2021-015164 Bijlage 1- Programmabegroting 2022-2025 definitief

1

Aan onze gemeenteraad Ruimte voor de toekomst Voor u ligt de laatste begroting van deze bestuursperiode. Een bestuursperiode die voor een groot deel in het teken stond van financiële tegenwind. Eind 2018 bleek dat er financieel zwaar weer op komst was. De eerste helft van 2019 is benut om een zestal visies op te stellen en een pakket aan ombuigingen samen te stellen. Ombuigingen met als doel om een gezonde financiële positie te bewerkstelligen. Met de indiening van de sluitende begrotingen voor 2020 en 2021 is dat gelukt. En dit heeft er mede voor gezorgd dat we nu een sluitende solide begroting voor de periode 2022 – 2025 kunnen voorleggen. Vertrouwen Ondanks de ombuigingen hebben we de afgelopen jaren veel voor elkaar gekregen. We hebben veel voor de kiezen gehad en we hebben lastige keuzes moeten maken met elkaar. Ons beleid en de zes visies, vastgesteld door uw raad, zijn we daarbij nooit uit het oog verloren. We zijn blijven investeren in de omgeving, het onderwijs en de openbare ruimte van Dongen, ’s Gravenmoer en Klein-DongenVaart. Er zijn grote financiële stappen gezet, waardoor het huishoudboekje op orde is. Voor u ligt een sluitende begroting. Nieuwe ombuigingen of lastenverzwaring zijn niet nodig. Daarnaast zetten we een flinke stap in de verbetering van de schuldquote en blijft de stijging van de woonlasten beperkt.

Dat geeft ons het volste vertrouwen dat we de uitdagingen van de toekomst, samen met een betrokken en bevlogen organisatie, aan kunnen gaan. Ruimte voor de toekomst De financiële slagen die we de voorgaande jaren hebben gemaakt, bieden een solide basis en ruimte om verder te bouwen aan Dongen in een nieuwe bestuursperiode. Een nieuwe bestuursperiode waarin er door de maatregelen in de afgelopen jaren, ruimte is voor ontwikkelingen. Zo willen we in 2022 starten met de ontwikkeling van de Integrale Kind Centra (IKC’s) in Dongen en ’s Gravenmoer, gaat er gewerkt worden volgens de nieuwe inkoopstrategie binnen het sociaal domein, worden de wijkuitvoeringsplannen ten behoeve van de transitievisie warmte verder uitgewerkt en wordt gestart met de doorontwikkeling in het sociaal domein. Ook zijn we op 1 juli 2022 klaar voor de start van de implementatie van de Omgevingswet en we gaan verder met de vaststelling van de Omgevingsvisie. Daarnaast gaan we de woningbouw aan de Noorderlaan en Waspikse weg verder ontwikkelen. Het uiteindelijke doel is een veilige, prettige en duurzame omgeving waar het fijn wonen, werken, leven en verblijven is. Een omgeving waar jong en oud zich mentaal en fysiek kan ontwikkelen. Ruimte voor herstel Ook 2021 stond, net als 2020, voor een groot deel in het teken van de coronacrisis.

Lokaal, nationaal en internationaal hebben we te maken met ingrijpende veranderingen die van invloed zijn op sociaal, economisch en maatschappelijk vlak. De lokale samenleving heeft zich ook tijdens het vervolg van de coronacrisis veerkrachtig getoond. Inwoners, ondernemers en verenigingen zijn vindingrijk en doen wat ze kunnen binnen de soms beperkte mogelijkheden. De coronacrisis is nog niet voorbij, maar nu de vaccinatiegraad hoog is en de samenleving stap voor stap weer open gaat, is er ruimte voor onze lokale samenleving om te herstellen. Belangrijke thema’s zijn daarbij: Achterstanden binnen het onderwijs, een verslechterde gezondheid, financiële problematiek, minder beweging en mensen met psychische problemen. We bieden daarom meer ruimte voor sport en bewegen in de openbare ruimte en we versterken het onderwijs door de middelen van het Nationaal Plan Onderwijs in te zetten om de achterstanden in het onderwijs in te halen. Ook zetten we in op extra middelen binnen het veiligheidsdomein. Dit doen we onder andere door het continueren van de extra boa’s voor een jaar. Ruimte voor een vitale lokale democratie In 2022 blijven we, samen met uw raad, zoeken naar verandering en verbetering binnen de lokale democratie. Verbeteren in relaties met (groepen) inwoners, (groepen) ondernemers, (sport)verenigingen, culturele instellingen, scholen, belangengroepen, ouderen en jongeren.

In de zoektocht naar democratische vernieuwing, speuren we samen met uw raad naar een vitale lokale democratie. Met als uitkomst praktische oplossingen om de lokale democratie beter te laten functioneren. Eén van de voorbeelden hiervan is het Ronde Tafelgesprek waarmee we het laagdrempelige en kleinschalige gesprek met inwoners faciliteren. We leggen nog dit jaar het fundament, in 2022 kan de nieuwe gemeenteraad voortbouwen op die opbrengsten.

2

Daarnaast loopt de governance discussie in de regio Hart van Brabant. Hierin is een van de speerpunten een betere verbinding met gemeenteraden, inwoners en partners. In 2022 wordt onder andere een regiocommissie ingesteld, gaan we werken met een kernagenda en worden verbeteringen rond de informatievoorziening doorgevoerd. Ruimte voor invulling van de visies In juli 2019 heeft de gemeenteraad zes visies vastgesteld: sociaal domein, openbare ruimte, duurzaamheid, sport, onderwijs en lokale economie. De begroting 2022 vormt mede het uitvoeringskader voor de plannen en projecten die voortkomen uit deze visies. We noemen hier een aantal in het oog springende onderwerpen. Visie Onderwijs In Dongen bieden we kinderen en jongeren in de leeftijd 0 tot 18 jaar de kans om zich dicht bij huis optimaal te ontwikkelen en talenten te benutten. We bieden goede voorzieningen voor kinderopvang, onderwijs, sport, cultuur en zorg. Daar zijn we trots op en vanuit daar bouwen we verder. In 2022 starten de voorbereidingen voor de bouw van IKC Beljaart, IKC J.J. Anspachschool en IKC ’s Gravenmoer. Voor IKC Biezen start de voorbereiding met een programma van eisen. Samen met onze JOGG-partners leggen we in 2022 het accent op het stimuleren van een gezond overblijfbeleid op scholen en het organiseren van extra beweegaanbod als verlengde schooldagactiviteit.

Visie Sociaal domein We vinden het belangrijk dat inwoners een goede gezondheid ervaren en wonen in een stabiele en veilige thuissituatie. Dat ze zelfstandig kunnen deelnemen aan de samenleving en hiervoor de regie zoveel mogelijk zelf pakken. We implementeren en geven uitvoering aan de nieuwe regionale inkoop jeugdzorg en Wmo begeleiding per juli 2022. Normalisering van zorg en een kwalitatief en overzichtelijk zorgveld van aanbieders zijn hierbij belangrijke pijlers. De contouren van een dorpsteam worden vertaald naar een plan van aanpak implementatie dorpsteam en we starten met de organische groei ervan. Dit doen we samen met onze maatschappelijke partners. We ontwikkelen een nieuwe beleidsvisie jeugdzorg waarin op zoek wordt gegaan naar een houdbare balans om de tekorten in de jeugdzorg te beperken én jeugdigen die dat nodig hebben de benodigde ondersteuning te bieden. We waarderen de inzet van mantelzorgers en vrijwilligers en ondersteunen ze waar mogelijk, met de mantelzorgbon. Sportvisie We voeren de activiteiten uit het Lokaal Sportakkoord uit. Zodat er structureel een sterker beweegaanbod is. Daarbij richten we ons ook op het betrekken van private partners die mogelijk een rol kunnen spelen bij het faciliteren van activiteiten. Daarnaast willen we nieuwe doelgroepen in Dongen bereiken die nog geen of weinig gebruik maken van het huidige beweegaanbod.

