2022-009096 Jaarrekening 2021
Tekst van het document
510 Bestuur Ten dienste staan van de gemeenschap van Dongen: Inwoners, ondernemers, verenigingen en stichtingen. Daar gaat het om bij alles wat de gemeente doet. Maar dat kunnen we niet altijd alleen. Soms vraagt de uitvoering om samenwerking. Samenwerking met de inwoners, ondernemers, verenigingen en stichtingen. Maar ook met andere overheidsinstanties en organisaties buiten de gemeentegrenzen. Samen ontdekken we nieuwe manieren om samen te bedenken, te ontwikkelen en uit te voeren. Nieuwe manieren van werken vragen ook om een gesprek over rollen, taken, verantwoordelijkheden en bevoegdheden. Wat wilden we bereiken? Beoogde effecten Gedragen besluiten, door middel van een hieraan voorafgegane dialoog/interactie met betrokkenen, gekoppeld aan een duidelijke communicatie. Helderheid over een ieders rol, taken, bevoegdheden en verantwoordelijkheden. Wat hebben we bereikt?
Wat hebben we daarvoor gedaan?
We zijn in verbinding gebleven met onze inwoners, ondernemers en partners.
Onze besluiten worden helderder en duidelijker geformuleerd.
53
Rondom corona is er veel communicatie geweest met doelgroepen (onderwijs, sport, horeca, ondernemers etc.), verenigingen en partners in onze lokale samenleving. Samen is gesproken over hoe het best om te gaan met de impact van landelijke coronamaatregelen. De inzet van social media is verder uitgebreid, zo wordt ook gecommuniceerd over de vergaderingen van de gemeenteraad. Er zijn nieuwe sjablonen opgesteld voor adviesnota’s en raadsvoorstellen volgens de 30 seconden leesregel. Ambtenaren zijn getraind om adviezen en voorstellen volgens dit nieuw sjabloon en in begrijpelijke taal te schrijven. Er zijn schrijfcoaches in de organisatie opgeleid om ondersteuning te (blijven) bieden aan collega’s bij het schrijven van raadsvoorstellen.
De ambities van de regio Hart van Brabant zijn scherper verwoord en de betrokkenheid van de lokale raadsleden wordt vergroot.
Met de financiële commissie zijn verdere stappen gezet in de verbetering van de P&Ccyclus en bijbehorende producten.
Er is een nieuwe gemeenschappelijke regeling regio Hart van Brabant vastgesteld. De voorbereidingen zijn getroffen voor het instellen van een regionale adviescommissie waar lokale raadsleden zitting in gaan nemen. Er is een kern- en keuzeagenda 2022 vastgesteld en de voorbereidingen voor het opstellen van een kern- en keuzeagenda 2023-2027 zijn gestart.
We hebben ondersteuning geleverd aan de werkgroep democratische vernieuwing.
Datagedreven werken staat binnen de organisatie beter op de kaart, de collega’s zijn er vaardiger in geworden.
Gebiedspromotie is integraal meegenomen in beleid voor de komende jaren.
De raadswerkgroep democratische vernieuwing kwam in 2021 regelmatig bij elkaar en heeft diverse plannen en initiatieven besproken. In juni 2021 vond een heidag plaats over democratische vernieuwing met de voltallige raad. In oktober 2021 vond de eerste pilot gespreksavond plaats, waarmee het laagdrempelige en informele gesprek met inwoners wordt gefaciliteerd. Eén van de stappen om te komen tot een aangepast vergadermodel. We organiseerden intern een ‘data-gedreven werken’ middag met workshops. We hebben een commissie met expertise uit verschillende vakgebieden opgericht die mee kijkt bij data-projecten. We ontwikkelden diverse data-projecten verder door, zoals het Dashboard Sociaal Domein, het HR dashboard en de uitrol van klanttevredenheidsonderzoeken. Het Dongens DNA is een van de vier thema’s binnen het raamwerk van de omgevingsvisie. Door expliciet aandacht te besteden aan dat wat ons 'gewoon' bijzonder maakt, vertalen we die identiteit en eigenheid naar maatwerk voor onze inwoners en onze kernen. Het centrumgebied is de afgelopen jaren – na een intensief participatietraject - geheel opnieuw ingericht. Als afsluiting zijn in Park Vredeoord en het Wilhelminaplein houten beelden van typisch Dongense figuren geplaatst. Het hout is afkomstig van oude bomen uit het park.
Beleidsindicatoren 510 Bestuur Dorps- en wijkraden
Aantal actieve dorps- en wijkraden 2018 2019 7 7 54
2020 7
2021 7
520 Dienstverlening Wat wilden we bereiken? Beoogde effecten Inwoners zijn tevreden over de kwaliteit en snelheid van de diensten die door de gemeente worden geleverd. Wat hebben we bereikt? Het nieuwe Beleid Preventie, Vergunningen, Toezicht en Handhaving 2021 – 2024 (PVTH-beleidsplan) is vastgesteld.
Wat hebben we daarvoor gedaan? Begin 2021 is het PVTH beleidsplan 20212024 door het college van B&W vastgesteld. In dit plan zijn de beleidsvelden Vergunningen, Toezicht en Handhaving (VTH) en Openbare Orde en Veiligheid (OOV) integraal inzichtelijk gemaakt. Het betreft een samenvoeging van het oude Vergunningsbeleidsplan en het oude Handhavingsbeleidsplan. Met de uitvoeringsprogramma’s die voortvloeien uit dit beleidsplan, dragen we bij aan het realiseren van diverse ontwikkelingen binnen onze gemeente. Dit door middel van heldere, eenvoudige, klantvriendelijke en transparante processen. Nieuw is dat in dit plan is aangehaakt bij doelen die zijn geformuleerd op basis van de resultaten die voortvloeiden uit de omgevingsscan en de inventarisatie (enquête), die onder de inwoners is uitgezet voor de Omgevingsvisie 1.0. Deze doelen zijn breder dan de beleidsvelden VTH en OOV.
Er zijn geen klachten binnen gekomen op het gebied van Burgerzaken.
Onze werkwijze is klantvriendelijk en we proberen onze inwoners zo optimaal mogelijk te bedienen op het gebied van Burgerzaken. Hierbij scoren we gemiddeld een 8 voor onze dienstverlening.
Afdoening binnen gestelde termijnen.
Alle documenten zijn binnen de wettelijke termijn verstrekt. Ook wat betreft de juiste inschrijving van personen en adressen hebben we na een zelfevaluatie (georganiseerd door het ministerie van Binnenlandse zaken) een 100% score behaald. In 2021 hebben wegens geldende maatregelen beduidend minder huisbezoeken afgelegd. Klanten zijn bij eerste inschrijving geïnformeerd i.v.m. het overleggen van de juiste brondocumenten met eventuele legalisaties.
Een begin gemaakt met het Project Veilig Wonen Dongen
55
Daarnaast zijn we begonnen met het integrale project Veilig Wonen Dongen dat toeziet op de inschrijving en huisvesting van arbeidsmigranten in onze gemeente.
Daarbij vormden de invoering van de toeristenbelasting en extra communicatie richting huisvesters een katalysator voor een substantiële stijging in het aantal inschrijvingen van personen afkomstig uit het buitenland.
We hebben de digitale dienstverlening doorontwikkeld.
We breiden het aantal digitaal beschikbare producten steeds verder uit. In 2021 hebben we ons gefocust op: 1. Implementatie van Fixi voor meldingen openbare ruimte. 2. Het online beschikbaar stellen van een formulier verklaring tot adresonderzoek. 3. Vernieuwen van reeds bestaande digitale formulieren. 4. Toegankelijkheid van de website.
Ook zijn we deelnemer van de DAR-project (Digitaal Aanvragen Rijbewijs) van de RDW geworden in augustus 2021. DAR stelt onze inwoners in staat het rijbewijs digitaal aan te vragen zonder tussenkomst van Burgerzaken. Het rijbewijs ligt al na twee werkdagen klaar om opgehaald te worden bij het gemeentehuis. In de periode van augustus tot en met december hebben circa 200 inwoners hiervan gebruik gemaakt.
We hebben inzicht gekregen in onze klanttevredenheid.
In 2021 hebben we verder gewerkt aan het optimaliseren van onze dienstverlening door middel van het meten en verbeteren van onze dienstverlening op het gebied van diverse producten en diensten. Dit deden we o.a. op het gebied van Burgerzaken en in de openbare ruimte.
We hebben samen met inwoners een verbeterd proces rondom begraven ingericht.
De wensen en ideeën uit de klantreis begraven zijn vertaald naar regels en beleid. In 2021 heeft de gemeenteraad een nieuwe beheersverordening, twee nieuwe uitvoeringsbesluiten en een nieuwe legesverordening vastgesteld.
Begraafplaats de Kremer klaargemaakt voor natuurlijker begraven, luxe begraven en een foetustuin.
