2021-019770 Bijlage 22- MER-Achtergronddocumenten-deel-2-Zuid-West-380-kV-Oost
Tekst van het document
Achtergronddocument Landschap en Cultuurhistorie
Milieueffectrapport Zuid-West 380 kV Oost hoogspanningsverbinding Rilland – Tilburg Achtergronddocument Landschap en Cultuurhistorie
Concept, 16 januari 2018
Rilland – Tilburg
Achtergronddocument Landschap en Cultuurhistorie
Definitief Kwaliteitscontrole
Datum:
Naam:
1 lijnscontrole
07-02-2017
Martijn Gerritsen
2de lijnscontrole
10-02-2017
Esther v. Rosmalen
3de lijnscontrole
12-02-2017
Stefan Morel
Vrijgave concept
10-10-2017
Esther van Rosmalen
Vrijgave definitief
16-01-2018
Esther van Rosmalen
ste
Handtekening:
Verantwoording Titel Opdrachtgever Projectleider Auteur(s) Projectnummer Aantal pagina's Datum Handtekening
Rilland – Tilburg Achtergronddocument Landschap en Cultuurhistorie TenneT TSO B.V. Esther van Rosmalen Martijn Gerritsen, Yannick Angkotta 1232999 335(exclusief bijlagen) 18 januari 2018 Ontbreekt in verband met digitale versie. Dit rapport is aantoonbaar vrijgegeven.
Colofon Tauw bv BU Water & Ruimtelijke Kwaliteit Australiëlaan 5 Postbus 3015 3502 GA Utrecht Telefoon +31 30 28 24 82 4
Dit document is eigendom van de opdrachtgever en mag door hem worden gebruikt voor het doel waarvoor het is vervaardigd met inachtneming van de rechten die voortvloeien uit de wetgeving op het gebied van het intellectuele eigendom. De auteursrechten van dit document blijven berusten bij Tauw. Kwaliteit en verbetering van product en proces hebben bij Tauw hoge prioriteit. Tauw hanteert daartoe een managementsysteem dat is gecertificeerd dan wel geaccrediteerd volgens: -
NEN-EN-ISO 9001
MER hoogspanningsverbinding Zuid-West 380 kV Oost – Achtergronddocument Landschap en Cultuurhistorie
5/335
MER hoogspanningsverbinding Zuid-West 380 kV Oost – Achtergronddocument Landschap en Cultuurhistorie
6/335
Inhoud Verantwoording en colofon .......................................................................................................... 5 1
Inleiding ........................................................................................................................ 11
1.1 1.2 1.2.1
Aanleiding...................................................................................................................... 11 De hoogspanningsverbinding ........................................................................................ 11 De voorgenomen activiteit ............................................................................................. 11
1.2.2 1.2.3 1.3
Zoekgebied en deelgebieden ........................................................................................ 12 Alternatieven, varianten en hoogspanningsstation........................................................ 13 Dit document ................................................................................................................. 16
1.4
Leeswijzer ..................................................................................................................... 17
2
Methodiek ..................................................................................................................... 18
2.1 2.2 2.3
Inleiding ......................................................................................................................... 18 Beleidskader .................................................................................................................. 18 Een landschappelijke benadering ................................................................................. 20
2.3.1 2.3.2 2.3.3
Handreiking landschappelijke inpassing ....................................................................... 20 Landschap als proces ................................................................................................... 20 Landschappelijke kwaliteit, samenhang in landschap ................................................... 21
2.3.4 2.3.5 2.3.6
Lijn in het landschap...................................................................................................... 22 Landschappelijk hoofdpatronen .................................................................................... 22 Visuele complexiteit....................................................................................................... 23
2.4 2.4.1 2.4.2
Beoordelingskader ........................................................................................................ 23 Beoordelingscriteria....................................................................................................... 24 Effecten en beoordeling op tracéniveau ........................................................................ 26
2.4.3 2.4.4 2.5
Effecten en beoordeling op lijnniveau ........................................................................... 29 Effecten en beoordeling op mastniveau ........................................................................ 35 Wat wordt bij een ander thema onderzocht en wat wordt niet onderzocht .................... 35
3
Beschrijving huidige situatie en autonome ontwikkelingen ................................... 38
3.1
Inleiding ......................................................................................................................... 38
3.2 3.3 3.4
Methodiek en analysecriteria ......................................................................................... 38 Landschappelijk hoofdpatroon (tracéniveau) ................................................................ 40 Gebiedskarakteristiek (lijnniveau) ................................................................................. 46
3.4.1 3.4.2 3.4.3
Huidige situatie deelgebied 1 – Rilland-Roosendaal ..................................................... 48 Autonome ontwikkelingen deelgebied 1 – Rilland-Roosendaal .................................... 57 Huidige situatie deelgebied 2 – Roosendaal-Standdaarbuiten ..................................... 60
MER hoogspanningsverbinding Zuid-West 380 kV Oost – Achtergronddocument Landschap & Cultuurhistorie
7/335
3.4.4 3.4.5
Autonome ontwikkelingen deelgebied 2 – Roosendaal-Standdaarbuiten ..................... 63 Huidige situatie deelgebied 3 – Standdaarbuiten-Tilburg .............................................. 65
3.4.6 3.5 3.5.1
Autonome ontwikkelingen deelgebied 3 – Standdaarbuiten-Tilburg ............................. 77 Monumentale objecten (mastniveau) ............................................................................ 81 Monumentale objecten deelgebied 1 ............................................................................ 81
3.5.2 3.5.3
Monumentale objecten deelgebied 2 ............................................................................ 83 Monumentale objecten deelgebied 3 ............................................................................ 84
4
Effecten deelgebied 1 ................................................................................................. 86
4.1 4.2
Inleiding ......................................................................................................................... 86 Effecten en beoordeling op tracéniveau (criterium 1 en 2) ............................................ 86
4.2.1 4.2.2 4.2.3
Blauw ............................................................................................................................. 88 Blauw variant Markiezaat .............................................................................................. 90 Blauw variant Steenbergen ........................................................................................... 92
4.2.4 4.2.5 4.2.6
Blauw variant Kruisland ................................................................................................. 94 Geel ............................................................................................................................... 96 Geel variant Markiezaat ................................................................................................ 98
4.2.7 4.2.8 4.2.9
Paars ........................................................................................................................... 100 Paars variant Brabantse Wal - Woensdrecht .............................................................. 102 Paars variant Brabantse Wal – Bergen op Zoom ........................................................ 104
4.2.10 4.2.11 4.3
Paars variant Brabantse Wal Woensdrecht - Bergen op Zoom .................................. 106 Rood ............................................................................................................................ 108 Effecten en beoordeling op lijnniveau (criterium 3 en 4) ............................................. 110
4.3.1 4.3.2 4.3.3
Blauw ........................................................................................................................... 113 Blauw variant Markiezaat ............................................................................................ 120 Blauw variant Steenbergen ......................................................................................... 124
4.3.4 4.3.5 4.3.6
Blauw variant Kruisland ............................................................................................... 127 Geel ............................................................................................................................. 130 Geel variant Markiezaat .............................................................................................. 133
4.3.7 4.3.8 4.3.9
Paars ........................................................................................................................... 136 Paars variant Brabantse Wal - Woensdrecht .............................................................. 143 Paars variant Brabantse Wal – Bergen op Zoom ........................................................ 147
4.3.10 4.3.11 4.4
Paars variant Brabantse Wal Woensdrecht – Bergen op Zoom .................................. 150 Rood ............................................................................................................................ 153 Beïnvloeding van samenhang tussen specifieke elementen en hun context op mastniveau in deelgebied 1 ......................................................................................... 155
5
Effecten deelgebied 2 ............................................................................................... 157
5.1
