURT AANTREKKELIJK IS OM TE BEWEGEN

VINDT DAT DE BUURT AVOLDOENDE ONTMOETINGSPLEKKEN BUITEN HEEFT

Figuur 1: Meningen van inwoners (Bron: GGD Gezondheidsmonitor Volwassenen en Ouderen 2020)

3.5 Klimaatadaptatie Het klimaat is aan het veranderen en dat leidt tot meer extreme weersomstandigheden. Er vallen vaker en meer heftige buien met veel meer neerslag dan we gewend waren. Deze wisselen weer af met extreem lange droge perioden. De modellen van het KNMI laten zien dat het de komende jaren warmer wordt en dat deze ontwikkeling al ingezet is. Droogte en wateroverlast Onze openbare ruimte en openbaar groen moet bestand zijn tegen deze extreme weersomstandigheden. Het (hemel) watersysteem en de afvalwaterketen moet de neerslag zo goed als mogelijk kunnen verwerken. De grondwatervoorraad moet daarbij voldoende zijn om langdurig droge perioden te kunnen overbruggen zonder dat dit tot grondwateroverlast leidt. Dat gaan we op de volgende manieren doen: • afkoppelen van regenwater: dit zorgt ervoor dat het rioolstelsel minder wordt belast (voorkomen van wateroverlast) en het regenwater kan wegzakken naar het grondwater (bestrijden van droogte); • Wadi’s aanleggen; • Betere afstemming plantsoorten: we passen plantsoorten toe die geschikt zijn voor een specifieke ondergrond of beter bestand zijn tegen lange periode van droogte. Watergeven van beplanting kan hiermee worden voorkomen of beperkt. Hittestress Steeds hogere temperaturen die ook vaak langer aanhouden zorgen voor problemen. Dit heet hittestress. Een aantal plekken in Dongen is gevoelig voor hittestress.

Dit zijn vooral de locaties waar verhoudingsgewijs de meeste verharding of bebouwing aanwezig is ten opzichte van groen. In figuur 2 is goed te zien dat delen van het centrum en Tichelrijt in de problemen komen bij warm weer. Toevoegen van openbaar en particulier groen op deze locaties kan hier een oplossing bieden.  Foto 4: WADI voor regenwateropvang

17

3 Visie openbaar groen  We moeten ervoor zorgen dat er voldoende plekken zijn waar wij tijdens warme perioden verkoeling kunnen vinden. Door water op te vangen in het openbaar groen ontstaat er ook een verdampingsbron voor het groen (bestrijden hittestress). Bomen zijn de airco’s van de straat. Water en groen zijn daarmee de sleutel voor een klimaatbestendige woonomgeving. De komende jaren wordt dan ook zeker ingezet op het planten van bomen en het aanleggen van wadi’s waar dat mogelijk is. Het nemen van klimaatmaatregelen vraagt om een integrale afstemming tussen de verschillende beleidsterreinen binnen de openbare ruimte waaronder het waterbeheer. Een goed voorbeeld van een klimaatmaatregel is het verlagen van het plantsoen voor berging van hemelwater om te veel aan regenwater op te vangen, tijdelijk te bufferen en te infiltreren.

STEDELIJKE HITTE EILAND EFFECT (ºC) Legenda < 0.2 0.2 - 0.4 0.4 - 0.6 0.6 - 0.8 0.8 - 1.0 1.0 - 1.2 1.2 - 1.4 1.4 - 1.6 1.6 - 1.8 1.8 - 2.0 > _ 2.0

Figuur 2: Kaart Stedelijk hitte-eiland effect, Bron: Altas leefomgeving

18

3 Visie openbaar groen 3.6 Sociaal De openbare ruimte is bij uitstek een gebied waar mensen elkaar bewust of onbewust kunnen ontmoeten. Met name het openbaar groen vervult hier een belangrijke rol in. Mensen maken samen een ommetje, laten hun hond uit of houden hun kinderen in de gaten bij een speelvoorziening. Daarmee draagt het bij aan het sociale welzijn van de inwoners. Naast de positieve sociale aspecten kan groen ook negatieve sociale aspecten hebben. Denk bijvoorbeeld aan te hoge beplanting, waardoor sociale controle niet meer mogelijk is. De inrichting van het groen mag nooit zorgen voor een gevoel van onveiligheid.

19

4 Beleid per gebiedstype De visie is samen met de uitkomsten van de raadsinformatieavond in dit hoofdstuk beschreven in beleidsdoelen. Omdat niet elke locatie in Dongen om eenzelfde soort beleid vraagt, is Dongen opgedeeld in verschillende gebiedstypen. De gebiedstypenkaart maakt voor Dongen als geheel en op wijkniveau inzichtelijk wat de belangrijkste groenelementen zijn en hoe deze worden ingericht en beheerd. Op de onderstaande kaart is deze indeling weergegeven. In de volgende paragrafen is per gebiedstype aangegeven wat hiermee bedoeld wordt. Daarbij is beschreven wat het gewenste beeld is, welke knelpunten er eventueel zijn en wat het beleid is om te komen tot een oplossing in de toekomst. Daarnaast is per beleidsveld aangegeven hoe het groen kan bijdragen om dit beleidsveld te versterken.

Zie bijlage 3 voor een grotere gebiedstypen kaart.