Een gedeelte van de begraafplaats is op meer natuurlijke wijze ingericht. Waar voorheen een groot grasveld lag, is vorig jaar door middel van het aanbrengen van beplanting de voorbereiding gestart zodat we dit jaar een nieuwe categorie aan kunnen bieden aan onze inwoners. Daarnaast hebben we ingespeeld op twee aanvragen die we kregen voor categorieën die we van plan waren te ontwikkelen: een aanvraag voor een luxe graf en een aanvraag voor een graf voor een kindje dat overleed voor de 24e week van de zwangerschap. In 2022 worden beide categorieën verder uitgewerkt en in beleid opgenomen.
56
De dienstverlening op de begraafplaats in ’s Gravenmoer uitgebreid.
Er is onder andere een paal geplaatst bij het as-verstrooiingveld waar mensen een naamplaatje op kunnen plaatsen.
Beleidsindicatoren Bezwaar- en beroepschriften
Klachten Burgerzaken
Beoordeling dienstverlening
Snelheid van levering
520 Dienstverlening Aantal gegrond bezwaar- en beroepschriften op uitgevoerde toetsingen 2018 2019 2020 2021 0 1 0 0 Aantal gegronde klachten over producten en diensten Burgerzaken 2018 2019 2020 2021 0 0 0 0 Beoordeling van de dienstverlening middels enquête 2018 2019 2020 2021 NB NB NB 8 Snelheid van levering van bepaalde producten en diensten. De producten en diensten worden binnen de wettelijke termijn geleverd. 2018 2019 2020 2021 NB NB NB 100%
Verbonden partijen Omgevingsdienst Midden- en West-Brabant. Bijdragen aan een leefbare en veilige werk- en leefomgeving in de regio Midden- en West-Brabant.
530 Beheer en onderhoud Wat wilden we bereiken? Beoogde effecten De openbare ruimte en gemeentelijke gebouwen zijn schoon, heel en veilig. Een schoon en net straatbeeld zonder zwerfafval in de openbare ruimte. Een goede benutting en bezetting van het gemeentelijk vastgoed. Wat hebben we bereikt?
Wat hebben we daarvoor gedaan?
Een overzicht van en daarmee duidelijkheid over behaalde kwaliteitsniveaus van de groenvoorziening.
Groenmedewerkers hebben de training werken volgens beeldbestek gevolgd. Hierna is begonnen met het monitoren van de beoogde kwaliteitsniveaus. De verkregen gegevens worden gebruikt als input voor het nieuwe beheerplan groen.
Ecologisch beheer in samenwerking met het waterschap.
Met het waterschap Brabantse Delta is een overeenkomst afgesloten omtrent het gezamenlijk ecologisch beheren van bermen, waterlopen en de ecologische verbindingszone.
Controle over de hoeveelheid plaagdieren.
Naast seizoensinvloeden lijken de preventieve maatregelen ter bestrijding van de eikenprocessierups te werken. In 2021 zijn er minder meldingen binnen gekomen. Voor het beperken van de roekenoverlast is een 5-jarig plan opgesteld. De provincie Noord-Brabant heeft ontheffing verleend t.b.v. de uitvoering van het plan.
57
Rattenoverlast is een blijvend aandachtspunt. We trekken hierbij nadrukkelijk samen op met het waterschap.
We hebben uitvoering gegeven aan het boombeleidsplan.
In de Paul van Ostaijenstraat zijn werkzaamheden gestart om de elzen, die onder andere veel overlast door wortelopdruk veroorzaken, te vervangen door een andere boomsoort. Daarnaast is bij de monumentale plataan aan de Schoolstraat een zogenaamde kleine kringloop gerealiseerd, waardoor deze beeldbepalende boom een beter toekomstverwachting heeft gekregen. Dat geldt ook voor de plataan in de Maximastraat. De verharding rondom de boom is verwijderd ten gunste van een betere groeiplaats waardoor het gevallen blad onder de boom blijft liggen en weer voedsel vormt voor de plataan (kleine kringloop).
We hebben uitvoering gegeven aan de beheerplannen.
Extra aandacht is uitgegaan naar verhelpen van lekkages in rioolputten. De geplande renovatie van de gemalen Eindsestraat en Julianalaan zijn verschoven naar het 2de kwartaal 2022. Buiten de straten waarvan de openbare verlichting vanwege de technische staat is vervangen, zijn onder andere de armaturen van de lichtmasten aan de centrumring vervangen en zijn deze masten geschilderd. Naast het gebruikelijke geprogrammeerd wegenonderhoud is er onvoorziene winterschade aan de Steenstraat opgelost. Aan de open verharding is in het voetgangersgebied van wijk De Biezen groot onderhoud uitgevoerd. In 2021 zijn we begonnen met de voorbereidingen voor het uitvoeren van onderzoek naar de constructieve veiligheid van de civiel technische kunstwerken. Naast het gebruikelijke onderhoud is dit jaar groot onderhoud uitgevoerd aan de balustrade Wilhelminalaan `s Gravenmoer. De dakbedekking bij de Coolhof is vervangen en De Geubel en de dependance in ‘s Gravenmoer zijn extra geïsoleerd.
In 2021 is het beheerplan Wegen en het beheerplan Civiel Technische Kunstwerken opnieuw vastgesteld.
Beide plannen zijn opgesteld en ter vaststelling aan de gemeenteraad aangeboden.
Wat heeft anders uitgepakt? Een wisselend beeld van het onderhoudsniveau van het groen gedurende het jaar. 2021 was een uitdagend jaar qua onkruidbestrijding. We hebben vooral in de zomerperiode niet overal het gewenste beeld verkregen, enerzijds door capaciteitsproblemen vanwege corona(maatregelen) en anderzijds door zeer groeizaam weer.
58
Beleidsindicatoren Kwaliteitsniveau centrum
Kwaliteitsniveau wijken
Meldingen openbare ruimte
530 Beheer en onderhoud Kwaliteitsniveau van de openbare ruimte in het centrum (streefwaarde A) 2019 2020* 2021 Niveau A+ 5% 4% Niveau A 68% 81% Niveau B/C 27% 15% Kwaliteitsniveau van de openbare ruimte in de wijken (streefwaarde B) 2019 2020* 2021 Niveau A 60% 43% Niveau B 22% 50% Niveau C 18% 7% Aantal meldingen met betrekking tot de openbare ruimte (vanaf april 2021 met de fixi app, daarvoor via Op Orde) 2018 2019 2020 2021 NB 2.871 4.810 5.442
* In 2020 zijn de kwaliteitsniveaus niet gemeten. Tot en met 2019 is dit door een extern bureau uitgevoerd. In 2020 zou de buitendienst hiervoor opgeleid worden en zelf gaan monitoren. Vanwege de coronamaatregelen was dit erg lastig en is dat niet gelukt. Vanaf 2021 is dit weer opgepakt.
540 Afval Wat wilden we bereiken? Beoogde effecten 40% minder aanbod van restafval en een hoger aanbod grondstoffen, zowel aan huis, bij centrale verzamellocaties en op de milieustraat. Bewoners worden gestimuleerd om hun afval beter te scheiden. Wat hebben we bereikt? In 2021 is er 137 kg restafval per inwoners ingezameld.
Wat hebben we daarvoor gedaan? Met 137 kg is 25% minder restafval ingezameld dan in 2020. Gezien de effecten van corona op de inzameling van huishoudelijk afval kan dit als een goed resultaat worden beschouwd. De landelijke doelstelling van 100 kg restafval per inwoner is echter nog niet gehaald. Inwoners met een restafval container aan huis kunnen sinds 1 januari 2021 nog maar één keer per vier weken deze container aanbieden.
4% meer gft opgehaald in 2021.
In 2021 is gestart met het inzamelen van gft bij hoogbouw. Op zo’n 50 locaties in de gemeente Dongen zijn verzamelpunten voor gft ingericht. In de gft-inzameling huis-aanhuis is niets gewijzigd.
24% meer PMD opgehaald in 2021.
In oktober 2020 zijn we op verzoek van de raad gestart met het wekelijks inzamelen van PMD aan huis. Het aantal centrale brenglocaties is in oktober 2021 teruggebracht naar vier.
59
De luierinzameling is met 90% toegenomen.
Het grootste effect van het nieuwe afvalstoffenbeleid zien we in de luierinzameling. In 2021 is 90% meer ingezameld van deze afvalstroom dan in 2020. Er zijn nieuwe inzamellocaties ingericht om voor een betere spreiding over de gemeente te zorgen. We houden in de gaten of het huidige aantal locaties en de inzamelfrequentie voldoende is.
Gebruik ondergrondse container voor restafval: Gemiddeld zijn er in 2021 ruim 18 inworpen per huishouden minder gebruikt.
In 2021 is aan bewoners gecommuniceerd dat zij 52 inworpen per jaar konden doen in een ondergrondse restafvalcontainer
Er zijn 5% meer bezoekers op de milieustraat geweest.
