2022-009096 Jaarrekening 2021

2

Aan de gemeenteraad Hierbij bieden wij u ter vaststelling aan: de jaarrekening 2021. Met de jaarrekening leggen wij verantwoording af over de uitvoering van de begroting 2021 die de titel heeft “Vitaal, Veerkrachtig, Vindingrijk”. Deze jaarstukken vormen het slot van de bestuursperiode 2018-2022. Een bestuursperiode waarin we hebben gewerkt aan het vitaal houden van onze samenleving. En dat was niet zonder uitdagingen en opgaven. De financiële situatie van de gemeente Dongen en de uitbraak van corona hebben gevraagd om veerkracht en vindingrijkheid van de samenleving in Dongen én van het gemeentebestuur. Geslaagde missie Met zijn allen zijn we erin geslaagd deze moeilijke missie op goede wijze te volbrengen. In onzekere tijden hebben we vast kunnen houden aan een duidelijke en stabiele koers. Uw gemeenteraad en college hebben met elkaar constructief gediscussieerd over de financiën van de gemeente Dongen. In combinatie met incidentele meevallers, actuele informatie en nieuwe inzichten, heeft dat geleid tot een positief resultaat. Net als vorig jaar sluit de jaarrekening van de gemeente Dongen af met zwarte cijfers. Opnieuw is sprake van een gerealiseerd resultaat dat fors positief is: € 3.114.000. Het lijkt erop dat het financiële tij is gekeerd en de weg naar een verbeterde financiële positie is ingezet.

2021 en corona Voor het tweede jaar op rij domineerde de coronapandemie voor een groot deel het dagelijks leven. Langdurige periodes met wisselende adviezen voor quarantaine, werk, ontvangst thuis en maatregelen zoals sluiting van scholen en winkels deden een beroep op de flexibiliteit en creativiteit van onze inwoners, ondernemers, verenigingen, stichtingen en onze medewerkers. Dongens DNA Activiteiten en bijeenkomsten konden geen doorgang vinden en/of werden vervangen door digitale thuisactiviteiten. Activiteiten en bijeenkomsten die wel door konden gaan, gingen in aangepaste vorm door. Niet-essentiële winkels werden gesloten en mochten later met beperkte openingstijden weer open. Met bewondering en waardering hebben we gekeken naar de creativiteit en vindingrijkheid van onze ondernemers, verenigingen, stichtingen, vrijwilligers en mantelzorgers. Het is mooi om te zien dat in zulke tijden de kernwaarden van het Dongens DNA extra goed naar boven komen. Structureel contact met samenleving Als gemeente hebben we onze lokale samenleving zo goed en zo veel als mogelijk ondersteund. Winkeliers en horeca zijn door ons actief geïnformeerd over de geldende maatregelen. Wij hebben structureel contact onderhouden om samen te bespreken wat er ondanks de beperkingen toch nog mogelijk was.

Daar waar er behoefte was en het paste binnen de coronaregels, hebben wij medewerking verleend aan initiatieven. Daarnaast hebben we als gemeente een loket geopend voor diverse financiële ondersteuningsmaatregelen. Eenzelfde opstelling hebben wij ingenomen richting onze verenigingen en stichtingen. We hebben onze partners structureel actief geïnformeerd over de geldende maatregelen en steeds meegedacht in oplossingen om activiteiten, sport en evenementen toch door te kunnen laten gaan. Daarnaast heeft de gemeente van het Rijk ondersteuningsmiddelen ontvangen die in 2021 voor een groot deel naar het sociaal-, maatschappelijk-, cultureel- en sportleven in Dongen zijn gegaan. Het restant van deze middelen is in een reserve gestort om zo in 2022 nog ondersteuning te kunnen bieden wanneer dat nodig is en mogelijk blijkt te zijn. Gemeentelijke organisatie Hoewel we als gemeentelijke organisatie al ervaring hadden met thuiswerken, trokken de langdurige corona-adviezen en -maatregelen ook een zware wissel op onze medewerkers. Thuiswerken met schoolgaande kinderen die in quarantaine moeten, gaat nu eenmaal minder makkelijk. In de roosters en werkschema’s van de buitendienst zijn bijvoorbeeld vrijwel dagelijks gaten geschoten als gevolg van sluiting van scholen, quarantaine en/of ziekte van medewerkers.

We zijn er trots op te kunnen melden dat de dienstverlening aan onze inwoners in coronajaar 2021 zo veel mogelijk in stand is gebleven. De inzet, bereidheid en betrokkenheid van onze medewerkers is groot. 3

Tegelijkertijd concluderen we dat er werkzaamheden zijn die vertraging hebben opgelopen, dat de rek er uit is bij veel medewerkers en dat het aantal verlofuren van medewerkers op een aantal terreinen (fors) is opgelopen. Voor het lopende jaar zullen we daar op een goede en zorgvuldige manier mee om moeten gaan en passende antwoorden voor moeten zoeken. 2021 en investeringen Het jaar 2021 was eveneens het jaar waarin de gemeenteraad een goed gesprek heeft gehouden en een belangrijk besluit heeft genomen over de hoogte van de gemeentelijke schulden en daarmee ook over de ruimte voor investeringen. Bij de behandeling van de kadernota 2022 heeft de gemeenteraad besloten dat de schuldquote, een graadmeter voor de hoogte van de schulden, op termijn niet hoger mag zijn dan 130%. In de komende jaren is een maximum van 140% geoorloofd, zo lang de schuldquote in 2028 maar beneden de 130% bedraagt. Schuldquote De kaderstelling door de raad betekent dat er voor het (nieuwe) gemeentebestuur ruimte blijft om te kunnen investeren in Dongen. In 2021 zijn dan ook de voorbereidingen begonnen voor de bouw van meerdere Integraal Kindcentra (IKC’s): IKC Beljaart, IKC ’s Gravenmoer en IKC J.J. Anspach. We moeten echter goed blijven beseffen, dat we als gemeentebestuur ook duidelijke keuzes moeten maken. Met inkadering van de schuldpositie is de financiële ruimte beperkt.

Bij onze besluitvorming is het noodzakelijk dat we nut en noodzaak van investeringen steeds kritisch beoordelen, zonder dat de investeringsruimte voor onze lokale samenleving op slot gaat. 2021 en belangrijke ontwikkelingen Op een breed scala van beleidsterreinen zijn in 2021 belangrijke stappen gezet. Hierbij een overzicht op hoofdlijnen met een korte beschrijving van de ontwikkelingen: Zonnepark Tichelrijt Na een interactieve periode van voorbereiding, is in 2021 het zonnepark op Tichelrijt 3 in gebruik genomen. Het park is gerealiseerd door samenwerking van de Brabantse Ontwikkelings Maatschappij (BOM), Energie Dongen en de gemeente Dongen. Daarbij hebben inwoners van Dongen de kans gekregen om zich voor een deel in te kopen in het project. Het zonnepark levert een totale energieopwekking ter grootte van het verbruik van 3.000 huishoudens. Hiermee levert Dongen een mooie bijdrage aan de klimaatopgave in de regio Hart van Brabant. Woningbouw De opgaven op het gebied van woningbouw zijn groot in Nederland voor de komende jaren en dat geldt ook voor Dongen. Als het gaat om grotere projecten, zijn in 2021 de eerste stappen gezet voor de woningbouwontwikkeling aan de Noorderlaan. Daarnaast zijn de planologische procedures doorlopen voor ontwikkeling van Heuveleind, het JAL-complex en de Post en Nijverheid of deze zijn in een vergevorderd stadium gekomen.

