20211021-02 Vragenhalfuur D66- Bijlage 1 Rapport Omgevingsdiensten in beeld

verantwoording. Dit betekent concreet dat de huidige

Jaarlijks stelt Omgevingsdienst NL een samenvattend

aanpak van de collegiale toets een goede basis heeft,

rapport op. De collegiale toets is een veel toegepaste

maar beter verankerd en transparanter zou moeten

methode om kwaliteitsverbetering binnen organisaties te

worden richting het bestuur van de omgevingsdienst, de

bevorderen.

overkoepelende bestuurlijke partners binnen het VTH-stelsel en het ministerie van IenW.

In dit hoofdstuk worden de mogelijkheden behandeld

om het huidige systeem van collegiale toetsen binnen de

Voor een succesvolle implementatie van het visitatiemodel

te introduceren die meer aansluit bij de aanbeveling van

onder andere de volgende voorwaarden:

omgevingsdiensten aan te passen en een visitatiemethodiek

voor omgevingsdiensten gelden naar de mening van SPPS

de Adviescommissie VTH. Daartoe heeft SPPS een analyse

a. Organiseer structurele ondersteuning bij Omgevingsdienst

uitgevoerd bij twee vergelijkbare organisaties die ervaring

NL voor ontwikkeling van de visitatieaanpak zelf,

hebben met visitatie.

het voorbereiden van de visitaties (onder andere

Het onderzoek om tot dit advies te komen is integraal

vragenlijsten en standaardformulieren), de planning, het

opgenomen in bijlage 1 van Bijlagenrapport 1.

verzamelen van een ‘kaartenbak’ voor deelnemers aan de

Het IPO heeft aanvullend voorgesteld om bij deze analyse

visitatiecommissies en het landelijk rapporteren over de

ook de visitatiemethodiek te betrekken zoals die bij

voortgang. Een alternatief zou kunnen zijn deze taken te

ziekenhuizen plaatsvindt. Deze visitatiemethodiek is in de

beleggen bij het Instituut Fysieke Veiligheid (IFV) omdat

analyse niet meegenomen, aangezien deze branche niet

het IFV deze taken al uitvoert voor de Veiligheidsregio’s.

behoort tot het domein van de overheid. Uit alle vormen van

Voor een inschatting van de kosten is het IFV een

visitatie vallen lessen te trekken, vandaar dat het voorbeeld

goed voorbeeld: naar schatting € 250.000 per jaar.

van de visitatieaanpak van ziekenhuizen ter informatie is

Structurele financiering voor deze werkzaamheden

meegenomen.

door het Rijk ligt voor de hand als onderdeel van de stelselverantwoordelijkheid voor het VTH-stelsel. De

uitvoeringskosten zijn voor de betreffende diensten en zijn zichtbaar in de begrotingen van de omgevingsdiensten.

54

b. Betrek de besturen van de omgevingsdiensten actief bij de voorbereiding, de uitvoering en de verantwoording

van de visitaties. Het is essentieel om de visitatieaanpak

en de verantwoordelijkheid over de resultaten bestuurlijk te borgen. Overwogen kan worden om een Bestuurlijk beraad omgevingsdiensten (vergelijkbaar met het

Veiligheidsberaad) in te stellen. Dit zou het juiste platform zijn voor bestuurlijke borging.

c. Neem de resultaten van de visitaties in de vorm

van rode draden op in een jaarlijkse ‘staat van de

omgevingsdiensten’, die tevens aan de Tweede Kamer aangeboden zal worden. De resultaten kunnen tevens een rol spelen in de door de Adviescommissie VTH voorgestelde ‘stresstest’ van omgevingsdiensten.

d. Ook beveelt SPPS aan om op termijn te overwegen een

visitatieverplichting in de kwaliteitscriteria op te nemen, zoals vastgelegd in het Bor.

Indien het geheel operationeel is, kan ook het

interbestuurlijk toezicht daar gebruik van maken en meer terughoudend worden ingevuld, zoals ook bedoeld met de Wet revitalisering generiek toezicht (Wrgt, 2012). Tot slot constateert SPPS dat ook andere

kwaliteitsborgingsinstrumenten bij de omgevingsdiensten kunnen worden geïntroduceerd, zodat er een combinatie ontstaat van collegiale kwaliteitstoetsen op bijvoorbeeld

inhoudelijke thema’s, werkplannen voor opdrachtgevers, management en bedrijfsvoering.

