2022-017231 Programmabegroting 2023-2026

2

Aan onze gemeenteraad Niet sparen, maar helpen Net als dit jaar, wordt ook volgend jaar voor iedereen een complex jaar. Er is veel aan de hand in de wereld om ons heen. De prioriteit voor 2023 ligt niet bij het verder versterken van het financieel huishoudboekje van de gemeente Dongen, maar bij het vitaal houden van onze lokale samenleving. Dat brengt ons bij de kerngedachte van deze begroting: We willen niet sparen, maar helpen. Steunfonds In deze begroting scheppen we de financiële ruimte om in 2023 snel, flexibel, daadkrachtig en met maatwerk hulp te kunnen bieden aan onze lokale samenleving. Daarvoor hebben we incidenteel een extra budget van € 500.000 opgenomen. Daarnaast worden nog dit jaar de resterende coronamiddelen van € 250.000 gestort in een bestemmingsreserve steunfonds. Hiermee wordt de financiële basis gelegd voor een steunpakket waarvan de inhoud de komende maanden in samenspraak met uw raad gestalte zal krijgen. Deze tijd is ook nodig om een goede analyse te kunnen maken van de effecten van de rijksmaatregelen zoals die recent door het kabinet zijn aangekondigd in de miljoenennota voor 2023. Met dit extra budget kunnen we bestaande regelingen versterken waar nodig en flexibel inspelen op situaties waar ondersteuning nodig of noodzakelijk is. We nodigen de gemeenteraad uit om mee te denken over de concrete invulling van het steunpakket.

We gaan daarnaast de komende tijd in overleg met onze samenleving en maatschappelijke en sociale partners. Daarmee willen we een scherp zicht krijgen op de mogelijkheden voor een effectieve aanpak, gericht op doelgroepen, met maatschappelijk draagvlak en goed uitvoerbaar voor de gemeentelijke organisatie. Zo nodig kunnen er nog dit jaar aanvullende maatregelen worden getroffen. Eind dit jaar willen we het steunpakket voor 2023 gereed hebben, zodat kan worden begonnen met de uitvoering. Tegen de zomer van 2023 wordt bezien of er een aanvullend steunpakket nodig en mogelijk is. In de eerste bestuursrapportage van 2023 zal uw raad daarvoor dan een voorstel ontvangen. Moeilijke en onzekere tijden Het zijn moeilijke en onzekere tijden – internationaal, nationaal, regionaal, lokaal. De oorlog in Europa en de vele gevolgen daarvan raken ons allemaal. We hebben te maken met een aaneenschakeling van crisissen. Koopkracht, wonen, arbeidsmarkt, vrijheid, vluchtelingen, energie, klimaat, stikstof, corona, inflatie, de prijzen van ons dagelijks levensonderhoud – steeds meer mensen maken zich steeds grotere zorgen. Hoe moet het nu verder met het betalen van rekeningen? Ontwikkelingen volgen elkaar snel op. Wat staat ons te wachten in 2023? Wat brengt de toekomst? Dicht bij elkaar In moeilijke en onzekere tijden is het extra belangrijk om er voor elkaar te zijn. Naar elkaar te luisteren.

Elkaar te helpen. Als gemeenteraad en college van de gemeente Dongen is het van groot belang dat we zeker nu ook in goede verbinding staan met onze inwoners, verenigingen, ondernemers en partners. Daar waar mogelijk ondersteunen we elkaar. Met raad en daad en met de afstemming die past bij lokaal maatwerk. We denken mee om de best mogelijke oplossingen te vinden. In deze bijzondere tijden hebben we elkaars hulp, kennis, inzet en aandacht nog meer dan anders nodig. Realistisch Behalve de uitdagingen, zien we ook kansen. Vindingrijk zijn zit in ons Dongens DNA. Proactief en met daadkracht gaan we 2023 in. Daarbij moeten we ook realistisch zijn. Als gemeente hebben we niet de sleutel in handen voor het oplossen van het grootste deel van de crisissenproblematiek. Dat gebeurt nationaal of zelfs internationaal. Het kabinet neemt voor 2023 extra maatregelen om mensen met lage en middeninkomens zoveel mogelijk te steunen. De energierekening wordt verlaagd, het minimumloon wordt verhoogd, huurtoeslag en zorgtoeslag gaan omhoog. Flexibel en veerkrachtig Voor onszelf zien we een duidelijke rol weggelegd in ’s Gravenmoer, Dongen en Klein-Dongen-Vaart. Bij onze inwoners, verenigingen, ondernemers en maatschappelijke partners die in de problemen zijn

of dreigen te komen, halen we specifieke vragen en behoeften op. Financieel, sociaal en economisch. We doen wat we kunnen om te helpen. We blijven dicht bij elkaar. Omstandigheden veranderen snel en dus ook vragen en behoeften. Daar moeten we als gemeentebestuur – raad en college – in samenwerking met de gemeentelijke organisatie en in samenspraak met onze lokale en regionale partners, flexibel en veerkrachtig op kunnen reageren. Financiële positie In de vorige bestuursperiode is stevig ingezet op het versterken van de financiële positie van de gemeente Dongen. De begroting is met een omvangrijk ombuigingspakket op orde gebracht en er is een harde bovengrens afgesproken voor de gemeentelijke schulden. Solide en robuust In de voorliggende begroting blijven we werken aan de robuustheid van de begroting. Op een aantal punten zijn we behoedzaam in onze veronderstellingen. In onzekere tijden is het goed om een aantal slagen om de arm te houden. De effecten van alle crisissen zijn vanzelfsprekend niet te voorspellen en kunnen grote impact hebben. Tegelijkertijd is de financiële positie van de gemeente op dit moment solide en robuust. We zijn hierdoor beter in staan om eventuele tegenvallers op te vangen. Dat biedt kansen voor aanpassing van voorgenomen beleid.

Solvabiliteit Anders dan in het coalitieakkoord is opgenomen, zien we voor 2023 af van de jaarlijkse toevoeging van € 500.000 aan de algemene reserves om de solvabiliteit verder te versterken. Dat stellen we uit met een jaar. Dit bedrag besteden we in 2023 liever en beter aan onze inwoners, ondernemers en verenigingen om hen op financieel en sociaal vlak te ondersteunen. Versterken Met dit extra budget kunnen we bestaande regelingen versterken waar nodig en flexibel inspelen op situaties waar ondersteuning nodig of noodzakelijk is. Hierbij denken we aan koopkracht, energiearmoede, het versterken van participatie in de samenleving, bijvoorbeeld op het gebied van sport en cultuur. Maar ook aan het (financieel) ondersteunen van ondernemers en verenigingen die worden getroffen. De regelingen worden eenvoudig, toegankelijk en doeltreffend. Hoofdlijnen en accenten Deze begroting heeft een aantal thema’s en ontwikkelingen die een extra belangrijk aandachtspunt vormen. De toelichting volgt op andere plaatsen in deze begroting, maar onderstaand een opsomming van de belangrijkste hoofdlijnen en accenten voor 2023: -

Woonlasten: We zetten maximaal in op beheersing van de woonlasten We houden de afvalstoffen- en rioolheffing gelijk aan 2022 Armoede: herziening beleid, rekening houden met verhoging minimumloon met 10% Wonen: Flexwoningen voor diverse doelgroepen, we zetten in op versnelling en verruiming van woningbouw, schop in Noorderbunder, ontwikkeling Waspikse weg Duurzaamheid: Doorontwikkeling van energieloket, ontwikkelplannen voor wijken Extra formatie schuldhulpverlening Extra formatie jeugdzorg Extra aandacht voor meedoen sport / bewegen

Samenspel Voor onze inwoners is er maar één gemeente Dongen. In 2023 is het extra belangrijk dat we als gemeenteraad, college en gemeentelijke organisatie komen tot een goed samenspel, waarbij ieder zijn verantwoordelijkheid kent en neemt. Zodat we er kunnen zijn voor diegenen die ons nodig hebben. Opdracht We geven onszelf de opdracht om in deze bestuursperiode lokale, regionale en nationale voorzieningen dichter bij onze doelgroepen te brengen. Door een beter contact, komt een beter inzicht, meer begrip, worden drempels lagers en kunnen we meer voor elkaar betekenen. Zichtbaarheid, toegankelijkheid, transparantie, bereikbaarheid, vertrouwen In 2023 wordt het college van burgemeester en wethouders zichtbaarder in de Dongense samenleving. Iedere wethouder is het aanspreekpunt voor een kern of enkele wijken. We staan dicht bij onze inwoners en kunnen met elkaar het goede gesprek voeren.