De toplaag van de atletiekbaan van Atledo wordt gerenoveerd en er wordt gestart met de uitbreiding van de capaciteit op Sportpark De Biezen. Om bewegen in de openbare ruimte te stimuleren, wordt er gewerkt aan samenwerkingsvormen tussen onderwijs, sport, verenigingen en andere maatschappelijke organisaties. Visie Openbare ruimte Het belang van een goede inrichting van de openbare ruimte, is tijdens de coronacrisis nog maar eens gebleken. Inwoners ontspannen, sporten en ontmoeten elkaar er. Een toekomstbestendige openbare ruimte is veilig, toegankelijk en multifunctioneel ingericht mét aandacht voor groen en biodiversiteit. Bij de keuzes en inrichting van de openbare ruimte houden we hier rekening mee. We zorgen voor goede afstemming en stimuleren samenwerking met partijen in het onderwijs, sport en verenigingen. Visie Duurzaamheid In 2022 zetten we volgende stappen in de uitvoering van de Regionale Energie en Klimaat Strategie (REKS) door vast te stellen welke wijk, buurt of straat het meest kansrijk wordt geacht om van het aardgas te worden gehaald. Om vervolgstappen te kunnen zetten in de komende jaren, zijn we afhankelijk van financiering van het rijk. In 2022 wordt duurzaamheid doorgevoerd bij de nieuwbouw van de IKC’s door Bijna Energieneutrale Gebouwen (BENG) te realiseren.

Daarnaast worden bewoners gestimuleerd om hun afval beter te scheiden, waardoor minder aanbod van restafval en een hoger aanbod grondstoffen ontstaat. We maken inwoners meer bewust van het juist scheiden van afval en we helpen hen daar ook bij. Dit doen we door middel van goede voorlichting. In 2021 is al een grote slag gemaakt om het restafval terug te dringen.

3

Onze doelstelling voor 2022 is maximaal 100 kg restafval per inwoner per jaar. Deze doelstelling staat sinds de coronacrisis wel onder druk. Veel inwoners werken structureel meer thuis en dat zorgt voor meer huishoudelijk restafval. Economische visie We willen een aantrekkelijke plek blijven voor bedrijven om zich te vestigen of om gevestigd te blijven. Om dit te bereiken, investeren we in contacten met ondernemers. Op die manier inventariseren we de behoeftes en bekijken we waarin we ondernemers kunnen faciliteren. We zijn een sparringpartner en facilitator voor bedrijven. In 2022 voeren we de eerste ambities van het accountplan uit en bestendigen we de samenwerking met VOCD en Leer Dongen Kennen. In 2022 komt een intensievere samenwerking tot stand tussen onze accountmanager bedrijven en Dongen Werkt! en het regionale Werkgeverservicepunt Midden-Brabant. Kansen en mogelijkheden voor de inzet van inwoners in een uitkeringssituatie of met een beperking, worden op die manier meegenomen in gesprekken met ondernemers. Vanaf januari 2022 voeren we de nieuwe Wet Inburgering uit, waarbij inburgering direct gelinkt wordt aan werk. We zetten het instrument ‘Digitaal Poorttraject’ voort en zetten in op arbeidsmobiliteit. Dit doen we onder andere door te investeren in het regionale Leerwerkloket.

Ruimte voor nieuw beleid In deze programmabegroting wordt ook op verschillende terreinen ruimte gegeven aan de nieuwe raad en het nieuwe college voor nieuw beleid. Het gaat onder meer om de invulling van het toerismebeleid, de besteding van de middelen voor onderwijsachterstanden, de invulling van de omgevingsvisie, de standpuntbepaling ten aanzien van deelname aan het Publiek Ontwikkelbedrijf in het kader van de REKS en een nieuw vast te stellen subsidiebeleid. Verschillende mogelijkheden om tot nieuwe, inhoudelijke keuzes te komen. Financieel meerjarenperspectief De afgelopen jaren heeft de focus gelegen op het op orde brengen van de begroting. Met een omvangrijk ombuigingspakket is dit structureel en duurzaam gelukt. We bieden uw raad ook voor de periode 2022-2025 een meerjarig sluitende begroting aan. In deze meerjarenbegroting maken we daarnaast een start met de verbetering van de schuldpositie en solvabiliteit. Sluitende begroting In de vorige begroting hebben we u gewezen op de nodige (financiële) risico’s die de positie van onze gemeenten bedreigden. Die situatie is niet gewijzigd. De huidige vooruitzichten rondom de effecten van de herverdeling van de Algemene Uitkering zijn iets rooskleuriger dan vorig jaar. Daar staat tegenover dat er een aantal grootschalige (wets)wijzigingen in aantocht is, waarvan de financiële effecten op voorhand lastig te voorspellen zijn.

Het gaat bijvoorbeeld om de invoering van de Omgevingswet, de nieuwe Wet Inburgering, de aankomende inkoop binnen het sociaal domein en de implementatie van het dorpsteam. 2022 wordt hierin een belangrijk jaar. Op basis van de eerste daadwerkelijke effecten, kan voor de jaren erna een inschatting worden gemaakt van de structurele gevolgen voor de begroting. In het Financieel Perspectief gaan we nader in op de belangrijkste ontwikkelingen binnen de begroting. Beperking schuldgroei In het jaar 2021 is in de raad veelvuldig gesproken over de schuldpositie en de mogelijkheden de groei van de gemeentelijke schulden te beperken. Bij de Kadernota is daarbij door uw raad een maximum voor de schuldquote gesteld van 140% voor de komende jaren, aflopend naar 130% in 2028. Op 9 en 16 september jl. heeft uw raad keuzes gemaakt en besluiten genomen die nodig zijn om binnen dat kader te blijven. Die keuzes zijn verwerkt in de nu voorliggende begroting. Verbetering solvabiliteit Tegelijkertijd starten we in de komende begroting met een verbetering van de solvabiliteit. De solvabiliteit is een graadmeter voor de vermogenspositie van de gemeente en geeft aan in welke mate we in staat zijn financiële tegenvallers op te vangen. In deze begroting stellen we voor het jaar 2022 een storting voor van € 1 miljoen in de algemene reserve van de gemeente.

Ruimte voor een structurele storting is er binnen de huidige begroting en het huidige takenpakket niet. Dit vergt een integrale afweging van taken en middelen. Wij zien een belangrijke rol voor de nieuwe raad en het nieuwe college voor een dergelijk takendebat.

4

Stijging woonlasten blijft beperkt Deze sluitende begroting, inclusief solvabiliteitsverbetering, wordt u voorgelegd zonder extra verhoging van de woonlasten. In deze begroting stellen we voor de afvalstoffenheffing en de rioolheffing op hetzelfde niveau te houden als in 2021. De gemiddelde OZB stijgt met 16 euro. Dit komt enerzijds doordat de eenmalige korting uit 2021 komt te vervallen en anderzijds omdat rekening wordt gehouden met inflatie. Waakzaamheid Met het op orde brengen van de begroting, het beperken van de schuldgroei en de verbetering van de solvabiliteit, zetten we grote stappen in de verbetering van de financiële positie. Toch is waakzaamheid geboden en moeten we kritisch blijven op elke uitgave die we doen. De begroting omvat de nodige onzekerheden en verbetering van de schuldpositie en de solvabiliteit is een traject van vele jaren. Dit vraagt om begrotingsdiscipline voor raad, college en organisatie, voor nu en de komende jaren. Septembercirculaire Op 21 september jl. is de septembercirculaire verschenen. Zoals aangegeven in de Kadernota 2022 verwerken we deze niet meer in de begroting. We zullen u zoals gebruikelijk zo spoedig mogelijk informeren over de uitkomsten van deze circulaire. Hierbij gaan we ook in op de financiële verwerking in de begroting. Tot slot We hebben in de afgelopen jaren verschillende financiële uitdagingen moeten overwinnen.