Na de coronadrukte in 2020 zijn de openingstijden verruimd en zijn we begonnen met de pilot druktemeter op de milieustraat.
Er is een samenwerkingsovereenkomst gesloten met de gemeente Tilburg.
Voor enkele afvalstromen (PMD en luiers) en voor diverse diensten is een samenwerkingsovereenkomst gesloten met de gemeente Tilburg. Hierdoor kunnen we gebruik maken van hun kennis en expertise. Ook kunnen we nu snel schakelen mochten er ontwikkelingen zijn waarop geanticipeerd moet worden. Een voorbeeld hiervan is de plotselinge toename bij de luierinzameling.
Er is een nieuwe huisvuilwagen aangeschaft.
Een van de twee huisvuilwagens was al enkele jaren afgeschreven maar functioneerde nog naar behoren. In 2020 begon deze toch mankementen te vertonen waardoor aanschaf van een nieuwe huisvuilwagen in 2021 noodzakelijk was.
Beleidsindicatoren Ingenomen afval
Huishoudelijk restafval
Gebruik ondergrondse container voor restafval
540 Afval Hoeveelheid ingenomen huishoudelijk afval en grondstoffen aan huis (kg per inwoner) 2018 2019 2020 2021 Restafval 138 138 140 97 GFT 121 119 129 134 Papier 48 51 47 47 Het aantal kg huishoudelijk restafval per inwoner (huis-aan-huis en milieustraat opgeteld) 2018 2019 2020 2021 172 170 185 137 Gemiddeld aantal inworpen in de ondergrondse restafvalcontainer per actieve pas per jaar 2018 2019 2020 2021 92
Bezoekers milieustraat
Het aantal bezoekers op de milieustraat 2018 52.225 60
92
94
45
2019
2020
2021
51.721
55.393
57.965
Wat heeft het gekost? Thema 510 Bestuur 0.1
Bestuur Saldo voor mutaties reserves 0.10 Mutaties reserves Saldo na mutaties reserves
Primitieve begroting Lasten Baten 1.665
Begroting na wijziging Lasten Baten 1.604 0
Verschil begroting na wijziging - rekening Baten Lasten Baten Saldo 270 64 270 334
Rekening Lasten 1.540
1.665 0
0 0
1.604 75
0 0
1.540 75
270 0
64 0
270 0
334 0
1.665
0
1.679
0
1.615
270
64
270
334
Baten
Bij de actuariële berekening van de voorziening APPA is gebleken dat het saldo van de voorziening meer dan voldoende is waardoor er een vrijval verwerkt kan worden. Een hogere rekenrente is hiervan de oorzaak.
Lasten
De salariskosten voor bestuurders worden door een derde partij begroot. Gebleken is dat deze kosten per ultimo boekjaar lager uitvallen dan waarmee met het opstellen van de begroting rekening werd gehouden.
Begeleidingskosten gewezen wethouder naar aanleiding van voortijdig vertrek. Diverse kleine afwijkingen onder € 10.000, per saldo.
Thema 520 Dienstverlening 0.2
Burgerzaken Begraafplaatsen en 7.5 crematoria 8.3 Wonen en bouwen Saldo voor mutaties reserves 0.10 Mutaties reserves Saldo na mutaties reserves
Primitieve begroting Lasten Baten 748 324
Begroting na wijziging Lasten Baten 825 334
64 voordeel 78
S/I S
-16 2
I I
Verschil begroting na wijziging - rekening Baten Lasten Baten Saldo 345 5 11 16
Lasten 820
126 547
134 629
143 595
134 596
132 605
163 665
11 -10
29 69
40 59
1.421 0
1.087 0
1.563 0
1.064 0
1.557 0
1.173 0
6 0
109 0
115 0
1.421
1.087
1.563
1.064
1.557
1.173
6
109
115
De opbrengsten voor grafrechten en de verlenging van grafrechten zijn toegenomen t.o.v. de raming. Dergelijke opbrengsten zijn lastig voorspelbaar.
Hogere opbrengsten bouwvergunningen door een hoger aantal aanvragen dan verwacht. Mogelijk is onder invloed van Corona meer gebouwd/verbouwd dan normaal. Diverse kleine afwijkingen onder € 10.000, per saldo.
Lasten
S/I I
Rekening
Baten
270 voordeel 270
Diverse kleine afwijkingen onder € 10.000, per saldo
61
109 voordeel 29
S/I I
70
I
10
I
6 voordeel 6
S/I I
Thema 530 Beheer en onderhoud 0.3 2.1 2.2 5.7 7.2 8.3
Beheer overige gebouwen en gronden Verkeer en vervoer Parkeren Openbaar groen en (openlucht) recreatie Riolering Wonen en bouwen Saldo voor mutaties reserves
0.10 Mutaties reserves Saldo na mutaties reserves
Primitieve begroting
Begroting na wijziging
Lasten
Baten
Verschil begroting na wijziging - rekening
Rekening
Lasten
Baten
Lasten
Baten Lasten Baten Saldo
325
510
325
510
325
492
0
-18
-18
2153
467
2029
292
2075
459
-46
167
121
0
1
0
1
0
3
0
2
2
2261
12
2260
188
2330
220
-70
32
-38
1692
2177
1693
2176
1818
2182
-125
6
-119
698
0
767
0
793
0
-26
0
-26
7.129
3.167
7.074
3.167
7.341
3.356
-267
189
-78
3
0
3
6
3
6
0
0
0
7.132
3.167
7.077
3.173
7.344
3.362
-267
189
-78
Baten
In 2021 zijn door de verzekeringsmaatschappij veelal de herstelwerkzaamheden op de schades en vernielingen vergoed. De vergoeding ziet toe op de schades binnen wegen, openbare verlichting, plantsoenen en verkeersregelinstallaties.
In 2021 zijn meer inkomsten uit voorgaande jaren ontvangen voor degeneratiekosten. Dit betreft een afrekening met voorgaande jaren, de vergoeding kan pas worden ontvangen nadat de werkzaamheden zijn voltooid. Er zijn meer inkomsten voor rioolaansluitingen ontvangen vanuit met name De Beljaart. Werkelijke doorbelasting van straatreiniging aan de tariefberekening afvalstoffenheffing. Werkelijke doorbelasting van opvang stedelijk water aan de tariefberekening rioolheffing.
Bij de rondrekening van de kostendekkendheid voor de rioolheffing 2021 is gebleken dat er een lagere onttrekking uit de voorziening is benodigd. Diverse kleine afwijkingen onder € 10.000, per saldo. Thema 530 bevat veel verschillende, kleinere budgetten.
Lasten
Er hebben in 2021 meer herstelwerkzaamheden plaatsgevonden als gevolg van schades en vernielingen. Deze extra last houdt verband met de eerder genoemde extra baat. Dit betreffen schades aan wegen, openbare verlichting, plantsoenen en verkeersregelinstallaties. Rente kapitaallasten vallen lager uit dan begroot door aanpassing van de rekenrente conform voorschriften BBV. Salarislast valt hoger uit dan begroot door cao-ontwikkelingen. Bij de rondrekening van de kostendekkendheid voor de rioolheffing 2021 is gebleken dat door onder meer uitstel van projecten/investeringen er sprake is geweest van minder kapitaallasten. Tevens is de rekenrente ultimo boekjaar lager gebleken dan voorzien bij de begroting 2021. Doordat er sprake is van uitstel, worden de kapitaallasten op een later moment hoger. Om hierop het tarief niet te hoeven aanpassen, is nu een extra storting gedaan in de egalisatievoorziening waarmee het tarief naar de toekomst toe gelijkmatiger kan ontwikkelen. In verband met werkzaamheden aan nutsvoorzieningen zijn extra werkzaamheden verricht aan het wegdek in Dongen. Deze lasten waren niet begroot, waardoor een nadeel ontstaat. Verwachting is dat gemaakte kosten in 2022 vergoed worden door de betreffende nutsbedrijven. In 2021 zijn de materiaalprijzen voor het doen van onderhoud aan gebouwen fors gestegen.
Het onderhoud van velden en beplanting is in 2021 gestegen vanwege de weersomstandigheden. Door de hoge temperaturen in combinatie met veel neerslag is het onkruid explosief gegroeid in de plantsoenen. Daarnaast heeft er meer onderhoud plaatsgevonden bij bomen waarbij er problemen waren ontstaan in de ondergrondse groeiplaats door de wortelopdruk. Diverse kleine afwijkingen onder € 10.000, per saldo. 62
189 voordeel 98
S/I I
21
I
76 11 19 -79
I I I I
43
I
267 nadeel -88
S/I I
162
I
-70 -192
I I
-23
I
-27 -40
I I
12
I
Thema 540 Afval 7.3
Afval Saldo voor mutaties reserves 0.10 Mutaties reserves Saldo na mutaties reserves
Primitieve begroting Lasten Baten 3124 3745
Begroting na wijziging Lasten Baten 3247 3847
Verschil begroting na wijziging - rekening Baten Lasten Baten Saldo 3931 -167 84 -83
Rekening Lasten 3414
3.124 0
3.745 0
3.247 0
3.847 0
3.414 0
3.931 0
-167 0
84 0
-83 0
3.124
3.745
3.247
3.847
3.414
3.931
-167
84
-83
Baten
84 voordeel 55
S/I I
Hogere opbrengsten voor de verwerking van metalen.
