Document · PDF

1. 2023-134378 - Programmabegroting 2024-2027

Besluitvormende raadsvergadering 9 november 2023, gemeente DongenBij agendapunt: Programmabegroting 2024-202736.407 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 5

Aan onze gemeenteraad Samen succesvol Hierbij bieden wij u aan: de Programmabegroting 2024-2027 van de gemeente Dongen. Het is de tweede begroting van deze bestuursperiode. We houden vast aan een financieel stabiele koers. We blijven zorgzaam voor elkaar en onze omgeving. We gaan door met het versterken en vernieuwen van gemeentelijk beleid en onze manier van (samen)werken. Begroting naar recordhoogte Maatschappelijke ontwikkelingen volgen elkaar snel op. Daarbij doet de rijksoverheid vaak een beroep op lokale overheden. Dat vraagt om extra inzet en flexibiliteit. Als gemeente Dongen krijgen we steeds meer taken en verantwoordelijkheden toebedeeld. Daar horen ook financiële middelen bij. In 2024 stijgt de totale begroting van onze gemeentelijke begroting naar € 71,7 miljoen. Dat is € 5 miljoen meer dan dit jaar en daarmee bereiken we een recordhoogte. 300+ diensten en producten Onze dienstverlening ontwikkelt zich mee met de samenleving en neemt steeds verder toe in veelzijdigheid. In 2024 leveren we meer dan 300 diensten en producten aan onze lokale samenleving.

Van school tot riool, van paspoort tot jeugdzorg, van woningbouw tot energieloket, van gezonde leefstijl tot armoedebestrijding, van veilig verkeer tot afvalinzameling, van bedrijventerrein tot sportveld, van milieustraat tot sociale zorg, van duurzaam wonen en duurzaam ondernemen tot samen aan de slag met de nieuwe omgevingswet – ook komend jaar is de interactie groot tussen inwoners, ondernemers, verenigingen, organisaties, partners en gemeente. Woonlasten In deze voor velen van onze inwoners lastige tijden waarin de koopkracht al geruime tijd onder grote druk staat, hebben we ingezet op beheersing van de woonlasten. Voor 2024 zijn we erin geslaagd de bruto woonlastenstijging voor woningeigenaren bij een gemiddelde WOZ-waarde te verlagen met € 39. De rioolheffing blijft gelijk aan 2023 en 2022. De afgelopen jaren is de voorziening afval flink aangevuld. Hierdoor kan in 2024 een eenmalige korting van 5% worden toegepast voor de afvalstoffenheffing. Versterken Met deze begroting gaan we door met het versterken van de kwaliteit van wonen, werken en verblijven in onze drie kernen – Dongen, ‘s Gravenmoer en Klein-Dongen-Vaart. Zo investeren we in onze openbare ruimte, in de veiligheid van onze inwoners, in educatie, dienstverlening, vitale leefomgeving, bewustwording, communicatie, ondersteuning en samenwerking.

Onderwijs De jeugd is onze toekomst en goed lokaal onderwijs zit in het DNA van onze lokale samenleving. De grootste investeringen (€ 34 miljoen) doen we de komende jaren dan ook in het realiseren van Integrale Kindcentra (IKC’s). In 2024 wordt gebouwd op de locatie Anspach-school en de voorbereidingen voor de andere geplande IKC’s gaan dóór. Samen met het Cambreur College gaan we in 2024 onderzoek doen naar de mogelijkheden voor het vestigen van een dependance MBO Care in Dongen. Doel is om onderwijs en de zorg voor onze ouderen meer met elkaar te verbinden. Wonen De behoefte aan woningen blijft onverminderd hoog. We willen goede woningen bouwen, op de goede plek, voor al onze doelgroepen. Voor jongeren die willen starten op de woningmarkt, doorgroeiers, ouderen die graag kleiner willen wonen, spoedzoekers, voor begeleid woon-vragers, arbeidsmigranten, woonwagenbewoners en vluchtelingen. Daarom zoeken we naar mogelijkheden en ruimte om woningen toe te voegen in Dongen, ’s Gravenmoer en Klein-Dongen-Vaart. Voor nu hebben de realisatie van de Noorderbunder, de Vijf Turven en Locatie Wildzangweg prioriteit. Binnen de kernen kijken we naar geschikte inbreidingslocaties voor nieuwbouw, maar we belijken ook mogelijkheden voor herbestemming en transformatie van bestaande panden.