Die uitdagingen hebben het gemeentebestuur gedwongen om keuzes te maken. En die keuzes zijn lang niet altijd makkelijk geweest. Maar die keuzes leiden er nu wel toe dat er een stabiele en solide begroting ligt. Voor 2022 en voor het meerjarenperspectief 2023-2025. En die keuzes hebben ertoe geleid dat Dongen, ’s Gravenmoer en Klein-Dongen-Vaart nooit ‘op slot’ zijn gegaan. Wij zijn blijven investeren in onze gemeente. Met tevredenheid en trots kijken wij terug op dit resultaat. Met deze begroting zenden wij ook een signaal uit. Het signaal ‘blijf waakzaam’. De financiën zijn op orde, maar er zijn onzekerheden die daar verandering in kunnen brengen. Onzekerheden binnen de begroting, zoals de financiën voor jeugd en Wmo. Maar ook onzekerheden binnen de samenleving, zoals de effecten van de coronacrisis op de samenleving. Deze begroting stelt de gemeenteraad, die in maart 2022 wordt gekozen, in staat om vanuit daar nieuwe plannen voor de toekomstige bestuursperiode te maken. Met deze begroting is daarvoor ruimte. Wij geven de gemeenteraad daarbij in overweging om vroeg in de bestuursperiode een takendebat op te starten. Om vanuit daar verder te bouwen aan onze prachtige gemeente. Burgemeester en wethouders van Dongen, De secretaris,

De burgemeester,

mr. H.L.M. van Noort

drs. M.C. Starmans-Gelijns

5

Financieel Perspectief 2022-2025 Nadat de gemeente Dongen in het najaar van 2019 als gevolg van tekorten in met name het sociaal domein geconfronteerd werd met financieel zwaar weer, is in korte tijd een omvangrijk bezuinigingspakket doorgevoerd. Vanaf de Programmabegroting 2020 is daarmee een sluitende begroting gepresenteerd. Het jaar 2020 is zelfs afgesloten met een fors positief resultaat. Ook voor komende periode, 2022-2025, is het college erin geslaagd een sluitende begroting voor te leggen aan de gemeenteraad. Hiermee kan gesteld worden dat de begroting structureel en reëel op orde is. Algehele financiële positie In onderstaande tabel is het begrotingssaldo (voor en na mutaties van de reserves). Zoals te zien is, presenteert het college voor 2022 een positief saldo voor reservemutaties van € 1.308.000. Doordat (per saldo) een bedrag van € 770.000 wordt toegevoegd aan de reserves (vanuit de begroting), ontstaat een positief begrotingssaldo (na reservemutaties) van € 538.000. De toevoeging aan de reserves wordt hoofdzakelijk verklaard door een storting in de algemene reserve ter verbetering van de solvabiliteit. Belangrijkste financiële cijfers

2022

2023

2024

2025

1.308

423

462

40

-/- Reservemutaties (x € 1.000)

770

-83

-81

-68

Begrotingssaldo na reservemutaties (x € 1.000)

538

506

543

108

Structurele exploitatieruimte

1,9%

0,7%

0,5%

0,1%

Solvabiliteit Netto schuldquote

12,0% 113%

10,5% 146%

10,9% 138%

11,4% 131%

Begroting Begrotingssaldo voor reservemutaties (x € 1.000)

Kengetallen

Tevens is in de tabel de ontwikkeling van de solvabiliteit en de netto schuldquote opgenomen. We zijn ook in financieel lastige tijden blijven investeren in een leefbaar Dongen. Wel zijn deze zomer noodzakelijke, maar pijnlijke keuzes gemaakt in de investeringsambities. Een dreigende groei van de schuldquote naar meer dan 150% is daarmee afgebogen. Met deze ingrepen is een schuldquote van 130% in 2028 haalbaar. Dit is conform het kader dat de gemeenteraad in juli 2021 heeft meegegeven bij de behandeling van de Kadernota 2022. Uit recente actualisatie van de grondexploitaties blijkt dat de netto schuldquote in 2023 hoger uitvalt dan eerder verwacht. Dit is het gevolg van vertraging in de planning van opbrengsten uit grondverkopen aan de Noorderlaan van 2023 naar 2024. Dit zorgt voor een tijdelijk kleinere omvang van de baten, waardoor de schuldquote hoger uitvalt. In 2024 valt de schuldquote daardoor juist lager uit. Op de lange termijn heeft deze tijdelijke verschuiving van baten geen effect op de schuldquote. Tegelijkertijd zet het college een eerste stap in de verbetering van de solvabiliteit. De solvabiliteit geeft het aandeel weer van het eigen vermogen binnen het totale vermogen van de gemeente.

Bij de behandeling van de Kadernota 2022 heeft de raad verzocht jaarlijks te streven naar een storting van € 1 tot 1,5 miljoen in het eigen vermogen, om zodoende de solvabiliteit te verbeteren. Voor het jaar 2022 is het college erin geslaagd deze storting van € 1 miljoen vanuit de begroting mogelijk te maken. Voor de jaren na 2023 is het aan de nieuwe raad en het nieuwe college om ruimte te vinden binnen de begroting. Een takenanalyse kan hierbij zorgen voor extra inzichten. Om de nieuwe raad hierin niet voor de voeten te lopen, heeft het college ervoor gekozen voor de jaren na 2022 niet zelf op zoek te gaan naar ruimte door het schrappen van taken. In paragraaf B is de ontwikkeling van de financiële positie in breder perspectief beschouwd. Financieel meerjarenperspectief In de eerste bestuursrapportage van 2021 (Berap 2021-1) hebben we u geïnformeerd over het actuele meerjarenbeeld van de gemeentelijke begroting. Dit beeld is het startpunt geweest voor het opstellen van het nieuwe financieel perspectief in deze begroting. Hierna is de verhoging van de algemene

6

uitkering uit de meicirculaire 2021 verwerkt. Uw raad is eerder (Raadsinformatiebrief 36, 23 juni 2021) geïnformeerd over de uitkomsten hiervan. In onderstaande tabel worden de mutaties weergegeven die in de begroting zijn verwerkt per categorie. Mutaties met een omvang van meer dan € 50.000 worden hierbij afzonderlijk weergegeven en toegelicht. In de programmahoofdstukken worden per thema de mutaties toegelicht. 2022

2023

2024

2025

Perspectief conform Berap 2021-1

17

652

704

704

Meicirculaire 2021 gemeentefonds

1.169

459

333

417

Indexering subsidies en contracten

-370

-369

-369

-369

Indexering gemeenschappelijke regelingen

-65

-89

-97

-99

Ontwikkeling kapitaallasten

550

619

448

138

Ontwikkeling sociale lasten personeel

-377

-377

-377

-377

Cao-ontwikkeling

-300

-300

-300

-300

Kostenontwikkeling Wmo

-309

-309

-184

-184

Kostenontwikkeling Jeugdzorg

150

150

150

150

Financieel Perspectief (bedragen x € 1.000)

Autonome mutaties

Inflatieontwikkeling OZB

64

64

64

64

Overige autonome ontwikkelingen

-60

-63

-56

-69

-717

-673

-772

-1.046

Beheerkosten De Cammeleur

-100

-100

-100

-100

Uitbreiding formatie en inhuur

-381

-250

-55

-55

Verlaging opbrengst toeristenbelasting

-60

-60

-60

-60

In- en uitvoering Wet Open Overheid

-103

-115

-128

-141

Openbare verlichting in exploitatie

-150

-150

-150

-150

Bomenbeleidsplan in exploitatie

-103

-102

-104

-104

Overige ruimtevragers

-326

-275

-265

-354

-1.223

-1.052

-862

-964

1.643 125

1.038

955

855

23

81

136

142

1.791

1.120

1.091

997

Totaal autonome mutaties Ruimtevragers

Totaal ruimtevragers Ruimtebieders Arbitragemiddelen Jeugdzorg Bijdrage WLZ pilot Community Care Dongen Overige ruimtebieders Totaal ruimtebieders Mutatie reserveringen Vrijval reservering herverdeling gemeentefonds Storting solvabiliteitsverbetering

500 -1.000

Totaal mutatie reserveringen

500

0

0

0

Begrotingssaldo na reservemutaties

538

506

543

108

7

Autonome ontwikkelingen In de meerjarenbegroting 2022-2025 zijn diverse autonome ontwikkelingen verwerkt. Dit betreft mutaties waarop we als gemeente niet of nauwelijks invloed kunnen uitoefenen. Het gaat hierbij om:  Indexering subsidies en contracten: Subsidiebudgetten en veel contracten (bijvoorbeeld binnen de zorg) stijgen met het landelijk inflatiepercentage. Deze bedraagt voor 2022 1,6%. Hierdoor nemen onze uitgaven toe.  Bijdragen aan gemeenschappelijke regelingen: De bijdrage aan de meeste gemeenschappelijke regelingen volgt uit de besluitvorming in het algemeen bestuur van de betreffende regeling.  Bijstelling van de kapitaallasten: De kapitaallasten zijn herijkt op basis van het bijgestelde investeringsplan 2022-2025. Hierbij is gerekend met een rekenrente van 0,75% (was 1%). De lagere rekenrente leidt tot lagere kapitaallasten. Ook het feit dat er keuzes zijn gemaakt binnen het investeringsvolume heeft een positief effect op het meerjarenperspectief 2022-2025.  Sociale lasten personeel: De personeelslasten zijn bepaald op basis van de actuele inzichten per 1 juli 2021. De stijging wordt veroorzaakt door hogere sociale premies.  Cao-ontwikkeling personeel: De huidige cao Gemeenten liep af op 1 januari 2021. De onderhandelingen zijn dit voorjaar opgeschort. Uit voorzichtigheid is voor 2022 gerekend met een cao-stijging van € 300.000 (2% stijging bruto loon).