5

Nieuwe politiek staat voor een open, toegankelijke en transparante stijl van besturen, waarbij inwoners die dat willen een inbreng kunnen leveren en waarbij hun argumenten worden meegewogen. Luisteren en weten wat er leeft, zichtbaar en aanspreekbaar zijn, dat is nodig voor het herstel van vertrouwen in de politiek. Aan dat herstel willen we op lokaal niveau een bijdrage leveren. Daarvoor draagt zowel het gemeentebestuur als ook de gemeentelijke organisatie een verantwoordelijkheid. Ook in de regio worden we in 2023 zichtbaarder. Juist nu kan samenwerking, het bundelen van kennis en krachten, als ook het delen van opgedane ervaringen, extra voordelen opleveren. Hier staan we voor Wij willen een gemeente zijn die er echt staat en die een veilig vangnet kan bieden voor inwoners die dat om welke reden dan ook nodig hebben. We kijken in 2023 met een extra scherp oog naar elkaar, we proberen noodsignalen zo snel mogelijk op te vangen. We vragen onze inwoners om dat ook te doen en mee te helpen signaleren in de eigen wijk. Goed voor elkaar, goed met elkaar. We zijn waakzaam als het gaat om huishoudens die leven rond de armoedegrens. Als samenleving proberen we te voorkomen dat mensen zich eenzaam voelen. Nog dit jaar sluiten we aan bij het actieprogramma één tegen eenzaamheid.

We doen wat we kunnen om te voorkomen dat (schoolgaande) jongeren door gevolgen van corona of andere moeilijke omstandigheden in deze bijzondere tijd onder druk komen te staan. Bestuurlijke opgaven We gaan in 2023 aan de slag met de opgaven en ambities zoals die zijn benoemd in het coalitieakkoord op hoofdlijnen 2022-2026, Versterken & Vernieuwen. We houden vast aan een financieel solide beleid, we werken hard aan nieuwe politiek en we voeren regie op de woningopgave. Dat zijn drie thema’s met hoge prioriteit. Belangrijke opgaven zijn er ook op het gebied van leven, omgeving, duurzaamheid, afval, zorg, onderwijs, economie, armoede, veiligheid en communicatie. Dorpsteam Komend jaar krijgt het dorpsteam meer vorm. Met het dorpsteam brengen we onze inwoners met zorgvragen en onze ketenpartners dicht bij elkaar. Dit met als doel om waar mogelijk gebruik te maken van de sociale basisstructuur (eigen kracht en sociale netwerk). We zetten hierbij in op preventie en op een ontwikkeling van zwaardere, individuele voorzieningen naar lichtere algemene voorzieningen. Waar dit sociale vangnet onvoldoende is, bieden we een goede toegang tot geïndiceerde zorg in de vorm van maatwerkvoorzieningen. Mantelzorg In deze complexe tijden is het werk van mantelzorgers extra belangrijk.

In deze begroting is (ter uitvoering van de in 2021 door de gemeenteraad aangenomen motie) een structurele verhoging opgenomen van het mantelzorgcompliment: van € 30 naar € 100. Armoede/schuldhulpverlening Als gevolg van de verschillende crisissen, dreigt een groeiend aantal inwoners in financiële problemen te komen. We helpen met herijking van armoederegels. Hulp kan bestaan uit verhoging van de energietoeslag voor de daarvoor in aanmerking komende groep inwoners, groente- en fruitpakketten voor ouderen en kledingcheques voor kinderen tot 18 jaar uit de doelgroep. Eind 2022 verwachten we de rapportage van een actueel onderzoek naar armoede. Na overleg met adviesraden, partners en inwoners, doen we een voorstel aan uw raad voor structureel nieuw armoedebeleid. Participatie We kijken kritisch naar ons participatiebeleid en analyseren wat we meer kunnen en willen doen op het gebied van participatiebevordering. Wonen We maken ons sterk om een betekenisvolle bijdrage leveren aan de oplossing van het woningtekort. We zetten in op versnelling en verruiming van de woningbouw. Komend jaar steken we de schop in de grond en beginnen we met de bouw van de nieuwe wijk Noorderbunder aan de Noorderlaan. Vanuit een regierol voor de gemeente, met ruimte voor partners, gaan we de ontwikkeling van de locatie Waspikse weg versnellen.

Komend jaar willen we een (nog te bepalen) aantal flexwoningen realiseren. Deze zijn bestemd voor lokale doelgroepen (zoals jongeren), arbeidsmigranten en

6

statushouders. De bereikbaarheid van koopwoningen voor starters willen we verbeteren door het continueren van de startersregeling en de koppeling daarvan aan de ontwikkeling van de nationale hypotheek garantie. Omgevingswet Op 1 januari 2023 treedt naar verwachting de Omgevingswet in werking. De omgevingsvisie zoals die in de afgelopen periode in dialoog met inwoners en in nauw samenspel met uw raad is opgesteld, zal begin 2023 aan uw gemeenteraad worden voorgelegd. Vervolgens zullen we met elkaar de instrumenten die de Omgevingswet biedt in lijn met de bedoelingen van de wet in praktijk gaan brengen en ervaring opdoen. Tevens wordt gewerkt aan een nieuwe woonzorgvisie, die in 2023 kan worden behandeld. Economie We vinden het belangrijk dat in 2023 een nieuwe economische visie wordt opgesteld. In dat verband gaan we bezien op welke wijze we het vestigingsklimaat voor ondernemers en de lokale werkgelegenheid kunnen versterken. Daarbij zal onderzocht worden of met greendeals bijgedragen kan worden aan verduurzaming van de bedrijventerreinen. Sport en bewegen De coronacrisis heeft het belang van sporten en bewegen voor de fysieke en geestelijke gezondheid nog eens benadrukt. We zetten in op de bewegingszones die in de sportvisie zijn voorzien. In communicatieve zin promoten we sport en bewegen.

Veiligheid In deze begroting is een structurele uitbreiding van de boa-capaciteit met 1 fte opgenomen. Als gemeente gaan we mee in nieuwe ontwikkelingen en ondersteunen we initiatieven om criminaliteit te bestrijden, in samenwerking met de regio en veiligheidspartners. De aanpak van ondermijning heeft prioriteit. Het zogenoemde bibob-beleid (bevordering integriteitsbeoordelingen door het openbaar bestuur) wordt geactualiseerd waarmee we over goede instrumenten beschikken om ondermijning tegen te gaan. Duurzaamheid De energiecrisis heeft ons allen er eens temeer van doordrongen dat de afhankelijkheid van gas moet worden afgebouwd. Op het vlak van de energietransitie wordt gewerkt aan grotere projecten voor de nabije toekomst, zoals: wijkplannen, zonneveld De Wildert en deelname aan het Publiek Ontwikkelbedrijf in het kader van de REKS (Regionale Energie- en Klimaatstrategie). Door middel van een doorontwikkeling van het energieloket willen we onze inwoners ondersteunen met informatie en mogelijkheden die men zelf kan toepassen bij de verduurzaming van hun woning. We bezien waar we als gemeente kunnen ondersteunen, in het geval van aanpassingen bij monumenten. Transitievisie Warmte Voor de hele gemeente gaan we in fases wijkuitvoeringsplannen opstellen. Dit is een verdiepingsslag op de Transitievisie Warmte.