Naast inbreidingslocaties oriënteren we ons ook op mogelijke uit- en aanbreidingslocaties, aan de randen van bebouwd gebied. We willen graag met uw raad en onze inwoners het gesprek aangaan hoe we de gemeente vorm gaan geven om een goed onderdak te bieden aan al onze inwoners. Een huis voor iedereen in Dongen, betaalbaar en beschikbaar. Verkeer Om de veiligheid van onze inwoners en de doorstroom van verkeer te verbeteren, gaan we door met het verkeersplan centrum. In 2024 beginnen we met de reconstructie van de kruising Tramstraat/ Kardinaal van Rossumstraat. Er komt een herinrichting van de Noorderlaan, zodat deze straat een goede toegang vormt voor de nieuwbouwwijk Noorderbunder. Voor 2025 en 2026 maken we binnen het investeringsplan geld vrij voor de herinrichting en reconstructie van Metaalstraat (industrieterrein), kruising Tramstraat/Wilhelminastraat (centrum) en in ‘s Gravenmoer Hoofdstraat naar Molendijk, de Wielstraat en (in 2027) de Waspikse weg. Openbare ruimte De openbare ruimte is schoon, heel en veilig. We geven uitvoering aan de uitkomsten van het participatieproject van afgelopen jaar waarbij aan zowel wijkbewoners als kinderen van hoogste groepen van basisscholen is gevraagd wat voor speeltoestellen en speelvoorzieningen zij graag in hun wijk zouden hebben.

Conform een motie wordt er een hondenlosloopstrook gerealiseerd in Dongen-Vaart, zodat deze voorziening er is in alle drie de kernen. Openbaar groen In deze begroting is rekening gehouden met een formatie-uitbreiding om uitvoering te kunnen geven aan het nieuwe bomenbeleidsplan en groenbeleidsplan. Het groenbeheerplan wordt geactualiseerd. Het onderhoud aan het openbaar groen wordt periodiek getoetst op het gewenste kwaliteitsniveau. We bestrijden exoten in ons openbaar groen om uitbreiding, schade en letsel te voorkomen. Dorpsteam 2024 is het jaar dat in samenwerking met onze partners het dorpsteam van start gaat. Daarmee willen we voorzien in een laagdrempelige ondersteuning dicht bij onze inwoners. Armoedebestrijding Uit onderzoeken blijkt dat steeds meer mensen in Nederland financieel in de problemen komen in deze complexe en dure tijden. Komend jaar herijken we ons armoedebeleid. Daarmee vernieuwen en versterken we ons beleid om armoede te bestrijden en onze inwoners te helpen die het lastig hebben. Leergeld Stichting Leergeld heeft te maken met een groeiend aantal aanvragen van ouders en verzorgers die binnen- of buitenschoolse activiteiten van hun kinderen (4-18 jaar) niet kunnen betalen. Om zo goed mogelijk te kunnen helpen, verdubbelen we het budget. Verduurzamen We zetten extra in op het ondersteunen van inwoners bij het verduurzamen van hun woning.

Dit doen we met het online platform www.duurzaamheid.dongen.nl en met specifieke campagnes. Hierbij trekken we zoveel mogelijk op met onze inwoners en vrijwilligers. Zo zet in 's Gravenmoer een betrokken groep inwoners zich via het buurtteam in voor de Transitievisie warmte in het dorp. Samen met de gemeente wordt een collectieve inkoopactie opgezet. Klimaatbestendig Dongen We stimuleren de bewustwording van inwoners hoe om te gaan met regenwater. Met het afkoppelen van verharde oppervlakken en het bergen van het afgekoppelde regenwater leveren we een bijdrage aan het voorkomen van wateroverlast bij hevige neerslag. Meer groene tuinen zorgen ervoor dat woonkernen in de gemeente minder snel opwarmen. Green Deal Een eerste stap in de ambitie in het verduurzamen van bedrijventerrein Tichelrijt, is het komen tot een Green Deal. Waarna vanaf 2024 stapsgewijs uitvoering aan de Green Deal gegeven kan worden. Bij het