20

5 Gebiedstypen en beleid 4.1 Hoofdontsluiting

HOOFDSONTSLUITNG Algemeen

De inrichting van de hoofdontsluitingen bepaalt voor een belangrijk deel de sfeer die bezoekers van Dongen krijgen. Vaak zijn deze wegen voorzien van een enkele of dubbele bomenrij waardoor ze een belangrijk onderdeel uitmaken van de hoofd groenstructuur.

Gewenst beeld

De inrichting is verzorgd en waar mogelijk voorzien van een robuuste boomstructuur.

Beheer en onderhoud

• Onderhoudsniveau is op B-kwaliteit. • Onderhoud wordt hoofdzakelijk uitgevoerd door de gemeente Dongen. • O  penbaar groen langs hoofdontsluitingen leent zich niet voor onderhoud door burgers.

Knelpunt

• G  roenonderhoud wordt soms bemoeilijkt i.v.m. de verkeersveiligheid en de veiligheid van de onderhoudsmedewerkers. • E  cologisch beheer van de bermen brengt soms onveilige situaties met zich mee in verband met het belemmering van het uitzicht door hoge vegetatie.

Toekomst

• B  ij de groeninrichting wordt het aspect verkeersveiligheid ook meegenomen. Hierbij wordt een afweging gemaakt tussen de functionaliteit en de mogelijkheid tot het veilig onderhouden van het groen. • In de onderhoudsbestekken is duidelijk aandacht voor de verkeersveiligheid.

HOOFDONTSLUITING EN BELEIDSVELDEN Stedenbouwkundig

Indelen van ruimtes op aantrekkelijke schaal en maat voor een aangename ruimtelijke beleving zorgt voor een goede oriëntatie en een duidelijke indeling. De hoofdontsluitingen zorgen voor een goede afwikkeling voor het verkeer dat de wijken in en uit gaat. De meeste wijken grenzen aan een hoofdontsluiting.

Biodiversiteit

Lijnvormige structuren van bomen en bermen en andere groene linten bieden ruimte voor bijvoorbeeld vleermuizen, bijen en vlinders en zorgen voor verbinding van grotere groene elementen.

Sport en recreatie

Door het groen langs de hoofdontsluitingen aan te sluiten op het karakter van het omringende landschap wordt de omgeving aantrekkelijker. Aandachtspunt is het creëren van toegangen en routes naar het omliggende landschap vanuit de stad.

Klimaatadaptatie

Een beter microklimaat door stevige groenvoorzieningen. Boomstructuren en grote groengebieden hebben een positieve bijdrage op het voorkomen van hittestress en het bevorderen van een goed stedelijk klimaat.

21

4 Gebiedstypen en beleid 4.2 Fietspaden

FIETSPADEN Algemeen

De fietspaden die hier bedoeld worden, zijn niet gecombineerd met wegen. Soms vormen ze een snelle verbinding tussen twee locaties, maar vaak worden ze gebruikt als recreatieve route.

Gewenst beeld

Een aantrekkelijke inrichting die aansluit bij de directe omgeving. Waar mogelijk met een robuuste boomstructuur en bloemrijke beplantingen en bermen.

Beheer en onderhoud

• O  nderhoudsniveau is afhankelijk van de ligging. Binnen de kernen is het onderhoudsniveau B, daarbuiten vaak op C. • Onderhoud wordt grotendeels uitgevoerd door de gemeente Dongen.

Knelpunt

• D  e begaanbaarheid van de onverharde fietspaden wordt soms belemmerd door opdrukkende boomwortels en hoge overhangende vegetatie. • E  cologisch beheer van de bermen brengt soms onveilige situaties met zich mee in verband met het belemmering van het uitzicht door hoge vegetatie.

Toekomst

• B  ij het aanleggen van nieuwe beplanting wordt rekening gehouden met de ondergrondse groeiruimte om wortelopdruk te voorkomen. • W  aar onvoldoende ondergrondse ruimte is, wordt gewerkt met een technische oplossing, zoals wortelgeleidingsschermen. • In de onderhoudsbestekken is duidelijk aandacht voor de verkeersveiligheid.

FIETSPADEN EN BELEIDSVELDEN Beleidsveld

Toelichting

Stedebouwkundig

De fietspaden zijn vaak gekoppeld aan bestaande belangrijke structuren, zoals het Wilhelminakanaal, de Donge of de Dijkjes.

Biodiversiteit

Lijnvormige structuren van bomen en bermen en andere groene linten bieden ruimte voor bijvoorbeeld vleermuizen, bijen en vlinders en zorgen voor verbinding van grotere groene elementen.

Gezondheid

Aanwezigheid van voldoende fietsroutes van goede kwaliteit in een groene omgeving maakt het laagdrempeliger voor mensen om met de fiets van A naar B te gaan, wat de gezondheid ten goede komt. Ook nodigen goede en groene recreatieve fietspaden uit tot meer bewegen in de buitenlucht.

Sport en recreatie

De aanwezigheid van langzaam verkeersroutes in een groene omgeving bevordert fietsen of wandelen. Aantrekkelijke groene linten zijn uitermate geschikt voor passieve recreatie. Afwisseling van de omgeving verhoogt de kwaliteit van de beleving.

Klimaatadaptatie

Een beter microklimaat ontstaat door de aanwezigheid van stevige groenvoorzieningen. Langs de fietspaden zijn vaak grote boomstructuren en groengebieden aanwezig. Deze hebben een positieve bijdrage op het voorkomen van hittestress en het bevorderen van een goed stedelijk klimaat.

Sociaal

Aantrekkelijke groene routes bevordert het samen maken van een rondje of ommetje.