Gemeentelijke gebouwen In het takendebat is een opdracht voor het verduurzamen van de gemeentelijke gebouwen opgenomen. Hierop vooruitlopend is een subsidieaanvraag gedaan voor het gemeentehuis wegens noodzaak van vervanging van de klimaatinstallatie. Verenigingshal We steunen de komst van een verenigingshal met het opnemen in deze begroting van een structurele bijdrage in de exploitatie. Onderwijs We geven verder uitvoering aan de nieuwbouwplannen voor de onderwijshuisvesting. De prijsontwikkeling op de bouwmarkt wordt op de voet gevolgd. Uw raad wordt stapsgewijs meegenomen in de vorderingen en ontwikkelingen. We voeren hiertoe structureel overleg met het onderwijsveld in Dongen. Communicatie Betrouwbare en duidelijke informatie is belangrijk voor onze samenleving. In 2023 blijft het doel van communicatie bij de gemeente Dongen: onze inwoners, verenigingen, ondernemers, partners zo snel

7

en duidelijk mogelijk voorzien van betrouwbare informatie. Hiervoor leveren we maatwerk (online en offline). Strategische communicatie kan in belangrijke mate bijdragen aan vitaal beleid, verbinding, regie en rust in de samenleving. Gemeentelijke organisatie We willen en moeten kunnen beschikken over een slagvaardige, goed toegeruste gemeentelijke organisatie. De bezetting van de gemeentelijke organisatie wordt in lijn gebracht met het takenpakket dat nu en in de komende jaren moet worden uitgevoerd. De positie van de gemeente op de arbeidsmarkt willen we versterken. Datagedreven werken krijgt een structurele plaats in de organisatie. We willen data slimmer en intensiever gebruiken ten dienste van onze inwoners. Een deel van het budget voor datagedreven werken is structureel voor het dashboard sociaal domein. Financieel meerjarenperspectief De begroting ligt er financieel solide bij. Voor het jaar 2023 presenteren we een sluitende begroting. In de jaren erna is sprake van begrotingsoverschotten. Bij het opstellen van de begroting 2024 beoordelen we de actuele financiële situatie en komen we met voorstellen voor invulling van deze middelen. Voor het jaar 2026 is sprake van een belangrijke verandering. De bijdrage van het rijk uit het Gemeentefonds neemt dan fors af. Hoewel VNG, provincies en het rijk hierover in gesprek zijn, is er nog geen zicht op een oplossing.

Gemeentelijke heffingen In deze voor velen van onze inwoners lastige tijden waarin de koopkracht onder grote druk staat, hebben we maximaal ingezet op beheersing van de woonlasten. OZB Het OZB-tarief voor woningeigenaren ligt in Dongen hoger dan het gemiddelde in Nederland. Het OZB-tarief voor eigenaren van niet-woningen (bedrijfspanden, clubhuizen, panden met een agrarische bestemming) ligt juist lager dan in Nederland. Het college kiest ervoor om de tarieven deze bestuursperiode meer in lijn te brengen met het landelijk gemiddelde. Indexering Om die reden stelt het college voor de gemiddelde OZB-stijging voor woningeigenaren in 2023 te beperken tot minder dan 1%. Om het voorzieningenniveau in onze gemeente op peil te kunnen houden, houden we conform Kaderbrief 2023 vast aan een totale OZB-opbrengstverhoging van 5,2%. Dat betekent dat we de OZB bij eigenaren van niet-woningen extra verhogen. Voor hen stijgt de OZB met ruim 10%. Woonlasten Omdat de afvalstoffenheffing en de rioolheffing in 2023 gelijk blijven aan 2022, is het college erin geslaagd de woonlastenstijging voor woningeigenaren bij een gemiddelde WOZ-waarde beperkt te houden tot gemiddeld € 1. Septembercirculaire Op 20 september jl. is de septembercirculaire verschenen. Zoals aangegeven in de Kaderbrief 2023 verwerken we deze niet meer in de begroting.

We zullen u zoals gebruikelijk zo spoedig mogelijk informeren over de uitkomsten van deze circulaire. Hierbij gaan we ook in op de financiële verwerking in de begroting. Tot slot De realiteit is dat we bij het maken van deze begroting te maken hebben met een aantal mondiale en landelijke ontwikkelingen die stevig ingrijpen op onze toekomst en waarvan de precieze consequenties nog ongewis zijn. Ontwikkelingen die we niet alleen kunnen oplossen en zelfs ontwikkelingen waar we beperkt of geen invloed op hebben. Deze ontwikkelingen hebben we zo goed mogelijk een plaats gegeven in de begroting van onze gemeente. Hierbij we steeds aangeven welke bijdrage we lokaal kunnen leveren aan oplossingen. Daar waar mogelijk hebben we ook aangegeven hoe we de ontwikkelingen volgen en ons voorbereiden op de toekomst. Ook het takendebat van komend half jaar, speelt daarbij een rol. De uitkomsten daarvan worden opgenomen in de begroting van 2024.

8

Met deze begroting doen we ook een oproep aan de Dongense samenleving. Het zijn moeilijke tijden en juist in perioden van onzekerheid is het belangrijk om dicht bij elkaar te blijven. Burgemeester en wethouders van Dongen, De secretaris,

De burgemeester,

mr. H.L.M. van Noort

drs. M.C. Starmans-Gelijns

9

Financieel Perspectief 2023-2026 In de vorige bestuursperiode zijn belangrijke stappen gezet in het verbeteren van de financiële positie van de gemeente. In het najaar van 2019 is in korte tijd een omvangrijk bezuinigingspakket doorgevoerd. Vanaf de Programmabegroting 2020 is daarmee een sluitende begroting gepresenteerd. De jaren 2020 en 2021 zijn afgesloten met positieve jaarrekeningresultaten. Met de voorliggende begroting zetten we die lijn voort en maken we werk van het robuuster maken van de gemeentelijke financiën. Hierdoor zijn we beter in staat om eventuele nieuwe tegenvallers op te vangen. Algehele financiële positie In onderstaande tabel is het begrotingssaldo (voor en na mutaties van de reserves) opgenomen. Zoals te zien is, presenteert het college voor 2023 een positief saldo voor reservemutaties van € 83.000. Doordat (per saldo) een bedrag van € 83.000 wordt onttrokken aan de reserves, ontstaat een positief begrotingssaldo (na reservemutaties) van € 166.000. De hoge toevoegingen aan de reserves in de jaren 2024, 2025 en 2026 worden hoofdzakelijk verklaard door de voorgenomen stortingen in de algemene reserve vanuit de verbetering van de solvabiliteit en de storting van de arbitragemiddelen Jeugdzorg (zie voor meer toelichting later in deze paragraaf). Belangrijkste financiële cijfers

2023

2024

2025

2026

Begrotingssaldo voor reservemutaties (x € 1.000)

83

1.694

2.041

1.574

Reservemutaties (x € 1.000)

-83

1.070

1.058

597

Begrotingssaldo na reservemutaties (x € 1.000)

166

624

983

977

Structurele exploitatieruimte

1,3%

2,4%

2,8%

2,2%

Solvabiliteit

13,4%

14,0%

15,8%

17,8%

Netto schuldquote

123%

120%

116%

109%

Begroting

Kengetallen

Tevens is in de tabel de ontwikkeling van de solvabiliteit en de netto schuldquote opgenomen. In 2021 heeft de (toenmalige) gemeenteraad een tweetal belangrijke financiële besluiten genomen. Allereerst is besloten de hoogte van de netto schuldquote te maximeren op 130%, waarbij tot 2028 een quote van maximaal 140% geoorloofd is. Dit laatste houdt verband met de voorgenomen bouw van een viertal Integrale Kindcentra (IKC’s). Ten tweede heeft de raad besloten werk te maken van het verbeteren van de solvabiliteit. In het coalitieakkoord uit mei 2022 is dit verder ingevuld door het streven naar een jaarlijkse storting in de algemene reserve van € 0,5 miljoen. Dit streven is vanaf 2024 in deze meerjarenbegroting verwerkt. In bovenstaande tabel is zichtbaar dat de solvabiliteit de komende jaren gestaag stijgt. Behalve de benoemde storting in de algemene reserve wordt ook de van het rijk ontvangen compensatie voor de gestegen jeugdzorgkosten in de algemene reserve gestort. In het verleden hebben de gestegen jeugdzorgkosten voor tekorten op de begroting gezorgd. Die tekorten zijn gecompenseerd uit de algemene reserve. Om die reden acht het college het opportuun de nu ontvangen compensatie ten goede te laten komen aan de algemene reserve.

Bij eventuele nieuwe tegenvallers binnen het Sociaal Domein, bijvoorbeeld als gevolg van de nog onduidelijke rijksbezuinigingen binnen de jeugdzorg, kan een beroep gedaan worden op de algemene reserve. De verwachte ontwikkeling van de netto schuldquote is vele malen positiever geworden dan eerder verondersteld. Dit houdt verband met de toegenomen inkomsten van de gemeente. Voor de bepaling van de netto schuldquote worden de gemeentelijke schulden afgezet tegen de inkomsten. Onder meer door indexering van het gemeentefonds zijn de inkomsten fors toegenomen; van ca. € 65 miljoen in de meerjarenbegroting 2022-2025 naar ruim € 74 miljoen in de voorliggende meerjarenbegroting. Een gelijkblijvend schuldenniveau drukt hierdoor relatief minder hard op de begroting. Een voorbeeld dat een nadeel (hoge inflatie) ook tot een voordeel (lagere schuldquote) kan leiden. In paragraaf B is de ontwikkeling van de financiële positie in breder perspectief beschouwd.