 Kostenontwikkeling Wmo: De kostenontwikkeling binnen de Wmo is de aflopen jaren grillig geweest. Ook in 2021 zijn er weer grote budgetafwijkingen geweest, zowel positief als negatief. Hieronder is aangegeven welke mutaties per Wmo categorie zijn verwerkt: o Wmo begeleiding: De kosten voor Wmo begeleiding vielen in 2021 hoger uit dan begroot (zie berap 2021-2). Samen met hogere kosten per cliënt leidt dit tot een structurele tegenvaller van aanvankelijk € 325.000. Na 2023 neemt de tegenvaller naar verwacht af door de nieuwe inkoop. o Wmo hulp bij het huishouden: Een stijging van de cliëntaantallen leidt tot een structurele tegenvaller van € 160.000. o Wmo vervoersvoorzieningen: De doorwerking van de meevaller die bij berap 2021-2 is verwerkt. De meevaller wordt enerzijds verklaard door de inzet van ANWB Automaatje en anderzijds door afnemend gebruik. De meevaller bedraagt € 75.000 structureel. o Wmo woonvoorzieningen: Het aantal aanvragen voor woonvoorzieningen neemt af (zie eveneens berap 2021-2). Dit leidt tot een structurele meevaller van € 100.000  Kostenontwikkeling jeugdzorg: De laatste prognose van de kosten jeugdzorg voor 2021 laat een meevaller zien. Deze meevaller uit berap 2021-2 (€ 150.000) wordt in deze begroting meerjarig doorgetrokken.

 Indexering OZB: Zoals aangegeven in de Kadernota wordt bij de vaststelling van het OZB-tarief rekening gehouden met de inflatie. Dit betekent dat de opbrengst meerjarig stijgt met de inflatie (1,6%). Ruimtevragers Naast de autonome ontwikkelingen is sprake van beleidsintensiveringen oftewel ruimtevragers. Het kan hier gaan om nieuw beleid, maar doorgaans is sprake van een uitbreiding of het simpelweg duurder worden van bestaand beleid. Dit kan lokaal geïnitieerd zijn, maar even goed kan het gaan om landelijke wetgeving. De belangrijkste ruimtevragers worden hieronder toegelicht:  Beheerkosten De Cammeleur: In mei 2021 is de uitgangspuntennotitie Cammeleur-concept 3.0 in de raad vastgesteld. In deze notitie was reeds melding gemaakt van een verwachte toename van de beheerkosten. Met het recente onderzoek van Bureau Culturele Zaken naar de verschillende beheervormen is een nader beeld ontstaan van de extra benodigde kosten. In deze begroting wordt hiervoor structureel € 100.000 extra vrijgemaakt.  Uitbreiding formatie en inhuur: In de Kadernota is aangegeven dat een structurele uitbreiding van de personele capaciteit noodzakelijk is om de uitvoering en dienstverlening op peil te houden. Dat voorstel is in deze begroting nader uitgewerkt. Meer informatie hierover is opgenomen in paragraaf E (Bedrijfsvoering).

Het college stelt voor te kiezen voor een combinatie van een structurele uitbreiding en tijdelijke ondersteuning. Hierbij wordt tevens voor een tweetal specifieke (tijdelijke) functies gebruik gemaakt van externe inhuur.  Verlaging opbrengst toeristenbelasting: In mei 2021 is de verordening op de heffing en inning van toeristenbelasting in Dongen vastgesteld in de gemeenteraad. Zoals daarbij aangegeven ligt de opbrengst € 60.000 lager dan waarmee in de begroting rekening was gehouden. De begroting 2022 is hierop structureel aangepast.

8





In- en uitvoering Wet Open Overheid: In 2022 treedt de Wet Open Overheid in werking. In de meicirculaire 2021 zijn ter compensatie extra incidentele en structurele middelen toegekend. In het najaar van 2021 wordt een plan van aanpak voor de invoering van de Wet Open Overheid opgesteld. Openbare verlichting en Bomenbeleidsplan in exploitatie: Bij de behandeling van de notitie Uitwerking Kadernota-besluit Schuldquote is door de raad ingestemd met het voorstel de uitgaven voor openbare verlichting en het bomenbeleidsplan niet langer uit het investeringsplan maar direct uit de exploitatie te bekostigen. In deze begroting is dit voorstel geëffectueerd.

Ruimtebieders Tegenover de ruimtevragers staan ook enkele ruimtebieders.  Arbitragemiddelen Jeugdzorg: In mei 2021 heeft een arbitragecommissie uitspraak gedaan in een geschil tussen het rijk en de VNG over de financiering van de jeugdzorg. Het huidige demissionaire kabinet heeft de middelen voor 2022 toegekend conform uitspraak. Besluit over toekenning van extra middelen na 2022 wordt overgelaten aan een nieuw kabinet. Conform landelijke afspraak tussen de provincies en het Rijk mag in de gemeentelijke begrotingen 75% van het vastgestelde bedrag als baat verwerkt worden. Hierop is de reeds in de vorige begroting opgenomen stelpost Uitkomst Onderzoek Jeugdzorg (ter grootte van € 325.000) in mindering gebracht.  Bijdrage WLZ pilot Community Care Dongen (CCD): De meerkosten, die wij door uitvoering van de pilot Community Care Dongen binnen de Wmo in 2022 maken, worden door het ministerie van VWS gecompenseerd. Voor 2022 gaat het om een bedrag van ruim € 125.000. Mutatie reserveringen Binnen de toevoegingen of onttrekkingen aan de (algemene) reserve vinden twee belangrijke wijzigingen plaats.  Vrijval reservering herverdeling gemeentefonds: Reeds enige jaren wordt gesproken over een herverdeling van de algemene uitkering uit het gemeentefonds. Die herverdeling kan erg nadelig uitpakken voor de gemeente Dongen. Vorig jaar werd het nadelige effect becijferd op € 2,6 miljoen.

Om die reden is destijds voor de jaren 2021 en 2022 een storting gedaan in de algemene reserve, vanuit de gedachte dat daarmee in de eerste jaren de nadelige effecten opgevangen kunnen worden. Inmiddels is het herverdelingsvoorstel aangepast. De huidige inschatting van het nadelige effect bedraagt € 600.000. Besluitvorming over het voorstel is doorgeschoven naar het nieuwe kabinet. Gezien de kleinere impact kan een de risicoreservering voor het jaar 2022 achterwege blijven. Die voorgenomen storting van € 500.000 valt daarom vrij.  Storting solvabiliteitsverbetering: Bij de vaststelling van de Kadernota is door de raad besloten jaarlijks te streven naar een storting van € 1 tot 1,5 miljoen in de algemene reserve ter verbetering van de solvabiliteit. Voor het jaar 2022 heeft het college ruimte gevonden voor een (eenmalige) bijdrage van € 1 miljoen. We bekijken van jaar tot jaar of een dergelijke bijdrage haalbaar is. Het huidige beeld geeft geen ruimte voor een structurele storting. De nieuwe raad en een nieuw college kan op basis van een takendiscussie besluiten over een structurele storting. Beoordeling structureel begrotingssaldo Voor de beoordeling van het structurele begrotingssaldo moeten de incidentele baten en lasten worden gecorrigeerd.

Daarnaast dienen conform richtlijn van de provincie de kapitaallasten in het lopende jaar extracomptabel te worden toegerekend aan het saldo. Deze kapitaallasten worden niet daadwerkelijk geboekt. In onderstaande tabel is het gecorrigeerde saldo weergegeven. Hieruit blijkt dat er sprake is van een structureel sluitende begroting. Structureel begrotingssaldo (x € 1.000)

2022

2023

2024

2025

Begrotingssaldo na reservemutaties

538

506

543

108

Saldo van incidentele baten en lasten

919

Correctie kapitaallasten

-224

-69

-201

-66

Structureel begrotingssaldo

1.233

437

343

42

9

Vaststellingsbesluit De gemeenteraad van Dongen; Gelet op het Besluit Begroting en Verantwoording; Gelezen de concept programmabegroting 2022-2025; Besluit: 1. De Programmabegroting 2022-2025 vast te stellen. 2. Het bedrag voor onvoorziene uitgaven voor de Begroting 2022 vast te stellen op € 80.000. 3. De financiële begroting 2022 vast te stellen en daarmee: a. Het overzicht van baten en lasten per programma. b. De mutaties van de reserves voor het jaar 2022 conform pagina 110. 4. De voor 2022 in het Investeringsplan opgenomen investeringskredieten beschikbaar te stellen, met uitzondering van de kredieten voor onderwijshuisvesting. 5. De kredietvoorstellen voor onderwijshuisvesting, die via een afzonderlijk raadsvoorstel worden voorgelegd, in te wachten. 6. In te stemmen met de in de paragraaf "Lokale heffingen" voorgestelde tariefwijzigingen bij de gemeentelijke belastingen en heffingen. 7. De voorstellen tot wijziging van de verschillende belastingverordeningen met bijbehorende tarieventabellen, in overeenstemming met de in deze begroting opgenomen tarieven, in te wachten.