22

4 Gebiedstypen en beleid 4.3 Centrumgebied

CENTRUMGEBIED Algemeen

Het centrum is een gebied waar meerdere functie bij elkaar komen, zoals wonen winkelen ondernemen en verblijven. Bezoekers kunnen hier op een terrasje zitten voor een hapje en een drankje. De centra zijn aantrekkelijk door een fraaie inrichting en representatieve beplanting. Verder is er voldoende mogelijkheid om even ergens te gaan zitten en een praatje te maken.

Gewenst beeld

De inrichting is netjes en waar mogelijk zijn markante groenplekken aanwezig. Over het algemeen zijn de centra wel steniger door intensief ruimtegebruik.

Beheer en onderhoud

• V  anwege het representatieve karakter van de groenvoorziening is het onderhoudsniveau hoog. • O  nderhoud wordt uitgevoerd door de gemeente Dongen.

Knelpunt

De vervuilingsgraad door zwerfvuil is hoog vanwege vele passanten en bezoekers aan het centrumgebied. Winkelgebieden en parken zijn ’s avonds verlaten waardoor hangjeugd overlast veroorzaakt door vervuiling en vernielingen.

Toekomst

In het centrum wordt het onderhoudsniveau hoog gehouden, zodat de drempel hoger wordt om afval weg te gooien op plaatsen waar dat niet hoort. De openbare ruimte wordt zodanig ingericht dat sociale controle goed mogelijk is. De omgeving aantrekkelijk houden voor ontmoeten en andere gebruiksfuncties, waardoor het minder aantrekkelijk wordt voor hangjeugd om daar te verblijven.

CENTRUMGEBIED EN BELEIDSVELDEN Beleidsveld

Toelichting

Stedebouwkundig

De bebouwingsdichtheid en parkeerdruk is hoog, waardoor er minder ruimte is voor boom- en groenstructuren. Er is relatief veel verharding aanwezig.

Biodiversiteit

Door de beperkte ruimte en cultuurlijk ingerichte gebieden is er weinig ruimte voor biodiversiteit.

Gezondheid

De beperkte groengebieden zijn erg belangrijk voor welzijn en gezondheid van de bewoners en bezoekers.

Sport en recreatie

In het centrum van Dongen is rekening gehouden met ruimte voor het organiseren van recreatieve evenementen zoals de avondvierdaagse en DongenIce. Park Vredeoord kan gebruikt worden voor kleinschalige sportieve activiteiten, maar ook voor wandelen en picknicken.

Klimaatadaptatie

Het weinige groen dat hier aanwezig is heeft een belangrijke functie en moet daarom behouden blijven. Dit groen zorgt in de stenige omgeving voor het verminderen van hittestress en wateroverlast.

Sociaal

Centra zijn vaak ontmoetingsplekken voor jong en oud. Het aanwezige groen heeft hier een belangrijke rol in.

23

4 Gebiedstypen en beleid 4.4 Woongebied

WOONGEBIED Algemeen

Naast de sfeerbepalende functie, bieden groene ruimtes plaats voor ontmoeting, kan er gespeeld worden en voorzien ze in groene korte ommetjes, met of zonder hond. Bij herinrichting is het van belang dat aangesloten wordt bij de identiteit van het woongebied, zodat de verschillen tussen de woongebieden zichtbaar blijven. Bij grootschalige herinrichting, omvorming en vervanging wordt in principe een participatie proces gestart met buurtbewoners om wensen in beeld te brengen en gezamenlijk een inrichtingsplan op te stellen.

Gewenst beeld

Het beeld van het groen in woongebieden verschilt sterk per wijk. Op locaties waar het gemeentelijke groen voldoende omvang heeft, wordt het robuust ingericht, zodat het voor verschillende doeleinden gebruikt kan worden. In wijken die minder bedeeld zijn met groen moet het aanwezige groen behouden blijven en kansen aangegrepen worden om extra groenvoorzieningen aan te leggen. Bij grotere groene eenheden kan makkelijker biodiversiteit worden toegepast. Groenvoorzieningen van beperktere omvang dient vaak als kijkgroen en groene aankleding.

Beheer en onderhoud

Het onderhoudsniveau is gemiddeld (beeldkwaliteit B).

Knelpunt

In sommige wijken bestaat een hoge parkeerdruk, waardoor op grasvelden geparkeerd wordt wat schade oplevert. Soms is dit doordat er te weinig parkeerplaatsen zijn, maar vaak ook doordat ze verder van de woningen gesitueerd zijn en mensen daar niet willen parkeren. Door de soortenkeuze in het verleden en een beperkte ondergrondse ruimte treedt er met name in de oudere wijken overlast door wortelopdruk in trottoirs en andere verhardingen op.

Toekomst

Bij reconstructies en nieuwe wijken wordt rekening gehouden met de beschikbare ruimte en soortkeuze van het groen. Bij wijken met weinig groen worden bij veranderingen extra inspanningen gedaan om groen toe te voegen. Tevens wordt rekening gehouden met de ligging van de parkeervakken, zodat deze beter gebruikt worden.

24

4 Gebiedstypen en beleid

WOONGEBIED EN BELEIDSVELDEN Beleidsveld

Toelichting

Stedebouwkundig

Het al dan niet groene karakter van de woongebieden wordt bepaald door de tijdsperiode waarin deze is gebouwd.