10

Financieel meerjarenperspectief In de eerste bestuursrapportage van 2022 (Berap 2022-1) hebben we u geïnformeerd over het actuele meerjarenbeeld van de gemeentelijke begroting. Dit beeld is het startpunt geweest voor het opstellen van het nieuwe financieel perspectief in deze begroting. Hierna is de verhoging van de algemene uitkering uit de meicirculaire 2022 verwerkt. Uw raad is eerder bij de aanbieding van de Kaderbrief 2023 (raadsbehandeling 30 juni 2022) geïnformeerd over de uitkomsten hiervan. In onderstaande tabel worden de belangrijkste mutaties weergegeven die in de begroting zijn verwerkt per categorie. Grofweg worden hierbij mutaties met een omvang van meer dan € 50.000 weergegeven en toegelicht. In de programmahoofdstukken worden per thema de mutaties toegelicht. Financieel Perspectief (bedragen x € 1.000)

2023

2024

2025

2026

Perspectief conform Berap 2022-1

291

335

314

314

4.743

5.549

6.355

3.033

Algemene Uitkering Meicirculaire 2022 gemeentefonds Aanname Algemene Uitkering 2026

3.322

Behoedzaamheid accres-ontwikkeling Gemeentefonds 4.743

-709 4.840

-820 5.535

-820 5.535

Indexering bijdragen, subsidies en contracten

-376

-385

-402

-418

Ontwikkeling kapitaallasten

256

467

14

-101

Ontwikkeling sociale lasten personeel

-194

-206

-266

-266

Cao-ontwikkeling

-703

-701

-701

-701

Kostenontwikkeling Wmo- en Leerlingenvervoer

-182

-182

-182

-182

Ontwikkeling rentelasten

-115

-489

-578

-544

Inflatieontwikkeling OZB

327

327

327

327

Afboeken boekwaarde Anspachschool

-165

11

9

9

Overige autonome ontwikkelingen

-78

-78

-78

-78

-1.161

-1.165

-1.787

-1.884

Uitbreiding formatie

-471

-471

-471

-471

Uitboeken taakstelling personeel

-335

-335

-276

-276

Verhoging budget inhuur

-200

-200

-200

-200

Invoering reiskostenvergoeding

-170

-170

-170

-170

Projectbudget inhaalslag Alcoholwet

-125

0

0

0

Onderhoud gemeentelijke panden

-110

-110

-110

-110

Re-integratiebudget

-75

-75

-75

-75

Verhoging mantelzorgcompliment

-45

-45

-45

-45

Uitboeken taakstelling archief

-98

-98

-98

-98

Overige ruimtevragers

-420

-316

-295

-295

-2.050

-1.821

-1.741

-1.741

98 -5

172 46

198 187

161 290

Totaal Algemene Uitkering Autonome mutaties

Totaal autonome mutaties Ruimtevragers

Totaal ruimtevragers Ruimtebieders Herberekening tarief afvalstoffenheffing Herberekening tarief rioolheffing Overige ruimtebieders Totaal ruimtebieders

0

-32

29

53

93

186

414

504

11

Reserveringen Centraal budget Steunfonds

-500

Aanvullende raming arbitragemiddelen Jeugdzorg

651

626

165

Storting arbitragemiddelen Algemene Reserve

-651

-626

-165

-1.250

-1.250 -500

-1.250 -500

-1.250 -500

-1.750

-1.750

-1.750

-1.750

166

624

983

977

Centrale reservering inflatieontwikkeling Storting solvabiliteitsverbetering Totaal reserveringen Begrotingssaldo na reservemutaties

Algemene Uitkering  Meicirculaire 2022: Zoals toegelicht bij de Kaderbrief 2023 (behandeld in de gemeenteraad op 30 juni jl.) leidt de Meicirculaire 2022 tot een toename van de hoogte van de Algemene Uitkering.  Aanname Algemene Uitkering 2026: De hoogte van het gemeentefonds daalt in 2026 zeer sterk ten opzichte van 2025. In de jaren ervoor zitten extra tijdelijke middelen voor de bevriezing van de opschalingskorting en een tijdelijk hogere accres. Deze tijdelijke middelen vervallen per 2026. Het rijk, de VNG en provincies zijn met elkaar in overleg over een oplossing hiervoor. Tot op heden is nog geen overeenstemming bereikt. Wij hebben ervoor gekozen de hoogte van de Algemene Uitkering in 2025 door te trekken naar 2026. Hiermee voorkomen we een begrotingstekort en vertrouwen we op een passende oplossing voor dit probleem.  Behoedzaamheid accres-ontwikkeling: De omvang van het gemeentefonds groeit mee met de omvang de uitgaven van de rijksoverheid. Mede als gevolg van diverse beleidsintensiveringen uit het regeerakkoord en de ontwikkeling van de prijzen zijn de rijksuitgaven fors gestegen. Dit vertaalt zich door in hoge uitkering uit het gemeentefonds. Dezelfde systematiek leidt bij dalende uitgaven tot een lagere uitkering. Om hier op voorbereid te zijn, is een behoedzaamheidsmarge opgenomen van 15% op de accresontwikkeling uit de Meicirculaire.

Autonome ontwikkelingen In de meerjarenbegroting 2023-2026 zijn diverse autonome ontwikkelingen verwerkt. Dit betreft mutaties waarop we als gemeente niet of nauwelijks invloed kunnen uitoefenen. Het gaat hierbij om:  Indexering bijdragen, subsidies en contracten: Subsidiebudgetten en veel contracten (bijvoorbeeld binnen de zorg) stijgen met het landelijk inflatiepercentage. Deze wordt gebaseerd op de Meicirculaire 2022 en bedraagt voor 2023 5,2%. Hierdoor nemen onze uitgaven aanzienlijk toe. De bijdragen aan de gemeenschappelijke regelingen volgen uit de besluitvorming over de begroting in het algemeen bestuur van de betreffende regeling.  Bijstelling van de kapitaallasten: De kapitaallasten zijn herijkt op basis van het bijgestelde investeringsplan 2023-2026. Hierbij is gerekend met een rekenrente van 0,75%. Vertraging in het realiseren van investeringen – zoals gemeld in de jaarrekening 2021 – heeft in de eerste jaren een positief effect op het meerjarenperspectief 2023-2026.  Sociale lasten personeel: De personeelslasten zijn bepaald op basis van de actuele inzichten per 1 juli 2022. De stijging wordt veroorzaakt door hogere sociale premies.  Cao-ontwikkeling personeel: De huidige cao Gemeenten loopt af op 1 januari 2023.

Gezien de vermoedelijk forse loonontwikkeling achten wij het verstandig reeds een reservering op te nemen voor de mogelijke uitkomsten van de cao-onderhandelingen. Kijkend naar de reeds afgesloten cao’s voor het rijk en de provincie berekenen we deze op 4,5% van de loonkosten.  Kostenontwikkeling Wmo- en Leerlingenvervoer: Beide vervoersvoorzieningen worden geconfronteerd met een forse vervoersindex van ongeveer 10%. Deze ontwikkeling is onder meer een gevolg van de hoge brandstofprijzen. Daarnaast is er sprake van een toename van cliënten bij met name het leerlingenvervoer.  Ontwikkeling rentelasten: Sinds dit voorjaar zijn de rentelasten aanzienlijk aan het oplopen. Dit heeft ook effect op de nog af te sluiten leningen in de komende jaren. Door de bouw van een viertal IKC’s dienen de komende jaren aanzienlijke bedragen geleend te worden (zie ook paragraaf D Financiering). In de begroting zijn deze voorgenomen leningen herberekend tegen een hogere verwachte rente.

12





Indexering OZB: Zoals aangegeven in de Kaderbrief wordt bij de vaststelling van het OZB-tarief rekening gehouden met de inflatie. Dit betekent dat de opbrengst meerjarig stijgt met de inflatie (5,2%). Wel worden voor de verschillende OZB-categorieën verschillende percentages gehanteerd. Zie hiervoor ook de inleiding en paragraaf A Lokale Heffingen. Afboeken boekwaarde Anspachschool: In 2023 wordt gestart met de bouw van IKC J.J. Anspach. Dit nieuwe gebouw wordt gebouwd op de plaats van de huidige Anspachschool. Dat betekent dat deze school wordt gesloopt en dat de resterende boekwaarde in de boekhouding wordt afgeboekt. In latere jaren vervallen hierdoor de kapitaallasten. Bezien over de resterende afschrijvingsperiode is dit lastenneutraal.