Dongen, 11 november 2021 DE RAAD VOORNOEMD, Voorzitter,

Griffier,

10

Inhoudsopgave Aan onze gemeenteraad Financieel Perspectief 2022-2025 Vaststellingsbesluit Inhoudsopgave

2 6 10 11

Beleidsbegroting Leeswijzer Begroting in één oogopslag Kerngegevens 1. Dongen leeft 2. Dongen zorgt 3. Veilig Dongen 4. Dongen onderneemt 5. Dongen dient Algemene dekkingsmiddelen en overhead Paragraaf A Lokale heffingen Paragraaf B Weerstandsvermogen en risicobeheersing Paragraaf C Onderhoud kapitaalgoederen Paragraaf D Financiering Paragraaf E Bedrijfsvoering Paragraaf F Verbonden partijen Paragraaf G Grondbeleid

12 13 14 15 16 28 40 47 54 65 69 74 80 83 87 92 101

Financiële begroting Overzicht van baten en lasten Uiteenzetting van de financiële positie Investeringsplan

104 105 109 112

Bijlagen Bijlage 1: Overzicht van geraamde baten en lasten per taakveld Bijlage 2: Bijlage bij risicoprofiel

114 114 116

11

Beleidsbegroting

12

Leeswijzer Opbouw van de begroting Deze begroting bestaat uit twee delen en een aantal bijlagen. In deel 1 "Beleidsbegroting" kunt u de programma's lezen en de verplicht voorgeschreven paragrafen. In deel 2 "Financiële begroting" geven we het overzicht weer van baten en lasten, de uiteenzetting van de financiële positie en het investeringsplan. Het programmaplan is opgebouwd aan de hand van de vijf pijlers van de toekomstvisie en de overzichten van algemene dekkingsmiddelen en onvoorzien. Deze programmabegroting heeft dezelfde opzet als vorig jaar. De indeling is op basis van de vijf pijlers uit onze toekomstvisie: Dongen Leeft, Dongen Zorgt, Veilig Dongen, Dongen Onderneemt en Dongen Dient. Dat zorgt voor herkenbaarheid, uniformiteit en duidelijkheid. Een programma is onderverdeeld in een aantal thema's. De indeling binnen de thema’s is dit jaar vernieuwd. Zoals u gewend bent, vindt u in elk thema antwoord op de vragen:  Wat willen we bereiken? Hierbij is in deze begroting onderscheid gemaakt tussen enerzijds de strategische doelstellingen (het bovenliggende doel binnen een bepaald thema) en anderzijds de beleidsdoelstellingen (de concrete doelstellingen van het beleid binnen een thema).  Wat gaan we daarvoor doen? Deze is zoals gebruikelijk onderverdeeld in reguliere activiteiten en accenten in 2022.

 Wat mag het kosten? De kosten zijn sinds vorig jaar onderverdeeld naar taakveld, waarbij de kolom 2021 is gebaseerd op de primitieve begroting. Deze taakvelden zijn landelijk gedefinieerd en voorgeschreven. Hieraan toegevoegd is het antwoord op de vraag welke risico’s het realiseren van onze beleidsdoelstellingen in de weg kunnen staan: de beleidsrisico’s. Daarnaast vindt u sinds dit jaar de beleidsindicatoren terug in de thema’s. In voorgaande jaren waren de beleidsindicatoren gegroepeerd weergegeven in een bijlage. Deze bijlage is komen te vervallen. Daarnaast zijn de verplicht voorgeschreven paragrafen opgenomen. Een paragraaf geeft een dwarsdoorsnede van de begroting vanuit een bepaald perspectief over alle programma's heen. De begroting bevat de volgende paragrafen: A. Lokale heffingen B. Weerstandsvermogen en risicobeheersing C. Onderhoud Kapitaalgoederen D. Financiering E. Bedrijfsvoering F. Verbonden Partijen G. Grondbeleid

13

14

Kerngegevens

15

16

DONGEN LEEFT

Scan de QR-code voor meer informatie.

17

Dongen Leeft Dongen Leeft gaat over het brede terrein dat bepaalt hoe het is om in Dongen te leven. Leven gaat dan om het vinden van een duurzame eigen plek om te wonen. Maar leven is meer dan wonen. We bouwen aan een gezonde leefomgeving door te investeren in leefbare en sociale wijken en kernen. Duurzaamheid en klimaat heeft een belangrijke plaats ingenomen om prettig te kunnen leven, ook in de toekomst. Dongen is dan ook volop aan het verduurzamen. Zonnepanelen worden geplaatst, nieuwe woningen worden aardgasloos gebouwd en de bestaande gebouwde omgeving wordt verduurzaamd. Met het oog op de klimaatveranderingen zoals droogte, hittestress en hevige regenval zal Dongen investeren om onze omgeving leefbaar te houden. Dongen kent een rijk verenigingsleven. Inwoners zijn lid van sportverenigingen, bezoeken evenementen en gaan naar de bibliotheek. In de basis zijn alle ingrediënten aanwezig om Dongen ook in de toekomst de gemeente te laten zijn waar het prettig duurzaam wonen, werken, leven en verblijven is, maar waar ook onze geschiedenis en herkomst beleefbaar blijft. Dongen Leeft is vooral een programma waarbinnen kaders worden geschapen en wordt ingespeeld op nieuwe ontwikkelingen. Bij de ontwikkelingen in het maatschappelijk domein wordt (waar mogelijk) gezocht naar andere invullingen en een andere manier van werken.

De instandhouding van onze duurzame en leefbare omgeving zien wij als dienstverlening aan onze inwoners. Dit is daarom opgenomen in het programma Dongen Dient.

110 Omgeving Strategische doelstellingen  De openbare ruimte is (verkeers)veilig en (multi)functioneel ingericht. Goede toegankelijkheid, verkeer, bewegen, beleving, ontmoeting en veiligheid komen hier samen.  Er is een bij de omvang, aard en samenstelling van de bevolking passende woningvoorraad.  Het is fijn wonen, werken en verblijven in Dongen. Wat willen we bereiken? Beleidsdoelstellingen  Vermindering van het aantal verkeersslachtoffers.  Bij de inrichting van de openbare ruimte passen we indien mogelijk circulaire economie toe en hebben we aandacht voor groen en biodiversiteit, de inclusieve samenleving, water, duurzaamheid, recreatie en bewegen, gezondheid, tegengaan van hittestress, verkeer, kunst, veiligheid, bewustwording, beheer en ondergrondse infrastructuur.  Onze woningvoorraad brengen we in lijn met de demografische opbouw van onze bevolking op basis van de provinciale woningbouwcijfers. Om de verwachte groei te bedienen, moeten we jaarlijks (tot 2026) circa 110 nieuwe woningen toevoegen aan de voorraad.  We proberen een gevarieerd aanbod te realiseren voor verschillende doelgroepen. Daarbij wordt de volgende verdeling aangehouden: 35% van de nieuwe woningen wordt gerealiseerd in de goedkope sector, 35% in de middeldure sector en 30% in de dure sector.  De inwoners van onze kernen waarderen de leefbaarheid tenminste als ‘ruim voldoende’.

We gaan voor een inclusieve samenleving waarin zorg, sport, cultuur en onderwijs voor iedereen toegankelijk zijn. Een gezonde leefomgeving is vanzelfsprekend groen, met voldoende mogelijkheden om deze te gebruiken voor ontmoeting en ontspanning.