In De Beljaart is een begin gemaakt met de bouw van Fase 5. Op het Rosariopark is begonnen met de bouw van een aantal vrijstaande woningen en een appartementencomplex. De voormalige bibliotheek aan de Mgr. Schaepmanlaan is gesloopt en de bouw van appartementen op die locatie is aan de gang. Het appartementencomplex aan De Hoogt, de appartementen bij Maria-Oord en de 2e fase van de woningen aan het Brabantpark zijn in 2021 opgeleverd. Toekomstbestendige Cammeleur Halverwege 2021 zijn de kaders en uitgangspunten vastgesteld voor het Cammeleur-concept 3.0. In opdracht van uw raad is - aanvullend op de uitgangspuntennotitie - onderzoek gedaan naar mogelijke vormen voor beheer. In het najaar van 2021 is in verschillende sessies met de Cammeleurpartners verkend of er voldoende basis is om met elkaar de fase van uitwerking in te gaan. Conclusie is dat deze basis er is, maar dat er zal moeten worden geïnvesteerd in de onderlinge relaties en het bijbehorend vertrouwen. Eind 2021 is een aanbesteding uitgezet voor procesbegeleiding voor de verdere uitwerking van de uitgangspunten om te komen tot een toekomstbestendige Cammeleur.

4

Inkoop voorliggende voorzieningen sociaal domein In 2021 hebben SWOD, Stichting IMW, Stichting MEE Plus, ContourdeTwern en de gemeente Dongen een intensief traject doorlopen om te komen tot nieuwe afspraken. Per 1 januari 2022 heeft de gemeente met de genoemde partijen een nieuw contract afgesloten. Eén contract, want de partijen voeren – anders dan voorheen – gezamenlijk één integrale opdracht uit. Er is gekozen voor een innovatieve manier van aanbesteden waarbij er veel ruimte was voor input vanuit de partners. De contracten bieden de nodige flexibiliteit om de komende jaren mee te kunnen bewegen met de ontwikkelingen in de samenleving. Financiële resultaten In onderstaande tabel worden de belangrijkste financiële cijfers uit de jaarrekening vergeleken met de begroting 2021. Over de gehele linie is sprake van betere financiële resultaten dan verwacht bij de begroting. Net als in 2020 (gerealiseerd resultaat van € 2.309.000) sluit de jaarrekening af met een stevig positief exploitatiesaldo na reservemutaties: € 3.114.000. Belangrijkste financiële cijfers

Begroting 2021

Jaarrekening 2021

Exploitatiesaldo voor reservemutaties (x € 1.000)

-430

3.263

+ Reservemutaties (x € 1.000)

-430

-150

0

3.114

0

3.114

+ Saldo van incidentele baten en lasten

728

-546

+ Correctie kapitaallasten

-298

nvt

Structureel exploitatiesaldo

430

2.568

Exploitatiesaldo

Exploitatiesaldo na reservemutaties (x € 1.000) Structureel exploitatiesaldo Exploitatiesaldo na reservemutaties

Kengetallen Structurele exploitatieruimte

1,1%

3,8%

Solvabiliteit

7,3%

12,7%

Netto schuldquote gecorrigeerd

122%

83%

Exploitatieresultaat De begroting 2021 is opgezet als een sluitende begroting, na mutaties van de reserves. Hierbij is per saldo uitgegaan van een onttrekking aan de reserves van € 430.000. De daadwerkelijke reservemutatie is uitgekomen op een per saldo toevoeging aan de reserves van € 150.000. Dit is het gevolg van de extra storting in het bestemmingsfonds met de overgebleven coronamiddelen (besluit bij bestuursrapportage 2021-3). Ook de storting in de reserve duurzaamheid als gevolg van de financial close van zonnepark Tichelrijt was bij begroting nog niet voorzien (besluit bij bestuursrapportage 2021-2). Daar staat tegenover een extra onttrekking van de overgehevelde coronamiddelen uit 2020. Deze was nog niet bekend bij het opstellen van de begroting 2021. Zie voor een volledig overzicht van alle toevoegingen en onttrekking pagina 110 van deze jaarrekening (‘specificatie reserves’). Het structurele exploitatieresultaat komt uit op € 2.568.000. In dit resultaat zijn alle incidentele baten en lasten gecorrigeerd. Dit betekent overigens niet dat het resultaat zelf structureel van aard is. Zoals blijkt uit de toelichting op de volgende pagina wordt het resultaat vrijwel volledig verklaard doordat (structurele) lasten incidenteel lager uitvallen of doordat (structurele) baten incidenteel hoger uitvallen.

Dit soort incidentele afwijkingen van structurele baten of lasten worden niet gecorrigeerd in het structurele exploitatieresultaat. Kengetallen De belangrijkste financiële kengetallen zijn ook verbeterd ten opzichte van de begroting. Het positievere exploitatieresultaat werkt door in de structurele exploitatieruimte. De solvabiliteit is fors 5

beter dan bij begroting. Dit komt omdat het eigen vermogen sinds het opstellen van de begroting 2021 is gegroeid met het exploitatiesaldo over 2020 en ook het positieve resultaat over 2021 reeds bij het eigen vermogen is gerekend (het besluit hierover is aan de raad). De netto schuldquote is substantieel lager uitgekomen. Dit is hoofdzakelijk het gevolg van het doorschuiven van investeringen naar latere jaren. Een deel van de verschuivingen is verwerkt in de bestuursrapportages in 2021. Ten tijde van het opstellen van de begroting 2022 (september 2021) gingen we voor 2021 dan ook al uit van een schuldquote van 97%. Door een vertraging in de uitgaven op lopende kredieten en door het positieve jaarrekeningresultaat over 2021 is de schuldquote nog lager uitgekomen, namelijk op 83%. Doordat de vertraagde investeringen in de komende jaren nog wel tot uitgaven zullen leiden, is de verwachting evenwel dat de schuldquote de komende jaren zal toenemen tot voorbij de 130%. Derhalve is sprake van een tijdelijke lagere schuldquote dan voorzien. Door het betere exploitatiesaldo is ook de structurele exploitatieruimte beter dan voorzien bij begroting: 3,8%. Toelichting exploitatiesaldo op hoofdlijnen In onderstaande tabel is de opbouw van jaarrekeningresultaat op hoofdlijnen weergegeven ten opzichte van de derde bestuursrapportage (berap).

Saldo jaarrekening 2021 (bedragen x € 1.000) Tussentijdse resultaten conform onderstaande bestuursrapportages: Saldo primitieve begroting 2021 Saldo Berap 2021-1 Saldo Berap 2021-2 Saldo Berap 2021-3

0 -256 748 1.065

1. Mutaties bij jaarafsluiting - Winstneming Beljaart/Tichelrijt en verkoop overige gronden - Lagere kosten APPA door hogere rekenrente - Onderschrijding personeelsbudget - Overschrijding externe inhuur - Niet realiseren taakstelling personeel - Post onvoorzien - Lagere rentelasten

599 270 275 -275 -255 65 280

2. Mutaties op basis van nieuwe informatie - Effect decembercirculaire 2021 - Minder uitgaven Jeugd (onder voorbehoud van concept jaarcijfers HvB Jeugd) - Effect nieuwe cao

163 799 -355

3. Diverse budgetafwijkingen - Voordeel Wmo vervoer, uitgaven IMW en PGB's - Minder uitgaven minima - Fasering project digitaal archief - Lagere kosten duurzaamheid - Gemeentelijke belastingen - Minder uitgaven Milieu, waaronder OMWB - Overige afwijkingen

200 60 142 35 50 45 -49

Totaal mutaties na Berap-3

2.049

Saldo Jaarrekening 2021

3.114

Analyse resultaat Het resultaat van deze jaarrekening valt hoger uit dan gemeld bij Berap-3. In deze bestuursrapportage meldden wij een positief te verwachten resultaat van € 1.065.000. Voor een verklaring van de 6

verbetering van het resultaat sinds Berap-3 kan grofweg onderscheid worden gemaakt in drie categorieën. Enerzijds hebben de gebruikelijke jaarrekeningmutaties (denk aan herziening voorzieningen) bijgedragen aan een positief resultaat. Anderzijds gaat het om informatie die nog niet bekend was bij opstelling van de derde bestuursrapportage. Daarnaast is sprake van diverse verschillende budgetafwijkingen op budgetten die zich door een grillig verloop van de uitgaven gedurende het jaar lastig laten voorspellen. Voor het overgrote deel van de mutaties geldt dat deze incidenteel van aard zijn. Voor een onderbouwing per thema wordt verwezen naar de beleidsverantwoording in de verschillende programma’s. Hierbij wordt middels een I (incidenteel) of S (structureel) aangegeven of een mutatie incidenteel of structureel van aard is. 1. Mutaties bij jaarafsluiting Het is gebruikelijk dat bij de jaarafsluiting de stand ten aanzien van een aantal posten wordt opgemaakt. Het gaat hierbij bijvoorbeeld om de winstnemingen in grondexploitaties en het bepalen van de benodigde toevoeging aan de voorzieningen, zoals de voorziening Algemene pensioenwet politieke ambtsdragers (APPA). Dit gebeurt niet gedurende het jaar. Ook rondom het personeelsbudget geldt dat pas bij de jaarafsluiting een volledig beeld kan worden bepaald.