Biodiversiteit

Ontwikkeling van biodiversiteit krijgt steeds meer aandacht. Met name bij delen die worden heringericht, wordt gekeken of biodiversiteit daar toe te passen is. Ook het omvormen van gazons naar meer kruidenrijke grasvelden op plaatsen waar voldoende ruimte is, heeft nadrukkelijk de aandacht.

Gezondheid

Groen is essentieel voor een gezonde woonomgeving; Wetenschappelijk onderzoek heeft aangetoond dat een groene omgeving een positief effect heeft op de mentale en fysieke gezondheid. Groen in de buurt stimuleert buitenspelen en bewegen en helpt daarmee overgewicht en samenhangende ziekten tegen te gaan.

Sport en recreatie

Sporten en bewegen in de openbare ruimte, nemen aan populariteit toe. Hier ligt een kans voor Dongen, om inwoners dichtbij huis te verleiden om meer te bewegen. We sporten al lang niet meer alleen in de sportaccommodaties. Je kunt overal sporten en bewegen. Met het herinrichten van de openbare ruimte is nadrukkelijk ingezet op het creëren van een gezonde leefomgeving die uitnodigt tot bewegen: laagdrempelig en dichtbij. Voor alle leeftijden hebben we passende speelvoorzieningen, zoals speeltuintjes en trapveldjes. We kiezen voor kwaliteit boven kwantiteit. De juiste voorzieningen, voor elke doelgroep, van de wijk en voor de wijk.

Klimaatadaptatie

De gemeente wil stimuleren dat tuinen groen blijven en het oppervlakte versteende tuinen niet verder toeneemt. Bij de inrichting van het openbaar groen wordt rekening gehouden met verlaagde gazons zodat bij hevige regenval het water op de gazons kan overlopen. Veel groen zorgt voor afvangen van fijnstof en een aangenaam microklimaat Door een goede integratie van klimaatadaptieve maatregelen versterken deze elkaar.

Sociaal

Het groen en de speelterreintjes in de woongebieden zijn zo ingericht dat jong en oud elkaar kunnen ontmoeten. Dit bevordert de cohesie van de wijk.

25

4 Gebiedstypen en beleid 4.5 Bedrijventerrein

BEDRIJVENTERREIN Algemeen

Een functionele omgeving met intensief gebruik. In verhouding is weinig groen aanwezig, dat regelmatig onder druk staat door graafwerkzaamheden voor nutsbedrijven en geparkeerde vrachtauto’s. Functionaliteit wordt belangrijker gevonden dan beleving.

Gewenst beeld

Verzorgd met minder intensieve beplanting. Er zijn gebieden met blokbeplanting langs de wegen, maar ook met grasbermen.

Beheer en onderhoud

Het is moeilijk een nette uitstraling van het groen te krijgen, vanwege de vele beschadigingen aan de groenstroken. Ambitieniveau B wordt nagestreefd.

Knelpunt

• V  eel kapotgereden groenstroken door parkerende vrachtwagens; • H  et ingraven van kabels en leidingen in plantstroken geeft veel schade aan de beplanting. • V  eel zwerfafval aanwezig. De hoeveelheid openbaar groen is beperkt, waardoor de kwaliteit onder druk staat. • V  eel bedrijven onderhouden hun buitenruimte slecht, wat een algemeen negatief beeld van de omgeving oplevert.

Toekomst

Op bedrijventerreinen is de hoofdfunctie bedrijvigheid en ondernemen, de aanleg van groen sluit daar niet altijd goed bij aan. Bij de inrichting van een bedrijventerrein wordt gekeken bij de aanleg van groen hoe deze aansluit bij de representativiteit van de bedrijven. Daar waar groen gewenst is, moeten de wegprofielen van voldoende breedte zijn om kapot rijden van het groen te voorkomen.

BEDRIJVENTERREIN EN BELEIDSVELDEN Stedebouwkundig

Binnen Dongen zijn 3 gebieden aangewezen als bedrijventerrein. Als grootste Tichelrijt, daarnaast ook De Wildert en Entrop. Op deze laatste twee is geen openbaar groen aanwezig. Tichelrijt wordt doorsneden door de Donge die als natte ecologische verbinding fungeert. Deze is echter nauwelijks beleefbaar vanaf de openbare weg. Tichelrijt is opgedeeld in 3 gebieden. Het oude gedeelte is krapper opgezet, waardoor hier het openbaar groen minder aanwezig is.

Biodiversiteit

De Donge vormt een bijzonder element als verbindingszone door Tichelrijt, alhoewel deze nauwelijks zichtbaar is. Het overige groen heeft een zeer lage ecologische waarde en is vooral functioneel. Een uitzondering vormt de robuuste groenstrook tussen de Houtstraat en de Duiventorenbaan.

Gezondheid

Over het algemeen is er weinig groen aanwezig op de 3 bedrijventerreinen wat uitnodigt tot een gezonde lunchwandeling. Het fietspad langs het Wilhelminakanaal vormt daarop een uitzondering. Een kans biedt de ontwikkeling van de ecologische verbindingszone De Wildertse Arm.

Klimaatadaptatie

Het infiltreren van zoveel mogelijk regenwater ontlast het riool. Dit is echter vrijwel alleen mogelijk op het nieuwe gedeelte van Tichelrijt. Maatregelen zijn het afkoppelen van dakvlakken en het infiltreren van water in groengebieden. Bij nieuwe ontwikkelingen is wel meer aandacht voor de aanplant van meer groen in de vorm van bomen.