18

Beleidsrisico’s Welke risico’s kunnen onze doelstellingen in de weg staan?  Om locaties voor woningbouw geschikt te maken, worden ruimtelijke procedures doorlopen. Bij de ruimtelijke procedures kan gedacht worden aan de volgende procesrisico's: o Vertraging door onverwachte tegenvallers; o Bezwaar en/of beroep procedures; o In het ergste geval geen vaststelling van het bestemmingplan door de raad of vernietiging van het plan na een gerechtelijke procedure.  Bij de implementatie van de Omgevingswet (vooralsnog 1 juli 2022) kunnen risico's zijn: o Processen intern en met externe partners niet ingericht en afgestemd; o ICT landelijk niet op orde (gefaseerde invoering); o Vertraging in processen (eigen maken van de nieuwe wet). Wat gaan we daarvoor doen? Belangrijkste reguliere taken  We zorgen voor een inrichting van de openbare ruimte waar wonen, werken, verblijven en verplaatsen in balans naast elkaar kunnen bestaan. Dit doen we door zowel fysieke maatregelen als maatregelen gericht op educatie en gedragsbeïnvloeding / gezondheid.  We faciliteren gebiedsontwikkeling en voeren planologische procedures uit (van individueel verzoek tot grote uitbreidingslocaties).  We zorgen dat we voldoende bouwgrond beschikbaar hebben voor wonen, werken en verblijven. We oriënteren ons daarbij op een actiever grondbeleid.

Accenten in beeld in 2022  Op 1 juli 2022 staan we klaar voor de start van de implementatie van de Omgevingswet. De minimale stappen om te werken met de Omgevingswet zijn afgerond. De Omgevingswet heeft als doel een gezonde fysieke leefomgeving en een goede omgevingskwaliteit in stand houden en bereiken. En doelmatig beheer en gebruik van die fysieke leefomgeving voor maatschappelijke functies te realiseren.  In de tweede helft van 2022 staat de vaststelling van de Omgevingsvisie gepland. Ook zullen in 2022 de eerste stappen gezet worden voor het opstellen van een (uiteindelijk gebiedsdekkend) Omgevingsplan. Het vaststellen van het plan van aanpak voor het opstellen van het gebiedsdekkend Omgevingsplan is hiervoor de eerste stap.  Ruimte voor nieuwe woonconcepten in de uitbreidingsgebieden in de gemeente Dongen die aansluiten op de behoeften van onze inwoners en aanvullend zijn op de huidige woningvoorraad. Met behulp van het woningbouwprogramma houden we grip op de nieuwbouwontwikkelingen in onze gemeente. Dit doen we bijvoorbeeld via het in ontwikkeling zijnde plan De Beljaart en via de nieuwe plannen voor de locaties Noorderlaan en Waspikse weg. In 2022 wordt de planologische procedure voor de locatie Noorderlaan afgerond.

 Behalve voor de uitbreidingsgebieden, blijft er ook volop aandacht voor de ontwikkeling van vele inbreidingsgebieden die eveneens een invulling geven aan het woningbouwprogramma. Deze inbreidingsgebieden zijn voornamelijk in eigendom van derden.  In samenwerking met stakeholders en inwoners benutten we de kansen in het schitterende gebied in en rondom het park Glorieux (Broeders van Dongen) met als uiteindelijke doel een gebiedsvisie voor de langere termijn en organische ontwikkelingen (kleinschalige initiatieven van partijen) op de korte termijn. We houden nadrukkelijk rekening met de motie ‘Gebiedsontwikkeling De Donge’ en zoeken verbinding met andere ontwikkelingen, zoals het beek- en kreekherstel van rivier De Donge door het Waterschap. De haalbaarheid van de gewenste budgetneutrale aanpak voor een gebiedsontwikkeling is vooralsnog twijfelachtig. Allereerst moet het komen tot een gezamenlijke gebiedsvisie waarvoor in ieder geval een (werk)budget noodzakelijk is.  Voor de herinrichting van de Hoofdstraat in ’s Gravenmoer is in 2021 een definitief ontwerp gemaakt. Het ontwerp wordt door de belangengroeperingen ondernemers, dorpsraad, verkeersgroep en agrariërs gedragen. Vanwege het langdurige traject en toegenomen kosten is het beschikbare krediet niet meer toereikend voor de uitvoering van het definitief ontwerp.

19







Als bij de behandeling van berap 2021-2 aanvullend krediet wordt toegekend, zal de uitvoering in het eerste kwartaal van 2022 starten. Na het gereedkomen van de nieuwbouw van het Cambreur College is het de bedoeling ook de openbare ruimte aan te passen. De toegang en de fietsenstalling zijn op een andere locatie gekomen, waardoor ook de fietsstromen gewijzigd zijn. Daarnaast treden er regelmatig verkeersconflicten op tussen de bewoners van de Thorbeckelaan en de leerlingen op de fiets. De geplande aanleg van een Kiss & Ride-strook langs de Min. Aalberselaan voor leerlingen die met de auto of bus worden afgezet of opgehaald, verbetert de verkeersveiligheid. In 2026 wordt de riolering in de Mgr. Schaepmanlaan ter hoogte van het Cambreur College aangepakt. In combinatie met deze werkzaamheden kan de weg optimaler worden ingericht. Er is aandacht voor de Lokale Inclusie Agenda van de gemeente Dongen om te komen tot een inclusieve samenleving. Niet alle voorzieningen in de gemeente hoeven direct toegankelijk te zijn: het gaat om een geleidelijke verbetering. Bij nieuw beleid moet wel altijd direct rekening worden gehouden met de positie van mensen met een beperking. Er wordt uitgegaan van toegang en bruikbaarheid voor iedereen. In 2021 heeft als pilot een schouw op toegankelijkheid plaatsgevonden (inclusie) van een afgebakend deel van een wijk.

De uitkomsten van deze schouw op het gebied van benodigde inzet van uren, hoeveelheid aandachtpunten en kosten ten behoeve van de gewenste aanpassingen worden gebruikt om in 2022 een plan van aanpak voor de gehele gemeente te maken. Het voornemen is om in 2022 in de eerste wijk(en) een schouw uit te voeren en daarna aan te pakken.

Beleidsindicatoren Nieuwe woningen

Aantal nieuw gebouwde woningen per 1.000 bestaande woningen 2017 2018 2019 2020 19,4 14,2 10,7 15,4 Leefbaarheidssituatie per kern 2014 2016 2018 2020 Dongen Ruim Goed Goed Goed voldoende ‘s Gravenmoer Ruim Goed Goed Goed voldoende Klein-DongenGoed Goed Goed Goed Vaart Percentage koop- en huurwoningen 2017 2018 2019 2020

Leefbaarheid

Verhouding

Huur Koop Koopsom (in € 1.000)

30,6% 29,9% 29,3 69,3% 70,1% 70,7 Gemiddelde verkoopprijs van een te koop aangeboden woning 2017 2018 2019 2020 248 284 289 303

120 Leven Strategische doelstellingen  De Dongense samenleving is gezond, vitaal en veerkrachtig.  Inwoners hebben een goede positieve fysieke en mentale gezondheid.  Dongen is een omgeving waar het prettig wonen, werken, leven, verblijven en recreëren is.

20

Wat willen we bereiken? Beleidsdoelstellingen Sport  Stimuleren van sport en bewegen en zorgdragen voor adequate voorzieningen (zoals accommodaties). Verenigingsleven / sociaal-cultureel  Bevorderen van maatschappelijke participatie, versterken van sociale cohesie, koesteren van gemeenschapszin/leefbaarheid, de vele evenementen en activiteiten en het bloeiende verenigingsleven. Cultuur  Kinderen en jongeren ontwikkelen zich meer op het gebied van kunst en cultuur (zie ook Dongen Zorgt, thema onderwijs), daarnaast bevorderen we gelijke kansen en een centrale vindplaats voor kunst- en cultuuraanbieders in Dongen. Cultureel erfgoed  In stand houden van onze gemeentelijke monumenten en identiteitsbepalende objecten en daarmee bijdragen aan een aantrekkelijke woon- en leefomgeving, voor zowel bewoners als bezoekers. Recreatie en toerisme  Uitbreiden van mogelijkheden voor dag- en verblijfsrecreatie in onze gemeente en daarmee onze positie in de regio op het gebied van recreatie en toerisme versterken. Beleidsrisico’s Welke risico’s kunnen onze doelstellingen in de weg staan?  De coronacrisis heeft grote impact op verschillende beleidsterreinen binnen dit thema. Het is lastig te voorspellen of in 2022 alles op het oude niveau is. Wel zullen de sociale- en gezondheidseffecten van een periode met beperkingen en lockdowns steeds zichtbaarder worden.