Ruimtevragers Naast de autonome ontwikkelingen is sprake van beleidsintensiveringen oftewel ruimtevragers. Het kan hier gaan om nieuw beleid, maar doorgaans is sprake van een uitbreiding of het simpelweg duurder worden van bestaand beleid. Dit kan lokaal geïnitieerd zijn, maar even goed kan het gaan om landelijke wetgeving. De belangrijkste ruimtevragers worden hieronder toegelicht:  Uitbreiding formatie: De afgelopen jaren zien we dat de van oudsher ‘reguliere’ gemeentelijke taken aan veel veranderingen onderhevig zijn door nieuwe en/of gewijzigde wetgeving. Daarnaast worden we steeds vaker geconfronteerd met specifieke, al dan niet tijdelijke, nieuwe taken. Dit leidt op steeds verschillende plekken binnen de organisatie tot druk op onze formatie. Om de huidige en toekomstige gemeentelijke taken en verantwoordelijkheden, waaronder het gestelde in het coalitieakkoord, goed te kunnen uitvoeren voorziet deze begroting in een uitbreiding van de formatie met 5,5 fte (zie ook paragraaf E Bedrijfsvoering).  Uitboeken taakstelling personeel: Zoals toegelicht bij Berap 2022-2 wordt voorgesteld de resterende taakstelling op personeel structureel uit te boeken. Het uit te boeken bedrag is in 2023 hoger dan in berap-2. Dit komt omdat de taakstelling initieel oploopt en in 2023 hoger is dan in 2022. Vanaf 2025 is het bedrag lager omdat is geanticipeerd op natuurlijk verloop.

 Verhoging budget inhuur: Als gevolg van de arbeidsmarktkrapte, de langere doorlooptijd van vacatures, het oplopen van tarieven voor externe inhuur en de toename van incidentele werkzaamheden (waaronder gevolgen van coronapandemie, statushouders en Oekraïense vluchtelingen) is het huidige budget ontoereikend. Met een verhoging van het inhuurbudget zijn we in staat inhuur vanuit efficiency- en strategische overwegingen in te zetten.  Invoering reiskostenvergoeding: De cao biedt de mogelijkheid werknemers een reiskostenvergoeding te geven. Tot op heden doen wij dat niet. Om als werkgever aantrekkelijk te blijven in een krappe arbeidsmarkt met hoge brandstofprijzen is het invoeren van een reiskostenvergoeding woon-werkverkeer een wenselijke aanvulling op de secundaire arbeidsvoorwaarden.  Projectbudget inhaalslag Alcoholwet: Het bestand van alle horecagelegenheden in Dongen voldoet niet volledig aan de Alcoholwet. Het op orde brengen van het bestand omvat naast de vergunning ingevolge de Alcoholwet ook in een aantal gevallen een exploitatievergunning. In dit verband vindt ook een beoordeling vanuit de wet Bibob plaats in het kader van het tegengaan van ondermijning. Eén en ander wordt in 2023 projectmatig aangepakt.  Onderhoud gemeentelijke panden: Op basis van het geactualiseerde meerjarig onderhoudsplan is de jaarlijkse dotatie aan de onderhoudsvoorziening bijgesteld.

In de actualisatie heeft voornamelijk een ophoging van de prijzen plaatsgevonden.  Re-integratiebudget: Het klantenbestand met betrekking tot mensen met een beschut indicatie en banenafspraak indicatie blijft groeien, dit betekent dat meer gelden nodig zijn voor begeleiding en loonkostensubsidie.  Verhoging mantelzorgcompliment: Bij de behandeling van de begroting 2022 is het mantelzorgcompliment eenmalig verhoogd tot € 100. Daarbij is het verzoek gedaan bij de begrotingsvoorbereiding 2023 te zoeken naar ruimte voor een structurele verhoging. Die financiële ruimte is in de voorliggende begroting gevonden.  Uitboeken taakstelling archief: Onderdeel van het ombuigingspakket uit 2019 was een taakstelling op de archiefkosten via het digitaliseren van het archief. Deze ombuiging is echter maar gedeeltelijk gerealiseerd: vooralsnog kan het digitale archief, dat in beheer is bij het regionaal archief, enkel locatie-gebonden dossiers aan. Andere dossiers kunnen niet goed ontsloten worden. Een deel van het te bewaren archief moet voorlopig op papier beschikbaar blijven. Ruimtebieders Tegenover de ruimtevragers staan ook enkele ruimtebieders.  Herberekening tarieven afvalstoffen- en rioolheffing: Bij de afvalstoffen- en rioolheffing is sprake van een gesloten systeem. Middelen die met de heffingen worden opgehaald worden voor dit doel

13

ingezet. Voor de bepaling van de benodigde inkomsten zijn de uitgaven en inkomsten die toegerekend mogen worden aan de rioolheffing geactualiseerd. Per saldo leidt dit tot een meevaller. Dit is hoofdzakelijk het gevolg vanwege de doorwerking van hogere inkomsten uit 2020 en 2021. Reserveringen Binnen de begroting wordt een aantal reserveringen getroffen. Deze mutaties dragen bij aan de robuustheid van de begroting en de financiële positie.  Centraal Budget Steunfonds: In de begroting voor 2023 hebben we incidenteel een extra voorziening opgenomen. Hiervoor wordt een bedrag van € 500.000 centraal op de begroting opgenomen. Met dit extra budget kunnen we bestaande regelingen versterken waar nodig en flexibel inspelen op situaties waar ondersteuning nodig of noodzakelijk is. Hierbij denken we aan het versterken van participatie in de samenleving, bijvoorbeeld op het gebeid van sport en cultuur. Maar ook aan het (financieel) ondersteunen van ondernemers en verenigingen die worden getroffen. De regelingen worden eenvoudig toegankelijk en doeltreffend. Ruimte is gevonden door in 2023 geen storting solvabiliteitsverbetering te doen in de algemene reserve.  Stelpost arbitragemiddelen jeugdzorg: Vorig jaar heeft een arbitragemiddelen uitspraak gedaan in een geschil tussen VNG en het rijk.

De uitspraak hield in dat het rijk gehouden is aan compensatie van de gestegen uitgaven jeugdzorg. In afwachting van een nieuw regeerakkoord en een mogelijke hervormingsagenda binnen de jeugdzorg is vorig jaar geadviseerd slechts 75% van de arbitragemiddelen in de begroting te verwerken. Omdat het rijk zich inmiddels in financiële zin verantwoordelijk heeft gesteld voor de besparingen uit de hervormingsagenda, is geadviseerd de volledige reeks op te nemen. Omdat de arbitragemiddelen uitgaan van compensatie van reeds gestegen kosten, en die gestegen kosten in eerdere jaren een beslag hebben gelegd op de algemene uitkering, is voorzien in een storting van deze aanvullende middelen in de algemene reserve. Bij eventuele nieuwe tegenvallers binnen het Sociaal Domein, bijvoorbeeld als gevolg van de nog onduidelijke rijksbezuinigingen binnen de jeugdzorg, kan een beroep gedaan worden op de algemene reserve.  Centrale reservering inflatieontwikkeling: We ervaren momenteel de hoogste inflatie sinds de jaren ’70. Het is op voorhand niet te voorspellen wat de impact hiervan is op de gemeentelijke uitgaven. Het ene budget zal hierdoor meer geraakt worden dan het andere budget. In plaats van een generieke ophoging van alle budgetten met een gemiddeld percentage, is een centrale reservering voor de inflatieontwikkeling opgenomen binnen de begroting.