14
I
Diverse kleine afwijkingen onder € 10.000, per saldo.
15
I
167 nadeel 48
S/I I
12
I
-22 -221
I I
20
I
-4
I
De uiteindelijk afrekening van de BWB laat een hogere opbrengst afvalstoffenheffing zien.
Lasten
Bij het opstellen van de begroting 2021 zijn schattingen opgenomen van de verwerkingskosten m.b.t. het inzamelen van de afvalstromen volgens het nieuwe Uitvoeringsplan Grondstoffen. In 2021 is gebleken dat de verwerkingskosten lager uitvallen dan begroot. Deze afwijking werkt niet structureel door aangezien 2021 overheerst werd door diverse coronamaatregelen. Rente kapitaallasten valt lager uit dan begroot door aanpassing van de rekenrente conform voorschriften BBV. Salarislast valt hoger uit dan begroot door cao-ontwikkelingen. Bij de rondrekening van de kostendekkendheid voor de afvalstoffenheffing 2021 is gebleken dat de kosten lager zijn uitgevallen dan begroot. Het resultaat op afval is gestort in de egalisatievoorziening om toekomstige kostenontwikkelingen te kunnen opvangen en het tarief gelijkmatiger te kunnen laten ontwikkelen. In 2021 zijn er meer storingen geweest (ca 9%) aan de ondergrondse containers. Toch hebben we in 2021 hieraan minder kosten gehad doordat veel storingen door onze eigen buitendienst konden worden verholpen. Er is minder inzet benodigd geweest door externe partijen. Diverse kleine afwijkingen onder € 10.000, per saldo.
63
Algemene dekkingsmiddelen en overhead In programma 6 wordt een overzicht van de algemene dekkingsmiddelen en het overzicht van overhead gepresenteerd. Het is geen beleidsprogramma zoals de vijf programma’s hiervoor, maar een opsomming van een aantal geldstromen die vanuit onderlinge samenhang zijn geordend. De algemene dekkingsmiddelen geven inzicht in een aantal algemene inkomstenbronnen van de gemeente, zoals de algemene uitkering. De overhead geeft aan welke kosten samenhangen met de sturing en ondersteuning van de organisatie.
610 Algemene uitkering De algemene uitkering is de grootste inkomstenbron van de gemeente.
620 Gemeentelijke belastingen en heffingen De gemeentelijke belastingen en heffingen komen uitgebreid aan de orde in paragraaf A "Lokale heffingen". In het overzicht van algemene dekkingsmiddelen worden de gemeentelijke belastingen uitgelicht waarvan de opbrengsten gemeentebreed ingezet kunnen worden. Het gaat dan om de onroerendzaakbelasting.
630 Overige algemene dekkingsmiddelen en onvoorzien De overige algemene dekkingsmiddelen zijn gerelateerd aan paragraaf D "Financiering" waarbij een onderbouwing wordt gegeven van de financieringsfunctie van de gemeente. Daarnaast zijn hier ook zichtbaar de post onvoorzien en de verwachte verplichting ten aanzien van de vennootschapsbelasting.
640 Overhead Bij het in beeld brengen van de overhead is er een onderscheid gemaakt in vier categorieën: Directe personeelskosten: salariskosten van alle ambtenaren in dienst bij de gemeente Dongen; Indirecte personeelskosten: scholingskosten, reis- en verblijfkosten, arbo- en administratiekosten; Facilitaire ondersteuning: huisvesting gemeentehuis en -werven, ICT, archief, catering, e.d.; Bestuursondersteuning en kwaliteitszorg: publieksvoorlichting, kwaliteitszorg concern, bestuursondersteuning, persvoorlichting en representatie. Voor het berekenen van de overhead wordt de rekenmethode gebruikt die door de Commissie BBV wordt voorgeschreven. Dit betekent dat kosten – waar mogelijk – direct worden toegerekend aan producten. De resterende overhead wordt in de presentatie uitgesplitst naar de vier hierboven genoemde categorieën en kan worden uitgedrukt in een percentage (overhead als deel van de directe personeelskosten). Dit percentage berekenen we voor zowel de binnen- als de buitendienst. Dit onderscheid wordt gemaakt ten behoeve van een passende toerekening van uurtarieven naar de producten. Voor de vergelijking staan de begrote en gerealiseerde percentages naast elkaar. Gewijzigde begroting 2021
Rekening 2021
Binnendienst
€7.783.102 €12.162.966*
= 64%
€7.777.908 €12.060.783*
= 64%
Buitendienst
€160.914 €2.041.597*
= 8%
€330.842 €2.225.574*
= 15%
* In dit bedrag zijn de overhead aan personeelskosten opgenomen die toegerekend mogen worden aan de producten.
64
In 2021 bedragen de externe inhuurkosten als percentage van de totale loonsom afgerond 10%. Dit is 2 procentpunt hoger dan in 2020. De externe inhuurkosten betreffen inhuur specialistische kennis, vervanging bij ziekte, inhuur derden grasmaaien en inhuur i.v.m. vacatureruimte. Er is terughoudend omgegaan met de inzet van inhuur derden.
Externe inhuur
Rekening 2020 €1.239.457 €15.356.065
Rekening 2021 €1.538.983 €15.825.340
= 8%
= 10%
Beleidsindicatoren Gemiddelde WOZ-waarde (in € 1.000) % demografische druk
Gemeentelijke woonlasten eenpersoonshuishouden
Gemeentelijke woonlasten meerpersoonshuishouden
Overhead De gemiddelde WOZ waarde van woningen 2018 2019 2020 2021 232 245 265 NNB De som van het aantal personen van 0-15 jaar en 65 jaar of ouder in verhouding tot de personen van 15-65 jaar 2018 2019 2020 2021 73,2% 73,6% 73,8% 73,3% Het gemiddelde totaalbedrag in euro's per jaar dat een éénpersoonshuishouden betaalt aan woonlasten 2018 2019 2020 2021 607 608 706 761 Het gemiddelde totaalbedrag in euro's per jaar dat een meerpersoonshuishouden betaalt aan woonlasten 2018 2019 2020 2021 704 705 814 880
Overhead Fte per 1.000 inwoners 2018 2019 2020 2021 6,7 7,3 7,2 7,2 Bezetting Fte per 1.000 inwoners 2018 2019 2020 2021 7,3 6,7 6,8 7,0 Overhead Als % van de totale lasten 2018 2019 2020 2021 12,6% 13,4% 11,8% 12,6% Apparaatskosten * Apparaatskosten per inwoner (kosten per inwoner) 2018 2019 2020 2021 € 273 € 291 € 636 € 705 Externe inhuur Externe inhuurkosten als percentage van de loonsom 2018 2019 2020 2021 9,4% 13,0% 8,0% 9,7% * In 2020 is de berekeningsmethodiek van de apparaatskosten geactualiseerd. Hierbij is gebleken dat voorgaande jaren de berekening niet volledig is geweest. De kosten zijn er altijd geweest, maar werden in de eerdere methodiek niet meegenomen in de berekening. Formatie
Wat heeft het gekost? Thema 610 Algemene uitkering Algemene uitkering en overige uitkeringen gemeentefonds Saldo voor mutaties reserves 0.10 Mutaties reserves Saldo na mutaties reserves 0.7
Primitieve Begroting na Verschil begroting na Rekening begroting wijziging wijziging - rekening Lasten Baten Lasten Baten Lasten Baten Lasten Baten Saldo 0 35.738 0 35.738 0 0 0 35.738 65
0 38.442 0 38.442 0 0 0 38.442
0 38.605 0 38.605 0 0 0 38.605
0 0 0 0
163 163 0 163
163 163 0 163
Baten In de decembercirculaire 2021 is een aantal maatstaven en eenheden aangepast wat resulteert in een hogere uitkering. Zoals gebruikelijk worden mutaties uit de decembercirculaire verwerkt in de jaarrekening.
Thema 620 Gemeentelijke belastingen en heffingen
Primitieve begroting
Begroting na wijziging
163 voordeel 163
S/I I
Verschil begroting na wijziging - rekening
Rekening
Lasten Baten Lasten Baten Lasten Baten
Lasten
Baten
Saldo
100 108 14
4.118 1.879 0
100 109 87
4.130 1.799 0
168 73 15
4.137 1.807 -6
-68 36 72
7 8 -6
-61 44 66
222 0
5.997 0
296 0
5.929 0
256 0
5.938 0
40 0
9 0
49 0
222
5.997
296
5.929
256
5.938
40
9
49
Baten Diverse kleine afwijkingen onder €10.000, per saldo.