 Bouwkostenontwikkelingen in de markt kunnen leiden tot een hogere investeringsvraag met betrekking tot de realisatie van in 2022 geplande investeringen in sportaccommodaties.  Implementatie uitgangspuntennotitie Cammeleur 3.0 kan meer tijd vragen en kan leiden tot frictie-/transitiekosten. Belangrijkste reguliere taken We onderhouden contacten met inwoners, maatschappelijke organisaties, ondernemers en verenigingsleven. Sport  We geven uitvoering aan de sport- en beweegvisie, waarbij we inzetten op sport- en beweegstimulering, sport en bewegen als middel, gemeentelijk sport- en beweegkapitaal en sporten beweegeconomie. Daarnaast geven we uitvoering aan het Lokaal Sportakkoord en JOGG (Jongeren op Gezond Gewicht). Verenigingsleven / sociaal-cultureel  We zorgen voor adequate voorzieningen voor onze inwoners, waar zij, passend bij hun mogelijkheden, gelegenheid hebben om elkaar te ontmoeten, om te ontspannen, om zich te ontwikkelen en voor het trainen van lichaam en geest. Door de aanwezigheid en de mogelijkheden van deze voorzieningen, maken we activiteiten mogelijk en dragen we bij aan een gezonde en vitale samenleving.  We geven uitvoering aan het subsidiebeleid. Subsidie is een instrument om gemeentelijke doelstellingen te bereiken. Cultuur  We geven uitvoering aan de visie op kunst- en cultuureducatie en zorgen voor subsidiëring van maatschappelijke organisaties.

 We zorgen voor invulling en subsidiëring van bibliotheekwerk.

21

Cultureel erfgoed  We zetten ons in voor het behoud van de kwaliteit van ons cultureel erfgoed op de langere termijn en zetten, waar mogelijk, cultuurhistorie in als inspiratiebron in ruimtelijke ontwikkelingsprojecten. Hierbij betrekken we onze partners, zoals heemkundekringen en museum en houden we (tweejaarlijkse) inspecties. Recreatie en toerisme  We geven uitvoering aan beleid op het gebied van recreatie en toerisme door samen te werken met regiogemeenten, het volgen van trends en ontwikkelingen, het onderhouden van contacten met toeristische ondernemers en door gebiedspromotie. Verbonden partijen  Beheersmaatschappij Zwemsport- en recreatieobjecten BV: Stimuleren van breedtesport en beweging voor Dongenaren. Accenten in beeld in 2022 Sport  In 2022 voeren we de activiteiten uit het Lokaal Sportakkoord uit en zetten we in op het borgen van ambities en resultaten uit dit Lokaal Sportakkoord, zodat er structureel een sterker beweegaanbod is. Daarnaast richten we ons op het betrekken van private partners (die mogelijk na 2022 een rol kunnen spelen bij het faciliteren van activiteiten) en het bereiken van nieuwe doelgroepen in Dongen die nog geen/weinig gebruik maken van het huidige beweegaanbod in Dongen.

 In 2022 liggen het accent van de JOGG-werkgroep op het stimuleren van gezond overblijfbeleid op scholen en het organiseren van extra beweegaanbod als verlengde schooldagactiviteit om zo het bereik onder jongeren te vergroten. Zie thema 210.  In 2022 starten we met de voorbereidingen om te komen tot een nieuwe binnensportaccommodatie in ’s Gravenmoer gekoppeld aan de ontwikkeling van IKC ’s Gravenmoer bij ’t Wiel.  In 2022 staat de renovatie van (de toplaag van) de atletiekbaan van Atledo gepland.  In 2022 wordt gestart met uitbreiding van de capaciteit op Sportpark De Biezen. Op basis van de verzelfstandiging is de gemeente verantwoordelijk voor de velden van de voetbalaccommodaties (vastgelegd in huurovereenkomst). Uit externe onderzoeken van de KNVB en adviesbureau buitenruimte Newae is gebleken dat de bestaande capaciteit ontoereikend is. Hieruit blijkt dat het sportpark moet beschikken over 4 wedstrijdvelden en 2 trainingsvelden (momenteel 3 wedstrijden 2 trainingsvelden). Vooralsnog wordt uitgegaan van het scenario met een tweede kunstgrasveld en een trainingsveld dat wordt omgebouwd tot wedstrijdveld (natuurgras).  We stimuleren bewegen in de openbare ruimte. Hier ligt een link met het Lokaal Sportakkoord en de visie op de openbare ruimte. In 2022 wordt gewerkt aan samenwerkingsvormen tussen onderwijs, sport en verenigingen en andere maatschappelijke organisaties.

 In lijn met de sportvisie, waarin we streven naar gelijke rechten, plichten en verantwoordelijkheden voor buitensportverenigingen, vervolgen we in 2022 een onderzoek naar de mogelijkheden en consequenties voor privatisering van de voetbalaccommodaties. Verder onderzoeken we mogelijke efficiencyvoordelen op het onderhoud van de sportvelden. Verenigingsleven / sociaal-cultureel / cultuur  Er dient vanaf 2023 een structurele ombuiging van € 50.000,- ingevoerd te worden op het subsidieprogramma en dat vraagt om een herijking van het subsidiebeleid. Voor de zomer van 2022 wordt een uitgangspuntennotitie omtrent het nieuwe subsidiebeleid ter besluitvorming aan de nieuwe raad voorgelegd. Dit betekent dat er met ingang van 2023 mogelijk nog geen herzien subsidieprogramma ligt. De taakstelling wordt in afwachting van de herziening incidenteel ingevuld. Verenigingen en stichtingen worden betrokken bij het tot stand komen van het nieuwe subsidiebeleid door het organiseren van bijeenkomsten en overlegtafels.  In 2022 worden de uitgangspunten uit de Uitgangspuntennotitie Cammeleur 3.0 verder geïmplementeerd met als doel te komen tot een toekomstbestendig en financieel gezond perspectief voor De Cammeleur en haar partners, inclusief de invulling van de taakstelling van € 50.000 in 2022, oplopend tot € 125.000 vanaf 2023.

 De Cammeleur-partners werken vanaf 2022 conform de nieuwe subsidie-/inkoopcontracten.

22

Cultureel erfgoed  Op 1 juli 2022 treedt de Omgevingswet in werking. Voor de inwerkingtreding ronden we fase 2 van de omgevingsvisie (met onder andere het thema Cultureel Erfgoed) af. Zie thema 110.  In 2022 wordt het abonnement van de Monumentenwacht Noord-Brabant gecontinueerd. Recreatie en toerisme  Met ingang van 1 januari 2022 wordt toeristenbelasting geheven, hiermee worden extra inkomsten gegenereerd.  In 2022 wordt de deelname aan het Regionaal Bureau Toerisme voortgezet, hiervoor wordt de eerder verwerkte budgetverlaging gecorrigeerd. De daaropvolgende jaren 2023-2025 staan vooralsnog op 0, in afwachting van een evaluatie van het gevoerde beleid en bepalen van de beleidsrichting voor de komende jaren door de nieuwe gemeenteraad, inclusief het bijbehorend budget. Beleidsindicatoren 120 Leven Percentage “lid van een vereniging”

Percentage volwassenen dat veel sociale samenhang in de buurt ervaart (sociale cohesie) Percentage inwoners dat “voldoet aan de Nederlandse norm gezond bewegen”.

Percentage niet sporters

De Cammeleur

Monumenten / IB-objecten

Als aandeel van de leeftijdsgroep 2017 2018 2019 2020 0-11 jaar 79% 12-18 jaar 77% 19-64 jaar 53% 65+ 65% Als aandeel van de leeftijdsgroep 2017 2018 2019 2020 19-64 jaar 16% 65+ 22% Als aandeel van de leeftijdsgroep 2017 2018 2019 2020 12-18 jaar 26% 19-64 jaar 49% 65+ 40% Percentage dat niet wekelijks sport 2012 2016 2020 19 jaar en 46% 45% 44% ouder Aantal bezoekers van De Cammeleur 2017 2018 2019 2020 97.455 240.562 90.6511 Aantal monumenten / identiteitsbepalende objecten (peildatum 1 januari) 2017 2018 2019 2020 115 / 0 115 / 0 115 / 63 117 / 63

130 Duurzaamheid Strategische doelstellingen Duurzame ontwikkeling houdt in dat de huidige wereldbevolking in haar behoeften voorziet zonder de komende generaties de mogelijkheid te ontnemen om in vergelijkbare mate in hun behoeften te voorzien. De gemeente Dongen is er zich van bewust dat doelen en daarop gerichte handelingen pas duurzaam zijn als deze ecologisch houdbaar zijn, economisch een langetermijnperspectief hebben en rechtvaardige en stabiele sociale verhoudingen opleveren. Dongen denkt en handelt klimaatgericht en is uiterlijk in 2050 klimaatbestendig. 1

Door de coronacrisis is De Cammeleur een groot deel van het jaar niet of beperkt geopend geweest. Dit heeft invloed gehad op de bezoekersaantallen. In januari en februari telde De Cammeleur 10.000 bezoekers meer dan het jaar daarvoor. Het genoemde bezoekersaantal is afgerond en niet helemaal volledig. De teller hangt bij de hoofdingang, maar een deel van de bezoekers is vanwege de coronamaatregelen binnengekomen via de achteringang (horeca).