26

4 Gebiedstypen en beleid 4.6 Buitengebied

BUITENGEBIED Algemeen

Dongen heeft een relatief klein buitengebied, dat voornamelijk aan de noord- en oostkant van de gemeente ligt. Het openbaar groen in het buitengebied bestaat voornamelijk uit bermen al of niet voorzien van bomen. Afgezien van de ecologische verbindingszone bezit de gemeente geen bos- of natuurgebieden. Langs de meeste wegen, half verharde paden, fietspaden (dijkjes, EVZ) staan boomstructuren die bestaan uit inheemse soorten zoals eiken, essen en populieren. De bermen en sloten worden zoveel als mogelijk ecologisch gemaaid.

Gewenst beeld

Kruidenrijke bermen met een grotere diversiteit van inheemse boomsoorten met houtsingels.

Beheer en onderhoud

De bermen worden grotendeels ecologisch beheerd. Dit is afgestemd met de meeste omliggende gemeenten en het Waterschap en het onderhoud wordt ook gezamenlijk uitbesteed.

Knelpunt

• S malle bermen langs smalle wegen lenen er zich niet voor om ecologisch beheerd te worden, omdat de randen van de berm ook overreden en stuk gereden worden. • Inwoners maaien zelf de berm voor hun (huis)perceel waardoor het effect van een doorgaande natuurlijke bermen wegvalt. • V  erder vestigen zich soms bepaalde kruidensoorten die vanuit een agrarische bedrijfsvoering niet wenselijk zijn. • D  oor het minder maaien van de bermen en sloten, ontstaan er meer schuilgelegenheden voor ongedierte zoals ratten waardoor de populatie kan toenemen.

Toekomst

• Daar waar de kans zich voordoet om gronden aan te kopen ontstaat de mogelijkheid om de bermen te verbreden en op die manier meer ecologische te gaan beheren. • Door inzet van betere communicatie over de achterliggende gedachte van ecologisch beheer kunnen mensen gemotiveerd worden om niet meer de bermen voor hun woning zelf te maaien. • Er moet een goede afweging worden gemaakt tussen het bevorderen van biodiversiteit en het in de hand houden van ongewenste kruiden en/of plaagdieren. • Er zijn voldoende mogelijkheden om biodiversiteit te bevorderen door overgangszones te maken van nat naar droog, en eventueel het aantal poelen uit te breiden.

BUITENGEBIED EN BELEIDSVELDEN Beleidsveld

Toelichting

Biodiversiteit

Onlangs is ingezet om de bermen en sloten meer ecologisch te maaien, dit is ook voor de toekomst het uitgangspunt. Hierbij wordt ook de ecologische kennis van het waterschap benut. Door het ecologisch bermen- en slootbeheer zal de biodiversiteit groter worden, waardoor natuurlijke vijanden van plaaginsecten een beter leefklimaat krijgen. Dit zorgt voor beter beheersbare plagen van onder andere de eikenprocessierups

Sport en recreatie

Recreanten maken intensief gebruik van fiets / wandelpaden in en rondom Dongen. Het buitengebied is makkelijk toegankelijk vanuit de woongebieden voor een ommetje, rondje met de hond of fietstocht. Onderweg zijn er mogelijkheden om streekproducten te kopen en het buitengebied te beleven.

Klimaatadaptatie

Regelmatig worden de bermen verlaagd, zodat een goede afvoer en opvang van regenwater gewaarborgd blijft. Langs de wegen is vaak voldoende ruimte voor een robuuste boomstructuur. Deze bomen zorgen voor minder hittestress, wateroverlast en droogte.

27

4 Gebiedstypen en beleid 4.7 Begraafplaatsen

BEGRAAFPLAATSEN Algemeen

De gemeente Dongen heeft twee gemeentelijke begraafplaatsen. Eén in Dongen en één in ’s Gravenmoer. Deze begraafplaatsen zijn openbaar toegankelijk tussen zonsopkomst en zonsondergang. Hier kunnen mensen hun dierbaren begraven, een urn plaatsen of de as verstrooien. In Dongen is onlangs een gedeelte ingericht waar men natuurlijker begraven kan worden. In ’s Gravemoer heeft een deel van de begraafplaats ene cultuurhistorische waarde.

Gewenst beeld

De begraafplaatsen zien er cultuurlijk en verzorgd uit. Langs de randen en op het gedeelte waar natuurlijk begraven wordt toegepast, is het beeld meer natuurlijk.

Beheer en onderhoud

Het onderhoud is kleinschalig en intensief. Het wordt in eigen beheer en met inzet van vrijwilligers uitgevoerd.

Knelpunt

• Grafbeplanting wat door nabestaanden is aangebracht, wordt niet altijd door hen onderhouden. • Er ontstaan steeds meer lege plekken tussen de graven doordat er meer graven geruimd worden dan dat er nieuwe graven uitgegeven worden.

Toekomst

• Waar mogelijk worden open stukken in de rij met graven voorzien van beplanting. • Voor de Algemene begraafplaats gelegen aan de Julianalaan zal in de toekomst ook bekeken worden of er behoefte en mogelijkheden zijn om een deel van de uitbreiding in te richten voor natuurlijker begraven.

BELEIDSVELDEN BEGRAAFPLAATSEN Beleidsveld

Toelichting

Biodiversiteit

Er liggen vooral kansen in de randbeplanting rond de begraafplaatsen en in Dongen op het gedeelte waar natuurlijker begraven wordt.

Klimaatadaptatie

Doordat er veel groen aanwezig is heerst er een aantrekkelijk microklimaat.