55

16. Aanvullende ideeën

• Maak vergunningplichtig/niet vergunningplichtig een

belangrijke knip voor integrale uitvoering, bijvoorbeeld een integrale aanpak door één dienst van de

16.1 Inleiding Het ministerie van IenW heeft SPPS opdracht gegeven om

Omgevingswet en Natuurbeschermingswet

aanvullende ideeën op te halen bij allerlei verschillende

• Als er gekozen wordt voor een ander en meer uniform

betrokkenen bij de uitvoering van het VTH-stelsel, van

financieringsmodel, zorg er dan ook voor dat er

vergunningverleners en toezichthouders tot (ex)directeuren

daadwerkelijk anders geprogrammeerd gaat worden op

van omgevingsdiensten. Deze inbreng is geleverd op

basis van een risicogerichte prioritering

persoonlijke titel. Doel is om in het overleg met stakeholders

• Werk aan een ruim en meer uniform mandaat

bij de voorbereiding van het kabinetsstandpunt over het

voor bestuurlijke handhaving aan directeuren van

rapport van de Adviescommissie VTH een breed pakket van

omgevingsdiensten

(alternatieve) ideeën beschikbaar te hebben die bijdragen

• Werk naar analogie van de landelijke handhavingsstrategie

Het rapport waarin alle opgehaalde ideeën zijn verzameld, is

gedoogstrategie en een landelijk actualisatiekader voor

aan verbetering van het VTH-stelsel.

ook met één uniforme interventiestrategie, één uniforme

integraal opgenomen in bijlage 5.

vergunningen

• Maak een apart ‘loket’/organisatieonderdeel bij de

omgevingsdiensten voor adviestaken aan deelnemers

16.2 Selectie aanvullende ideeën Het rapport geeft een selectie van aanvullende ideeën die tot een efficiënte verbetering van het VTH-stelsel kunnen

Deze aanvullende ideeën zijn in het rapport verder

leiden.

uitgewerkt.

Het gaat om de volgende alternatieve ideeën:

• Werk ook met een risicoanalyse op landelijk niveau en een

16.3 Aanbevelingen, denkrichtingen en observaties

• Versterk de rol van Omgevingsdienst NL als

dicht mogelijk bij het huidige VTH-stelsel te blijven, waarbij

programmatische verbeter-aanpak van ketens/sectoren

SPPS beveelt aan om in het overleg met de stakeholders zo

aanspreekpunt voor het Rijk en als faciliterend bureau

de volgende drie uitgangspunten gelden:

• Het basistakenpakket moet adequaat worden uitgevoerd

voor omgevingsdiensten

door de omgevingsdiensten

• Organiseer ketentoezicht op bijvoorbeeld afval, bouwafval

• Beschouw de toekomst van de omgevingsdiensten in het

en grond door projectmatige samenwerking tussen de ILT

licht van de Omgevingswet

en omgevingsdiensten

• Organiseer meer Rijkssturing, bijvoorbeeld door middel

• Complexiteit in regelgeving veroorzaakt soms slechte

van programmering/financiering, op EU-verplichtingen en

naleving: aandacht hiervoor bij de wetgever

onderwerpen van nationaal belang

• Zet instrumenten in om het toezichthoudersdilemma te verkleinen

• Breng alle VTH-taken voor vergunningplichtige Wabo-

Daarnaast bevat het rapport denkrichtingen en observaties,

• Breng het onderwerp ‘energiebesparing’

meer activistisch opererende overheid om de doelen te

onder andere over de grenzen van het stelsel, over een

inrichtingen naar provinciaal bevoegd gezag

bereiken, over het zelfreinigend effect van transparantie

(inclusief Regionale Energiestrategie) onder bij de

op bestuurders van bedrijven en overheden en over

omgevingsdiensten

deskundigheid in de huidige maatschappelijke realiteit.