23

Wat willen we bereiken? Beleidsdoelstellingen  In 2030 is in Dongen een CO2 reductie van 49% gerealiseerd en in 2050 is Dongen voor 95% CO2 neutraal.  Door de transitievisie warmte (TVW) en wijkuitvoeringsplannen ontstaat er bewustwording onder de inwoners en gaat de gebouwde omgeving in fases van het aardgas af.  Minder huishoudelijk afval door hergebruik van producten en inzamelen van grondstoffen om verspilling en onnodige CO2 uitstoot tegen te gaan (zie ook Dongen Dient hoofdstuk 540 Afval). Beleidsrisico’s Welke risico’s kunnen onze doelstellingen in de weg staan?  Het gehele proces van de energietransitie is een kostbaar en een ingrijpend maatschappelijk proces. Het welslagen daarvan is in hoge mate afhankelijk van de nog te ontvangen bijdragen van het Rijk en het verwerven van maatschappelijk draagvlak. Wat gaan we daarvoor doen? Sommige onderstaande taken en projecten vinden al plaats en kennen een langere doorlooptijd dan één jaar. Zij zullen dan ook een vervolg krijgen in de komende jaren. Belangrijkste reguliere taken  We zetten in op diverse lokale en regionale activiteiten gericht op de energietransitie en CO2 reductie (Regionale Energie en Klimaatstrategie (REKS) en Transitievisie warmte (TVW).

 We werken aan bewustwording, eigenaarschap en daarmee uiteindelijk gedragsverandering van inwoners en bedrijven inzake hun aandeel in een klimaatbestendige, duurzame woonomgeving en om verspilling van grondstoffen tegen te gaan.  We treffen maatregelen in de openbare ruimte (klimaatadaptatie) zodat we kunnen omgaan met de gevolgen van klimaatverandering zoals hittestress, wateroverlast en droogte. Accenten in beeld in 2022  Regionale Energie en Klimaat Strategie: Op 4 maart 2021 is het definitieve bod (REKS 1.0) gereed gekomen. Vanaf nu wordt er gewerkt aan het voorbereiden van een zogenoemd REKS bod 2.0.(REKS is immers een dynamisch document). Hiervoor is een plan van aanpak opgesteld. De aanpak van de gemeente Dongen sluit hier op aan. Er wordt onder andere gewerkt aan een integrale gebiedsgerichte benadering van duurzame opwek, besparing, laadinfrastructuur en warmte en klimaatadaptatie. Nu het definitieve bod ter besluitvorming is geaccordeerd, volgt hieruit een algemene inspanningsverplichting, waarvoor een bedrag per inwoner van de deelnemende gemeenten wordt gevraagd.  Publiek Ontwikkelbedrijf: Het opzetten van een publiek ontwikkelbedrijf (de uitvoeringsorganisatie) zal in het najaar starten met de deelprojecten uit de REKS. Vanaf september wordt regionaal het instappen in het Publiek Ontwikkelbedrijf verkend.

Besluitvorming daarover vindt plaats in de nieuwe zittingsperiode (voor 1 november 2022). Daarnaast zal een regionaal klimaatfonds worden ingesteld om financieel niet-rendabele projecten te co-financieren. Uiteindelijk zal dit fonds gevoed worden vanuit opbrengsten vanuit het ontwikkelbedrijf.  Transitievisie Warmte (TVW): Eind 2021 zal aan de gemeenteraad een Transitievisie Warmte voor de gebouwde omgeving ter vaststelling worden aangeboden. Daarin wordt vastgelegd welke wijk, buurt of straat het meest kansrijk wordt geacht om van het aardgas te worden gehaald. In aansluiting daarop dienen er in 2022 voor de onderscheiden wijken wijkuitvoeringsplannen te worden opgesteld. Nu kan nog niet worden bepaald welke kosten hiermee gepaard gaan. Wel is duidelijk dat er veel onderzoeken nodig zijn om bevestigd te krijgen dat een bepaalde wijk inderdaad kansrijk is om van het gas te worden afgehaald.  Energie Dongen Samen Duurzaam en Energieloket: In de lokale en regionale communicatie en participatie rondom de uitvoering van de energietransitie geven de lokale energiecoöperaties (LEC’s) mede namens de gemeenten invulling aan het informatie- en participatieproces. In het veelomvattende proces van de energietransitie is het belangrijk draagvlak te vestigen ontstaat voor de te nemen maatregelen.

Het in stand houden van én ontwikkelen van een digitaal en fysiek energie en klimaatloket is daarbij een absolute voorwaarde.

24

 









De Coöperatie Energie Dongen Samen Duurzaam is een organisatie die zich steeds meer een positie verwerft in de Dongense samenleving en daarmee een belangrijke speler is in het verduurzamingsproces. Laadinfrastructuur: Vanuit afspraken rondom de uitvoering van de REKS dient de gemeente de laadinfrastructuur ten behoeve van elektrische voertuigen te laten voldoen aan de doelstellingen in het Klimaatakkoord. Hiervoor zal in 2022 beleid worden opgesteld. Stimuleren en ondersteunen van duurzaamheids- en klimaatmaatregelen: Door campagnes en acties voor inwoners van Dongen te organiseren en te co-financieren wordt het bewustzijn vergroot om zelf hiermee aan de slag te zijn. Een voorstel hiervoor wordt nader uitgewerkt en te zijner tijd aan de raad voorgelegd. Wet Collectieve Warmtevoorziening: De Wet Collectieve Warmtevoorziening zou per 1 januari 2022 in werking treden. Duidelijk is dat voor alle betrokken partijen er veel gaat veranderen: verbruikers, warmtebedrijven, de Autoriteit Consument & Markt, en lokale overheden gaan met ingrijpende wijzigingen geconfronteerd worden. Inmiddels is bekend dat de datum van inwerkingtreding niet wordt gehaald. Een nieuwe invoeringsdatum is nog niet bekend. We blijven de ontwikkelingen volgen en zullen op gepaste momenten uw raad informeren. Financial close zonnepark Tichelrijt: Bij raadsinformatiebrief (d.d.

12 juni 2021) hebben wij u geïnformeerd over de Financial Close van het zonnepark Tichelrijt. Over de inzet van de Financial Close van het project zonnepark Tichelrijt stellen wij uw raad via de tweede bestuursrapportage van 2021 voor deze te reserveren ter dekking van duurzaamheidsprojecten en de uitvoering van de transitievisie warmte zoals bijvoorbeeld de wijkuitvoeringsplannen. Klimaatbestendig Dongen: Met de kans dat weersextremen toenemen, nemen ook de risico’s toe voor onze leefomgeving en gezondheid en bij schade ook voor onze economie. Met een klimaatbestendig Dongen willen wij onze woonomgeving weerbaar maken tegen het extremer wordend klimaat. Wij hebben een klimaatstresstest verricht voor heel Dongen en zijn de dialoog aangegaan met inwoners en bedrijven. Om klimaatbestendig te worden, is het van belang dat wij gelegenheden aangrijpen om maatregelen te treffen en om bewustwording te creëren bij onze inwoners. Vanaf 2022 is er een nieuwe Water -en Rioleringsplan. Dit plan zal zich nog meer richten op de maatschappelijke effecten van water en het klimaat. Het gebied ten oosten van Dongen, Dongen-Vaart ervaart hydraulische problemen (te veel of te weinig water) als gevolg van een kwetsbare waterhuishouding van het achterliggend gebied, zal in het kader van de REKS voor dit gebied, ook met oog op de regionale energieopgave, een plan van aanpak worden opgesteld.