9 voordeel 9
S/I I
Lasten Lagere interne doorbelastingen van kwijtscheldingen en uitvoeringskosten belastingen.
40 voordeel 27
S/I I
13
I
0.61 OZB woningen 0.62 OZB niet-woningen 0.64 Belastingen overig Saldo voor mutaties reserves 0.10 Mutaties reserves Saldo na mutaties reserves
Vanaf 2021 worden de vervolgingskosten en boetes direct bij de deelnemers afgedragen en loopt dit niet meer via de maandelijkse afdracht.
Primitieve Begroting na Thema 630 Overige Rekening begroting wijziging algemene dekkingsmiddelen en onvoorzien Lasten Baten Lasten Baten Lasten Baten Resultaat van de 0.11 rekening van baten en lasten 0 0 1.321 256 0 0 0.5 Treasury 6 109 8 111 101 110 0.8 Overige baten en lasten 425 461 1.123 460 396 481 Vennootschapsbelasting 0.9 (VpB) 56 0 96 0 108 0 Saldo voor mutaties reserves 487 570 2.548 827 605 591 0.10 Mutaties reserves Saldo na mutaties reserves
Verschil begroting na wijziging - rekening Lasten
Baten
Saldo
1.321
-256
1.065
-93
-1
-94
727
21
748
-12
0
-12
1.943
-236
1.707
316
213
316
580
1.071
580
-755
0
-755
803
783
2.864
1.407
1.676
1.171
1.188
-236
952
236 nadeel -256
S/I
Baten Het resultaat van Berap 2021-1 is als een begrotingswijziging verwerkt. Dit resultaat wordt niet administratief als werkelijke last verwerkt. Alleen de resultaatbestemming van de jaarrekening wordt administratief verwerkt in de administratie na instemming. Diverse kleine afwijkingen onder € 10.000, per saldo.
20
Lasten 1.188 voordeel Doordat de werkelijke rentelast lager is uitgevallen, is er ook minder rente doorbelast aan de -95 taakvelden. Het restantbudget van de post onvoorziene uitgaven komt per 31 december 2021 te 65 vervallen. In 2021 is € 15.000 aan kosten voor de QuickScan van De Cammeleur hierop ten laste gebracht. Het resultaat van Berap 2021-2 is als een begrotingswijziging verwerkt. Dit resultaat wordt 1.004 niet administratief als werkelijke baat verwerkt. Alleen de resultaatbestemming van de jaarrekening wordt administratief verwerkt in de administratie na instemming. 66
I
I S/I I I
I
Het resultaat van Berap 2021-3 is als een begrotingswijziging verwerkt. Dit resultaat wordt niet administratief als werkelijke baat verwerkt. Alleen de resultaatbestemming van de jaarrekening wordt administratief verwerkt in de administratie na instemming. Hogere storting van ontvangen corona gelden van het Rijk in de reserve coronagelden ten opzichte van Berap 2021-3. Jaarlijks bij het opmaken van de jaarrekening worden de openstaande vorderingen beoordeeld in hoeverre deze moeten worden voorzien. Diverse kleine afwijkingen onder € 10.000, per saldo.
317
I
-57
I
-42
I
-4
I
Vennootschapsbelasting Voor het jaar 2021 is er een voorlopige aanslag vennootschapsbelasting ad € 33.100 aan de gemeente opgelegd. Overzicht aanwending van het bedrag voor onvoorziene uitgaven Gedurende het jaar 2021 is er aanspraak gemaakt op de post onvoorziene uitgaven. De kosten voor een QuickScan van De Cammeleur zijn op dit budget ten laste gebracht. Het restant is daarmee per 31 december 2021 vrijgevallen. Thema 640 Overhead 0.4
Overhead Saldo voor mutaties reserves 0.10 Mutaties reserves Saldo na mutaties reserves
Primitieve Begroting na Verschil begroting na Rekening begroting wijziging wijziging - rekening Lasten Baten Lasten Baten Lasten Baten Lasten Baten Saldo 7.890 143 8.225 160 8.495 309 -270 149 -121 7.890 0 7.890
143 122 265
8.225 0 8.225
160 122 282
8.495 0 8.495
309 122 431
Baten
In 2021 zijn een aantal mensen gedetacheerd bij een andere gemeente. De vergoeding die daarvoor is ontvangen is eerder niet geheel in de begroting verwerkt. Ontvangen coronasteun voor medeoverheden ten behoeve van inzet op toezicht en handhaving. Voor het uitvoeren en coördineren van de werkzaamheden rondom de toeslagenaffaire krijgen gemeenten een vergoeding volgens een normbedrag voor een specifieke uitkering. Diverse kleine afwijkingen onder € 10.000, per saldo.
Lasten
Als gevolg van de specifieke situatie op de arbeidsmarkt en het verloop van personeel in Dongen is er sprake van meer inhuur dan vooraf voorzien. Vacatures bleken niet direct vast in te vullen waardoor, noodgedwongen, meer moest worden ingehuurd. Doordat in 2021 niet alle vacatures zijn ingevuld zijn de werkelijke salarislasten lager dan begroot. Er is in 2021 een nieuwe cao bereikt. Hoewel deze pas formeel in 2022 is bekrachtigd, is deze wel ingegaan in het jaar 2021. De lasten die betrekking hebben op 2021 waren nog niet begroot, wel was bij Berap 2021-3 een inschatting gemaakt. Daardoor een nadeel. In de keuzenota 2020 is een budget opgenomen voor het digitaliseren van het archief. De kosten voor fase 2 zijn verdeeld over twee jaren waarvan 2021 het eerste jaar is. Uiteindelijk zijn de scankosten lager uitgevallen doordat er minder grote tekeningen zijn ingescand en de aanlevering van dossiers vlot verliep. Daarnaast is ook gebleken dat we minder kunnen digitaliseren dan gehoopt doordat de digitale voorzieningen van het regionaal archief nog niet alle type dossiers aankunnen. De kosten voor het gebruik van producten op facilitaire dienstverlening zoals schoonmaak, telefonie en energie zijn gestegen. In 2021 zijn de proces- en griffiekosten hoger uitgevallen. In 2021 zijn minder kosten aan porto, bezorgkosten en papier en drukwerk verwerkt op dit thema.
Veel van het drukwerk en bezorgkosten zijn verwerkt op thema 520 waar de post verkiezingen is opgenomen. Doordat we meer geld vanuit het rijk hebben ontvangen voor de verkiezingen zijn deze kosten daarop ten laste gebracht. Diverse kleine afwijkingen onder € 10.000, per saldo. 67
-270 0 -270
149 0 149
-121 0 -121
149 voordeel 50
S/I I
35
I
44
I
20
I
270 nadeel -275
S/I I
275
I
-355
I
142
I
-40
I
-20 20
I I
-17
I
Paragrafen
68
A. Lokale heffingen Binnen de gemeente wordt onderscheid gemaakt tussen lokale algemene belastingen en heffingen. De opbrengsten van de algemene belastingen gaan naar de algemene middelen van de gemeente. Dit geldt voor de onroerendezaakbelasting (OZB). De heffingen heten ook wel rechten, tarieven of leges. De gemeente mag op basis van de gemeentewet artikel 229b niet meer heffen dan de begrote kosten die worden gedekt met de heffing. Het geld dat de inwoner betaalt voor de heffingen, gebruikt de gemeente om de kosten van die specifieke activiteiten te dekken. Dit zijn rioolheffing, afvalstoffenheffing, marktgelden en leges. Het opleggen en innen van de aanslagen OZB, rioolheffing en afvalstoffenheffingen wordt uitgevoerd door de Belastingsamenwerking West-Brabant (BWB). De bijdrage aan de BWB was in 2021 € 460.100. Leges worden door de gemeente zelf in rekening gebracht op het moment dat het betreffende product of dienst wordt afgenomen bij de gemeente, zoals een omgevingsvergunning of paspoort. In onderstaand tabel worden de opbrengsten uit lokale heffingen weergegeven, de toelichting op de verschillen kunt u terug vinden in de programma’s. Opbrengst lokale heffingen (bedrag x €1.000) 2020 2021 Primitieve Begr.
na Rekening Rekening Verschil begroting wijziging Onroerende zaak belasting Afvalstoffenheffing Rioolheffing Marktgelden Lijkbezorgingsrechten Leges titel 1 (algemene dienstverlening) Leges titel 2 (dienstverlening m.b.t. leefomgeving) Leges titel 3 (dienstverlening vallend onder Europese dienstrichtlijn)
6.118 3.051 1.559 4 165 285 647
5.997 3.446 1.999 5 134 356 605
5.929 3.431 2.070 5 134 366 626
5.944 3.486 2.080 4 163 384 657
15 55 10 -1 29 18 31
75
16
16
19
3
Totaal lokale heffingen
11.904
12.558
12.577
12.737
160
Vanaf 2021 wordt er in Dongen ook reclamebelasting opgelegd. De inkomsten uit reclamebelasting worden na aftrek van kosten voor de heffing en invordering overgemaakt aan ondernemersvereniging Dongen Promotion. Inzicht in kostendekkendheid (bedragen x €1.000) Lijkbezorgingsrechten
Afvalstoffenheffing
Rioolheffing
Algemene kosten
132
2.655
1.564
Overhead
17
131
133
BTW
0
406
191
Totale kosten
149
3.192
1.888
Totale opbrengsten
163
3.486
2.080
Dekkingspercentage
109%
109%
110%
De afvalstoffenheffing en rioolheffing maken deel uit van een gesloten circuit. De inkomsten mogen alleen worden besteed aan de uitvoering van de betreffende riolerings- of reinigingstaak. Voor de afvalstoffenheffing wordt er € 295.000 toegevoegd aan de voorziening reiniging. Bij de rioolheffing wordt € 192.000 toegevoegd aan de voorziening riolering. De toelichtingen hiervoor zijn in thema 530 voor wat betreft de rioolheffing en in thema 540 voor wat betreft de afvalstoffenheffing te vinden.