• Zorg voor transparantie in de besluitvorming over de gehele breedte van het VTH-proces

56

17. Samenvattende aanbevelingen

3. Meer uniform werken De verzamelde data laten een grote spreiding zien in uitvoering van taken door omgevingsdiensten. Dit is

In dit hoofdstuk zijn alle aanbevelingen uit deel A, B en C

een risico voor het level playing field voor bedrijven,

verzameld en ten dele gecombineerd.

bescherming van burgers en de leefomgeving en de

aanpak van regio-overstijgende problemen, zoals de

energietransitie, de aanpak van milieucriminaliteit en het

1. Een regionale risicoanalyse met ruimte voor landelijke

terugdringen van de emissies van Zeer Zorgwekkende

prioriteiten Omgevingsdiensten zijn met een gezamenlijk budget van

Stoffen (ZZS).

circa € 570 miljoen en 4.600 medewerkers een factor van

belang in Nederland. De omgevingsdiensten werken vooral

SSPS/TG adviseert:

aan de uitvoering van wettelijke taken. Deze uitvoering

• het Rijk, IPO en VNG om in een gezamenlijk programma

zou meer gericht kunnen zijn op het versterken van een

een meer uniforme aanpak vast te leggen die moet leiden

duurzame, gezonde en veilige leefomgeving in de regio en

tot een kleinere spreiding in de uitvoering. Dit geldt voor

Nederland als geheel.

in ieder geval de volgende onderwerpen: • inzet bestuurs- en strafrecht;

SPPS/TG adviseert:

• risicogericht toezicht;

• IPO, VNG en het ministerie van IenW om een gezamenlijke

• melden van ongewone voorvallen;

aanpak te ontwikkelen waarin de programmering van

• actualiteit van vergunningen;

werkzaamheden van de omgevingsdiensten wordt

• informatie-uitwisseling en digitalisering van

gebaseerd op een gezamenlijke risicoanalyse op regionaal

werkprocessen; en

niveau, waarin ruimte is voor het aanpakken van landelijke

• ruimte voor kennisontwikkeling.

prioriteiten.

4. Landelijke normfinanciering De bestaande financiering van omgevingsdiensten is divers

2. Omvang en taken omgevingsdiensten De omvang van omgevingsdiensten in aantallen inrichtingen

en bestaat veelal uit financiering op basis van regionale

en medewerkers lopen sterk uiteen. Een aantal gemeenten

kengetallen per inrichting. De Adviescommissie VTH beveelt

heeft het verplichte basistakenpakket nog niet overgedragen

aan om een landelijke normfinanciering te ontwikkelen.

aan omgevingsdiensten.

SPPS/TG adviseert:

SPPS/TG adviseert:

• provincies en gemeenten om de financiering van de

• dat gemeenten onverwijld, voor zover dat nog niet heeft

omgevingsdiensten op te bouwen volgens een vast,

plaatsgevonden, het basistakenpakket conform de wet

landelijk uniform en herleidbaar stramien en hierbij een

over te dragen aan omgevingsdiensten;

duidelijk onderscheid te maken tussen budgetteren en

• provincies en gemeenten per omgevingsdienst een toets

programmeren;

uit te laten voeren op het voldoen aan de kwaliteitscriteria

• het ministerie van IenW, IPO en VNG om een

en, indien de diensten niet voldoen, te streven naar

minimum norm vast te stellen voor de uitvoering van

samenvoeging van diensten op ten minste de schaal van

het basistakenpakket die vervolgens de grondslag

een Veiligheidsregio, tenzij bestuurlijk geborgde afspraken

dient te vormen voor adequate financiering van de

kunnen worden gemaakt over een wijze van samenwerken

omgevingsdiensten.

of specialisatie waarmee wel aan de kwaliteitseisen kan worden voldaan;

• VNG en IPO te bevorderen dat de ‘zelfevaluatie’,

waarmee getoetst wordt aan de kwaliteitscriteria, bij alle omgevingsdiensten periodiek wordt uitgevoerd.