Tussentijds zijn er uiteraard wel inzichten; de jaarrekening is echter het moment om integraal het resultaat te bepalen. De uitputting van de post onvoorzien wordt ook pas bij jaarrekening opgemaakt en aan het eind van het boekjaar wordt opnieuw een berekening gemaakt van de rekenrente. Het bepalen van het effect van dit soort posten bij de jaarafsluiting zorgt er jaarlijks voor dat er grote mutaties zullen zijn tussen het Berap-3 resultaat en het resultaat bij jaarrekening. 2. Nieuwe informatie Na het opstellen van Berap-3 (met als peildatum 1 november) is, zoals gebruikelijk, nieuwe informatie binnengekomen over de uitputting van budgetten. Denk hierbij aan het verschijnen van de decembercirculaire van het gemeentefonds, maar ook het exacte bedrag waarmee rekening moet worden gehouden als gevolg van de nieuwe collectieve arbeidsovereenkomst (cao). Ook is medio januari 2022 de meest recente prognose kosten Jeugdzorg ontvangen. 3. Diverse budgetafwijkingen Veel van de gemeentelijke uitgaven laten zich goed voorspellen. Deze zijn gelijkmatig in omvang over de maanden in het jaar. De afwijkingen zijn zelfs van jaar tot jaar beperkt. Een deel van de begroting is echter grillig, waarbij de daadwerkelijke uitputting grote afwijkingen kan laten zien door relatief kleine en onvoorziene gebeurtenissen.

Deze afwijkingen kennen diverse redenen, maar leiden in 2021 per saldo tot een bijdrage aan het positieve resultaat. Hierbij valt te denken aan een groot deel van de kosten in het sociaal domein. Hoewel er tijdens de bestuursrapportages een zo goed mogelijk beeld wordt geschetst, blijven het open-einde-regelingen waarbij de waarde van tussentijdse indicaties niet altijd op voorhand is verzekerd. Tot slot Deze jaarstukken vormen het slotstuk van een bestuursperiode. Een bestuursperiode die in maart 2018 optimistisch begon, maar eind 2018 bleek dat de gemeente Dongen voor stevige financiële uitdagingen kwam te staan. In 2020 zorgde de wereldwijde uitbraak van corona voor extra onverwachte en complexe uitdagingen. Het college is samen met uw raad geen van deze uitdagingen uit de weg gegaan. Met maatwerk, samenwerking en extra inzet van de gemeentelijke organisatie is de Dongense samenleving door de pandemie geloodst. En samen met de gemeenteraad zijn de nodige maar constructieve financiële discussies gevoerd. De keuzes die hierbij gemaakt zijn, hebben er mede toe geleid dat de jaren 2020 en 2021 met een positief resultaat worden afgesloten en dat er voor de komende jaren een helder afsprakenkader ligt met betrekking tot de investeringsruimte. We hebben op tijd ingegrepen en daarmee de financiële situatie verbeterd.

Dat is niet bereikt zonder pijn, maar de keuzes en consequenties zijn draaglijk gebleken. Er ligt voor de nieuwe gemeenteraad en het nieuwe college een solide basis voor de komende bestuursperiode. Het college van burgemeester en wethouders

7

Leeswijzer In dit eerste algemene gedeelte krijgt u een totaalbeeld van de jaarrekening. Dit doen we in de eerste plaats door u mee te nemen in de structuur: Waar kunt u wat vinden? Verder geven we een samenvattend beeld van de behaalde resultaten en het financiële resultaat. Daarnaast zijn enkele kerngegevens over onze gemeente opgenomen. Jaarverslag: de programmaverantwoording In dit deel komen de resultaten op de programma’s en thema’s aan de orde. We geven inzicht in de resultaten aan de hand van de vragen:  “Wat wilden we bereiken?” - een opsomming van de beoogde effecten.  “Wat hebben we bereikt?”- een toelichting op hetgeen dat we hebben bereikt in 2021. Voor zover mogelijk wordt hier gebruik gemaakt van de resultaten op de indicatoren. De indicatoren zijn aangepast aan de meest recente cijfers. Door beschikbaarheid van gegevens zijn dit niet in alle gevallen gegevens uit 2021, maar van eerdere jaren.  “Wat hebben we daarvoor gedaan?” - een overzicht van de meest relevante prestaties die hebben bijgedragen aan het bereiken van de resultaten.  “Wat heeft het gekost?” - inzicht in de lasten en baten per thema waarbij onderscheid wordt gemaakt tussen de primitieve begroting, de laatste begrotingswijziging (zijnde Berap 2021-3) en de stand na opmaken van de jaarrekening. Hierbij worden de budgetten per thema onderverdeeld naar taakvelden.

Dit is conform de indeling in de Programmabegroting 2021. De afwijkingen worden toegelicht op het totaal van baten dan wel lasten per thema. Paragrafen In dit deel zijn de verplichte paragrafen opgenomen. Deze geven een toelichting op de bedrijfsvoering en verdere informatie over onder andere financiële aspecten, risico’s en verbonden partijen. Ook de paragraaf “Grondbeleid” is hier onderdeel van. Jaarrekening Dit deel bevat de gemeentelijke jaarrekening over 2021. Dit is enerzijds de balans en de toelichting op de balans, en anderzijds de programmarekening en de toelichting daarop. Legenda  In de financiële overzichten duiden we de verschillen met een minteken voor een nadeel en “blanco” voor een voordeel. o Nadeel: een verhoging van de lasten of een verlaging van de baten. o Voordeel: een verlaging van de lasten of een verhoging van de baten.  Bedragen in de tabellen en grafieken worden, tenzij anders aangegeven, vermeld afgerond in duizenden euro’s. Optellingen kunnen marginaal afwijken door de afrondingen.  Mutaties kleiner dan € 10.000 worden niet toegelicht.  Bij de begrotingscijfers is zowel de primitieve begroting als de begrotingsstand na wijziging Berap 2021-3 opgenomen. Afwijkingen worden gepresenteerd ten opzichte van de laatste begrotingswijziging.

Kerngegevens Op 1 januari 2021 had de gemeente Dongen 26.372 inwoners en op 1 januari 2022 had de gemeente Dongen 26.483 inwoners. De gemeente Dongen had in 2021 een oppervlakte van 2.974 hectare.

8

Uitgangspunten  In de jaarstukken worden alle baten en lasten verantwoord, waardoor wordt voorkomen dat onderdelen van de organisatie in de uitvoering van de activiteiten alleen op saldi sturen. Het saldo van baten en lasten vormt het exploitatieresultaat.  De balans verschaft informatie over de samenstelling van bezittingen en schulden aan het eind van het jaar. In de toelichting op de balans wordt ingegaan op de ontwikkeling van de diverse balansposten en er wordt aandacht besteed aan de waarderingsgrondslagen. Met name vermogensbestanddelen, zoals reserves en voorzieningen, worden uitgebreid toegelicht.  Het saldo van lasten en baten vormt het exploitatieresultaat voor bestemming. De mutaties met reserves betreffen toevoegingen of onttrekkingen aan bestemmingsreserves. Exploitatieresultaat en mutaties met reserves bepalen het eindresultaat van de gemeenterekening na bestemming.  De programmaverantwoording is ingedeeld in de volgorde van de gemeentelijke programma’s, die ook herkenbaar zijn in de toekomstvisie en het bestuursakkoord.  Het eindresultaat is, conform het BBV, afzonderlijk opgenomen op de balans per ultimo van het dienstjaar. Nadat de jaarstukken zijn vastgesteld, wordt aan de gemeenteraad een voorstel gedaan over de bestemming van het resultaat.