69
Nederland gemiddeld
Tarievenoverzicht huishoudens (COELO-Atlas)
Dongen
2021
2020
2021
OZB eigenaar woningen
0,1043%
0,1412%
0,1293%
OZB eigenaar niet-woningen
0,2974%
0,2300%
0,2104%
OZB gebruiker niet-woningen
0,2172%
0,2106%
0,1926%
Afvalstoffenheffing (meerpersoonshuishouden)
305
308
345
Rioolheffing
201
139
175
Bruto woonlasten
811
814
880
De lokale lastendruk is een indicator voor de mate waarin de inwoners van de gemeente worden belast met de door de raad vastgestelde heffingen. Voor het bepalen van de lokale lastendruk zijn de heffingen bepalend die onvermijdelijk gepaard gaan met het wonen in de gemeente, te weten: onroerendezaakbelasting, rioolheffing en afvalstoffenheffing. We vergelijken de situatie in Dongen met het landelijk gemiddelde, conform de Coelo-Atlas (landelijke rapportage lokale lasten). Gehanteerde uitgangspunten voor de berekening zijn: Meerpersoonshuishouden voor afvalstoffenheffing en rioolheffing; Gemiddelde waarde van eigen woning in 2021 bedraagt € 278.000 In Dongen. Uit de vergelijking blijkt dat de bruto woonlasten in Dongen in 2021 € 69 hoger liggen voor een gemiddeld meerpersoonshuishouden. Volgens het advies van de BWB is de hoogte van het bedrag dubieuze belastingdebiteuren voor 2021 op € 47.000 vastgesteld. Voorziening dubieuze debiteuren Normpercentage vanaf 2021
0,40%
Van bruto belastingvordering
€
11.711.000
Normbedrag bedraagt op jaarbasis
€
47.000
Kwijtscheldingsbeleid In Dongen kan kwijtschelding worden gevraagd voor de onroerendezaakbelasting, rioolheffing en afvalstoffenheffing. De BWB voert de kwijtschelding uit. De gemeente Dongen hanteert de zogeheten 100% norm. Dit betekent dat inwoners van Dongen met een inkomen op bijstandsniveau, voor wat betreft de betalingscapaciteit, automatisch voor kwijtschelding in aanmerking komen. In 2021 is voor een bedrag van € 170.000 aan kwijtscheldingen verleend.
70
B. Weerstandsvermogen en risicobeheersing In deze paragraaf wordt inzicht geboden in de actuele risico’s van de gemeente en de wijze waarop hiermee wordt omgesprongen. Daarnaast wordt aan de hand van de financiële kengetallen ingegaan op de ontwikkeling van het financiële beeld. Beleid omtrent risicomanagement Op 19 december 2019 stelde de gemeenteraad de financiële verordening gemeente Dongen vast. Hierin zijn de kaders voor risicomanagement verwerkt. De uitvoering van het risicomanagement binnen de gemeente is uitgewerkt in een Integrale Aanpak Risicomanagement, die in juni 2021 samen met het accountantsrapport 2020 is aangeboden aan de gemeenteraad. De integrale aanpak van risicomanagement houdt in dat zoveel mogelijk binnen de bestaande processen en structuren wordt nagedacht over mogelijke risico’s en de daarbij behorende beheersmaatregelen. Risicomanagement wordt daarmee nadrukkelijk niet als afzonderlijke of op zichzelf staande activiteit georganiseerd, maar geïntegreerd in de dagelijkse activiteiten. In het denken over risico’s die de organisatie loopt, maken we onderscheid tussen twee typen risico’s: risico’s die de organisatie loopt in het bereiken van haar doelstellingen (beleidsrisico’s) en risico’s die de organisatie loopt in het uitvoeren van reguliere processen (uitvoeringsrisico’s).
De beleidsrisico’s worden geïntegreerd in de P&C-cyclus en de uitvoeringsrisico’s worden meegenomen in de Interne Controles. De raad wordt tweemaal per jaar – bij begroting en bij jaarrekening – geïnformeerd over de belangrijkste, actuele beleidsrisico’s, waarbij tevens wordt ingegaan op de ontwikkelingen rondom deze risico’s. Over de uitvoeringsrisico’s wordt de raad afzonderlijk geïnformeerd, gekoppeld aan de communicatiemomenten van de accountant. Naast deze risico’s, wordt afzonderlijk gerapporteerd over risico’s met een financiële impact. Deze financiële risico’s worden afgezet tegen de beschikbare weerstandscapaciteit. Ook hierover wordt in de begroting en de jaarrekening gerapporteerd middels deze paragraaf Weerstandsvermogen en risicobeheersing. Beleidsrisico’s In de Programmabegroting 2022-2025 hebben we voor het eerst per beleidsthema aangegeven wat het realiseren van de genoemde beleidsdoelstellingen in de weg kan staan; dit zijn de beleidsrisico’s. In de bestuursrapportages 2022 en de jaarrekening 2022 zullen we ingaan op de stand van zaken met betrekking tot deze risico’s. Op die manier ontstaat ook binnen het risicomanagement een cyclus van vooruit- en terugkijken. Omdat in de Programmabegroting 2021-2024 nog geen beleidsrisico’s waren opgenomen, ontbreekt in deze jaarrekening de terugblik.
Financiële risico's Voor een goed financieel beheer moeten we weten welke financiële risico's (en kansen) wij hebben en hoe wij deze risico’s kunnen beheersen. Ter bepaling van het benodigde weerstandsvermogen hebben we inzicht in het risicoprofiel nodig. Middels een inventarisatie zijn de risico's verzameld. Belangrijk daarbij is te onderzoeken welke beheersmaatregelen zijn genomen of alsnog genomen moeten worden. Bij de inventarisatie van de risico's maken we onderscheid in structurele en incidentele (tijdelijke) risico's. Daarbij wordt aangegeven wat het (maximaal) verwachte risicobedrag is en wordt een inschatting gegeven van de kans van voordoen. We houden daarbij onderstaande inschattingspercentages aan. Score 1. Laag 2. Matig 3. Gemiddeld 4. Hoog 5. Zeer hoog
Risicokans 0% - 20% 20% - 40% 40% - 60% 60% - 80% 80% - 100%
Gemiddelde risicokans 10% 30% 50% 70% 90%
71
Omdat de kans dat een risico zich daadwerkelijk voordoet slechts globaal is aan te geven, wordt met een variatiebreedte van 20% gerekend. Het verwachte (maximale) risicobedrag en de kans op voordoen leiden tot een gewogen risicobedrag. Weerstandsratio De weerstandsratio geeft aan in hoeverre de gemeente financiële tegenvallers kan opvangen, zonder dat het bestaande beleid moet worden gewijzigd. Het geeft inzicht in de robuustheid van de financiële positie van de gemeente. Het totaal aan gewogen financiële risico's (= benodigde weerstandscapaciteit) wordt afgezet tegen de beschikbare weerstandscapaciteit. Uit voorzichtigheidsoverwegingen nemen we bij de bepaling van de weerstandscapaciteit uitsluitend de omvang van de algemene reserve mee. Dit leidt tot de bepaling van een weerstandsratio. Met behulp van de onderstaande tabel beoordelen we de ratio van de gemeente Dongen. Deze normtabel is ontwikkeld door het Nederlands Adviesbureau Risicomanagement (NARIS). Categorie A B C D E F
Ratio weerstandsvermogen > 2,0 1,4 < 2,0 1,0 < 1,4 0,8 < 1,0 0,6 < 0,8 < 0,6
Betekenis Uitstekend Ruim voldoende Voldoende Matig Onvoldoende Ruim onvoldoende
Berekening weerstandsratio Aan de hand van de gewogen risicobedragen en weerstandscapaciteit bepalen we hoe de gemeente Dongen ervoor staat. Dat noemen we de weerstandsratio. Weerstandsratio =
Beschikbare weerstandscapaciteit Benodigde weerstandscapaciteit
=
7.010 2.736
= 2,6
Hiermee kan geconcludeerd worden dat het weerstandsvermogen uitstekend is. Weerstandsratio (bedragen x € 1.000) 2019
2020
2021
2022
1-apr
1-okt
1-apr
1-okt
1-apr
1-okt
1-apr
Beschikbare weerstandscapaciteit
7.332
6.904
6.007
4.964
4.964
7.010
7.010
Benodigde weerstandscapaciteit
4.681
3.456
3.557
3.241
2.251
2.618
2.736
1,6
2,0
1,7
1,5
2,2
2,7
2,6
Weerstandsratio
In de tabel wordt inzicht geboden in de ontwikkeling van de ratio weerstandsvermogen. Op twee momenten in het jaar worden de dan actuele risico’s afgezet tegen het op dat moment beschikbare weerstandsvermogen. Die twee momenten zijn gekoppeld aan respectievelijk de jaarrekening (1 april) en de begroting (1 oktober) die dan wordt opgesteld. Zo verwijst de peildatum 1 oktober 2021 naar de Programmabegroting 2022-2025 die toen is opgeleverd en peildatum 1 april 2022 verwijst naar de nu voorliggende Jaarrekening 2021. Uit de tabel blijkt dat de ratio weerstandsvermogen uitstekend is. Aan de schommelingen van de ratio valt op te maken dat risicomanagement een dynamisch proces is, dat continu wordt gemonitord. De mate waarin daadwerkelijk een beroep gedaan moet worden op de algemene reserve om risico's op te vangen is beperkt. Eerder in het proces worden al beheersmaatregelen genomen. Ten opzichte van de vorige peildatum (Programmabegroting 2022-2025) is het risicoprofiel verslechterd. De beschikbare weerstandscapaciteit wordt net als op het vorige peilmoment gebaseerd op de hoogte van de algemene reserve op 31 december 2021 en bedraagt onveranderd € 7,0 miljoen. Het positieve jaarrekeningresultaat over 2021 is nog niet verwerkt in de algemene reserve. Dit gebeurt pas na besluitvorming van de raad.