Sociaal

Het bezoeken van graven van dierbaren kan rust geven en leiden tot ontmoeting met lotgenoten. De aanwezigheid van bankjes tussen het groen bevordert dit. Deelname als vrijwilliger aan de onderhoudsploeg geeft sociale binding.

28

4 Gebiedstypen en beleid 4.8 Natuurlijke grondgebieden

NATUURLIJKE GROENGEBIEDEN Algemeen

In en rond Dongen en ’s Gravenmoer liggen een aantal groengebieden die op een natuurlijke wijze worden onderhouden. Sommige zijn al van oudsher aanwezig, zoals de Bergen en het Trimbos, andere zijn later aangelegd, zoals de ecologische verbindingszone. De grootte en inrichting kan sterk variëren. Deze gebieden zijn bij uitstek geschikt om te recreëren of voor individueel sporten.

Gewenst beeld

Met uitzondering van de EVZ zijn dit zeer boomrijke gebieden. Het beeld is wisselend per gebied. Zo is de EVZ ontwikkeld als natte natuur, maar de Bergen is ontstaan als droge zandverstuiving met bos. Deze verschillende karakteristieke gebieden houden we in stand.

Beheer en onderhoud

De gebieden worden op natuurlijke wijze onderhouden door de eigen dienst in samenwerking met het Waterschap. Ook de Diamant-groep heeft hier een taak in. Het stuifzandgedeelte vraagt specifiek onderhoud voor de instandhouding ervan.

Knelpunt

De EVZ is een aantrekkelijk gebied. Inwoners laten er hun hond uit. Ondanks dat honden er niet los mogen lopen gebeurt dit toch. Dit verstoort de fauna.

Toekomst

Meer voorlichting over de schade die loslopende honden kunnen veroorzaken en intensieve handhaving zou oplossing kunnen bieden.

NATUURLIJKE GROENGEBIEDEN EN BELEIDSVELDEN Beleidsveld

Toelichting

Stedenbouwkundig

De groengebieden die binnen of tegen de bebouwde kom liggen zorgen voor robuust groen in de woonwijken. Zeker in wijken waar minder groen in de woonstraten ligt, is dit een welkome aanvulling. Het zijn meestal pareltjes in de woonomgeving die zeer gewaardeerd worden.

Biodiversiteit

Dit zijn bij uitstek de gebieden waar natuurontwikkeling kan plaatsvinden. Voor de EVZ is het ontwikkelen en verbinden van natuurgebieden juist het doel. De inrichting is gericht op het aantrekken en laten vestigen van bepaalde doelsoorten, zoals de kamsalamander en het oranjetipje.

Gezondheid

De natuurlijke groengebieden bevorderen de mentale en fysieke gezondheid.

Sport en recreatie

Het betreft gebieden met een redelijke omvang die bij uitstek geschikt zijn om te wandelen, spelen, fietsen en sporten. Voorbeelden zijn omgeving De bergen, De kanovijver, Trimbos en Beljaart Buiten.

Klimaatadaptatie

Deze gebieden zijn groene longen in het dorp. Boomrijke omgevingen geschikt voor afkoeling en opvang van regenwater.

Sociaal

Groene gebieden vormen een mooie plek om elkaar te ontmoeten.

29

4 Gebiedstypen en beleid 4.9 Cultuurrijke grondgebieden

CULTUURLIJKE GROENGEBIEDEN Algemeen

Binnen de woonwijken liggen een aantal grotere groengebieden, zoals Park Vredeoord, Hazendonk, Groene Long Beljaart, Aakpark en Kerkebos die extra kwaliteit toevoegen aan de leefomgeving. Hier kunnen inwoners recreëren en sporten en kinderen spelen. Doordat deze groengebieden binnen de woonwijken liggen, zijn ze makkelijk en snel te bereiken.

Gewenst beeld

Groene, rustige, bomenrijke omgeving, dooraderd met wandelpaden.

Beheer en onderhoud

Het beheer en onderhoud wordt gedaan door de buitendienst en Diamant Groep. Het onderhoudsniveau sluit aan bij het onderhoudsniveau van de omgeving.

Knelpunt

Doordat de gebieden wat meer uit het zicht liggen, is er minder sociale controle.

Toekomst

Het inrichten van beweegtuinen en openbare fitnessmogelijkheden biedt kansen voor mensen om gezonder te leven. Gezien het belang van deze grotere groene gebieden en een stedelijke omgeving, moet ervoor gewaakt worden dat ze worden gezien als een mogelijke woningbouwlocatie.

CULTUURLIJKE GROENGEBIEDEN EN BELEIDSVELDEN Beleidsveld

Toelichting

Stedebouwkundig

De groengebieden die binnen of tegen de bebouwde kom liggen zorgen voor robuust groen in de woonwijken. Zeker in wijken waar minder groen in de woonstraten ligt, is dit een welkome aanvulling.

Biodiversiteit/Ecologie

Het betreft vaak gebieden met een cultuurlijke en traditionele inrichting. Soms zelfs met cultuurhistorische waarde, zoals park Vredeoord. Biodiversiteit moet dan vooral gezocht worden in diversiteit aan planten en boomsoorten. Dergelijke locaties zijn vaak erg aantrekkelijk voor vogels.

Gezondheid

Een groene omgeving is goed voor de gezondheid en het welzijn van de mensen. Daarnaast bevordert het beweging, zoals wandelen of fietsen. Door de grote hoeveelheid groen heerst er vaak een aangenaam microklimaat.