9

Vaststellingsbesluit De gemeenteraad van Dongen; Gelet op het Besluit Begroting en Verantwoording; Gelezen het voorstel van burgemeester en wethouders d.d. 25 mei 2022; Gelet op artikel 198 lid 1 van de gemeentewet; Gelet op de bevindingen van de accountant;

Besluit: 1. Het jaarverslag en de jaarrekening 2021 vast te stellen en daarmee in te stemmen met de uitgaven boven de begroting per programmaonderdeel; 2. Het voordelig resultaat 2021, zijnde € 3.114.000, toe te voegen aan de algemene reserve; 3. Kennis te nemen van de stand van zaken van het risico(management). 4. Het college van burgemeester en wethouders decharge te verlenen voor het in de jaarrekening 2021 verantwoord bestuur, behoudens later in rechte gebleken onregelmatigheden.

Dongen, 30 juni 2022 DE RAAD VOORNOEMD, Voorzitter,

Griffier,

Drs. M.C. Starmans-Gelijns

H.J. Dammingh

10

Inhoudsopgave Vaststellingsbesluit ............................................................................................................................. 10 Jaarverslag 2021 .................................................................................................................................. 13 Programma's ...................................................................................................................................... 14 1. Dongen leeft ............................................................................................................................... 15 2. Dongen zorgt .............................................................................................................................. 30 3. Veilig Dongen ............................................................................................................................. 43 4. Dongen onderneemt ................................................................................................................... 47 5. Dongen dient .............................................................................................................................. 53 Algemene dekkingsmiddelen en overhead ....................................................................................

64 Paragrafen ......................................................................................................................................... 68 A. Lokale heffingen ......................................................................................................................... 69 B. Weerstandsvermogen en risicobeheersing ............................................................................... 71 C. Onderhoud kapitaalgoederen .................................................................................................... 77 D. Financiering ............................................................................................................................... 79 E. Bedrijfsvoering ........................................................................................................................... 82 F. Verbonden partijen ..................................................................................................................... 87 G. Grondbeleid ............................................................................................................................... 91 Jaarrekening 2021 ...............................................................................................................................

96 Grondslagen voor waardering en resultaatbepaling ...................................................................... 97 Balans ........................................................................................................................................... 102 Toelichting op de balans .............................................................................................................. 104 Specificatie reserves .................................................................................................................... 110 Specificatie voorzieningen ............................................................................................................ 114 Incidentele baten en lasten .......................................................................................................... 117 Begrotingsrechtmatigheid ............................................................................................................. 119 Toelichting kredieten .................................................................................................................... 121 Overzicht van baten en lasten 2021 ............................................................................................. 124 Wet normering bezoldiging topfunctionarissen ............................................................................

128 Overige gegevens .............................................................................................................................. 130 Bijlage 1: SiSa 2021 ........................................................................................................................... 131 Bijlage 2: Overzicht van baten en lasten per taakveld................................................................... 140 Bijlage 3: Bijlage bij risicoprofiel ..................................................................................................... 142

11

12

Jaarverslag 2021

13

Programma's

14

1. Dongen leeft "Dongen Leeft" gaat over het brede terrein dat bepaalt hoe het is om in Dongen te leven. Leven gaat dan om het vinden van een duurzame eigen plek om te wonen. Maar leven is meer dan wonen. Duurzaamheid en klimaat nemen een belangrijke plaats in om prettig te kunnen leven, ook in de toekomst. Dongen is dan ook volop aan het verduurzamen. Zonnepanelen worden geplaatst, nieuwe woningen worden aardgasloos gebouwd en de bestaande gebouwde omgeving wordt verduurzaamd. In verband met de klimaatveranderingen zoals droogte, hittestress en hevige regenval zal Dongen investeren om onze omgeving leefbaar te houden. Dongen kent een rijk verenigingsleven. Inwoners zijn lid van sportverenigingen, bezoeken evenementen en gaan naar de bibliotheek. In de basis zijn alle ingrediënten aanwezig om Dongen ook in de toekomst de gemeente te laten zijn waar het prettig duurzaam wonen, werken en leven is. "Dongen Leeft" is vooral een programma waarbinnen kaders worden geschapen en waar wordt ingespeeld op nieuwe ontwikkelingen. Bij de ontwikkelingen in het maatschappelijk domein wordt (waar mogelijk) gezocht naar andere invullingen en een andere manier van werken. De instandhouding van onze duurzame en leefbare omgeving zien wij als dienstverlening aan onze inwoners. Dit is daarom opgenomen in het programma “Dongen Dient”.

110 Omgeving Wat wilden we bereiken? Beoogde effecten  De openbare ruimte is (verkeers)veilig en (multi)functioneel ingericht.  Er is een bij de omvang, aard en samenstelling van de bevolking passende woningvoorraad.  Het is fijn wonen, werken en verblijven in Dongen. Wat hebben we bereikt?  In 2021 zijn 108 nieuwe woningen gereed gemeld volgens de Basisregistratie Adressen en Gebouwen (BAG). Omdat er ook een aantal woningen is gesloopt, zoals bij de tweede fase Brabantpark (17 woningen), is de totale woningvoorraad toegenomen met 82 woningen.

Wat hebben we daarvoor gedaan?  We hebben gebiedsontwikkelingen gefaciliteerd en planologische procedures uitgevoerd (van individuele verzoeken tot grote in- en uitbreidingslocaties).



Er is in 2021 begonnen met de bouw van in totaal 218 woningen.



In 2021 zijn de woningen in het Brabantpark opgeleverd.



Tevens is gewerkt aan het mogelijk maken van nieuwe woningbouwontwikkelingen. In totaal zijn in 2021 planologisch gezien 66 nieuwbouwwoningen mogelijk gemaakt (door vaststellen bestemmingsplannen e.d.).



In 2021 zijn daartoe de volgende plannen vastgesteld: - Bestemmingsplan Sint Josephstraat 39–53: 42 woningen - Bestemmingsplan Hoge Ham 138– 142: realiseren 20 woningen plus commerciële plint - Bestemmingsplan Boterweide – Dwarsweg: 1 woning - Bestemmingsplan Lage Ham 108-110: realiseren 1 woning plus bedrijfswoning omzetten naar reguliere woning - Omgevingsvergunning Eindsestraat 95 – omzetten bedrijfswoning naar reguliere woning

15

Ook is er een omgevingsvergunning verleend voor 4 woningen aan de Akkermansstraat 28 – 32 (sloop 2 en toevoeging 2 woningen). 



De voorbereidingen Omgevingswet lopen op schema



In 2021 is het raamwerk vastgesteld voor de Omgevingsvisie. Aansluitend is een aanbestedingstraject opgestart voor het opstellen van de daadwerkelijke Omgevingsvisie. Medio 2021 is de opdracht verstrekt. In 2022 wordt de omgevingsvisie verder vorm gegeven. In 2021 is verder gewerkt aan de diverse deelopdrachten op het gebied van het omgevingsplan, de legesverordening, de vergunningverlening en ICT. Binnen de regio Hart van Brabant wordt binnen de diverse werkgroepen gewerkt aan de gezamenlijke opdrachten. Zo is er onder meer een stappenplan opgesteld voor het toepassen van buitenplanse afwijkingsbesluiten en het omgevingsplan. Ook is geoefend met het gebruiken van toepasbare regels.



We hebben ook in regionaal verband input geleverd voor de voorbereiding op de Omgevingswet.



Vanuit de regio Hart van Brabant en provincie Noord-Brabant is input geleverd aan de nationale omgevingsvisie (de NOVI) en aan diverse bouwstenen. Denk hierbij aan: - Verstedelijkingsakkoord - Regionale omgevingsagenda - Regionale investeringsagenda en - Verstedelijkingsstrategie regio BredaTilburg



De voorbereidingen voor nieuwe woongebieden zijn begonnen.