72
Tegenover de gelijk gebleven beschikbare weerstandscapaciteit staat een stijging van het benodigde weerstandscapaciteit. Het totaal aan gewogen risicobedragen bedraagt € 2,7 miljoen (was € 2,6 miljoen). De weerstandsratio is hierdoor verslechterd van 2,7 bij de Programmabegroting 2022-2025 naar 2,6 in de voorliggende jaarrekening. Resultaten risicoanalyse De risico’s beschrijven we kort. Daarbij geven we aan of het een nieuw of een bestaand risico betreft. In de hierna volgende tabel is de top 5 van de geïnventariseerde risico’s in beeld gebracht. In de bijlage zijn alle geïnventariseerde risico’s opgenomen. Benodigde weerstandscapaciteit Peildatum 1 april 2022
Verwacht maximaal risicobedrag
Kanspercentage
Gewogen risicobedrag
Nieuw / bestaand
Incidentele risico's (top 5) 1. Waarderingsrisico woningbouwlocaties
€
1.879.000
30%
€
563.700
Bestaand
2. Herverdeling Algemene uitkering
€
600.000
90%
€
540.000
Bestaand
3. Minder opbrengsten bedrijfsterreinen
€
508.000
30%
€
152.400
Bestaand
4. Implementatiekosten Cammeleur-concept
€
250.000
50%
€
125.000
Bestaand
5. Toegekende rijksmiddelen Jeugdzorg
€
250.000
50%
€
125.000
Bestaand
Overige incidentele risico's
€
1.172.000
€
341.600
Totaal incidentele risico's
€
4.659.000
€
1.847.700
€
500.000
50%
€
250.000
Bestaand
Structurele risico's (top 5) 1. Vacaturedruk kwetsbare functies 2. Complexe zorgcasuïstiek
€
300.000
50%
€
150.000
Bestaand
3. Uitval ICT
€
1.200.000
10%
€
120.000
Bestaand
4. Frauderisico's
€
250.000
30%
€
75.000
Bestaand
5. Stijging rente
€
220.000
30%
€
66.000
Bestaand
Overige structurele risico's
€
1.675.000
€
227.500
Totaal structurele risico's
€
4.145.000
€
888.500
Totaal
€
8.804.000
€
2.736.200
Incidentele risico’s De top vijf aan incidentele risico’s zijn: 1. Als gevolg van economische en marktontwikkelingen kan de uitgifte van gronden voor woonlocaties achterblijven bij de verwachtingen. De resultaten van de nieuwe grondexploitaties (Noorderlaan en Waspikse weg) zijn dan lager dan verwacht. 2. De herijking van de Algemene Uitkering is nog altijd onderwerp van gesprek (voorziene invoering per 2023). Deze herijking kan nadelige gevolgen hebben voor de gemeente Dongen. Op basis van de huidige inzichten kan het gaan om € 600.000. 3. Uitgifte van grond op bedrijfsterreinen kan achterblijven bij de verwachting. De resultaten van Tichelrijt 2, 3 en Zuid vallen dan lager uit dan verwacht. 4. De implementatie van de uitgangspuntennotitie Cammeleur kan leiden tot transitie/frictiekosten. 5. In mei 2021 heeft een arbitragecommissie uitspraak gedaan in een geschil tussen het rijk en de VNG over de financiering van de jeugdzorg. Conform landelijke uitspraak is in de begroting 2022-2025 voorzichtigheidshalve 75% van het vastgestelde bedrag als baat verwerkt. Het nieuwe kabinet heeft besloten een besparing van € 500 miljoen in te boeken op het vastgestelde bedrag, waardoor we mogelijk een tegenvaller van ca € 250.000 kunnen verwachten. De jeugdzorgbezuiniging is momenteel nog onderwerp van parlementair debat. 73
Ten opzichte van de Programmabegroting 2022-2025 zijn de incidentele risico’s onveranderd gebleven op € 1,8 miljoen. Onderliggend is sprake van enkele kleine verschuivingen, zowel omhoog als omlaag, die elkaar nagenoeg opheffen. Er zijn nieuwe, kleine risico’s opgenomen rondom het opnemen van vluchtelingen uit Oekraïne en de compensatieregeling energiearmoede. Structurele risico’s De top vijf aan structurele risico’s zijn: 1. Als gevolg van samenloop van omstandigheden (mobiliteit, ziekte) kunnen plotseling binnen 1 team op vitale en/of kwetsbare functies vacatures ontstaan die niet intern opgelost kunnen worden. Onder de huidige arbeidsmarkt-omstandigheden ziet de gemeente zich geconfronteerd met hoge inhuurtarieven. 2. Inzet ten aanzien van incidentele complexe casuïstiek waar zwaarste zorgpakketten moeten worden toegekend, mochten regionale solidariteitsafspraken geen soelaas bieden. 3. ICT-systeem raakt onbruikbaar, bijvoorbeeld als gevolg van een hack of ransomware aanval. 4. Benadeling van de gemeente als gevolg van fraude. 5. Als gevolg van economische omstandigheden kan de rente stijgen, zodat met een hogere rente moet worden gerekend. Ten opzichte van de begroting 2022 zijn de structurele risico’s toegenomen van € 0,8 miljoen naar € 0,9 miljoen. Dit is het gevolg van enkele kleinere aanpassingen van risicobedragen en risicokansen.
Financiële kengetallen Aan de hand van de voorgeschreven financiële kengetallen wordt in elke jaarrekening en begroting inzicht gegeven in de financiële positie van de gemeente. De kengetallen moeten in samenhang worden bezien. De gemeente beschouwt hierbij de netto schuldquote, de solvabiliteit en de structurele exploitatieruimte als de primaire kengetallen. Deze kengetallen geven inzicht in de financiële staat van de schuldpositie (netto schuldquote), de vermogenspositie (solvabiliteit) en de begroting (structurele exploitatieruimte). De grondexploitatie en de belastingcapaciteit zijn belangrijk voor de context van de primaire kengetallen. Voor de signaleringswaarden sluiten we aan bij de waarden zoals deze worden gehanteerd door toezichthouders bij gemeenten. Duiding waarden kengetallen
Mate van risico Laag risico
Gemiddeld risico
Hoog risico
Netto schuldquote
< 90%
90% - 130%
> 130%
Netto schuldquote gecorrigeerd
< 90%
90% - 130%
> 130%
Solvabiliteitsratio
> 50%
20% - 50%
< 20%
Structurele exploitatieruimte
> 0%
= 0%
< 0%
Grondexploitatie
< 20%
20% - 35%
> 35%
Belastingcapaciteit
< 95%
95% - 105%
> 105%
Duiding financiële positie In onderstaande tabel is de ontwikkeling van financiële kengetallen voor de gemeente Dongen weergegeven voor de jaren 2019, 2020 en 2021. Het jaar 2021 is daarbij tevens afgezet tegen de verwachte waarden uit de programmabegroting 2021. Tevens zijn in de tabel de gemiddelde waarden van de Brabantse gemeenten weergegeven voor het jaar 2020.