Inleiding ....................................................................................................................... 157
MER hoogspanningsverbinding Zuid-West 380 kV Oost – Achtergronddocument Landschap & Cultuurhistorie
8/335
5.2 5.2.1
Effecten en beoordeling op tracéniveau (criterium 1 en 2) .......................................... 157 Blauw ........................................................................................................................... 159
5.2.2 5.2.3 5.2.4
Blauw variant Kruisland/Steenbergen ......................................................................... 161 Geel ............................................................................................................................. 163 Geel variant westzijde A17 .......................................................................................... 165
5.2.5 5.2.6 5.2.7
Geel variant Standdaarbuiten ...................................................................................... 167 Paars ........................................................................................................................... 169 Paars variant westzijde A17 ........................................................................................ 171
5.2.8 5.2.9 5.3
Paars variant Oud Gastel ............................................................................................ 173 Rood ............................................................................................................................ 175 Effecten en beoordeling op lijnniveau (criterium 3 en 4) ............................................. 177
5.3.1 5.3.2 5.3.3
Blauw ........................................................................................................................... 180 Blauw variant Kruisland/Steenbergen ......................................................................... 184 Geel ............................................................................................................................. 187
5.3.4 5.3.5 5.3.6
Geel variant westzijde A17 .......................................................................................... 191 Geel variant Standdaarbuiten ...................................................................................... 193 Paars ........................................................................................................................... 196
5.3.7 5.3.8 5.3.9
Paars variant westzijde A17 ........................................................................................ 200 Paars variant Oud Gastel ............................................................................................ 206 Rood ............................................................................................................................ 209
5.4
Beïnvloeding van samenhang tussen specifieke elementen en hun context op mastniveau in deelgebied 2 ......................................................................................... 213
6
Effecten deelgebied 3 ............................................................................................... 214
6.1 6.2
Inleiding ....................................................................................................................... 214 Effecten en beoordeling op tracéniveau (criterium 1 en 2) .......................................... 214
6.2.1 6.2.2 6.2.3
Blauw ........................................................................................................................... 216 Blauw variant Linie van den Hout ................................................................................ 218 Blauw variant Bosroute ............................................................................................... 219
6.2.4 6.2.5 6.2.6
Blauw variant Huis ter Heide ....................................................................................... 220 Geel ............................................................................................................................. 222 Geel variant Linie van den Hout .................................................................................. 223
6.2.7 6.2.8 6.2.9
Geel variant Bosroute .................................................................................................. 225 Geel variant Huis ter Heide ......................................................................................... 227 Geel variant Standdaarbuiten ...................................................................................... 229
6.2.10 6.2.11 6.2.12
Paars ........................................................................................................................... 231 Paars variant Huis ter Heide ....................................................................................... 233 Paars variant Biesbosch/Hooge Zwaluwe ................................................................... 235
6.2.13
Rood ............................................................................................................................ 237
MER hoogspanningsverbinding Zuid-West 380 kV Oost – Achtergronddocument Landschap & Cultuurhistorie
9/335
6.2.14 6.2.15
Rood variant Oosterheide ........................................................................................... 239 Rood variant Oosterheide OG ..................................................................................... 240
6.3 6.3.1 6.3.2
Effecten en beoordeling op lijnniveau (criterium 3 en 4) ............................................. 241 Blauw ........................................................................................................................... 246 Blauw variant Linie van den Hout ................................................................................ 255
6.3.3 6.3.4 6.3.5
Blauw variant Bosroute ............................................................................................... 258 Blauw variant Huis ter Heide ....................................................................................... 262 Geel ............................................................................................................................. 265
6.3.6 6.3.7 6.3.8
Geel variant Linie van den Hout .................................................................................. 270 Geel variant Bosroute .................................................................................................. 272 Geel variant Huis ter Heide ......................................................................................... 275
6.3.9 6.3.10 6.3.11
Geel variant Standdaarbuiten ...................................................................................... 278 Paars ........................................................................................................................... 280 Paars variant Huis ter Heide ....................................................................................... 290
6.3.12 6.3.13 6.3.14
Paars variant Biesbosch/Hooge Zwaluwe ................................................................... 293 Rood ............................................................................................................................ 300 Rood variant Oosterheide ........................................................................................... 308
6.3.15 6.4
Rood variant Oosterheide OG ..................................................................................... 311 Beïnvloeding van samenhang tussen specifieke elementen en hun context op mastniveau in deelgebied 3 ......................................................................................... 314
7
Mitigerende maatregelen en leemten in kennis ...................................................... 318
7.1
Mitigerende en compenserende maatregelen ............................................................. 318
7.2
Leemten in kennis ....................................................................................................... 335
Bijlage(n) 1 Begrippen en afkortingen 2 Beleidskader 3
Literatuur
MER hoogspanningsverbinding Zuid-West 380 kV Oost – Achtergronddocument Landschap & Cultuurhistorie
10/335
1 Inleiding 1.1
Aanleiding
TenneT, de beheerder van het landelijke hoogspanningsnet, is voornemens een nieuwe 380 kilovolt (kV)-hoogspanningsverbinding in Zuid-West-Nederland aan te leggen. Deze hoogspanningsverbinding verbindt de elektriciteitsproductielocatie Borssele met de landelijke 380 kV-ring bij Tilburg. Deze nieuwe 380 kV-verbinding is opgesplitst in twee delen: van Borssele tot Rilland (ZW380 West) en van Rilland naar Tilburg (ZW380 Oost). De landelijke ring bestaat uit hoogspanningsverbindingen van 380 kV en 220 kV die het transport van elektriciteit door het gehele land mogelijk maken. De aanleg van deze 380 kVhoogspanningsverbinding is nodig om te kunnen voldoen aan de wettelijke eisen voor de leveringszekerheid van elektriciteit en om in de toekomst voldoende capaciteit te bieden voor elektriciteitstransport. Eerder is voor ZW380 West een milieueffectrapport (MER) opgesteld. Om de effecten op het milieu voor ZW380 Oost in beeld te krijgen wordt nu ook voor het oostelijk deel van de verbinding een milieueffectrapport (MER) opgesteld, waarin diverse alternatieven en varianten worden onderzocht. Voorliggend rapport is een achtergronddocument bij het MER voor ZW380 Oost (zie verder paragraaf 1.3).
1.2
De hoogspanningsverbinding
1.2.1
De voorgenomen activiteit
De voorgenomen activiteit is de aanleg van een hoogspanningsverbinding van Rilland naar Tilburg (ZW380 Oost). Hierbij horen de volgende vier onderdelen: 1.
Aanleg van een nieuwe 380 kV-verbinding Het beginpunt van de nieuwe verbinding is het 380 kV-hoogspanningsstation bij Rilland, waarvan de bouw inmiddels in uitvoering is. Het eindpunt ligt bij Tilburg, waar als onderdeel van het project een nieuw 380 kV-hoogspanningsstation wordt gebouwd. De capaciteit van de nieuwe 380 kV-verbinding is ten minste twee keer 2635 MVA. De Wintrackmasten bieden de mogelijkheid om een extra verbinding te combineren in deze nieuwe masten. Hiermee
2.
ontstaat de mogelijkheid om, daar waar mogelijk en zinvol, bestaande verbindingen af te breken en te combineren in deze nieuwe masten. Verwijderen van bestaande 150 kV-masten De nieuwe 380 kV-verbinding wordt waar mogelijk en zinvol gecombineerd met een bestaande 150 kV-verbinding. Na aanleg van de nieuwe gecombineerde 380 /150 kV-verbinding kunnen de masten van de bestaande 150 kV-verbinding waarmee wordt gecombineerd grotendeels worden afgebroken.