De voorbereidingen voor de ontwikkeling van de Noorderlaan zijn in volle gang. In de raadsvergadering van september 2021 is de uitgangspuntennotitie vastgesteld. Er is een klankbordgroep samengesteld om de uitwerking van de planvorming verder vorm te geven. Vaststelling van het bestemmingsplan is voorzien in 2022. Voor de ontwikkeling van de Waspikse weg is verder onderzoek gedaan naar onder meer de waterhuishouding in het gebied. De ontwikkeling van het gebied wordt in 2022 nader opgepakt. Het stedenbouwkundig plan voor de locatie Dongen – Vaart is verder uitgewerkt en vertaald in een conceptbestemmingsplan. In 2022 wordt deze procedure verder gevoerd. Voor de locaties zijn de volgende indicatieve woningaantallen opgenomen: - Waspikse weg – 99 woningen - Noorderlaan – 275 woningen - Dongen-Vaart – 37 woningen







16



Er is voldoende bouwgrond beschikbaar voor wonen, werken en verblijven. Daar waar nodig of mogelijk wordt deze verkocht.



De ontwikkelingen aan de Waspikse weg en Noorderlaan vinden plaats op gronden (grotendeels) in eigendom van de gemeente. De planologische procedure voor de ontwikkeling van het laatste stukje Tichelrijt III (Danielsweg) is gestart. Het eerste stuk van de uitbreiding van Tichelrijt Zuid (locatie Hoppenbrouwers) is bijna in exploitatie genomen. Er is een stedenbouwkundige visie opgesteld voor een aanvullende uitbreiding van Tichelrijt Zuid.



Er wordt een divers woningaanbod gerealiseerd en het woningbehoefteonderzoek is uitgevoerd.



Het woningbouwprogramma geeft inzicht in de kwantitatieve en kwalitatieve woningbouwopgave in onze gemeente. Er is behoefte aan meer divers woningaanbod. Op onder meer de locatie Noorderlaan wordt hierop ingezet. In opdracht van de gemeenteraad is in 2021 het woningbouwbehoefte onderzoek opgestart en eind 2021 was het onderzoeksrapport gereed. Bij de ontwikkeling van de locatie Noorderlaan wordt zowel ingezet op een meer divers woningaanbod en de resultaten van het woningbehoefte-onderzoek worden meegenomen.







Het uitvoeren van controles bij woningen arbeidsmigranten.



In 2021 is de projectgroep begonnen met het in beeld brengen van de woningen waarin arbeidsmigranten zijn gehuisvest en de eerste controles zijn uitgevoerd. In 2022 worden verdere stappen gezet m.b.t. uitvoeren controles en waar nodig zal handhavend worden opgetreden. Daar waar legalisatie mogelijk is, wordt verzocht de benodigde omgevingsvergunning aan te vragen.



Het ontwikkelen van een gebiedsvisie voor de omgeving van de Broeders van Dongen. Dit gebeurt samen met de stakeholders.



In 2021 hebben diverse gesprekken plaatsgevonden met stakeholders. Grote samenkomsten waren door corona niet mogelijk. In 2022 wordt de gebiedsvisie verder opgepakt.



Bij het inrichten van de openbare ruimte is aandacht voor circulaire economie, groen en biodiversiteit en functioneel gebruik van de openbare ruimte.



Dit is een continu proces en vraagt om het leveren van maatwerk. Hierbij enkele voorbeelden: In het ontwerp van de Hoofdstraat is een riool waar het regenwater geïnfiltreerd kan worden opgenomen. In het ontwerp van de Roeloff van Dalemstraat zijn clusterplaatsen buiten de looproutes geprojecteerd en zijn ten behoeve van visueel gehandicapten markeringstegels voorzien bij oversteken. Half verhardingsmaterialen die worden toegepast zijn circulair. In het Brabantpark zijn de parkeerplaatsen uitgevoerd in waterdoorlatende verharding en is in plaats van gazon een aanzienlijk oppervlak aan kruidenrijk gras ingezaaid.

17



Het uitvoeren van het verkeersplan ’s Gravenmoer door als eerste de herinrichting van de Hoofdstraat uit te voeren.



In 2021 is voor de Hoofdstraat een doorontwikkeld ontwerp gepresenteerd waarbij ook een aantal verkeerstechnische oplossingen is onderzocht. Dit heeft geresulteerd in een ontwerp met draagvlak bij bewoners en belanghebbenden. Het bestek is opgesteld en de aanbesteding loopt vanaf februari 2022. De start van de uitvoering van werkzaamheden begint in april 2022.



Het aanleggen van een snelfietsroute (F629) tussen Oosterhout en Tilburg.



Voor de aanleg van de snelfietsroute zijn vanuit zowel het Rijk als Provincie financiële middelen beschikbaar gesteld. De voorbereidingen voor het aanleggen van de snelfietsroute zijn in 2021 begonnen.

Wat heeft anders uitgepakt?  Het ondersteunen van jonge mensen die voor het eerst een woning kopen met een starterslening. In 2021 is geen gebruik gemaakt van deze regeling. De woningprijzen zijn zo hoog dat van de regeling nauwelijks gebruik kan worden gemaakt. De starterslening wordt om die reden nader bezien. Beleidsindicatoren Nieuwe woningen

Leefbaarheid

Verhouding

Koopsom (in € 1.000)

Ziekenhuisopname na verkeersongeval met een motorvoertuig (%) Overige vervoersongevallen met een gewonde fietser (%)

110 omgeving Aantal nieuw gebouwde woningen per 1.000 woningen bestaande woningvoorraad1 2017 2018 2019 2020 2021 19,4 14,2 10,7 15,4 10,7 2 Leefbaarheidssituatie per kern 2016 2018 2020 Dongen Goed Goed Goed ‘s Gravenmoer Goed Goed Goed Klein-Dongen-Vaart Goed Goed Goed Percentage koop- en huurwoningen3 2018 2019 2020 2021 Huur 30,6% 29,9% 29,3% 29,7% Koop 69,4% 70,1% 70,7% 70,3% Gemiddelde verkoopprijs van een te koop aangeboden woning4 2018 2019 2020 2021 284 289 321 355 Als aandeel van het totaal aantal ongevallen die leiden tot ziekenhuisopnamen 2018 2019 2020 2021 8% 9% 5% NNB Als aandeel van het totaal aantal ongevallen die leiden tot ziekenhuisopnamen 2018 12%

2019 8%

1 Bron: CBS – BAG 2 Bron: leefbarometer ministerie BZK 3 Bron: CBS

4 Bron: Kadaster

18

2020 8%

2021 NNB

120 Leven Wat wilden we bereiken? Beoogde effecten  Een gezonde, vitale en toekomstbestendige samenleving.  Inwoners hebben een goede positieve fysieke en mentale gezondheid. Wat hebben we bereikt?

Wat hebben we daarvoor gedaan?

Toerisme  Toeristenbelasting is ingevoerd.

Toerisme  We zijn in gesprek gegaan met ondernemers en hebben daarmee geïnvesteerd in draagvlak.





Via Regionaal Bureau voor Toerisme (RBT) De Langstraat zijn het toeristische en recreatieve aanbod en bijbehorende activiteiten gepromoot.









Als onderdeel van de herstructurering van het centrum zijn op 10 markante locaties historische fototegels in het trottoir geplaatst.

Sport In 2021 is begonnen met de uitvoering van het Lokaal Sportakkoord.





Door de coronacrisis gingen veel activiteiten niet door. We hebben daarom ingezet op online campagnes via het JOGG programma.