opzetten van de Green Deal is gemeente Dongen faciliterend en uitvoerend voor wat betreft openbare ruimte. Ouderen We brengen in beeld wat we nog meer kunnen doen om onze ouderen nog meer betrokken te houden bij onze samenleving. We werken een actieprogramma uit. Met onze partners in het maatschappelijk veld bestrijden we eenzaamheid onder ouderen. Onze communicatie naar ouderen is toegankelijk en met maatwerk. Met Maria-oord en andere betrokken partijen zetten we ons in om Community Care Dongen en daarmee de zorg voor ouderen verder te versterken. Vrijwilligers We geven uitvoering aan de motie om uitdrukking te geven aan de waardering van de gemeente voor de grote mate van inzet en betrokkenheid van onze vrijwilligers, zoals we ook jaarlijks doen voor onze mantelzorgers. Uw raad ontvangt hiertoe een voorstel. Taalontwikkeling Via het Taalhuis Dongen versterken we de taalontwikkeling van ouders en kinderen en bestrijden we laaggeletterdheid. Vanaf 2024 geven we hieraan een nieuwe, structurele financiering. Cammeleur In 2024 is de start van Cultuurhuis De Cammeleur, op basis van het uitvoeringsplan. De samenwerking tussen de partners wordt versterkt door ontwikkeling van gezamenlijke activiteiten. Het sociaal, cultureel en maatschappelijk programma wordt uitgebreid. Communicatie In 2024 zetten we in op nieuwe communicatiemiddelen, met name binnen het sociale domein.

Bij nieuwe communicatiemiddelen kiezen we voor meer beeld, animatie en teksten op taalniveau B1. We gaan de herschreven brieven en nieuwe middelen testen bij inwoners. In samenwerking met Theek 5 gaan we aan de slag met een lezerspanel. Zij gaan beoordelen of onze teksten duidelijk zijn. Dongens DNA Komend jaar gaan we extra samenwerken met onze inwoners, ondernemers en verenigingen voor het naar buiten toe positioneren van ons Dongens DNA. Voor diverse doelgroepen en met diverse communicatiemiddelen maken we zichtbaar hoe Dongen verbindt en welke meerwaarde dat heeft. Dat stemmen we af op de doelen van actuele thema's als Wonen, Duurzaamheid en Ondernemen. Arbeidsmarktcommunicatie Voor de arbeidsmarktcommunicatie is een nieuwe huisstijl ontwikkeld. Medewerkers van de gemeente Dongen spelen hierin de hoofdrol. In een aansprekend beeldconcept vertellen zij wat werken voor Dongen voor hen aantrekkelijk maakt. Ruimte voor groei is daarbij het uitgangspunt. In 2024 worden nieuwe communicatiemiddelen toegevoegd aan het pakket voor de werving en selectie, zoals een nieuwe Werken voor Dongen-website. Vernieuwen Met deze begroting gaan we ook door met het vernieuwen van ons beleid. De samenleving verandert, de omstandigheden veranderen. Dat vraagt om een scherpe blik, zelfreflectie en flexibiliteit.

Waar kan het beter en waar moet het beter en/of anders? Nieuwe burgemeester Medio 2024 heeft naar verwachting de benoeming plaats van de nieuwe burgemeester van de gemeente Dongen voor de komende 6 jaar. De procedure wordt zorgvuldig uitgevoerd met als begin het betrekken van onze inwoners via een participatietraject. Bestuurlijke vernieuwing Onder impuls van een raadscommissie, met in 2024 budget voor extern onafhankelijk onderzoek, wordt al enige tijd gewerkt aan bestuurlijke vernieuwing. Er komt komend jaar een nieuw digitaal systeem voor het goed op afstand kunnen volgen van raadsvergaderingen. We hopen hiermee de betrokkenheid en het

vertrouwen van onze inwoners in de lokale politiek te vergroten. Lerende organisatie Er komt een ophoging van het budget opleiding van de gemeentelijke organisatie. We willen een lerende organisatie zijn met meer aandacht voor permanente ontwikkeling. Wijkgericht werken Ons doel is om het gemeentelijk bestuur, de gemeentelijke organisatie en onze inwoners dichterbij elkaar te brengen. In 2024 geven we een impuls aan het ontwikkelen van wijkgericht werken. Omgevingswet Op 1 januari 2024 treedt na jarenlange voorbereiding de Omgevingswet in werking. Vervolgens zullen we met elkaar de nieuwe instrumenten die de wet biedt in lijn met de bedoelingen van de wet in praktijk gaan brengen en ervaring opdoen. Realiteit In de afgelopen jaren hebben we (inter)nationaal, regionaal en lokaal te maken gekregen met de gevolgen van een reeks van crisissen. Deze complexe situatie duurt gestaag voort zonder dat er echt uitzicht is op een keerpunt. De realiteit is dat de toekomst onzekerder is dan ooit en dat voor iedereen de prijzen stijgen. Nieuwe ontwikkelingen, nieuwe zorgen, nieuwe behoeften leiden overal in ons land tot nieuwe taken en extra werk, terwijl er structureel krapte is op de arbeidsmarkt. Stijging van kosten In 2024 zien we een kostenstijging bij het leerlingenvervoer, bij vervoer Wmo, bij Wmo algemene voorzieningen en de hulp bij het huishouden.