MER hoogspanningsverbinding Zuid-West 380 kV Oost – Achtergronddocument Landschap & Cultuurhistorie
11/335
3.
Aansluiten van 150 kV-stations met ondergrondse 150 kV-kabels De nieuwe 380 kV-verbinding wordt waar mogelijk en zinvol gecombineerd met bestaande 150 kV-verbindingen. Om de 150 kV-hoogspanningsstations aangesloten te houden worden deze verbonden met de nieuwe gecombineerde 380/150 kV-verbinding via nieuwe 150 kV-kabeltracés. Op een aantal locaties zijn tevens aanpassingen aan of uitbreidingen van deze 150 kV-stations nodig.
4.
Nieuw hoogspanningsstation bij Tilburg Bij Tilburg wordt een nieuw 380 kV-hoogspanningsstation gebouwd om de nieuwe 380 kV-verbinding aan de landelijke ring te koppelen. Met deze hoogspanningsstations wordt een nieuwe koppeling tot stand gebracht tussen het 380 kV-net en het bestaande 150 kV-net.
De nieuwe 380 kV-verbinding wordt in beginsel bovengronds aangelegd. De werkzaamheden bestaan uit het bouwen van masten en het monteren van de geleiders. Op bepaalde stukken kent de verbinding een ondergronds 380 kV-kabelverbinding. Daarnaast worden als onderdeel van het project ZW380 Oost enkele 150 kV-kabeltracés ondergronds aangelegd om aan te sluiten op de 150 kV-hoogspanningsstations. Dit is het geval wanneer de 150 kV- en 380 kV-verbindingen worden gecombineerd. Een kabel kan door middel van een open ontgraving of een gestuurde boring ondergronds worden aangelegd. Op de plek waar de ondergrondse kabel overgaat in een bovengrondse verbinding wordt een opstijgpunt gerealiseerd. 1.2.2
Zoekgebied en deelgebieden
Het zoekgebied (zie figuur 1.1) voor de nieuwe hoogspanningsverbinding ligt tussen Rilland en de aansluiting op de landelijke ring (nabij Tilburg). Het zoekgebied geeft de grenzen weer waarbinnen de tracés van de nieuw te realiseren hoogspanningsverbinding zijn ontwikkeld en is onderverdeeld in drie deelgebieden.
MER hoogspanningsverbinding Zuid-West 380 kV Oost – Achtergronddocument Landschap & Cultuurhistorie
12/335
Figuur 1.1, Schematische weergave van de deelgebiedsgrenzen ZW380 Oost [bron: TenneT, 2017]
1.2.3
Alternatieven, varianten en hoogspanningsstation
De tracéalternatieven zijn gebaseerd op de traceringsprincipes, die zijn vastgelegd in de Derde Structuurschema Elektriciteitsvoorziening (SEVIII) en zijn opgenomen in de startnotitie en de Richtlijnen voor het milieueffectrapport van het project Zuid-West 380 kV (Min EZ en Min VROM, 2009). Een volledige onderbouwing en beschrijving van de tracés die in dit MER worden onderzocht, is opgenomen in de Notitie Tracéontwikkeling (TenneT, 2017). Hieronder volgt een korte beschrijving hiervan.
MER hoogspanningsverbinding Zuid-West 380 kV Oost – Achtergronddocument Landschap & Cultuurhistorie
13/335
Voor de hoogspanningsverbinding zijn vier tracéalternatieven ontworpen: paars, blauw, rood en geel (zie figuur 1.2). Op meerdere plekken is voor een deel van deze alternatieven tracévarianten ontwikkeld. De varianten zijn ontwikkeld op die locaties waar tijdens de tracering vanuit milieu, vergunbaarheid en maakbaarheid, (technisch) knelpunten werden geconstateerd voor de vier tracéalternatieven. Een knelpunt kon opgelost worden door bijvoorbeeld een variant met aangepaste bovengrondse ligging of een stuk ondergrondse 380 kV-verbinding te ontwikkelen. In tabel 1.1 zijn de alternatieven en varianten per deelgebied opgesomd.
Figuur 1.2 Schematische weergave van de alternatieven en varianten ZW380 Oost [bron: TenneT, 2017].
Tabel 1.1 Overzicht alternatieven en varianten per deelgebied
Deelgebied
Tracénaam
Deelgebied 1
Blauw Blauw variant Markiezaat Blauw variant Steenbergen Blauw variant Kruisland
MER hoogspanningsverbinding Zuid-West 380 kV Oost – Achtergronddocument Landschap & Cultuurhistorie
14/335
Blauw variant Markiezaat - Steenbergen Blauw variant Markiezaat, - Kruisland Geel Geel variant Markiezaat Paars Paars variant Brabantse Wal - Woensdrecht Paars variant Brabantse Wal – Bergen op Zoom Paars variant Brabantse Wal – Woensdrecht - Bergen op Zoom Rood Deelgebied 2
Blauw Blauw variant Kruisland/Steenbergen Geel Geel variant Westzijde A17 Geel variant Standdaarbuiten Paars Paars variant Westzijde A17 Paars variant Oud Gastel Rood
Deelgebied 3
Blauw Blauw variant Linie van den Hout Blauw variant Bosroute Blauw variant Huis ter Heide Blauw variant Linie van den Hout - Bosroute Blauw variant Linie van den Hout - Huis ter Heide Geel Geel variant Standdaarbuiten Geel variant Linie van den Hout Geel variant Bosroute Geel variant Huis ter Heide Geel variant Standdaarbuiten - Linie van den Hout Geel variant Standdaarbuiten - Bosroute Geel variant Standdaarbuiten - Huis ter Heide Geel variant Linie van den Hout - Bosroute Geel variant Linie van den Hout - Huis ter Heide Geel variant Standdaarbuiten - Linie van den Hout - Bosroute Geel variant Standdaarbuiten - Linie van den Hout - Huis ter Heide Paars Paars variant Biesbosch/Hooge Zwaluwe
MER hoogspanningsverbinding Zuid-West 380 kV Oost – Achtergronddocument Landschap & Cultuurhistorie
15/335
Paars variant Huis ter Heide Paars variant Biesbosch/Hooge Zwaluwe - Bosroute Paars variant Biesbosch/Hooge Zwaluwe - Huis ter Heide Rood Rood variant Oosterheide Rood variant Oosterheide ondergronds Aansluitingen deelgebieden Bij de keuze van het Voorgenomen Voorkeursalternatief kunnen verschillende alternatieven of varianten per deelgebied aan elkaar worden gekoppeld. Zo kan er bijvoorbeeld een keuze worden gemaakt voor een tracé dat bestaat uit een combinatie van drie verschillende alternatieven of varianten achter elkaar. De aansluiting van het ene deelgebied op het andere kan soms alleen met een nieuw te traceren 'aansluittracé’. Deze aansluittracés en de beschrijving van hun milieueffecten komen in de Notitie aansluitingen deelgebieden en stationslocaties (TenneT, 2017) aan de orde en blijven in dit achtergronddocument buiten beschouwing. Zoeklocaties hoogspanningsstations Het eindpunt van de nieuwe verbinding ligt bij Tilburg, aan de landelijke 380 kV-ring. Nabij Tilburg wordt als onderdeel van het project een nieuw 380 kV-hoogspanningsstation gebouwd voor de koppeling aan de landelijke 380 kV-ring en aan het 150 kV-netwerk bij Tilburg Noord. Het nieuwe hoogspanningsstation moet daarom bij de landelijke ring liggen. Er zijn vier stationslocaties (Spinder, Galgeneind, Quirijnstok en Loven) opgenomen als mogelijk eindpunt van de nieuwe verbinding.