Sport en recreatie

Inwoners kunnen hier wandelen, fietsen en sporten etc openbare fitness toestellen en beweegtuinen. Vooral het omvangrijkere wijkgroen kan gebruikt worden voor spelen, wandelen, joggen en dergelijke. Voorbeelden zijn Park Vredeoord, de groene long in De Beljaart, Kerkebos en Jagersveld.

Klimaatadaptatie

Deze gebieden zijn groene longen in het dorp. Boomrijke omgeving geschikt voor afkoeling en opvang van regenwater.

Sociaal

Groene locaties bieden veelal ruimte voor bepaalde activiteiten met een sociaal karakter zoals Zomerspelen, avondvierdaagse, etc. Voor de dagelijkse sociale contacten zijn er voldoende bankjes aanwezig.

30

5 Ongewenst groen 5.1 Invasieve exoten Zogenaamde invasieve exoten, zijn planten (of dieren) die van oorsprong niet in Nederland thuishoren, maar hier wel terecht zijn gekomen. Ze brengen schade toe aan de biodiversiteit en ecosystemen. Ze hebben ook nadelige gevolgen voor de menselijke gezondheid, veiligheid of de economie. Japanse Duizend Knoop De gemeente Dongen gebruikt het Landelijk protocol omgaan met Aziatische duizendknopen. Dit protocol biedt handvatten om verspreiding van Aziatische duizendknopen tegen te gaan, te beheersen en te verwijderen. Voor de bestrijding wordt een plan opgesteld, op basis van een inventarisatie van groeiplaatsen. Het uitgangspunt is om geen chemische bestrijding toe te passen. Enkel wanneer de volgende criteria aan de orde zijn, zal de Japanse Duizendknoop met chemische middelen bestreden mogen worden. De exoot moet dan op waterkeringen staan, gelegen langs gras-of bouwlanden, en alleen in die gevallen waar direct gevaar dreigt (volksgezondheid, stabiliteit van de kering). Chemische bestrijding is mogelijk met gewasbeschermingsmiddelen op basis van glyfosaat. In watergangen is het niet toegestaan, enkel op de oevers. Reuzenberenklauw Ook voor de Reuzenberenklauw wordt een plan van aanpak opgesteld om deze te bestrijden.

De reuzenberenklauw is, net zoals meer exotische soorten, geïntroduceerd in Europa als tuinplant vanwege zijn grote bloemschermen. Geheel ongevaarlijk is deze exoot niet. Het sap van de plant kan tot lelijke brandwonden leiden en wanneer het sap in aanraking met de ogen komt, kan dit zelfs tot blindheid leiden. Doordat de reuzenberenklauw is geplaatst op de exotenverordening, moet deze plant op nieuwe plaatsen geëlimineerd worden. Dit wordt lokaal vaak gedaan door het uitsteken van de wortels, waarna de restanten worden afgevoerd. Jakobskruiskruid Jakobskruiskruid is een plantensoort die giftige stoffen bevat die dodelijk kunnen zijn voor varkens, koeien, paarden, schapen en geiten. De giftige stoffen brengen onherstelbare schade toe aan de dieren. De plant komt voor op droge tot matig droge gronden die in gebruik zijn als permanente weiden of vrij intensief begraasde terreinen. Wanneer de planten in de wei staan worden ze niet gegeten door dieren, maar als het in hooi verwerkt wordt, herkennen ze het niet meer als Jakobskruiskruid en daardoor eten ze het dan wel op. Het ecologisch beheer van de bermen leidt tot vegetaties met meer soorten en/of structuur. Het beheer bestaat uit extensief maaien en afvoeren. De grond wordt hierdoor minder rijk aan voedingstoffen. Jakobskruiskruid kan daardoor ook in de bermen gaan groeien.

Het maaisel van de bermen waar Jacobskruiskruid voor kan komen wordt niet tot hooi verwerkt, maar naar de compostering gebracht onder het motto ‘verstandig omgaan met Jacobskruiskruid’. Ambrosia De ambrosiaplant produceert tijdens de bloei veel pollen die een allergische reactie kunnen veroorzaken. Ambrosia is ook al in Nederland aanwezig, waardoor het hooikoortsseizoen één tot twee maanden langer kan worden. De plant is nog niet gezien in Dongen, maar wanneer deze wordt aangetroffen is de meest effectieve bestrijdingsmethode het handmatig verwijderen van de planten inclusief de wortel. Het is belangrijk om dit te doen voordat de planten bloeien, zodat er geen pollen vrijkomen en de plant geen zaad kan vormen. De bloeitijd van Ambrosia begint in Nederland rond eind augustus. Aanpak invasieve exoten De gemeente Dongen volgt in deze ook de landelijk richtlijnen. Bij invasieve exoten is inzet van bestrijdingsmiddelen toegestaan, waar een andere behandeling nauwelijks tot geen effect heeft. Belangrijk is om verspreiding te voorkomen. Vooral bij grondwerkzaamheden wordt voorkomen dat verplaatsing plaatsvindt.

31

5 Ongewenst groen 5.2 Wortelonkruiden Wortelonkruiden zoals (kweek)grassen, hop en haagwinde zijn moeilijk te bestrijden. Door zoveel mogelijk schone grond te gebruiken bij nieuwe aanleg en grondverwisseling bij bestaande plantvakken wordt dit onkruid (op een niet-chemische manier) bestreden. 5.3 Onkruid op verharding Groenbeheer is verantwoordelijk voor het onkruid op verharding. De bestrijding van onkruid op verharding wordt uitgevoerd door een externe partij. De groei van onkruid in de verharding is het resultaat van meerdere factoren. Twee beïnvloedbare factoren worden hier benoemd.