Deze wordt gedurende het jaar ingezet bij die budgetten die geconfronteerd worden met prijsstijgingen. Toedeling van middelen vanuit de centrale post aan de betreffende budgetten zal worden geëffectueerd via de bestuursrapportages in 2023. In de begroting 2024 beschouwen we een mogelijke vrijval van het budget.  Storting solvabiliteitsverbetering: De solvabiliteit van de gemeente bevindt zich in een hoog risicosituatie (conform indeling van de provincies). Hierdoor is de gemeente minder goed in staat tegenvallers op te vangen. Om die reden is in het coalitieakkoord bepaald dat jaarlijks wordt gestreefd naar een storting van € 500.000 vanuit de begroting in de algemene reserve. Die storting is in deze begroting vanaf het jaar 2024 meerjarig opgenomen. In 2023 is de storting vervangen door het centrale budget Steunfonds. Beoordeling structureel begrotingssaldo Voor de beoordeling van het structurele begrotingssaldo moeten de incidentele baten en lasten worden gecorrigeerd. Daarnaast dienen conform richtlijn van de provincie de kapitaallasten in het lopende jaar extracomptabel te worden toegerekend aan het saldo. Deze kapitaallasten worden niet daadwerkelijk geboekt. In onderstaande tabel is het gecorrigeerde saldo weergegeven. Hieruit blijkt dat er sprake is van een structureel sluitende begroting. Structureel begrotingssaldo (x € 1.000)

2023

2024

2025

2026

Begrotingssaldo na reservemutaties

166

624

983

977

Saldo van incidentele baten en lasten

852

1.343

1.128

667

Correctie kapitaallasten

-140

-231

-64

-35

Structureel begrotingssaldo

878

1.736

2.047

1.609

14

Vaststellingsbesluit De gemeenteraad van Dongen; Gelet op het Besluit Begroting en Verantwoording; Gelezen de concept programmabegroting 2023-2026; Besluit: 1. De Programmabegroting 2023-2026 vast te stellen. 2. Het bedrag voor onvoorziene uitgaven voor de Begroting 2023 vast te stellen op € 80.000. 3. De financiële begroting 2023 vast te stellen en daarmee: a. Het overzicht van baten en lasten per programma. b. De mutaties van de reserves voor het jaar 2023 conform pagina 117. 4. De voor 2023 in het Investeringsplan (zie pagina 119-122) opgenomen investeringskredieten beschikbaar te stellen, met uitzondering van het krediet voor IKC Biezen. 5. Het kredietvoorstel voor IKC Biezen, dat via een afzonderlijk raadsvoorstel wordt voorgelegd, in 2023 in te wachten. 6. In te stemmen met de in de paragraaf "Lokale heffingen" voorgestelde tariefwijzigingen bij de gemeentelijke belastingen en heffingen. 7. De voorstellen tot wijziging van de verschillende belastingverordeningen met bijbehorende tarieventabellen, in overeenstemming met de in deze begroting opgenomen tarieven, in te wachten. Aldus vastgesteld in de openbare vergadering van 10 november 2022 voorzitter,

griffier,

drs. M.C. Starmans-Gelijns

H.J. Dammingh

15

Inhoudsopgave Begroting in één oogopslag Aan onze gemeenteraad Financieel Perspectief 2023-2026 Vaststellingsbesluit Inhoudsopgave

3 4 10 15 16

Beleidsbegroting Leeswijzer Kerngegevens 1. Dongen leeft 2. Dongen zorgt 3. Veilig Dongen 4. Dongen onderneemt 5. Dongen dient Algemene dekkingsmiddelen en overhead Paragraaf A Lokale heffingen Paragraaf B Weerstandsvermogen en risicobeheersing Paragraaf C Onderhoud kapitaalgoederen Paragraaf D Financiering Paragraaf E Bedrijfsvoering Paragraaf F Verbonden partijen Paragraaf G Grondbeleid

17 18 19 20 32 45 52 59 71 75 81 87 90 94 99 108

Financiële begroting Overzicht van baten en lasten Uiteenzetting van de financiële positie Investeringsplan

110 111 116 119

Bijlagen Bijlage 1: Overzicht van geraamde baten en lasten per taakveld Bijlage 2: Bijlage bij risicoprofiel

123 123 125

16

Beleidsbegroting

17

Leeswijzer Opbouw van de begroting Deze begroting bestaat uit twee delen en een aantal bijlagen. In deel 1 "Beleidsbegroting" kunt u de programma's en de verplicht voorgeschreven paragrafen lezen. In deel 2 "Financiële begroting" geven we het overzicht weer van baten en lasten, de uiteenzetting van de financiële positie en het investeringsplan. Deze programmabegroting heeft dezelfde opzet als vorig jaar. Het programmaplan is opgebouwd aan de hand van de vijf pijlers van de toekomstvisie en de overzichten van algemene dekkingsmiddelen en overhead. De vijf pijlers uit onze toekomstvisie zijn: Dongen Leeft, Dongen Zorgt, Veilig Dongen, Dongen Onderneemt en Dongen Dient. Dat zorgt voor herkenbaarheid, uniformiteit en duidelijkheid. Een programma is onderverdeeld in een aantal thema's. Beleidsthema’s De indeling binnen de thema’s is zoals we die bij de programmabegroting 2022-2025 hebben ingezet. U vindt in elk thema antwoord op de vragen:  Wat willen we bereiken? Hierbij is in deze begroting onderscheid gemaakt tussen enerzijds de strategische doelstellingen (het bovenliggende doel binnen een bepaald thema) en anderzijds de beleidsdoelstellingen (de concrete doelstellingen van het beleid binnen een thema).  Welke risico’s kunnen onze doelstellingen in de weg staan? Deze vraag geeft inzicht in de belangrijkste beleidsrisico’s.

Daar waar relevant is aangegeven hoe we met deze risico’s omgaan.  Wat gaan we daarvoor doen? Deze is zoals gebruikelijk onderverdeeld in reguliere activiteiten en accenten in 2023.  Wat mag het kosten? De kosten zijn onderverdeeld naar taakveld, waarbij de kolom 2022 is gebaseerd op de primitieve begroting. Deze taakvelden zijn landelijk gedefinieerd en voorgeschreven. Daarnaast vindt u in ieder thema de relevante beleidsindicatoren. De bijlage met alle beleidsindicatoren in één overzicht is sinds vorig jaar komen te vervallen. In de beleidsthema’s zijn twee wijzigingen doorgevoerd. Ten eerste is na advies van de Financiële Commissie in een tweetal thema’s gewerkt met smarte doelstellingen en resultaten. Dit is gedaan bij de thema’s Beheer en Onderhoud (530) en Afval (540). Ten tweede zijn de kerncijfers aan het begin van ieder programma ontleend aan ons eigen dashboard dongen.incijfers.nl. We nodigen u van harte uit op deze website te kijken naar meer interessante data. Een link via een QR-code is te vinden op de pagina met kerncijfers. Paragrafen Na de beleidsthema’s zijn de verplicht voorgeschreven paragrafen opgenomen. Een paragraaf geeft een dwarsdoorsnede van de begroting vanuit een bepaald perspectief over alle programma's heen. De begroting bevat de volgende paragrafen: A. Lokale heffingen B. Weerstandsvermogen en risicobeheersing C. Onderhoud Kapitaalgoederen D.

Financiering E. Bedrijfsvoering F. Verbonden Partijen G. Grondbeleid

18

Kerngegevens

19

20

DONGEN LEEFT

Scan de QR-code voor meer informatie.

21

Dongen Leeft Dongen Leeft gaat over het brede terrein dat bepaalt hoe het is om in Dongen te leven. Leven gaat dan om het vinden van een duurzame eigen plek om te wonen. Maar leven is meer dan wonen. We bouwen aan een gezonde leefomgeving door te investeren in leefbare en sociale wijken en kernen. Duurzaamheid en klimaat heeft een belangrijke plaats ingenomen om prettig te kunnen leven, ook in de toekomst. Dongen is dan ook volop aan het verduurzamen. Zonnepanelen worden geplaatst, nieuwe woningen worden aardgasloos gebouwd en de bestaande gebouwde omgeving wordt verduurzaamd waarbij wordt ingezet op het stimuleren van isoleren. De hoge energiekosten geven hiervoor een extra aanleiding. Met het oog op de klimaatveranderingen zoals droogte, hittestress en hevige regenval zal Dongen investeren om onze omgeving leefbaar te houden. Dongen kent een rijk verenigingsleven. Inwoners zijn lid van sportverenigingen, bezoeken evenementen en gaan naar de bibliotheek. In de basis zijn alle ingrediënten aanwezig om Dongen ook in de toekomst de gemeente te laten zijn waar het prettig duurzaam wonen, werken, leven en verblijven is, maar waar ook onze geschiedenis en herkomst beleefbaar blijft. Dongen Leeft is vooral een programma waarbinnen kaders worden geschapen en wordt ingespeeld op nieuwe ontwikkelingen.

Bij de ontwikkelingen in het maatschappelijk domein wordt (waar mogelijk) gezocht naar andere invullingen en een andere manier van werken. De instandhouding van onze duurzame en leefbare omgeving zien wij als dienstverlening aan onze inwoners. Dit is daarom opgenomen in het programma Dongen Dient.