De stationslocaties en hun milieueffecten zijn beschreven in de Notitie aansluiting deelgebieden en stationslocaties (TenneT, 2017).
1.3
Dit document
Voor het milieueffectrapport (MER) ZW380 Oost zijn verschillende achtergronddocumenten opgesteld (Landschap & Cultuurhistorie, Natuur, Leefomgevingskwaliteit, Bodem & Water, Archeologie en Ruimtegebruik). Hierin wordt per (milieu)aspect een effectbeschrijving en mogelijke mitigerende en compenserende maatregelen opgenomen. Dit alles op basis van het vooraf vastgestelde beoordelingskader. Het voorliggende rapport is het Achtergronddocument Landschap & Cultuurhistorie. Hierin worden conform het beoordelingskader de volgende criteria beschouwd: • Criterium 1: Beïnvloeding van het Landschappelijk Hoofdpatroon • Criterium 2: Kwaliteit tracé
MER hoogspanningsverbinding Zuid-West 380 kV Oost – Achtergronddocument Landschap & Cultuurhistorie
16/335
•
Criterium 3: Beïnvloeding gebiedskarakteristiek
•
Criterium 4: Beïnvloeding samenhang tussen specifieke elementen en hun context op lijnniveau Criterium 5: Beïnvloeding van samenhang tussen specifieke elementen en hun context op
•
mastniveau In het MER worden de milieueffecten van de nieuwe hoogspanningsverbinding tussen Rilland en Tilburg en het nieuw te bouwen 380 kV-station Tilburg voor alle milieuaspecten samengevat. Mede op basis van het MER nemen de ministers van Economische Zaken en van Infrastructuur en Milieu een besluit over het tracé, de stationslocatie en de uitvoeringswijze van deze hoogspanningsverbinding.
1.4
Leeswijzer
In hoofdstuk 2 wordt de methodiek van de effectbeoordeling van het thema Landschap & Cultuurhistorie beschreven, inclusief het huidige relevante beleidskader. In hoofdstuk 3 wordt de huidige situatie en autonome ontwikkelingen benoemd. In de hoofdstukken 4 t/m 6 worden de effecten per deelgebied in beeld gebracht. In hoofdstuk 7 komen de mitigerende en compenserende maatregelen om de milieueffecten te beperken aan bod, evenals de leemten in kennis.
MER hoogspanningsverbinding Zuid-West 380 kV Oost – Achtergronddocument Landschap & Cultuurhistorie
17/335
2 Methodiek 2.1
Inleiding
In dit hoofdstuk is beschreven op welke wijze de effectbepaling en –beoordeling wordt gedaan. In paragraaf 2.2 wordt eerst aangegeven welk beleid relevant is voor de m.e.r.-procedure. Paragraaf 2.3 beschrijft hoe een nieuwe hoogspanningsverbinding landschappelijk benaderd kan worden en vormt een inleiding op paragraaf 2.4, het beoordelingskader voor Landschap & Cultuurhistorie met de bijbehorende criteria. Dit hoofdstuk sluit af met paragraaf 2.5 waarin wordt aangegeven welke aspecten niet worden onderzocht of bij een ander milieuthema worden beschouwd.
2.2
Beleidskader
Op verschillende niveaus worden door overheden in beleidsdocumenten kaders aangegeven waarbinnen ruimtelijke ontwikkelingen plaats mogen en kunnen vinden. Met bestaand beleid dient zo veel mogelijk rekening gehouden te worden. De wet- en regelgeving vormt een dwingend kader bij de planvorming. In dit hoofdstuk is een samenvatting opgenomen van wet- en regelgeving en van beleid ten aanzien van het thema Landschap & Cultuurhistorie dat relevant is voor de effectbeoordeling en het te nemen ruimtelijk besluit voor de nieuwe hoogspanningsverbinding. De scope ligt hierbij op het nationale en provinciale beleid. Op gemeentelijk en regionaal niveau zijn diverse bestemmingsplannen en structuurvisies aanwezig waarin expliciet aandacht wordt besteed aan het onderdeel landschap en cultuurhistorie en een goede ruimtelijke inpassing van nieuwe ontwikkelingen. Gezien het schaalniveau van deze MER wordt niet expliciet op ieder plan ingegaan. Een uitgebreidere beschrijving van het beleid is opgenomen in bijlage 2. Tabel 2.1 Samenvatting relevant beleid Beleidsniveau
Beleidsstuk
Toelichting (relevantie voor ZW380 Oost)
Rijksbeleid
Werelderfgoed verdrag
Het Koninkrijk der Nederlanden heeft het Werelderfgoedverdrag in
(UNESCO)
1992 geratificeerd. De landen die het verdrag hebben geratificeerd, hebben met elkaar afgesproken dat zij zich zullen inzetten voor identificatie, bescherming, behoud, het toegankelijk maken en het overdragen aan komende generaties van cultureel erfgoed binnen hun landgrenzen. Zowel cultureel als natuurlijk erfgoed, als erfgoed dat daarvan een gecombineerde vorm is, kan voor de Werelderfgoedlijst worden voorgedragen. Er staan negen Nederlandse erfgoederen op de Werelderfgoedlijst. Binnen het zoekgebied komen geen erfgoederen voor die zijn opgenomen op de werelderfgoedlijst.
Structuurvisie Infrastructuur In de structuurvisie I en M schetst het Rijk ambities tot 2040 en en ruimte
doelen, belangen en opgaven tot 2028.
MER hoogspanningsverbinding Zuid-West 380 kV Oost – Achtergronddocument Landschap & Cultuurhistorie
18/335
Cultureel erfgoed heeft ook een economisch belang. De nota zet in op het behoud van erfgoed. In effectbeoordeling worden cultuurhistorische kwaliteiten meegenomen. Beleidsvisie ‘Kiezen voor
De Visie erfgoed en ruimte geeft aan hoe het rijk het onroerend
karakter’, Visie erfgoed en
cultureel erfgoed borgt in de ruimtelijke ordening, welke prioriteiten
ruimte
het kabinet daarbij stelt en hoe het wil samenwerken met publieke en private partijen. Zet onder ander in op behoud van erfgoed uit de wederopbouw periode.
Erfgoedwet
In de Erfgoedwet is de aanwijzing van Rijksmonumenten vastgelegd. In de effectbeoordeling wordt rekening gehouden met beschermde monumenten.
Monumentenwet 1988
De bepalingen uit de Monumentenwet 1988 die overgaan naar de Omgevingswet blijven van kracht tot de datum dat de Omgevingswet in werking treedt. Deze artikelen gelden tot dat moment als overgangsrecht op grond van de Erfgoedwet. Het betreft: • Vergunningen tot wijziging, sloop of verwijdering van rijksmonumenten • Verordeningen, bestemmingsplannen, vergunningen en ontheffingen op het gebied van archeologie • Aanwijzing van stads- en dorpsgezichten In de effectbeoordeling wordt rekening gehouden met beschermde monumenten.