19



In 2021 is er door het RBT gewerkt aan het ontwikkelen en beheren van een nieuwe website voor de promotie van het toeristisch product. Daarnaast is gewerkt aan een nieuwe koers voor de periode 2022-2026. Het RBT heeft in de periode september tot en met december 2021 voor de diverse gemeenteraden haar nieuwe koers gepresenteerd inclusief een terugblik op de behaalde resultaten in de afgelopen periode. Voor de realisatie hebben we samengewerkt met de heemkundekring. Op de tegels staan oude foto’s en teksten over de betreffende locaties. De tegels vormen een wandelroute van 2,5 km en vertellen verhalen over de historie en het DNA van Dongen. Sport De stuurgroep met aanvoerders van sportverenigingen en sportaanbieders heeft in 2021 uitvoering gegeven aan een aantal activiteiten uit het sportakkoord. Door de coronamaatregelen kon niet alles doorgaan. In het najaar is gestart met beweegactiviteiten voor senioren in Park Vredeoord, onder begeleiding van een professionele sportinstructeur. Daarnaast zijn 18 sportaanbieders aangesloten bij Sjors Sportief en is in de periode september t/m december het sportkennismakingsproject op de basisscholen voorbereid. Ook is een blauwdruk gemaakt voor het Sportief Manifest waarbij verenigingen gezamenlijk beleid willen maken op de thema’s veilig sportklimaat, roken en alcoholgebruik.

Vanuit het JOGG is in 2021 vooral ingezet op online communicatie over de thema’s: gezonder overblijven, water drinken, buiten spelen en gezonde sportkantines. Via de scholen zijn ouders en leerlingen uitgedaagd om mee te doen aan een online wedstrijd

voor de ‘gezondste lunchbox’ (lunchbox challenge). In 2021 is de toplaag van het bestaande kunstgrasveld vervangen binnen het beschikbare budget. In samenspraak met VV Dongen is de capaciteitsbehoefte onafhankelijk getoetst. Ook zijn mogelijke oplossingsrichtingen / scenario’s in beeld gebracht, nader uitgewerkt en getoetst aan het uitgangspunt van budgettaire neutraliteit. Met het vaststellen van de begroting 2022 is bestuurlijk ingestemd met de benodigde investering voor de uitvoering van scenario 1 (2e kunstgrasveld + upgraden trainingsveld naar wedstrijdveld). Eind 2021 is begonnen met de voorbereidingen.



Er is een oplossing gevonden voor het capaciteitsprobleem van VV Dongen op Sportpark De Biezen.





Er zijn keuzes gemaakt die de bezetting van de gemeentelijke sportaccommodaties verbeteren, passend bij de gemeentelijke Sportvisie en de investeringsruimte van de gemeente Dongen.



In september 2021 heeft de gemeenteraad keuzes gemaakt over onderwijshuisvesting en bewegingsonderwijs. Voor gymzaal De Otterdonk (in De Biezen) is besloten om deze te slopen en niet opnieuw te bouwen. Deze keuze is opgenomen in het investeringsplan, waarbij de raad via een motie het college heeft verzocht om “een verantwoorde oplossing voor het bewegingsonderwijs voor de leerlingen van De Noorderpoort en Biezenkring te onderzoeken alvorens de sloophamer te hanteren”.



De voorbereidingen voor de renovatie van de atletiekbaan (Atledo) zijn begonnen.



Bij het vaststellen van de begroting 2022 is bestuurlijk ingestemd met de investering voor de renovatie van de atletiekbaan. We hebben een onderzoek laten uitvoeren naar investerings-/subsidiemogelijkheden. Daarnaast is een partij aangetrokken die de gemeente en Atledo begeleidt bij de voorbereidingen, aanbesteding, directie en toezicht.



De eerste stappen zijn gezet om het Hertog Jan veld toe te kunnen voegen aan het complex van VV Olympia ‘60.



Er is uitvoering gegeven aan de motie van de gemeenteraad om een trapveldje aan de leggen. Het trapveldje is in 2021 in gebruik genomen. Het Hertog Jan veld is gesloten als openbaar veld en wordt enkel nog door VV Olympia ’60 gebruikt. Er is onderzoek gedaan naar alternatieven voor het pad dat loopt tussen het Hertog Jan veld en sportpark Crispijn. Vanwege de coronacrisis heeft het traject vertraging opgelopen: lange tijd was het niet mogelijk om een fysieke bijeenkomst met buurtbewoners te organiseren.

Subsidiebeleid  Subsidies zijn verstrekt op basis van het subsidieprogramma.

Subsidiebeleid  Het subsidieprogramma 2021 is uitgevoerd conform subsidieverordening en subsidiebeleid. Door de coronacrisis zijn veel activiteiten niet, deels of anders georganiseerd.  Verenigingen en stichtingen die minder dan € 10.000 subsidie hebben ontvangen hoeven deze niet terug te betalen als evenementen of 20

activiteiten omwille van corona niet zijn doorgegaan. Wel is de oproep gedaan om de niet of deels benutte subsidie van 2021 te betrekken bij de aanvraag voor 2022. 



Er is gekozen voor een incidentele invulling van de taakstelling op het gebied van een toekomstbestendig verenigingsleven.

Op 11 november heeft de gemeenteraad ingestemd met de gemeentebegroting 20222025 waarin is opgenomen dat in 2023 opnieuw een incidentele invulling wordt gezocht voor de ombuiging op het subsidieprogramma. Aanleiding is de onzekerheid voor het Dongense verenigingsleven als gevolg van de effecten van de coronacrisis. De lange termijn gevolgen zijn nog niet te overzien en dat biedt geen solide basis om een nieuw subsidiebeleid op te baseren. De taakstelling wordt incidenteel gehaald door de plafonds per clusters strikt te hanteren en de innovatieen stimuleringssubsidie te laten vervallen.

Coronacrisis  We hebben sportaanbieders ondersteuning verleend bij de coronacrisis.

Coronacrisis  Voor het tweede jaar op rij hebben de coronamaatregelen een grote impact op de sportbeoefening. Dit vraagt continu om aanpassingsvermogen van de Dongense sportaanbieders. We hebben de sportbestuurders van de buiten- en binnensportverenigingen ondersteund bij de uitvoering van de coronamaatregelen en we hebben hen geïnformeerd over de geldende maatregelen en de bestande financiële coronaregelingen.  De gemeente heeft voor gebruikers van gemeentelijke sportaccommodaties de landelijke voorziening Tegemoetkoming Verhuurders Sportaccommodaties (TVSregeling) aangevraagd zodat de huur tijdens de periode van beperkte opening (gedeeltelijk) kon worden kwijtgescholden.  In de periode dat de gymlessen niet door konden gaan vanwege de scholensluiting zijn de combinatiefunctionarissen ingezet als begeleiders bij de noodopvang. Daarnaast hebben we gebruik gemaakt van een landelijke regeling voor compensatie van zwembaden (Specifieke Uitkering Stimulering Sport). Hiermee hebben we Zwembad De Vennen kunnen ondersteunen.





Er is Coronasteun uitgekeerd aan vrijwilligersorganisaties.

21

De gemeente Dongen heeft in 2021 ondersteuningsmiddelen ontvangen voor tegemoetkoming aan dorps- en buurthuizen, lokale cultuur en vrijwilligersorganisaties jeugd. Deze zijn in verschillende fases uitgekeerd. In eerste instantie zijn middelen toegekend aan acute noodsteun en ondersteuning van organisaties die voldoen aan de eerder vastgestelde criteria. Vervolgens zijn vrijwilligersorganisaties van Dongen opgeroepen om zich te melden als ze voldeden aan de criteria voor de 3e fase van

steun. Het restant van deze middelen is opgenomen in de coronareserve. 



Coronasteun mentale gezondheid jeugd

Deze middelen hebben we samengevoegd met de middelen Nationaal Programma Onderwijs (zie thema 210 onderwijs).

Cultuur/ sociaal-cultureel  De uitgangspunten voor de visie op kunstonderwijs zijn vastgesteld.

Cultuur/ sociaal-cultureel  In overleg met het KunstPodium zijn de uitgangspunten voor de visie op kunstonderwijs vormgegeven. In oktober 2021 heeft een interactieve bijeenkomst plaatsgevonden met onderwijs en cultuuraanbieders waar de uitgangspunten en de visie zijn gedeeld en waar met elkaar wensen/behoeften zijn besproken voor de toekomst/verdere uitwerking. In 2021 hebben we het eerste concept van het Programma van Eisen voor de nieuwe subsidieopdracht opgesteld.





De uitgangspunten voor de Cammeleur 3.0 zijn vastgesteld.