110 Omgeving Strategische doelstellingen  De openbare ruimte is (verkeers)veilig en (multi)functioneel ingericht. Goede toegankelijkheid, verkeer, bewegen, beleving, ontmoeting en veiligheid komen hier samen.  Er is een bij de omvang, aard en samenstelling van de bevolking passende woningvoorraad.  Het is fijn wonen, werken en verblijven in Dongen. Wat willen we bereiken? Beleidsdoelstellingen  Verkeersveiligheid vergroten door mensgerichte en gedragsbeïnvloedende maatregelen.  Bij de inrichting van de openbare ruimte passen we indien mogelijk circulaire economie toe en hebben we aandacht voor groen en biodiversiteit, de inclusieve samenleving, water, duurzaamheid, recreatie en bewegen, gezondheid, tegengaan van hittestress, verkeer, kunst, veiligheid, bewustwording, beheer en ondergrondse infrastructuur.  Onze woningvoorraad brengen we in lijn met de demografische opbouw van onze bevolking op basis van de provinciale woningbouwcijfers. Om de verwachte groei te bedienen, moeten we op basis van de provinciale prognoses jaarlijks (tot 2026) circa 110 nieuwe woningen toevoegen aan de voorraad. We zien echter dat de bevolking sneller groeit dan verwacht. Er zullen daarom meer woningen nodig zijn. Er wordt ingezet op het verruimen en versnellen van het woningbouwprogramma.  We proberen een gevarieerd aanbod te realiseren voor verschillende doelgroepen.

Op basis van de woonvisie ‘Dongen Woont 2017-2027 wordt daarbij gemeentebreed de volgende verdeling aangehouden: 35% van de nieuwe woningen wordt gerealiseerd in de goedkope sector, 35% in de middeldure sector en 30% in de dure sector. In 2023 zal een nieuwe woonzorgvisie aan de gemeenteraad voorgelegd worden, waarin de resultaten worden doorvertaald van het woningbehoefteonderzoek 2021, het regionale woningmarktonderzoek 2022 en de regionale woonzorg-analyse 2022. Dit leidt mogelijk tot een andere verdeling.  De inwoners van onze kernen waarderen de leefbaarheid tenminste als ‘ruim voldoende’. We gaan voor een inclusieve samenleving waarin zorg, sport, cultuur en onderwijs voor iedereen toegankelijk zijn. Een gezonde leefomgeving is vanzelfsprekend groen, met voldoende mogelijkheden om deze te gebruiken voor ontmoeting en ontspanning.

22

Beleidsrisico’s Welke risico’s kunnen onze doelstellingen in de weg staan?  Om locaties voor woningbouw geschikt te maken, worden ruimtelijke procedures doorlopen. Bij de ruimtelijke procedures kan gedacht worden aan de volgende procesrisico's: o Onvoldoende locaties met toekomstbestendige woningen (waaronder woningen voor eenpersoons huishoudens) voor de doelgroepen; o Vertraging door onverwachte tegenvallers; o Bezwaar en/of beroep procedures; o In het ergste geval geen vaststelling van het bestemmingplan c.q. omgevingsplan door de raad of vernietiging van het plan na een gerechtelijke procedure. Actief sturen op realisatie van gewenste woningtypes, in een vroeg stadium integraal een ontwikkeling bespreken en aan de voorzijde de goede dialoog voeren, zijn middelen om de risico’s te beperken.  Bij de implementatie van de Omgevingswet (op 1 januari 2023) kunnen risico's zijn: o Processen intern en met externe partners onvoldoende ingericht en afgestemd; o ICT landelijk niet op orde (gefaseerde invoering); o Vertraging in processen (eigen maken van de nieuwe wet). Door gezamenlijk op te trekken met regiogemeenten en ketenpartners, ondersteuning VNG en externe adviseurs proberen we deze risico’s te beperken.  De locaties Noorderbunder en Waspikse weg (voor een deel) zijn gemeentelijke grondexploitaties.

Hierbij heeft de gemeente zelf de gronden verworven, maakt deze juridisch en technisch bouwrijp en geeft vervolgens bouwgrond uit. Aan dit beleid zijn vooral financiële risico’s verbonden wanneer de ontwikkeling niet loopt zoals verwacht. Deze financiële tegenvallers kunnen bijvoorbeeld ontstaan door: o Vertraging in het ruimtelijk proces en/of de uitvoering; o Hogere kosten van planvorming en bouw- en woonrijp maken; o Lagere inkomsten uit grondverkoop door bijvoorbeeld andere woonprogramma’s, minder uitgeefbaar terrein en/of negatieve marktontwikkelingen. We beperken dit risico door in een vroeg stadium integraal een ontwikkeling te bespreken, aan de voorzijde de goede dialoog te voeren om daarmee bezwaren tijdens procedures te beperken.  Bij de ontwikkeling van woningbouwlocaties zijn we afhankelijk van landelijke ontwikkeling, zoals bijvoorbeeld de stikstofruimte die beschikbaar is voor bouw. Wat gaan we daarvoor doen? Belangrijkste reguliere taken  We zorgen voor een inrichting van de openbare ruimte waar wonen, werken, verblijven en verplaatsen in balans naast elkaar kunnen bestaan. Dit doen we door zowel fysieke maatregelen als maatregelen gericht op educatie en gedragsbeïnvloeding / gezondheid.  We faciliteren gebiedsontwikkeling en voeren planologische procedures uit (van individueel verzoek tot grote uitbreidingslocaties).

 We zorgen dat we voldoende bouwgrond beschikbaar hebben voor wonen, werken en verblijven. Het sturen hierop kan enerzijds door het verwerven en ontwikkelen van gronden maar ook door sturing via planologische procedures. Accenten in beeld in 2023  Op 1 januari 2023 staan we als organisatie klaar voor de implementatie van de Omgevingswet. De minimale stappen om te werken met de Omgevingswet zijn afgerond. De Omgevingswet heeft als doel een gezonde fysieke leefomgeving en een goede omgevingskwaliteit in stand houden en bereiken. En doelmatig beheer en gebruik van die fysieke leefomgeving voor maatschappelijke functies te realiseren. Er zijn veel voorbereidingen getroffen, we gaan met elkaar leren en ervaren.  In het eerste kwartaal van 2023 staat de vaststelling van de Omgevingsvisie gepland. Verdere uitwerking van de Omgevingsvisie in Programma’s krijgt vorm in 2023. Ook zullen in 2023 de eerste stappen gezet worden voor het opstellen van een (uiteindelijk gemeentedekkend) Omgevingsplan. Het vaststellen van het plan van aanpak voor het opstellen van het Omgevingsplan eind 2022 is hiervoor de eerste stap.

23

 

 

 





In regionaal verband zal verder toegewerkt worden naar een verstedelijkingsakkoord SRBT (stedelijke regio Breda – Tilburg). Hiervoor is onder meer een Regionale Investeringsagenda en Regionale Omgevingsagenda opgesteld. De afgelopen jaren is er veel veranderd in de woningmarkt en in de wet- en regelgeving op het gebied van wonen. Daardoor is het nodig onze woonvisie Dongen Woont 2017-2027 te herzien en te actualiseren. De uitkomsten van het woningbehoefteonderzoek dat de Dongense gemeenteraad in 2021 heeft laten uitvoeren, de regionale woonzorg-analyse 2022 en het regionale woningmarktonderzoek 2022 krijgen een doorvertaling in de nieuwe woonzorgvisie. De gemeentelijke visie op wonen en zorg zal daar onderdeel van zijn. De Verordening Starterslening Dongen wordt aangepast. De maximale koop- / aanneemsom om in aanmerking te komen voor een starterslening volgt de ontwikkeling van de Nationale Hypotheek Garantie (NHG). Ruimte voor nieuwe woonconcepten in de uitbreidingsgebieden in de gemeente Dongen die aansluiten op de behoeften van onze inwoners en aanvullend zijn op de huidige woningvoorraad. Met behulp van het woningbouwprogramma houden we grip op de nieuwbouwontwikkelingen in onze gemeente. Dit doen we bijvoorbeeld via de nieuwe plannen voor de locaties Noorderbunder en Waspikse weg.