Provinciaal
Omgevingsplan
Het omgevingsplan geeft een provinciale visie op de
Zeeland 2012-
toekomstige ontwikkeling van de fysieke leefomgeving en
2018, (herziene versie
geeft richting aan het handelen van de provincie voor de
2016)
komende jaren. De provincie wil de beeldkwaliteit en de landschappelijke aantrekkelijkheid van Zeeland versterken. Daarnaast heeft de provincie tot doel om cultuurhistorische waarden te behouden en te versterken.
Structuurvisie
De Structuurvisie geeft de hoofdlijnen van het provinciaal
ruimtelijke
ruimtelijk beleid tot 2025 (met een doorkijk naar 2040).De
ordening, Noord-
visie is bindend voor het ruimtelijk handelen van de
Brabant (actualisatie 2014) provincie. Echter: onderdelen uit de structuurvisie zijn opgenomen in de provinciale Verordening. De Verordening is bindend voor een ieder. In het zoekgebied bevinden zich diverse gebieden met een concentratie van samenhangende cultuurhistorische waarden. Om de samenhang te benadrukken is het belangrijk deze landschappen verder te ontwikkelen, gericht op behoud en waar nodig op verbetering van de leesbaarheid van het landschap. Verordening
In de Verordening ruimte staan regels waarmee een gemeente rekening moet houden bij het ontwikkelen van
MER hoogspanningsverbinding Zuid-West 380 kV Oost – Achtergronddocument Landschap & Cultuurhistorie
19/335
Ruimte 2014, provincie
bestemmingsplannen. In de verordening is een
Noord-Brabant
zorgplicht ruimtelijke kwaliteit opgenomen voor ruimtelijke ontwikkeling waarvoor een bestemmingsplan moet worden herzien. Een goede landschappelijke inpassing maakt deel uit van de zorg voor het behoud en de bevordering van ruimtelijke kwaliteit.
Advies
2.3
Advies landschappelijke
Advies aangaande methodiek landschappelijke beoordeling
inpassing 380 kV-lijnen
hoogspanningsmasten. In de effectbeoordeling wordt het advies als
(advies)
basis voor de methodiek meegenomen.
Een landschappelijke benadering
Een nieuwe hoogspanningsverbinding is een fors nieuw element in het landschap en zal invloed hebben op de aanwezige samenhangen en daarmee op de ruimtelijke kwaliteit. Om deze effecten te kunnen beoordelen is een methodiek ontwikkeld voor het eenduidig beschrijven van landschappelijke kwaliteit én die van de hoogspanningsverbinding op drie schaalniveaus. De samenhang tussen de verschillende schaalniveaus is een belangrijke voorwaarde voor ruimtelijke kwaliteit. Deze benadering is geoperationaliseerd door het begrip ruimtelijke kwaliteit uiteen te rafelen in vijf beoordelingscriteria zoals wordt benoemd in het beoordelingskader, zie volgende paragraaf. Deze benaderingswijze wordt gehanteerd bij de beschrijving van de referentiesituatie én vormt de basis waarmee de effecten in beeld gebracht en beoordeeld kunnen worden. 2.3.1
Handreiking landschappelijke inpassing
De Handreiking landschappelijke inpassing (Veelen, 2015) gaat uit van een ruimtelijk-functionele benadering om het hoogspanningsnet in het landschap in te passen. Belangrijk daarbij is dat de eigen ruimtelijke, (landschaps)architectonische kwaliteit van het hoogspanningsnet goed aansluit bij de specifieke, karakteristieke eigenschappen van een landschap. Dat betekent het streven naar een goede balans tussen: • de eigen specifieke functionele eigenschappen en de daarbij passende ruimtelijke •
verschijningsvorm van het hoogspanningsnet en; de specifieke eigenschappen van de omgeving, het landschap in zijn volledige ruimtelijke, functionele, ecologische en cultuurhistorische context.
De aanleg van het hoogspanningsnet is een drieledige ontwerpopgave. Ten eerste gaat het om het ontwerp van de verschillende onderdelen van het net zelf: de hoogspanningsverbindingen, de ondergrondse kabels, opstijgpunten et cetera. Daarnaast is het belangrijk om deze elementen op de juiste manier in het landschap te plaatsen. Tot slot ligt er een belangrijke ontwerpopgave in mogelijke aanpassingen van de omgeving, het landschap. 2.3.2
Landschap als proces
Het actuele landschap is een complex geheel van samenhangen in ruimte en tijd. Het landschap dat we buiten waarnemen moeten we beschouwen als een fase in een langdurig en continu
MER hoogspanningsverbinding Zuid-West 380 kV Oost – Achtergronddocument Landschap & Cultuurhistorie
20/335
ontwikkelingsproces. De mens gebruikt het landschap, vormt het landschap en geeft er betekenis aan. 2.3.3
Landschappelijke kwaliteit, samenhang in landschap
De samenhangen tussen functie, vorm en betekenis van de verschillende landschapselementen zijn de basis voor de herkenbaarheid van een plek, voor de beleving van schoonheid en het gevoel zich ergens thuis te voelen. Eigenschappen en kwaliteiten van het landschap liggen verankerd in een stelsel van samenhangen tussen de verschillende landschapselementen. Deze samenhangen zijn de basis voor de specifieke eigenschappen van een bepaald landschap. Ze geven elk landschap haar eigen, unieke karakter. De landschappelijke kwaliteit wordt voor een belangrijk deel bepaald door onderling sterk samenhangende schaalniveaus. Bij het ontwerp- en inpassingsvraagstuk van het hoogspanningsnet worden drie schaalniveaus onderscheiden. Bij het traceren van hoogspanningsverbindingen staat het lijnniveau centraal, dat aansluit op het regionale landschap. Een schaalniveau hoger is de gehele verbinding, het tracéniveau, dat aansluit op het bovenregionale en nationale landschap. Een schaalniveau lager is het mastniveau dat aansluit op het lokale landschap.
MER hoogspanningsverbinding Zuid-West 380 kV Oost – Achtergronddocument Landschap & Cultuurhistorie
21/335
Figuur 2.1 Verbeelding van tracé-, lijn- en mastniveau
2.3.4
Lijn in het landschap
Hoogspanningsverbindingen zijn infrastructurele voorzieningen van regionale, nationale en internationale betekenis. Ze verbinden energiecentrales en schakel- en transformatorstations op grote afstand van elkaar en vormen samen een nationaal en internationaal netwerk. Ze hebben over het algemeen geen direct functionele samenhang met het lokale landschap. Men zou kunnen zeggen dat ze het landschap ‘passeren’. Het ontwerpen van hoogspanningsverbindingen is primair het zoeken naar de juiste plaats en vormgeving van de verbinding in het landschap op een wijze die leidt tot een vanzelfsprekende en ontspannen nieuwe verhouding tussen verbinding en landschap. 2.3.5
Landschappelijk hoofdpatronen
Het meest voor de hand liggende tracé voor een hoogspanningsverbinding is de rechte lijn; dit is immers de kortste verbinding tussen twee punten. Het gestrekte tracé is dan ook de meest geëigende verschijningsvorm van de hoogspanningsverbinding. Waar dat niet mogelijk is en richtingsveranderingen of verschillen in masthoogte onvermijdelijk zijn, moet bij voorkeur een
MER hoogspanningsverbinding Zuid-West 380 kV Oost – Achtergronddocument Landschap & Cultuurhistorie
22/335
samenhang worden gezocht met het landschappelijk hoofdpatroon. Het landschappelijk hoofdpatroon bestaat uit het geheel van regionale en bovenregionale landschapselementen zoals rivieren, bovenregionale infrastructuur, dorpen en steden en gebiedstypen in hun onderlinge samenhang. Het is van een vergelijkbaar schaalniveau als de hoogspanningsverbinding zelf. 2.3.6
Visuele complexiteit
Rechte lijnen met allemaal dezelfde masten, in een rustig ritme, zonder afwijkingen in richting of hoogte zullen snel naar de achtergrond van de waarneming verschuiven. Het zorgvuldig lokaliseren van de noodzakelijke afwijkingen zal bijdragen aan de juiste plaats van de hoogspanningsverbinding in samenhang met de andere landschapselementen van vergelijkbaar niveau en het verminderen van de invloed van de verbinding op het landschap. Het ontwerpen van een rechte verbinding is, met name in gebieden met veel verspreid liggende bebouwing, een bijna onmogelijke opgave. Er zijn in het landschap allerlei aanleidingen die noodzaken tot het afwijken van de rechte lijn, van het gekozen masttype en tot het afwijken van de optimale hoogte van de masten. Dergelijke afwijkingen zullen de visuele complexiteit van de verbinding verhogen en daarmee de impact op het landschapsbeeld vergroten. Het beperken van de visuele complexiteit (“less is more”) is een centraal ontwerpuitgangspunt bij het traceren van hoogspanningsverbindingen. De lage visuele complexiteit van elementen met eenvoudige vormen, steeds op dezelfde plaats in het blikveld, zorgt ervoor dat de waarneming van die elementen naar de achtergrond verdwijnt en het beeld niet meer verstoort.