De nieuw af te sluiten samenwerkingsovereenkomst met de kredietbank (of een andere partner) in het kader van de schuldenaanpak gaat vanaf komend jaar meer geld kosten. De begeleidingskosten Diamantgroep nemen toe. Ook is er sprake van een stijging van de uitgaven op het budget gebundelde uitkering (BUIG) voor het bekostigen van de uitkeringen in het kader van de Participatiewet, IOAW, IOAZ, Bbz en voor de inzet van loonkostensubsidie. Onderuitputting Vacatures in onze gemeentelijke organisatie staan lange tijd open. Dat is het beeld van de afgelopen jaren en ook de te verwachten realiteit voor de komende periode. Langdurig openstaande vacatures hebben onderuitputting van het personeelsbudget tot gevolg. Uitbreiding capaciteit Voor 2024 breiden we de capaciteit van de gemeentelijke organisatie uit met in totaal 12 fte. Het betreft de volgende taken: • • • • • • • • • •

Omgevingsbeleid (reguliere en nieuwe wettelijke taken) Burgerzaken (paspoortpiek, wetswijziging dubbele achternaam) Uitbreiding flexibele schil van beleidsadviseurs (voor acute behoefte aan extra capaciteit) Jeugd (extra jeugdconsulent) Inburgering (extra medewerker) Verkeer (nieuwe ontwikkelingen volgen en implementeren) Zorg en Veiligheid (procesregisseur) Openbare orde en veiligheid (integraal toezichthouder) Groen (kwartiermaker) Wijkgericht werken (coördinator)

In de voorliggende begroting 2024 hebben we een structurele vacatureruimte op het personeelsbudget van 5% in de berekening van het budget meegenomen. Hierdoor kan de uitbreiding van de formatie vormgegeven worden met een nagenoeg gelijkblijvend personeelsbudget. Door te kiezen voor deze aanpak, gaan we scherper aan de wind zeilen met onze raming van het personeelsbudget. Als de gemiddelde vacatureruimte in 2024 lager uitpakt dan 5%, dan zullen we budget bij moeten vragen aan uw raad. Maar we willen voorkomen dat we nu extra personeelsbudget aanvragen om dat vervolgens aan het eind van het jaar over te houden. Met deze keuze gaan we ervoor om in 2024 zoveel mogelijk te

kunnen dóen voor onze lokale samenleving. Samenspel en balans Als college van burgemeester en wethouders kiezen we de komende periode nog nadrukkelijker voor proactief bestuur. Dus elkaar nog sneller opzoeken, nog meer betrekken, nog meer interactie. Hoe zetten we onszelf en de ander zoveel mogelijk in de eigen kracht? Het beste resultaat bereiken we door een goed samenspel van raad, college, gemeentelijke organisatie, inwoners, ondernemers, verenigingen, organisaties, partners. Samen moeten we op zoek gaan naar de balans tussen ambitie en realisme. Niet alle opgaven zijn in de komende jaren goed uit te voeren. Er kan een rem of zelfs een tijdelijke of definitieve halt ontstaan door een reeks van bepalende factoren: geld, wetgeving, rechterlijke uitspraken, ambtelijke capaciteit en de gevolgen van crisissen (oorlog, inflatie, energie, stikstof). Daarbij willen we naar onze samenleving toe zoveel mogelijk meedenken en politiek lef tonen. Tegelijkertijd moeten we juist ook duidelijk en transparant zijn: hier liggen voor de gemeente Dongen de grenzen van maakbaar beleid. Financieel meerjarenperspectief De gemeentelijke begroting wordt sterk beïnvloed door de zogenaamde Ravijnjaren. Vanaf 2026 daalt het Gemeentefonds op landelijk niveau met € 3 miljard zonder dat duidelijk is hoe gemeenten dit tekort op moeten vangen.

Gesprekken hierover lopen, maar een oplossing is door de val van het kabinet niet dichterbij gekomen. De begroting die er in 2024 en 2025 solide bij ligt, slaat hierdoor vanaf 2026 om in een tekort. Algemene reserve We stoppen volgens bestuurlijke afspraak € 500.000 in de gemeentelijke spaarpot om zo de algemene reserve van de gemeente Dongen te laten groeien en solvabiliteit te verbeteren. OZB Bij de vaststelling van het tarief voor woningen, kijken gemeenten niet alleen naar de OZB-opbrengst, maar ook naar het totaal aan woonlasten dat in rekening wordt gebracht. Daarbij behoren ook de afvalstoffenheffing en rioolheffing; in 2024 blijft deze heffing gelijk (riool) of er is zelfs sprake van een korting van 5% (afvalstoffen). Het OZB-tarief voor woningeigenaren ligt in Dongen hoger dan het gemiddelde in Nederland. Het OZBtarief voor eigenaren van niet-woningen (bedrijfspanden, clubhuizen, panden met een agrarische bestemming) ligt juist lager dan in Nederland. Er is voor gekozen om de tarieven in deze bestuursperiode beter in lijn te brengen met het landelijk gemiddelde. Dat is voor onze lokale samenleving het meest rechtvaardig. Met de OZB gaan we in deze begroting dan ook door met het toegroeien naar het landelijke gemiddelde. Dat werkt voor 2024 verschillend uit voor het tarief voor woningen en niet-woningen.