In 2021 is bestuurlijk ingestemd met de uitgangspuntennotitie Cammeleur 3.0 met als doel te komen tot een financieel gezonde en toekomstbestendige Cammeleur. Hierbij heeft de raad verzocht om onderzoek te doen naar verschillende beheersvormen voor De Cammeleur. In dit externe onderzoek zijn vier scenario’s uitgewerkt, waarna diverse gesprekken zijn gevoerd met de partners over de meeste kansrijke scenario’s. Uit de gesprekken blijkt dat er sprake is van een dunne vertrouwensbasis. Eind 2021 is een aanbestedingstraject gestart voor het aantrekken van een externe procesbegeleider.

Wat heeft anders uitgepakt? Als gevolg van de coronacrisis hebben we geen klanttevredenheidsonderzoek uitgevoerd onder eigenaren van monumenten en identiteitsbepalende objecten. Er zijn weinig contacten geweest met monumenteneigenaren vanwege corona. Dit heeft geen financiële gevolgen.  De omgevingsvisie cultureel erfgoed is uitgesteld naar 2022. Deel 1 van de omgevingsvisie is klaar, maar er moet nog worden begonnen met de verdere uitwerking van de visie. Bedoeling is om medio 2022 met deel 2 te starten.  De bedoeling was om de kerkenvisie in 2021 af te ronden. Mede door corona, maar ook door het feit dat er met verschillende eigenaren samen aan de visie moet worden gewerkt, is vertraging opgetreden. De afronding (met begeleiding van Monumentenhuis Brabant) is nu voorzien in het tweede kwartaal van 2022.  Het onderzoek naar gelijke rechten en plichten buitensportverenigingen is nog niet opgestart. Dit heeft te maken met prioritering van werkzaamheden als gevolg van extra taken in het kader van de coronacrisis. Hieraan was geen specifiek budget gekoppeld in de begroting.



Beleidsindicatoren 120 Leven Percentage “lid van een vereniging”

Als aandeel van de leeftijdsgroep 2018 0-11 jaar 12-18 jaar 19-64 jaar 65+ 22

2019

2020

77% 53% 65%

2021

Percentage niet sporters

Nederlandse norm Gezond Bewegen

De Cammeleur

Het percentage niet-wekelijkse sporters t.o.v. de bevolking van 19 jaar en ouder 2012 2016 2020 45,6% 45,1% 44,0% Percentage dat voldoet aan de Nederlandse norm Gezond Bewegen 2011 2016 2019 12-18 jaar 24% 27% 26% 2012 2016 2020 19-64 jaar 56% 58% 49% 2012 2016 2020 65+ 73% 76% 40% Aantal bezoekers van De Cammeleur 2020 2021 90.651 56.033* Sociale cohesie

Het percentage volwassenen (18-64 jaar) dat veel sociale 2018 2019 2020 2021 samenhang in de buurt ervaart NB NB 16% NNB (sociale cohesie) *Vanwege de coronacrisis is De Cammeleur een deel van het jaar gesloten geweest en konden door de beperkende maatregelen minder activiteiten plaatsvinden. In verband met de coronamaatregelen is een aantal maanden ook gebruik gemaakt van de entree van het café. Die bezoekers zijn niet geregistreerd.

Verbonden partijen  Beheersmaatschappij Zwemsport- en recreatieobjecten BV: Stimuleren van breedtesport en beweging voor Dongenaren.

130 Duurzaamheid Wat wilden we bereiken? Beoogde effecten  Dongen denkt en handelt in 2021 klimaatgericht en is uiterlijk in 2050 klimaatbestendig.  In 2030 is in Dongen een CO2 reductie van 49% gerealiseerd en in 2050 is Dongen voor 95% CO2 neutraal.  Minder huishoudelijk afval door hergebruik van producten en inzamelen van grondstoffen om verspilling en onnodige CO2 uitstoot tegen te gaan (zie ook Dongen Dient hoofdstuk 540 Afval).  Door de Transitievisie Warmte ontstaat er bewustwording onder de inwoners en gaat de gebouwde omgeving in fases van het aardgas af. Wat hebben we bereikt?  Meer klimaat-en waterbewustzijn door het voeren van klimaatdialogen.  Het Water- en Rioleringsplan is door de raad vastgesteld

Wat hebben we daarvoor gedaan?  Voorafgaand aan het opstellen van het plan hebben wij klimaatdialogen gevoerd met onderwijs- en zorginstellingen, bedrijven en inwoners. Dit plan is door de raad op 16 december 2021 vastgesteld. Inmiddels is een aantal speerpunten uit het plan opgepakt. Samen met o.a. wijkraad Centrum is een project gestart voor het vergroenen van versteende woonstraten d.m.v. geveltuintjes.





Een gebiedsopgave voor het klimaat voor het gebied ten oosten van Dongen is opgesteld. Deze is opgenomen als gebied “Jonge Ontginningen” in de REKS.

23

Dongen-Vaart ervaart hydraulische problemen (te veel of te weinig water) als gevolg van een kwetsbare waterhuishouding van het achterliggend gebied. In het kader van de Regionale Energie- en Klimaat Strategie (REKS) wordt voor dit gebied, ook met oog op de regionale energieopgave, een plan van aanpak opgesteld. Dit deelgebied 5 wordt

“Jonge Ontginningen” genoemd in de REKS. In 2021 zijn maatregelen benoemd en is een uitvoeringsagenda opgesteld. Binnen deze agenda vindt nog verfijning plaats van de projecten. Daarnaast zijn er onderzoeken gestart naar aanvoermogelijkheden van water vanuit bedrijventerrein Vossenberg, De Wildert en Rioolwaterzuivering Tilburg-Noord. 



De Regionale Energie en Klimaat Strategie (REKS) is door de raad vastgesteld





Het definitieve bod is geaccordeerd door het college en vastgesteld door de gemeenteraad. Vervolgens is een plan van aanpak opgesteld voor de uitvoering van de REKS. Met de uitwerking van verschillende vraagstukken is begonnen. In het kader van de REKS is gewerkt aan energiebesparing, de regionale structuur warmte en klimaatadaptatie. Er is een maatschappelijke kosten-batenanalyse gemaakt en er is onderzoek gedaan naar alternatieve en innovatieve energie- en warmtebronnen. De verscheidenheid aan thema's die worden opgepakt in de regio is groot. Dat betekent dat actief deelnemen en vertegenwoordigd zijn in de diverse project- en werkgroepen van groot belang is. Zowel bestuurlijk als ambtelijk wordt hierin geparticipeerd. De projecten vanuit de REKS zijn opgenomen in een concept plan van aanpak dat definitief wordt in 2022. Hierna zal worden gekeken naar de prioritering en programmering van de diverse projecten en wordt er toegewerkt naar een REKS 2.0.



We hebben geparticipeerd in het opstartproces van het Publiek Ontwikkelbedrijf.



Een belangrijk onderdeel van de uitvoering van de REKS vindt plaats binnen het op te richten Publiek Ontwikkelbedrijf en het Regionaal Klimaatfonds. Het college heeft de intentie uitgesproken om hierbij aan te sluiten. We participeren in het proces dat wordt vervolgd in 2022. Voor 1 november 2022 zal aan de raad een besluit worden gevraagd over deelname.



Het Zonnepark Tichelrijt is opgeleverd.



In 2021 is de bouw van het zonnepark Tichelrijt afgerond en voor 100% in werking. Door het uitgeven van obligaties is de participatie door inwoners en bedrijven uit Dongen gewaarborgd. De landschappelijke inrichting is begonnen en er is ruimte gecreëerd voor beek- en kreekherstel dat door het Waterschap zal worden uitgevoerd. Het zonnepark levert een totale energieopwekking ter grootte van het verbruik van 3.000 huishoudens. De netto opbrengsten uit de financial close zijn gestort in de voorziening duurzaamheid en worden gebruikt ter dekking van

 

24

duurzaamheidsprojecten én ten behoeve van de uitvoering van de Transitievisie Warmte. 



We hebben samen met de Energiecoöperatie Dongen gewerkt aan de informatievoorziening aan en participatie van onze inwoners.