57

5. Visitatie

7. Bestuurlijk versterken van collectiviteit, landelijke

Het eindrapport van de Adviescommissie VTH doet de

coördinatie en harmonisatie

beter te borgen. De commissie spreekt de voorkeur uit voor

• IPO en VNG te overwegen om een ‘Bestuurlijk

algemene aanbeveling om de uitvoering van de VTH-taken

SPPS/TG adviseert:

de introductie van een ‘stresstest’ voor omgevingsdiensten

beraad omgevingsdiensten’ (naar voorbeeld van het

die onder regie van de ILT uitgevoerd zou moeten gaan

Veiligheidsberaad) te starten waarin bestuursleden van

worden. In de VTH-onderzoeken van 2017 en 2019 is als

de omgevingsdiensten zijn vertegenwoordigd. Doel: de

aanbeveling opgenomen om onderlinge visitatie uit te

afstemming tussen omgevingsdiensten bevorderen en als

voeren, zodat omgevingsdiensten ook van elkaar kunnen

aanspreekpunt voor het Rijk fungeren;

leren. Combinatie van stresstest en onderlinge visitatie ligt

• VNG en IPO een uitvoerende rol aan de Omgevingsdienst

voor de hand.

NL te geven met het oog op het bevorderen van

onderwerpen als collectiviteit, landelijke coördinatie en

SPPS/TG adviseert:

uniformiteit onder regie van genoemd bestuurlijk beraad;

• IPO en VNG een visitatiemethodiek te introduceren,

• het ministerie van IenW een actieve en ondersteunende

vastgelegde afspraken over frequentie, diepgang,

van de Omgevingsdienst NL, ten minste voor de periode

gericht op continue verbetering, met duidelijke

rol te laten vervullen bij het realiseren van deze nieuwe rol

openbaarheid en verantwoording. Het uitvoeren van een

tot 2030.

stresstest kan gecombineerd worden met de visitatie.

8. Registreren en verzamelen data De verzamelde data in dit onderzoek moeten met de nodige

6. Tweejaarlijkse ‘staat van de omgevingsdiensten’ SPPS/TG adviseert:

voorzichtigheid beoordeeld worden. Het blijkt dat een

• de overkoepelende bestuurlijke partners binnen het

aantal vragen niet voldoende eenduidig is beantwoord. In

VTH-stelsel en het ministerie van IenW tweejaarlijks een

een aantal gevallen ligt de oorzaak in onvoldoende heldere

‘staat van de omgevingsdiensten’ uit te brengen waarin

vraagstelling. Dit is een belangrijke les voor het VTH-

gerapporteerd wordt over de prestaties en verbeteracties

onderzoek over 2022 dat in 2023 zal worden uitgevoerd.

van de omgevingsdiensten op individueel en landelijk

niveau; De resultaten van de visitaties en zelfevaluaties

SPPS/TG adviseert:

kunnen hierin eveneens een plek krijgen;

• het ministerie van IenW om in het onderzoek over 2022

• het ministerie van IenW op termijn te beoordelen of dit

uit te gaan van de nu gehanteerde vragenlijst maar de

een rol kan gaan spelen in het IBT;

vragen wel specifieker te maken;

• Omgevingsdienst NL om met de omgevingsdiensten afspraken te maken over uniforme registratie van gegevens.

58

Bijlagenrapport I 1. Notitie visitatiemodel (SPPS)

2. Notitie Ideeënbus Adviescommissie VTH (SPPS) 3. Notitie financieringsmodellen (SPPS)

4. Vergelijking VTH onderzoeken 2017/2019/2021

Bijlagenrapport II 1. Vragenlijst omgevingsdiensten zoals gebruikt voor onderzoek

2. Rapport met gegevens per omgevingsdienst

59

TwynstraGudde adviseert overheid en bedrijfsleven op veel van de grote en urgente thema’s van deze tijd. Denk aan veiligheid, diversiteit, digitalisering, mobiliteit,

duurzaamheid, energie, financiën en gezondheid. We bieden onze opdrachtgevers unieke, werkbare oplossingen en brengen complexe projecten en programma’s tot een goed einde. Iets creëren van blijvende waarde, daar gaan we voor. Daardoor

hebben we een directe impact op (toekomstige) maatschappelijke en economische ontwikkelingen. En dus een grote impact op morgen.