In 2023 is het verschil in woonlasten met het landelijk gemiddelde teruggebracht van € 54 naar € 34. Met de voorgestelde tarieven verwachten we in 2024 een volgende stap te zetten in ons streven richting het landelijk gemiddelde. Volgend jaar bezien we bij de begroting of aanvullende stappen nodig zijn. Septembercirculaire De septembercirculaire 2023 is niet verwerkt in deze begroting. Zoals gebruikelijk zullen wij u zo spoedig mogelijk informeren over de uitkomsten van deze circulaire. Verkiezingen Door de tussentijdse val van het kabinet Rutte-IV worden er op woensdag 22 november aanstaande verkiezingen gehouden voor de Tweede Kamer. Een nieuw kabinet betekent ook een nieuw regeerakkoord. Dit heeft gevolgen voor het lokaal bestuur in gemeenteland, maar vanzelfsprekend kunnen we de effecten hiervan nog niet meenemen in deze meerjarenbegroting. Tot slot Internationaal, nationaal: politiek en maatschappelijk zijn het onzekere tijden. Toch gaan we als lokale

bestuurders met vertrouwen het nieuwe jaar in. Dongen is een vitale gemeente. Onze lokale samenleving is betrokken en vindingrijk. Met deze begroting hebben we een goede leidraad om samen succesvol te zijn.

Burgemeester en wethouders van Dongen, De secretaris,

De burgemeester,

mr. H.L.M. van Noort

M.C. Bakermans

Financieel Perspectief 2024-2027 De afgelopen jaren zijn belangrijke stappen gezet in het robuuster maken van de gemeentelijke financiën. Dit zorgt ervoor dat we beter in staat zijn tegenvallers op te vangen. Tegelijkertijd zijn de onzekerheden groter dan ooit. De Algemene Uitkering, de belangrijkste inkomstenbron voor gemeenten, neemt vanaf 2026 aanzienlijk af. Hoewel niemand in gemeenteland ervan uitgaat dat deze daling in volle omvang werkelijkheid wordt, is er nog geen zicht op een oplossing. De voortijdige val van het kabinet heeft deze oplossing in ieder geval niet dichterbij gebracht. In dit licht heeft het college de begroting voor 2024 vormgegeven. Algehele financiële positie In onderstaande tabel is het begrotingssaldo (voor en na mutaties van de reserves) opgenomen. Zoals te zien is, presenteert het college voor 2024 een positief saldo voor reservemutaties van € 1.173.000. Doordat (per saldo) een bedrag van € 1.070.000 wordt toegevoegd aan de reserves, ontstaat een positief begrotingssaldo (na reservemutaties) van € 103.000. De hoge toevoegingen aan de reserves worden hoofdzakelijk verklaard door de voorgenomen stortingen in de algemene reserve vanuit de verbetering van de solvabiliteit en de storting van de arbitragemiddelen Jeugdzorg (dit was reeds opgenomen in de begroting 2023-2026). In latere jaren slaat het positieve begrotingssaldo om in fors negatieve saldi.

Dit houdt verband met de zogenaamde Ravijnjaren. In 2026 en 2027 is de Algemene Uitkering fors lager dan daarvoor. Voor het Gemeentefonds als geheel gaat het om een daling van ruim € 3 miljard. Op verzoek van de VNG presenteren we in de voorliggende Programmabegroting het begrotingssaldo waarbij uit wordt gegaan van de lagere Algemene Uitkering. Op die manier wordt (op landelijk niveau) zichtbaar voor welke tekorten Nederlandse gemeenten zich vanaf 2026 gesteld zien. Belangrijkste financiële cijfers

2024

2025

2026

2027

Begrotingssaldo voor reservemutaties

1.173

1.554

-1.173

-1.617

-/- Reservemutaties

1.070

1.083

672

507

103

471

-1.845

-2.124

Structurele exploitatieruimte

1,8%

2,3%

-1,5%

-2,1%

Solvabiliteit

19,2%

18,9%

17,8%

16,7%

Netto schuldquote

112%

119%

125%

126%

Begroting (x € 1.000)