2.4
Beoordelingskader
Het beoordelingskader is opgesteld om de alternatieven en varianten op een goede wijze te kunnen beoordelen ten opzichte van de referentiesituatie en om de alternatieven met varianten onderling evenwichtig met elkaar te kunnen vergelijken. De referentiesituatie is de huidige situatie plus de autonome ontwikkeling, met 2030 als referentiejaar (zie paragraaf 3.1). De varianten en alternatieven worden gelijkwaardig beoordeeld. Dit houdt in dat de effecten van de tracés van zowel de alternatieven als de varianten van het begin tot het eind van het deelgebied met elkaar vergeleken worden. De beschrijving van de effecten en beoordeling van de alternatieven en varianten wordt per deelgebied (zie hoofdstuk 4 – 6) gedaan. De beoordelingskaders van de verschillende thema’s zijn beschreven in het document ‘MER-Beoordelingskader bovengrondse en gedeeltelijk ondergrondse hoogspanningsverbindingen. Methodiek en beoordelingskader milieueffecten’ (Tauw, 2016). Op dit moment zijn de alternatieven en varianten op hoekmastniveau uitgewerkt. De precieze mastposities van de tussenliggende masten zijn nog niet bekend. Dit betekent dat in dit MER uitgegaan is van een aanname voor wat betreft de mastlocaties.
In het vergunningen- en engineeringstraject wordt het voorkeursalternatief verder uitgewerkt en geoptimaliseerd en wordt per mastpositie de onderzoeksinformatie nader gedetailleerd als dat nodig is.
MER hoogspanningsverbinding Zuid-West 380 kV Oost – Achtergronddocument Landschap & Cultuurhistorie
23/335
Per criterium wordt in deze paragraaf toegelicht hoe de effectbepaling en -beoordeling wordt uitgevoerd. Waar mogelijk worden de effecten kwantitatief bepaald: oppervlaktes of aantallen. Als dit niet mogelijk is, gebeurt de bepaling kwalitatief. Na het bepalen en beschrijven van de effecten worden deze vertaald naar een kwalitatieve score. Voor de effectbeoordeling wordt voor alle thema’s gebruik gemaakt van de in tabel 2.2 weergegeven 7-puntsschaal. Tabel 2.2 Effectbeoordeling ten opzichte van de referentiesituatie
+++
Zeer positief effect
++
Positief effect
+
Licht positief effect
0
Neutraal effect 1
-
Licht negatief effect
--
Negatief effect
---
Zeer negatief effect
Bij de vertaling van kwantitatief beschreven effecten naar een effectbeoordeling (zoals bijvoorbeeld het ruimtebeslag van masten in een aardkundig waardevol gebied) zijn klassengrenzen gebruikt 2. Deze klassengrenzen zijn specifiek voor dit project, omdat rekening wordt gehouden met projectspecifieke omstandigheden, zoals tracélengte, uitvoeringsvorm, gebiedseigenschappen en dergelijke. De klassengrenzen worden zo gedefinieerd dat relevante verschillen tussen de alternatieven per deelgebied tot uiting komen en dat tevens de absolute omvang of ernst van het effect tot uiting komt. Door deze (voor MER gebruikelijke) aanpak is het niet mogelijk de kwalitatieve effectbeoordelingen van verschillende hoogspanningsprojecten met elkaar te vergelijken. Voor een verantwoorde tracéafweging binnen een specifiek hoogspanningsproject is dit geen belemmering. 2.4.1
Beoordelingscriteria
Voortbouwend op de omschrijving van landschappelijke kwaliteit zijn de beoordelingscriteria ook opgebouwd uit drie onderlinge niveaus zoals is beschreven in paragraaf 2.3: • • •
Tracéniveau Lijnniveau Mastniveau
1
Van een neutraal effect is sprake als er geen effect optreedt of het effect verwaarloosbaar is.
2
Daar waar relevant zijn de berekeningen uitgevoerd in vierkante meters (m2) nauwkeurig. In de effecttabellen zijn
de oppervlakten weergegeven in hectaren en afgerond op 1 decimaal achter de komma. Dit heeft tot gevolg dat er afrondingsverschillen naar boven komen in opgetelde waarden van de totaaleffecten. Wanneer het totaal effect op de klassegrens uitkomt, is de beoordeling gebaseerd op het totaaleffect in m2.
MER hoogspanningsverbinding Zuid-West 380 kV Oost – Achtergronddocument Landschap & Cultuurhistorie
24/335
Op het tracéniveau gaat het om het effect van de verbinding op het Landschappelijk Hoofdpatroon en om de kwaliteit van de verbinding als bovenregionaal landschapselement. Op het lijnniveau gaat het om het effect van de verbinding op het karakter van het landschap (en de cultuurhistorische elementen daarin) en op specifieke elementen en hun samenhangen op het schaalniveau van de lijn. Op het mastniveau gaat het om het effect van de verbinding op specifieke elementen en hun samenhangen op het schaalniveau van de mast. Tabel 2.3 Criteria voor de beoordeling van effecten van bovengrondse tracés- (B) met ondergrondse (O) tracédelen op landschappelijke en cultuurhistorische aspecten
Schaalniveau Relevantie Beoordelingscriterium
Beoordeling
Tracéniveau
Lijnniveau
B+O
Beïnvloeding landschappelijk hoofdpatroon
Kwalitatief o.b.v. effectbeschrijving
B+O
Kwaliteit tracé
Kwalitatief o.b.v. effectbeschrijving
B+O
Beïnvloeding gebiedskarakteristiek
Kwalitatief o.b.v. effectbeschrijving
B+O
Beïnvloeding samenhang tussen specifieke
Kwalitatief o.b.v. effectbeschrijving
elementen en hun context op lijnniveau. Mastniveau
B+O
Beïnvloeding van samenhang tussen specifieke
Kwalitatief o.b.v. effectbeschrijving
elementen en hun context op mastniveau.