Foto 6: Plantsoen overwoekerd door wortelonkruiden

Onkruidvrij ontwerpen Bij nieuwe aanleg of reconstructies openbare ruimte is een goede afstemming tussen groenbeheer en weg- en rioolbeheer noodzakelijk. Overbodige verharding waar niet op gelopen of gereden wordt, moet vermeden worden, omdat dit de locaties zijn waar onkruid makkelijk groeit. Ook is het noodzakelijk zo weinig mogelijk obstakels aan te brengen in de verharding. Dit is namelijk een van de grootste bronnen van onkruidgroei. Omdat het delen zijn waar niet gelopen wordt en het onkruid is er lastig te verwijderen. Bij nieuwe ontwerpen worden zo weinig mogelijk obstakels geplaatst. Daar waar obstakels noodzakelijk zijn, worden de voegen afgedicht om onkruidgroei te voorkomen. Een goed ontwerp bespaart daarom veel beheerkosten en blijft daarom de komende jaren een punt van aandacht. Inzet veegwagen De gemeente Dongen heeft een eigen veegwagen. Door deze optimaal in te zetten, wordt de onkruidgroei in de goten beperkt. Het regelmatig vegen van de goten voorkomt ook dat er een voedingsbodem van ingewaaid zand ontstaat. Hierdoor zijn er minder kiemen groeimogelijkheden voor ongewenste vegetatie aanwezig.

Foto 5: Onkruid bij obstakel

32

6 Participatie en communicatie 6.1 Inwonerparticipatie Inwoners kennen hun straat het beste en ze weten waar de verbeterpunten zitten. Ze betrekken bij een ontwerp voor een herinrichting komt het ontwerp vaak ten goede. Maar er zijn nog meer -sociale- redenen om bewoners actief bij inrichtingsprojecten te betrekken: het is een kans om het gesprek in en met de buurt aan te wakkeren. Hierdoor kun je zorgen voor eigenaarschap, meer sociale contacten in de buurt. Het bevordert de samenhang en de betrokkenheid met de directe leefomgeving. Ook in Dongen kennen we succesvolle initiatieven: • Plaatsing en onderhoud van bloembakken op het Europaplein • Tiny forest • Bloembermen Biezen • Bloemenweide ’t Bieslant • Pluktuin West 2 • Aanleg plantsoen Meester Janssenweg • Aanleg geveltuintjes Visie Openbare ruimte: • Aanleg permacultuur in de Beljaart Het beheer vindt plaats door een Deze initiatieven komen vanuit de burgers en worden eigen dienst die het visitekaartje door de gemeente of gezamenlijk uitgevoerd. Hierin en aanspreekpunt is. heeft de wijk- of dorpsraad en de natuurvereniging Ken en Geniet vaak een rol. 6.2 Externe communicatie Inwoners van de gemeente Dongen hechten over het algemeen aan traditioneel onderhoud en een nette uitstraling. Communicatie is belangrijk om draagvlak te krijgen voor een veranderend groenbeleid en -beheer.

Biodiversiteit, kruidenrijke grasvelden, de manier van gazononderhoud en maatregelen voor de opvang van water zijn onderwerpen die uitleg vragen. Zonder een goede toelichting is onbegrip en weerstand te verwachten. Vaak wordt gedacht dat minder maaien ingevoerd wordt uit oogpunt van bezuinigingen of dat het achterstallig onderhoud betreft. Dit is zeker niet het geval. Het is belangrijk uit te leggen waarom we kiezen voor een andere vorm van beheer en onderhoud. Een ander maaibeleid wordt beter geaccepteerd als de aanwonenden weten dat dit goed is voor bijen en vlinders. Of dat een ruig hoekje achter in een plantsoen een ideale leefomgeving voor een egel kan zijn. Deze informatie moet gedurende het hele jaar worden verteld. Hiervoor zet de gemeente haar vaste kanalen in. Maar ook via inwonersbrieven of tijdens informatieavonden bij de presentatie van nieuwe plannen is toelichting belangrijk. Een voorbeeld hiervan is de nieuwe uitbreidingswijk Noorderbunder. Deze wordt groener, biodiverser en natuurinclusiever dan de wijken die we in Dongen kennen. Tijdens de ontwikkeling van het stedenbouwkundig plan is dat al gecommuniceerd met de klankbordgroep, waardoor het draagvlak hiervoor aanwezig is. Ook met toekomstige inwoners wordt dit te zijner tijd uitdrukkelijk gedeeld.

6.3 Interne communicatie Ook binnen de organisatie is communicatie over veranderend en natuurlijker beheer belangrijk. Dat begint bij de collega’s die de ruimtelijke plannen ontwikkelen tot aan de collega’s die buiten het onderhoud uitvoeren. Ook hier is draagvlak voor nieuwe en andere inrichting essentieel voor het slagen ervan. Hier ligt een belangrijke taak voor degenen die vakinhoudelijk met groenbeleid en -beheer bezig zijn. Daarbij zijn onze buitendienstmedewerkers vaak het eerste aanspreekpunt voor inwoners. Om als ambassadeur te kunnen fungeren voor een natuurlijker beheer, is het belangrijk dat zij zelf dat principe omarmen en daar helemaal achter kunnen staan. Ze worden dan ook intensief meegenomen in de nieuwe ontwikkelingen.