Begrotingssaldo na reservemutaties Kengetallen

Tevens is in de tabel de ontwikkeling van de solvabiliteit en de netto schuldquote opgenomen. Ten aanzien van beide kengetallen heeft de raad twee belangrijke normen afgesproken. Allereerst is besloten de hoogte van de netto schuldquote uiterlijk in 2028 moet zijn afgebouwd tot onder de 130%. Ten tweede heeft de raad besloten werk te maken van het verbeteren van de solvabiliteit. In het coalitieakkoord uit mei 2022 is dit verder ingevuld door het streven naar een jaarlijkse storting in de algemene reserve van € 0,5 miljoen. De kengetallen in bovenstaande tabel worden in belangrijke mate beïnvloed door de eerder genoemde Ravijnjaren. De daling van de Algemene Uitkering vanaf 2026 zorgt allereerst voor een negatieve structurele exploitatieruimte (een negatief begrotingssaldo). Die negatieve begrotingssaldi worden ten laste van het eigen vermogen gebracht, wat leidt tot een daling van de solvabiliteit. Tevens verslechtert de netto schuldquote, omdat de negatieve begrotingssaldi gefinancierd moeten worden met geleend geld. De Ravijnjaren vertroebelen hiermee het zicht op de financiële positie. Zonder ravijnjaren stabiliseert de solvabiliteit de komende jaren rond de 19% en de netto schuldquote zou onder de 120% blijven. In paragraaf B is de ontwikkeling van de financiële positie in breder perspectief beschouwd.

Financieel meerjarenperspectief In de eerste bestuursrapportage van 2023 (Berap 2023-1) hebben we u geïnformeerd over het actuele meerjarenbeeld van de gemeentelijke begroting. Dit beeld is het startpunt geweest voor het opstellen van

het nieuwe financieel perspectief in deze begroting. Hierna is de verhoging van de algemene uitkering uit de Meicirculaire 2023 verwerkt. Uw raad is eerder via Raadsinformatiebrief 41 geïnformeerd over de uitkomsten hiervan. In onderstaande tabel worden de belangrijkste mutaties weergegeven die in de begroting zijn verwerkt per categorie. Grofweg worden hierbij mutaties met een omvang van meer dan € 50.000 weergegeven en toegelicht. In de programmahoofdstukken worden per thema de mutaties toegelicht. Financieel Perspectief (bedragen x € 1.000) Perspectief conform Berap 2023-1 Autonome mutaties Meicirculaire 2023 Autonome ontwikkeling personeelskosten inclusief cao Indexeringen subsidies en verbonden partijen

2024

2025

2026

2027

-35

-121

2.532

2.212

1.280

1.062

-1.164

-1.163

-513

-556

-577

-573

Herijking kapitaallasten

309

582

-102

-324

Hogere bijstandsuitgaven

-300

Indexatie opbrengst OZB

406

Extra legesopbrengsten paspoorten en rijbewijzen

104

115

ICT-dienstverlening

-75

Hogere cliëntaantallen Hulp-bij-Huishouden

-100

Overige autonome ontwikkelingen

-258

198

189

179

Totaal autonome mutaties

941

1.319

-385

-818

Ruimtevragers Budget Cultuurhuis Cammeleur

-170

Sluitende exploitatiebijdrage De Vennen en BSA

-313

-311

-253

-255

Dekking exploitatiebijdrage uit stelpost inflatieontwikkeling

313

311

253

255

Uitvoering motie reserve raadsinitiatieven

-75

Vervroegen voorbereidingsfase investeringsprojecten

-75

Baggeren Kerkebos

-180

Begeleidingskosten Diamantgroep

-45

-65

-80

-95

Formatie-uitbreiding personeel

-118

Stijging opleidingsbudget

-89

-129

Overige ruimtevragers

-251

-134

-80

-95

-823

-947

-593

-608

820

Totaal ruimtevragers Ruimtebieders Inzet behoedzaamheidsmarge accresontwikkeling Inzet restant stelpost inflatieontwikkeling

Herberekening tarieven riool en afvalstoffen

287

297

262

257

Herinvoering eigen bijdrage WMO Overige ruimtebieders

-7

158

Totaal ruimtebieders

1.437

1.605

Begrotingssaldo na reservemutaties

103

471

339

-2.184

-2.183

-1.845

-2.124

Vervallen stelpost Ravijnjaren 2026 en 2027 Structureel begrotingssaldo 2024-2027 zonder stelpost