De beoordelingscriteria zijn allemaal van toepassing op zowel de boven- als ondergrondse tracédelen.
MER hoogspanningsverbinding Zuid-West 380 kV Oost – Achtergronddocument Landschap & Cultuurhistorie
25/335
2.4.2
Effecten en beoordeling op tracéniveau
•
Beïnvloeding Landschappelijk Hoofdpatroon
•
Kwaliteit tracé
Figuur 2.2 Effecten op tracéniveau
2.4.2.1 Criterium 1: Beïnvloeding van het Landschappelijk Hoofdpatroon Op tracéniveau zijn de effecten van de verbinding op het landschappelijk hoofdpatroon bepaald. De mate waarin de hoogspanningsverbinding invloed heeft op structuren op een hoog schaalniveau bepaalt het effect. Zo kent een hoogspanningsverbinding die de landschappelijke structuren op hoog niveau volgt, minder snel invloed op het landschappelijke hoofdpatroon dan wanneer de hoogspanningsverbinding deze structuren doorkruist. Het landschappelijk hoofdpatroon wordt onder andere bepaald door de verhouding tussen bijvoorbeeld massa en ruimte of stedelijke gebieden versus open agrarische gebieden of door de afwisseling tussen land en water, zoals bij de zeearmen in Zeeland. Ook bestaande grote infrastructuur kan deel uitmaken van het landschappelijk hoofdpatroon. Als een nieuwe hoogspanningsverbinding aansluit bij het bestaande hoofdpatroon is het effect positiever dan wanneer de verbinding geen logische samenhang met het hoofdpatroon heeft of dit zelfs verstoort. Wijze van beoordelen van de effecten Om het effect op het landschappelijk hoofdpatroon vast te stellen wordt de hoogspanningsverbinding kwalitatief beoordeeld op de samenhang van het tracé met het landschappelijk hoofdpatroon. Met samenhang gaat het niet zo zeer om strikte bundeling, maar om het ‘volgen’ van de hoofdpatroon-richting.
Op het moment dat deze samenhang ontbreekt of wordt verstoord leidt dit tot een negatief effect.
MER hoogspanningsverbinding Zuid-West 380 kV Oost – Achtergronddocument Landschap & Cultuurhistorie
26/335
Tabel 2.4 Beoordeling criterium beïnvloeding landschappelijk hoofdpatroon (ten opzichte van de referentiesituatie)
Waardering effecten
Omschrijving
Toelichting
+++
Zeer positief effect
Grote versterking van het landschappelijk hoofdpatroon
++
Positief effect
Versterking van het landschappelijk hoofdpatroon
+
Licht positief effect
Enige versterking van het landschappelijk hoofdpatroon
0
Neutraal effect
Geen beïnvloeding van het landschappelijk hoofdpatroon
-
Licht negatief effect
Enige verzwakking van het landschappelijk hoofdpatroon
--
Negatief effect
Verzwakking van het landschappelijk hoofdpatroon
---
Zeer negatief effect
Grote verzwakking van het landschappelijk hoofdpatroon
2.4.2.2 Criterium 2: Kwaliteit tracé De kwaliteit van de boven- en ondergrondse tracédelen is te definiëren als de herkenbaarheid van de verbinding als bovenregionaal infrastructuurelement. Het tracé heeft een hoge kwaliteit als de verbinding autonoom is. Dit is het geval als een verbinding herkenbaar is als bovenregionale infrastructuur en slechts van richting verandert als gevolg van de corridor of, over langere afstand, bundelt met een element van bovenregionaal schaalniveau. Gebrek aan kwaliteit kan ontstaan doordat de verbinding reageert op lokale verschijnselen en verschillende uitvoeringswijzen, zoals het gebruik van verschillende opeenvolgende masttypen. Wijze van beoordelen van de effecten Het kwaliteitsniveau van de tracés wordt kwalitatief beschreven aan de hand van projecties op de kaart en gekoppeld aan de scoringsmethodiek (Tabel 2.5). Omdat de verbinding als element is beoordeeld, is er voor dit criterium geen sprake van beoordeling ten opzichte van een referentiesituatie. Positieve scores zijn niet van toepassing. Positieve effecten van het combineren van een nieuwe verbinding met een bestaande verbinding zijn op tracéniveau beoordeeld bij het criterium landschappelijk hoofdpatroon en op lijnniveau bij het criterium gebiedskarakteristiek.
MER hoogspanningsverbinding Zuid-West 380 kV Oost – Achtergronddocument Landschap & Cultuurhistorie
27/335
Tabel 2.5 Beoordeling criterium kwaliteit tracé
Waardering effecten Omschrijving
Toelichting
+++
Zeer positief effect
n.v.t.
++
Positief effect
n.v.t.
+
Licht positief effect
n.v.t.
0
Neutraal effect
Tracé is goed herkenbaar als bovenregionale infrastructuur en reageert niet op lokale verschijnselen
-
Licht negatief effect Tracé is matig herkenbaar als bovenregionale infrastructuur en reageert weinig op lokale verschijnselen
--
Negatief effect
Tracé is slecht herkenbaar als bovenregionale infrastructuur en reageert vrij veel op lokale verschijnselen
---
Zeer negatief effect Tracé is niet herkenbaar als bovenregionale infrastructuur en reageert veel op lokale verschijnselen
Effecten op kaart Effecten worden naast een beschrijving ook weergegeven in kaartbeelden. Daarbij is aandacht voor een schematische weergave van de traceringsprincipes en uitvoeringswijzen, bijvoorbeeld door de opeenvolging van de onderbrekingen door ondergrondse delen, en de verschillende masttypes en bundelingswijzen aan te geven.
MER hoogspanningsverbinding Zuid-West 380 kV Oost – Achtergronddocument Landschap & Cultuurhistorie
28/335
2.4.3
Effecten en beoordeling op lijnniveau
Op lijnniveau zijn de volgende twee beoordelingscriteria van belang: • •
Beïnvloeding gebiedskarakteristiek Beïnvloeding samenhang tussen specifieke elementen en hun context op lijnniveau
Figuur 2.3 Effectbeoordeling op lijnniveau
2.4.3.1 Criterium 3: Beïnvloeding gebiedskarakteristiek Het gaat hierbij om de invloed van de hoogspanningsverbindingen (nieuw en bestaand, afzonderlijk en in samenhang) op de gebiedskarakteristiek. Hoogspanningsverbindingen en opstijgpunten hebben een groter (negatief) effect op de gebiedskarakteristiek op het moment dat de verbindingen nadrukkelijk in het landschapsbeeld aanwezig zijn en/of een sterk contrast vormen met het landschappelijke karakter. De hoogspanningsverbinding zal bijvoorbeeld minder contrasteren met een industrieel landschap, dan met een natuurlandschap. Het effect van de verbinding is ook afhankelijk van de openheid van het landschap, van de afwijkingen in richting en complexe situaties in de lijn of opstijgpunten. Daarnaast speelt de forsheid van de bundel mee in het effect van bovengrondse tracédelen. Wijze van beoordelen van de effecten De gebiedskarakteristieken worden beschreven en beoordeeld aan de hand van subgebieden. Dit zijn geografische eenheden met een dusdanige eigen gebiedskarakteristiek dat ze zich onderscheiden van de omgeving. Gebieden met een herkenbaar, eigen karakter. Figuur 3.4 bevat een overzicht van de verschillende subgebieden in het studiegebied. Effecten worden toegekend
MER hoogspanningsverbinding Zuid-West 380 kV Oost – Achtergronddocument Landschap & Cultuurhistorie
29/335
in het subgebied waar ze daadwerkelijk optreden. Landschappelijke effectbeoordeling gebeurt kwalitatief. De verschillende effecten worden eerst per subgebied geïnventariseerd. Bij het bepalen van de totaalbeoordeling van een subgebied wordt de impact van het totaal aan effecten op een kwalitatieve manier afgewogen. Met de term ‘per saldo’ wordt verwezen naar deze kwalitatieve afweging, maar er is hier geen sprake van rekenkundig optellen of aftrekken van effecten. Om vervolgens te komen tot een totaalbeoordeling voor het gehele deelgebied wordt wederom de impact van het totaal aan effecten tegen elkaar afgewogen. Visuele complexiteit Bij de beoordeling van de zichtbaarheid speelt de visuele complexiteit van de verbindingen een belangrijke rol. Deze wordt onder meer bepaald door het ritme van de masten, de zichtbaarheid ('opvallendheid') van de afwijkingen daarin zoals knikken, verschillende technische constructies zoals kruisingen en opstijgpunten, ongelijke veldlengtes of verschillen in hoogte van de masten. Ook speelt het lijnperspectief van de verbinding in relatie tot andere elementen in het landschap en rol. In die gevallen waarbij de nieuwe verbinding naast een bestaande verbinding wordt gebouwd is ook van belang in hoeverre de beide verbindingen parallel of uit elkaar lopen (het zogenaamde ‘geren’).