In 2023 wordt de planologische procedure voor de locatie Noorderbunder afgerond; hierna wordt zo spoedig mogelijk gestart met de bouw. Behalve voor de uitbreidingsgebieden, blijft er ook volop aandacht voor de ontwikkeling van inbreidingsgebieden die eveneens een invulling geven aan het woningbouwprogramma. Deze inbreidingsgebieden zijn voornamelijk in eigendom van derden. In 2021 zijn de eerste stappen gezet met stakeholders en inwoners om de kansen in het gebied in en rondom het park Glorieux (Broeders van Dongen) in beeld te brengen. In 2022 zijn vervolgstappen gezet met als uiteindelijke doel een gebiedsvisie voor de langere termijn en organische ontwikkelingen (kleinschalige initiatieven van partijen) op de korte termijn. De vaststelling van deze visie is in 2023 voorzien. We houden nadrukkelijk rekening met de motie ‘Gebiedsontwikkeling De Donge’ en zoeken verbinding met andere ontwikkelingen, zoals het beek- en kreekherstel van rivier De Donge door het Waterschap. De haalbaarheid van de gewenste budgetneutrale aanpak voor een gebiedsontwikkeling is vooralsnog twijfelachtig. In de tweede helft van 2023 zullen de eerste stappen worden gezet om te komen tot een gebiedsvisie voor de Kanaalzone Noord. Het opstellen van een visie legt de basis voor een goede sturing op de gewenste gebiedsontwikkeling.

In deze visie verbinden we de kanaal-, sport- en de ecologische verbindingszone en onderzoeken we de ontwikkelingsmogelijkheden. De burgerparticipatie rondom de herinrichting van de Vaartweg in ’s Gravenmoer wordt opgepakt. Dit is de tweede hoofdweg in ’s Gravenmoer die in het kader van het verkeersplan ’s Gravenmoer uitgewerkt gaat worden in een ontwerp.

Beleidsindicatoren

Nieuwe woningen

Leefbaarheid

Verhouding

Koopsom (in € 1.000) Ziekenhuisopname na verkeersongeval met een motorvoertuig (%)

Aantal nieuw gebouwde woningen per 1.000 woningen bestaande woningvoorraad 2017 2018 2019 2020 2021 19,4 14,2 10,7 15,4 10,7 Leefbaarheidssituatie per kern 2016 2018 2020 Dongen Goed Goed Goed ‘s Gravenmoer Goed Goed Goed Klein-Dongen-Vaart Goed Goed Goed Percentage koop- en huurwoningen 2018 2019 2020 2021 Huur 30,6% 29,9% 29,3% 29,7% Koop 69,4% 70,1% 70,7% 70,3% Gemiddelde verkoopprijs van een te koop aangeboden woning 2018 2019 2020 2021 284 289 321 355 Als aandeel van het totaal aantal ongevallen die leiden tot ziekenhuisopnamen 2018 2019 2020 2021

24

Overige vervoersongevallen met een gewonde fietser (%)

Nog niet 8% 9% 5% beschikbaar Als aandeel van het totaal aantal ongevallen die leiden tot ziekenhuisopnamen 2018 2019 2020 2021 Nog niet 12% 8% 8% beschikbaar

120 Leven Strategische doelstellingen  De Dongense samenleving is gezond, vitaal en veerkrachtig.  Inwoners hebben een goede positieve fysieke en mentale gezondheid.  Dongen is een omgeving waar het prettig wonen, werken, leven, verblijven en recreëren is. Wat willen we bereiken? Beleidsdoelstellingen Sport  Stimuleren van sport en bewegen en zorgdragen voor adequate voorzieningen (zoals accommodaties). Verenigingsleven / sociaal-cultureel  Bevorderen van maatschappelijke participatie, versterken van sociale cohesie, koesteren van gemeenschapszin/leefbaarheid, de vele evenementen en activiteiten en het bloeiende verenigingsleven. Cultuur  Kinderen en jongeren ontwikkelen zich meer op het gebied van kunst en cultuur (zie ook Dongen Zorgt, thema onderwijs), daarnaast bevorderen we gelijke kansen en een centrale vindplaats voor kunst- en cultuuraanbieders in Dongen. Cultureel erfgoed  In stand houden van onze gemeentelijke monumenten en identiteitsbepalende objecten en daarmee bijdragen aan een aantrekkelijke woon- en leefomgeving, voor zowel bewoners als bezoekers. Recreatie en toerisme  Stimuleren van mogelijkheden voor dag- en verblijfsrecreatie in onze gemeente (bij voorkeur in samenwerking met de Dongense recreatieve ondernemers) en daarmee onze positie in de regio op het gebied van recreatie en toerisme versterken.

Beleidsrisico’s Welke risico’s kunnen onze doelstellingen in de weg staan?  Door stijgende energieprijzen kunnen maatschappelijke organisaties in de financiële problemen komen. Via onze reguliere overleggen houden we een vinger aan de pols.  Krapte op de arbeidsmarkt kan leiden tot minder inzet van personeel door maatschappelijke partners en/of gemeente op bepaalde thema’s, daarmee kan het bereiken van onze doelstellingen vertraging oplopen.  De hoge inflatie kan invloed hebben op de sport- en cultuurparticipatie van inwoners. Via onze reguliere overleggen met onze partners houden we een vinger aan de pols.  De coronacrisis heeft de afgelopen jaren grote impact op verschillende beleidsterreinen binnen dit thema gehad. Sociale- en gezondheidseffecten van een periode met beperkingen en lockdowns worden steeds zichtbaarder, maar het is lastig te voorspellen welke impact corona in 2023 heeft op onze samenleving en het bereiken van onze doelstellingen of kan het leiden tot het stellen van andere prioriteiten.  Implementatie uitgangspuntennotitie Cammeleur 3.0 kan meer tijd vragen en kan leiden tot frictie-/transitiekosten.

25

Belangrijkste reguliere taken We onderhouden contacten met inwoners, maatschappelijke organisaties, ondernemers en verenigingsleven. Sport  We geven uitvoering aan de sport- en beweegvisie, waarbij we inzetten op sport- en beweegstimulering, sport en bewegen als middel, gemeentelijk sport- en beweegkapitaal en sporten beweegeconomie. Daarnaast geven we uitvoering aan het Lokaal Sportakkoord en JOGG (Jongeren op Gezond Gewicht). Verenigingsleven / sociaal-cultureel  We zorgen voor adequate voorzieningen voor onze inwoners, waar zij, passend bij hun mogelijkheden, gelegenheid hebben om elkaar te ontmoeten, om te ontspannen, om zich te ontwikkelen en voor het trainen van lichaam en geest. Door de aanwezigheid en de mogelijkheden van deze voorzieningen, maken we activiteiten mogelijk en dragen we bij aan een gezonde en vitale samenleving.  We geven uitvoering aan het subsidiebeleid. Subsidie is een instrument om maatschappelijke doelstellingen te bereiken. Cultuur  We geven uitvoering aan de visie op kunst- en cultuureducatie en zorgen voor subsidiëring van maatschappelijke organisaties.  We zorgen voor invulling en subsidiëring van bibliotheekwerk. Cultureel erfgoed  We zetten ons in voor het behoud van de kwaliteit van ons cultureel erfgoed op de langere termijn en zetten, waar mogelijk, cultuurhistorie in als inspiratiebron in ruimtelijke ontwikkelingsprojecten.

Hierbij betrekken we onze partners, zoals heemkundekringen en museum. Recreatie en toerisme  We geven uitvoering aan beleid op het gebied van recreatie en toerisme door samen te werken met regiogemeenten, het volgen van trends en ontwikkelingen, het onderhouden van contacten en de samenwerking met de toeristische ondernemers uit Dongen en door het voeren van gebiedspromotie. Verbonden partijen  Beheersmaatschappij Zwemsport- en recreatieobjecten BV: Stimuleren van breedtesport en beweging voor Dongenaren.  Belastingsamenwerking West-Brabant: voor de heffing van de toeristenbelasting. Accenten in beeld in 2023 Sport  Op het gebied van gezondheid, sport en bewegen lopen verschillende programma’s zoals het lokaal sport- en preventieakkoord, JOGG, aanpak middelengebruik, Kansrijke Start en Een tegen eenzaamheid. Het Rijk heeft als uitgangspunt om meer samenhang te faciliteren tussen de verschillende onderdelen in het gezondheidsbeleid, sport, bewegen en de sociale basis (een integrale aanpak) en stelt hier gerichte middelen voor ter beschikking via een brede SPUK regeling. De kaders hiervoor worden in het najaar van 2022 bekend gemaakt.