103

471

Autonome ontwikkelingen In de meerjarenbegroting 2024-2027 zijn diverse autonome ontwikkelingen verwerkt. Dit betreft mutaties waarop we als gemeente niet of nauwelijks invloed kunnen uitoefenen. Het gaat hierbij om: • Meicirculaire 2023: Zoals toegelicht in Raadsinformatiebrief 41 leidt de Meicirculaire 2023 tot een toename van de hoogte van de Algemene Uitkering. Bij de verwerking in de begroting is hierbij rekening gehouden met toegekende bedragen die reeds in onze begroting verwerkt waren (zoals de extra middelen Jeugdzorg). • Sociale lasten personeel, inclusief cao: De personeelslasten zijn bepaald op basis van de actuele inzichten per 1 juli 2023. De stijging wordt veroorzaakt door hogere sociale premies. Daarnaast is een aanname gemaakt voor de te verwachten cao-ontwikkeling. De huidige cao Gemeenten loopt af op 1 januari 2024. De verwachte cao-ontwikkeling is gebaseerd op het indexcijfer loonvoet publieke sector uit de Meicirculaire. Deze bedraagt voor 2024 5,2%. • Indexering subsidies en verbonden partijen: Subsidiebudgetten en veel contracten (bijvoorbeeld binnen de zorg) stijgen met het landelijk inflatiepercentage. Deze wordt gebaseerd op de Meicirculaire 2023 en bedraagt voor 2024 5,9%. Hierdoor nemen onze uitgaven aanzienlijk toe.

De bijdragen aan de gemeenschappelijke regelingen volgen uit de besluitvorming over de begroting in het algemeen bestuur van de betreffende regeling. • Herijking kapitaallasten: De kapitaallasten zijn herijkt op basis van het bijgestelde investeringsplan 2024-2027. Hierbij is in 2024 gerekend met een rekenrente van 0,75%. • Indexering OZB: Zoals aangegeven in de Kadernota wordt bij de vaststelling van het OZB-tarief rekening gehouden met de inflatie. Dit betekent dat de opbrengst meerjarig stijgt met de inflatie (5,9%). Wel worden voor de verschillende OZB-categorieën verschillende percentages gehanteerd. Zie hiervoor ook de inleiding en paragraaf A Lokale Heffingen. • Hogere bijstandsuitgaven: De uitkeringsnorm is gestegen als gevolg van de stijging van het minimum loon, waardoor de kosten per uitkeringsgerechtigde stijgen. Daarnaast stijgt de omvang van het uitkeringsbestand nog steeds. • Extra legesopbrengsten paspoorten en rijbewijzen: Eerder is de geldigheidsduur van paspoorten en rijbewijzen verlengd van 5 naar 10 jaar. Dit leidt tot een piek aan aanvragen in de komende jaren. De legesopbrengsten vallen hierdoor hoger uit. Hier staat tegenover dat extra personeelscapaciteit nodig is. • ICT-dienstverlening: Er wordt steeds meer digitaal gewerkt, de kosten van licenties, software en hardware alsook de ICT-dienstverlening zijn het laatste jaar gestegen.

• Hogere cliëntaantallen Hulp-bij-Huishouden: Er is sprake van een aanhoudende vergrijzing, dit leidt tot een stijging van het aantal cliënten. Daarnaast zijn de tarieven geïndexeerd. Ruimtevragers Naast de autonome ontwikkelingen is sprake van beleidsintensiveringen oftewel ruimtevragers. Het kan hier gaan om nieuw beleid, maar doorgaans is sprake van een uitbreiding of het simpelweg duurder worden van bestaand beleid. Dit kan lokaal geïnitieerd zijn, maar even goed kan het gaan om landelijke wetgeving. De belangrijkste ruimtevragers worden hieronder toegelicht: • Budget Cultuurhuis Cammeleur: Versterking van de samenwerking binnen De Cammeleur, door ontwikkeling van gezamenlijke activiteiten. Het sociaal, cultureel en maatschappelijk programma wordt uitgebreid. Daarnaast wordt matching tussen vraag en aanbod op het gebied van kunst en cultuur en persoonlijke ontwikkeling ingeregeld. • Stijgende exploitatiebijdrage De Vennen en BSA: Bij de behandeling van het raadsvoorstel over de toekomstige exploitatie van Zwembad De Vennen en de Binnensportaccommodatie (BSA) in februari 2023 heeft de raad besloten de exploitatietekorten als gevolg van de gestegen energieprijzen te compenseren. Met de voorgestelde reeks wordt deze afspraak meerjarig in de ramingen verwerkt. Vaststelling van de bijdrage vindt jaarlijks plaats bij de begroting, in dit geval voor 2024.