Met de visuele complexiteit van de verbinding worden andere effecten bedoeld dan worden beschouwd bij de kwaliteit van het tracé. Op tracéniveau hebben richtingsveranderingen die het gevolg zijn van lokale verschijnselen in het landschap een negatief effect op de kwaliteit van het tracé als geheel. Met de visuele complexiteit op lijnniveau wordt de impact van complexe situaties in de verbinding op de gebiedskarakteristiek ter plaatse bedoeld. Specifieke situaties Door hun hoogte kunnen hoogspanningsverbindingen bijvoorbeeld ‘verte-kenmerken’ verstoren. Verte-kenmerken zijn markante hoge elementen in het landschap (landmarks) zoals kerktorens, die op grote afstand waarneembaar zijn. Dit effect is sterk afhankelijk van de waarnemingspositie. Onder de geleiders van de hoogspanningsverbinding dient voldoende vrije ruimte gelaten te worden en op een kabelbed mag geen diepwortelende beplanting aanwezig zijn. Daardoor kan het voorkomen dat waardevolle beplantingsstructuren (zoals karakteristieke bomenrijen op dijken, of lanen van een landgoed) moeten worden onderbroken. Daardoor kan een hoogspanningsverbinding de landschappelijke karakteristiek extra verstoren of aantasten.
Bundeling met andere hoogspanningsverbindingen De invloed op de gebiedskarakteristiek is afhankelijk van de mate waarin een hoogspanningsverbinding nadrukkelijk in het landschap aanwezig is, in hoeverre een nieuwe verbinding zich voegt in het landschap, past bij de gebiedskarakteristiek of er juist mee contrasteert.
MER hoogspanningsverbinding Zuid-West 380 kV Oost – Achtergronddocument Landschap & Cultuurhistorie
30/335
In 380kV projecten kunnen een groot aantal verschillende combinaties voorkomen van: • Bestaande 150kV-verbindingen uitgevoerd met vakwerkmasten • Bestaande 380kV-verbindingen uitgevoerd met vakwerkmasten Deze worden soms geamoveerd, gebundeld of gecombineerd met: • Nieuwe verbindingen uitgevoerd met Wintrack 2-circuits masten • Nieuwe verbindingen uitgevoerd met Wintrack 2-circuits 380kV + 2-circuits 150kV-masten In het landschap kunnen nieuwe verbindingen worden: • • •
Gebundeld met bestaande verbindingen; Gesitueerd op enige afstand van de bestaande verbindingen; Gesitueerd in gebied waar nog geen verbinding aanwezig is.
Ten behoeve van een zorgvuldige en navolgbare effectbepaling is een overzicht opgesteld van verschillende verbindingen en combinaties van verbindingen. Doel van het overzicht is een beperkt aantal begrippen te definiëren die in de effectbeschrijving kunnen worden gebruikt en waarmee op een navolgbare wijze de effectbeoordeling kan worden opgesteld. Het overzicht geeft op basis van verschillende masttypen inzicht in het verschil tussen een aantal bestaande en nieuwe situaties. Bij de effectbeschrijvingen wordt uitgegaan van een verbinding of deel van een verbinding uitgevoerd met deze masttypen en wordt ook gekeken naar het effect van afwijkingen zoals richtingsveranderingen, afwijkende veldlengten, afwijkende masten of masthoogten en ondergrondse delen van de verbinding. Er is een beperkt aantal categorieën gehanteerd die geen absolute waarden aangeven maar relatieve waarden binnen de relevante reikwijdte: Neutraal; Fors of forser; Veel forser; Zeer fors. De term ‘fors’ is geïntroduceerd om verwarring te voorkomen met begrippen als ‘zwaar’ dat verwijst naar gewicht of transportvermogen of ‘groot’ dat verwijst naar afmetingen. Fors is bedoeld als indicatie van de mate van aanwezigheid, de mate waarin een verbinding in het landschap opvallend is.
MER hoogspanningsverbinding Zuid-West 380 kV Oost – Achtergronddocument Landschap & Cultuurhistorie
31/335
Tabel 2.6 Wijze van beoordeling op lijnniveau, criterium gebiedskarakteristiek: Overzicht masttypen in verschillende bundelingssituaties.
Links bestaande situatie, rechts nieuwe situatie
Beschrijving van de verandering Als een 2x150kV verbinding wordt vervangen door een Wintrack 2x150kV + 2x380kV verbinding
veel forser
Als een 3x380kV vakwerkverbinding wordt gebundeld met Wintrack 2x150kV+2x380kV
veel forser
Als een 2x380kV vakwerkverbinding wordt gebundeld met Wintrack 2x150kV+2x380kV
forser
Als een 2x150kV vakwerkverbinding wordt gebundeld met Wintrack 2x150kV+2x380kV
veel forser
Het effect van de tracés op de gebiedskarakteristiek wordt kwalitatief beschreven en gevisualiseerd aan de hand van projecties op de kaart, dwarsprofielen, perspectieftekeningen en fotomontages gekoppeld aan de scoringsmethodiek (Tabel 2.7). De fotovisualisaties geven een indicatie van de uiteindelijke vormgeving van de nieuwe verbinding. In nuance kunnen er verschillen zijn. De specifieke landschappelijke en cultuurhistorische karakteristieken van een gebied zijn uiteindelijk bepalend voor het vaststellen van het effect. Hoe dit is meegenomen in de effectbeoordeling wordt per geval beschreven. Tabel 2.7 Wijze van beoordeling op lijnniveau, criterium gebiedskarakteristiek
Waardering effecten Omschrijving
Beïnvloeding van de gebiedskarakteristiek
+++
Zeer positief effect
(per saldo) grote versterking gebiedskarakteristiek
++
Positief effect
(per saldo) versterking gebiedskarakteristiek
+
Licht positief effect
(per saldo) enige versterking gebiedskarakteristiek
0
Neutraal effect
Geen beïnvloeding van de gebiedskarakteristiek of elkaar per saldo
-
Licht negatief effect
(per saldo) enige verzwakking gebiedskarakteristiek
--
Negatief effect
(per saldo) verzwakking gebiedskarakteristiek