74
Kengetallen jaarrekening 2021
Brabants gemiddelde Jaarrekening Jaarrekening
Begroting Jaarrekening
2020
2019
2020
2021
2021
Netto schuldquote
44%
109%
110%
130%
90%
Netto schuldquote gecorrigeerd
40%
100%
102%
122%
83%
Solvabiliteitsratio
36,9%
10,1%
10,8%
7,3%
12,7%
Structurele exploitatieruimte
3,2%
-5,4%
1,4%
1,1%
3,8%
Grondexploitatie
12,4%
27,3%
21,1%
20,7%
14,5%
Belastingcapaciteit
100%
95%
105%
113%
109%
Voor de gemeente Dongen is met name met betrekking tot de solvabiliteit sprake van een risicovolle situatie. Door de positieve jaarrekeningresultaten over 2020 en 2021 is wel sprake van een verbetering op dit vlak. De schuldquote begeeft zich eind 2021 voor het eerst sinds enkele jaren in een laag risico-situatie. Dit is naar verwachting een tijdelijke situatie. Door de forse investeringen die de komende jaren gepland staan, zal de schuldquote uiteindelijk weer stijgen tot boven de 130%. De structurele exploitatieruimte is door het grote positieve resultaat positief. Door de verkoop van gronden neemt het kengetal grondexploitatie jaarlijks af. Dit betekent een afname van het risicoprofiel. De belastingcapaciteit is door de verhoging van de OZB in 2020 gestegen tot boven de 100%. Netto schuldquote De netto schuldquote geeft inzicht in de omvang van de schuldenlast ten opzichte van de eigen middelen. Het geeft een indicatie van de mate waarin de rentelasten en de aflossingen op de exploitatie drukken. De netto schuldquote is ook inzichtelijk gemaakt na correctie voor verstrekte leningen. Zo wordt duidelijk wat het aandeel van de verstrekte leningen is in de exploitatie en de schuldenlast. Bij de behandeling van de Kadernota 2022 heeft de gemeenteraad besloten dat de schuldquote gecorrigeerd voor verstrekte leningen de komende jaren niet hoger mag zijn dan 140%.
In 2028 moet de schuldquote zijn afgebouwd naar (maximaal) 130%. In 2021 is sprake geweest van een aanzienlijke daling van de schuldquote. Dit is hoofdzakelijk het gevolg van vertraging in de uitvoering van investeringen. Een deel van deze vertraging was reeds bekend (bij het aanbieden van de Programmabegroting 2022-2025 werd voor het jaar 2021 reeds uitgegaan van een schuldquote van 97%), maar ook de laatste maanden van 2021 is een verdere vertraging opgetreden. De verwachting is dat deze investeringen in 2022 en 2023 alsnog tot uitgaven leiden en dat de schuldquote uiteindelijk zal toenemen tot boven de 130%. Solvabiliteit De solvabiliteit geeft inzicht in de mate waarin de gemeente in staat is aan haar financiële verplichtingen te voldoen. Het drukt de omvang van het eigen vermogen uit in een percentage van het totale vermogen. Hoe lager dit percentage, hoe lager de financiële weerbaarheid van de gemeente is. De solvabiliteit van de gemeente bevindt zich al enige jaren onder de grenswaarde van 20%. Als gevolg van de positieve jaarrekeningresultaten 2020 en 2021 herstelt het niveau van het eigen vermogen zich. Hiermee is een dalende trend van de solvabiliteit omgebogen. Bij de behandeling van de Kadernota 2022 heeft de raad besloten dat tot 1 januari 2028 jaarlijks wordt gestreefd naar een reservering van € 1 tot 1,5 miljoen om de solvabiliteit te verbeteren.
Structurele exploitatieruimte De structurele exploitatieruimte geeft aan in hoeverre de baten en lasten van de gemeente op de lange termijn (dus structureel) met elkaar in evenwicht zijn. De structurele exploitatieruimte wordt bepaald door het meerjarig financieel perspectief uit de inleiding te corrigeren voor incidentele baten en lasten en voor de onttrekkingen en toevoegingen aan de reserves. Door het positieve jaarrekeningresultaat is in Dongen in zowel 2020 als 2021 sprake van een positief exploitatieresultaat. Overigens betekent de positieve structurele exploitatieruimte niet dat het jaarrekeningresultaat van € 3,1 miljoen in 2021 ook structureel is. 75
Bij de bepaling van de structurele exploitatieruimte worden baten en lasten die in hun aard incidenteel zijn, gecorrigeerd. Hiermee worden baten en lasten bedoeld die tijdelijk zijn. Het jaarrekeningresultaat 2021 wordt grotendeels verklaard doordat de uitgaven aan structurele lasten incidenteel lager uitvallen. Grondexploitatie en belastingcapaciteit De grondexploitatie en belastingcapaciteit zijn kengetallen die de voorgaande drie primaire kengetallen in perspectief zetten. Het kengetal grondexploitatie geeft aan hoe groot de waarde van de voorraden grond is ten opzichte van de totale baten in de begroting. Een grote waarde van de voorraden grond zet de schuldpositie in een ander perspectief, maar brengt tevens risico’s met zich mee. Staat grond tegen een te hoge waarde op de balans en moet worden afgewaardeerd, dan leidt dit tot een lager eigen vermogen en dus een lagere solvabiliteit. De verwachting is dat de voorraden grond de komende jaren zullen worden verkocht. De gemeente loopt hierop weinig risico. De belastingcapaciteit geeft een vergelijking tussen de woonlasten van een gemiddeld huishouden in de gemeente Dongen en de landelijk gemiddelde woonlasten. De conclusie hierbij is dat we sinds 2020, met door de verhoging van de OZB, boven het landelijk gemiddelde zitten.
76
C. Onderhoud kapitaalgoederen De gemeente heeft kapitaalgoederen nodig om de diensten en goederen die zij aan haar burgers levert, te produceren. Het zijn grote goederen die veel waarde hebben en meerdere jaren meegaan. Het onderhoud aan kapitaalgoederen zoals riolering en wegen zijn wettelijke taken. Alle kapitaalgoederen zijn aan onderhoud onderhevig, want achterstallig onderhoud kan leiden tot aansprakelijkheid. Met deze paragraaf geven wij u inzicht in de financiële bedragen die met het onderhoud gepaard zijn gegaan in 2021 Dit is van belang omdat kapitaalgoederen, die een groot beslag op de gemeentelijke uitgaven leggen, nodig zijn om programmadoelen van de gemeente te realiseren. Er bestaat een direct verband tussen de paragraaf 'Onderhoud kapitaalgoederen', de staat van reserves en voorzieningen en het Investeringsplan. In het Investeringsplan worden de investeringen bijeengebracht waarvan de jaarlijkse kapitaallasten in deze paragraaf zijn verwerkt. De kosten van het jaarlijks klein onderhoud zijn opgenomen in de exploitatie. Voor wegenonderhoud en openbare verlichting is structureel een budget in de begroting opgenomen. Het uitvoeringsplan voor wegen en openbare verlichting is hierop afgestemd. Voor wat betreft riolering, gebouwenbeheer en sportaccommodaties zijn deze ondergebracht in een voorziening.
Het verloop van deze reserves en voorzieningen is in beeld gebracht en toegelicht in de specificatie van reserves en voorzieningen. Aan de lasten die in deze paragraaf worden weergegeven, liggen onderhouds- en uitvoeringsplannen ten grondslag die door de raad of het college zijn of worden vastgesteld: Riolering: Water- en Rioleringsplan 2022 (raad d.d. 2 december 2021); Onderhoud wegen: Wegenbeheerplan 2022-2025 (raad d.d. 30 september 2021); Civiele kunstwerken: beheerplan civiel-technische kunstwerken 2022-2025 (raad d.d. 30 september 2021); Verlichting: Beleidsplan openbare verlichting 2020-2028 (raad d.d. 9 april 2020); Openbaar groen: Beeldkwaliteiten in groenstructuurplannen voor Dongen en 's Gravenmoer; Gemeentelijke gebouwen en jeugd en sportaccommodaties: Geprogrammeerd onderhoud gebouwen. Kosten worden deels door huur gedekt; Onderwijshuisvesting: Onder meer in plan van aanpak onderwijshuisvesting 2018 (raad d.d. 28 september 2017). In onderstaande tabel zijn de kosten voor het onderhoud van de kapitaalgoederen weergegeven Onderhoud kapitaalgoederen (bedragen x €1.000) 2020 2021 Rekening