In de lokale en regionale communicatie en participatie rondom de uitvoering van de energietransitie is het belangrijk invulling te geven aan het informatie- en participatieproces. Deze rol kan alleen goed worden vervuld als gemeenten en de lokale energiecoöperaties in de regio Hart van Brabant nauw met elkaar samenwerken. In het veelomvattende proces van de energietransitie is het belangrijk onze inwoners hiervan bewust te maken en te helpen zodat er draagvlak ontstaat voor de te nemen maatregelen. Het in stand houden van én ontwikkelen van een digitaal en fysiek energieen klimaatloket is daarbij een absolute voorwaarde. De samenwerking met de energiecoöperatie heeft plaatsgevonden in diverse projecten waaronder het zonnepark Tichelrijt en de uitvoering van de diverse regelingen zoals de regeling reductie energiegebruik (RRE) en regeling reductie energiegebruik woningen (RREW).



In onze duurzaamheidsambities trekken we intensief op met Casade.



In 2021 is intensief samengewerkt met Casade. Zo maakte Casade deel uit van het kernteam in het kader van de totstandkoming van de Transitievisie Warmte en stond Casade ook aan de lat voor de uitvoering van de helft van de RREW-regeling (Regeling Reductie Energiegebruik Woningen). Casade heeft de energieprestatieafspraken met betrekking tot verduurzaming van de woningvoorraad met de gemeente afgestemd. Daarnaast trekken we gezamenlijk op in het klimaatbestendig maken van de woonomgeving zoals bij de Trappistenstraat en het nieuwbouwplan Noorderlaan.



We zijn begonnen met de voorbereidingen op de uitvoering van de compensatieregelingen voor energiearmoede.



Het kabinet heeft in 2021 een aantal maatregelen genomen om burgers te compenseren in de sterke stijging van de energieprijzen. De “Rijksregeling aanpak energiearmoede” richt zich op het beschikbaar maken van energiebesparende maatregelen voor huishoudens die verkeren in energiearmoede. Hiervoor is in december de beschikking ontvangen van het ministerie van BZK. Ook in de regio Hart van Brabant is de samenwerking gezocht voor de uitvoering van deze regeling. De uitvoering zal plaatsvinden tot aan 1 mei 2023.



Deelname aan de projectgroep Amernet.



We nemen deel in de projectgroep Amernet (warmte die vrijkomt bij het opwekken van elektriciteit in de Amercentrale) in onze regio. Hierin wordt onderzocht of het Amernet als

25

regionaal warmtenet duurzaam kan worden ingezet en kan worden uitgebreid naar de gebouwde omgeving in Dongen. 

Aanvang onderzoek naar de potentie van de alternatieve wartmebron aquathermie.



Er is opdracht gegeven voor een onderzoek dat zich richt op de kansen voor het gebruik van thermische energie oppervlaktewater (aquathermie) in onze gemeente. Het onderzoek zal zich primair richten op het onderzoeken van de potentie van het Wilhelminakanaal voor de levering van warmte via aquathermie. Daarnaast worden mogelijke andere bronnen verkend. Deze alternatieve warmtebron zou voor Dongen belangrijk kunnen zijn in de warmtetransitie. Het tweede kwartaal van 2022 worden de eerste conclusies van het onderzoek opgeleverd.



De Transitievisie Warmte is door de raad vastgesteld.



De Transitievisie Warmte (TVW) is op 16 december 2021 door de gemeenteraad vastgesteld. Voor de totstandkoming van de TVW is een intensief participatietraject doorlopen. Zo is er een klankbordgroep gevormd met zeer betrokken inwoners en een raadswerkgroep met raadsleden. Ook is een communicatie- en participatieplan opgesteld en zijn er webinars gevolgd. In de TVW hebben we aangegeven hoe we de vervolgfase ingaan. Deze zal in 2022 en daarna verder vorm krijgen.

Wat heeft anders uitgepakt?  Het project Foodprintariër is vanwege de coronabeperkingen in 2021 niet tot uitvoering gekomen. Het bedrijf Protix heeft het duurzaamheidsconcept Foodprintariër ontwikkeld. Hierin staat het verlagen van de voetafdruk centraal. Het concept gaat uit van het positief verenigen van inwoners, ondernemers en organisaties op het gebied van duurzaamheid. Gezien de band met Dongen heeft Protix voorgesteld het concept in samenwerking met de gemeente te introduceren. Daartoe kunnen diverse projecten worden aangedragen, waaraan vrijwilligers worden verbonden. Hiervoor is eenmalig een bedrag van € 10.000 toegekend. Er wordt bekeken of dit project nog zal worden opgestart of definitief zal worden beëindigd. Beleidsindicatoren Omvang huishoudelijk restafval Hernieuwbare elektriciteit (%)

Bekende hernieuwbare elektriciteit van zonnestroom in TJ

130 Duurzaamheid Zie thema 540 Afval Hernieuwbare energie is schone, duurzame en onuitputtelijke energie die het leefmilieu niet schaadt. Voorbeelden zijn windenergie, zonne-energie, biomassa, waterkracht en geothermische energie. Door gebruik te maken van duurzame, hernieuwbare energie hebben we minder energie uit fossiele bronnen nodig. 2018 2019 2020 2021 2,0 5,0 NNB NNB Hernieuwbare energie is energie afkomstig uit natuurlijke bronnen. Deze wordt constant hernieuwd en is daardoor oneindig beschikbaar. Het gaat om energie uit zon, wind, biomassa, bodem, buitenlucht en water. 2018 2019 2020 2021 9 16 20 29

26

Wat heeft het gekost?

Thema 110 Omgeving 2.1 2.5 8.1

Verkeer en vervoer Openbaar vervoer Ruimtelijke ordening Grondexploitatie (niet bedrijventerreinen) Wonen en bouwen Saldo voor mutaties reserves Mutaties reserves Saldo na mutaties reserves

8.2 8.3

0.10

Primitieve begroting

Begroting na wijziging

Rekening

Lasten Baten Lasten Baten Lasten Baten 509 28 509 28 495 32 48 0 48 0 55 0 537 0 455 505 410 515

Verschil begroting na wijziging- rekening Lasten Baten Saldo 14 4 18 -7 0 -7 45 10 55

4.048 100

4.063 0

4.241 123

4.199 0

3.640 114

3.892 9

601 9

-307 9

294 18

5.242 0 5.242

4.091 17 4.108

5.376 0 5.376

4.732 41 4.773

4.714 0 4.714

4.448 21 4.469

662 0 662

-284 -20 -304

378 -20 358

Baten

304 nadeel

S/I



Verrekening met de balans door lagere inkomsten, dit betreft een administratieve wijziging t.b.v. de grondexploitaties.

-868

I



Tussentijdse winstneming van grondexploitatie De Beljaart conform voorschriften BBV.

434

I



Verkoopopbrengsten van diverse percelen grond.

133

I



Diverse kleine afwijkingen onder € 10.000, per saldo.

-3

I

662 voordeel 45

S/I I

681

I

-77 -40 48

I I I

18 -13

I I

Lasten       

Samenwerking in de regio Hart van Brabant heeft er aan bijgedragen dat de kosten voor de invoering van de Omgevingswet dit jaar lager uitvallen dan vooraf ingeschat. Verrekening met de balans door lagere uitgaven, dit betreft een administratieve wijziging t.b.v. de grondexploitaties. Administratieve afboeking boekwaarden van diverse verkochte percelen grond. Salarislast valt hoger uit dan begroot door cao-ontwikkelingen. Rente kapitaallasten vallen lager uit dan begroot door aanpassing van de rekenrente conform voorschriften BBV. Kosten voor bestemmingsplannen zijn in 2021 lager uitgevallen als voorzien. Diverse kleine afwijkingen onder € 10.000, per saldo.

Thema 120 Leven 3.4 5.1 5.2 5.3 5.4 5.5 5.6 5.7 6.1 0.10

Economische promotie Sportbeleid en activering Sportaccommodaties Cultuurpresentatie, cultuurproductie en cultuurparticipatie Musea Cultureel erfgoed Media Openbaar groen en (openlucht) recreatie Samenkracht en burgerparticipatie Saldo voor mutaties reserves Mutaties reserves Saldo na mutaties reserves