Conform raadsbesluit worden de bijdragen gedekt uit de centrale reservering inflatieontwikkeling. • Uitvoering motie reserve raadsinitiatieven: Bij de behandeling van de Begroting 2023 heeft de raad een motie aangenomen die het college oproept jaarlijks een storting te doen van € 75.000 in de reserve raadsinitiatieven. In deze begroting heeft het college uitvoering gegeven aan die motie. In de motie is tevens bepaald dat het resterende saldo jaarlijks bij de jaarrekening vrijvalt ten gunste van de exploitatie. • Vervroegen voorbereidingsfase investeringsprojecten: Om meer gebruik te kunnen maken van de subsidiemogelijkheden binnen de openbare werken, is het noodzakelijk dat we de voorbereidingsfase verder naar voren halen. Op die manier kunnen we ruim van tevoren concreet uitgewerkte plannen indienen bij de subsidieverstrekker. Dit leidt tot een andere financiering van de voorbereidingskosten, namelijk via de begroting in plaats van via de investeringskredieten. De investeringsvoorstellen in het achterliggende Investeringsplan zijn hierop (neerwaarts) aangepast.

•

• •

•

Baggeren Kerkebos: Samen met het Waterschap worden maatregelen genomen om negatieve overstorten te voorkomen vanuit het Kerkebos op de riolering en de doorstroming in het Kerkebos te verbeteren. Begeleidingskosten Diamantgroep: Stijgende kosten voor begeleiding door de Diamantgroep en het verhogen van de taakstelling zorgt voor hogere begeleidingskosten. Formatie-uitbreiding personeel: Om de groei aan ambities en taken bij te kunnen benen, is uitbreiding van de personele formatie noodzakelijk. In totaal is verspreid over de organisatie 12 fte aan extra capaciteit nodig. De afgelopen jaren zagen we tegelijkertijd dat er structureel sprake was van onderuitputting op het personeelsbudget, onder meer doordat er meer mobiliteit is en vacatures langer open staan. We benutten die onderuitputting ter gedeeltelijke dekking van de formatieuitbreiding. Stijging opleidingsbudget: Om aantrekkelijk te zijn en blijven, is het investeren in ontwikkeling van ons personeel cruciaal. In het verleden is het opleidingsbudget vastgesteld op 2% van de loonsom. Doordat de loonsom inmiddels gegroeid is en het opleidingsbudget hier nooit op is aangepast, zitten we nu ruim onder die 2%. Met de voorgestelde verhoging groeien we in 2 jaar toe naar het oorspronkelijke niveau.

Ruimtebieders Tegenover de ruimtevragers staan ook enkele ruimtebieders. • Inzet behoedzaamheidsmarge accresontwikkeling: In de meerjarenbegroting 2023-2026 is in de raming van de Algemene Uitkering een behoedzaamheidsmarge gecreëerd. Die hield verband met de forse accresontwikkeling. We stellen in het licht van het huidige perspectief voor deze behoedzaamheidsmarge te laten vervallen voor de jaren 2026 en 2027. In de jaren 2024 en 2025 handhaven we de marge, in het licht van de onzekerheden die de vorming van een nieuw kabinet op korte termijn met zich meebrengt. Bij een doorvertaling van lagere rijksuitgaven in een lagere Algemene Uitkering is er op korte termijn onvoldoende tijd om het uitgavenniveau hierop aan te passen. • Inzet restant centrale reservering inflatieontwikkeling: In de vorige begroting is een centrale reservering voor de inflatieontwikkeling getroffen. Met die reservering konden kostenstijgingen als gevolg van inflatie worden gecompenseerd. Inmiddels is die reservering grotendeels ingezet en is de geprognosticeerde inflatieontwikkeling verwerkt in de nieuwe ramingen. Het restant laten we nu vrijvallen in het begrotingsbeeld. • Herberekening tarieven afvalstoffen- en rioolheffing: Bij de afvalstoffen- en rioolheffing is sprake van een gesloten systeem. Middelen die met de heffingen worden opgehaald worden voor dit doel ingezet.

Voor de bepaling van de benodigde inkomsten zijn de uitgaven en inkomsten die toegerekend mogen worden aan de rioolheffing geactualiseerd. Per saldo leidt dit tot een meevaller. • Herinvoering eigen bijdrage Wmo: Het kabinet neemt in 2025 volledig afscheid van het zogeheten abonnementstarief voor de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo). Vanaf dat jaar is een korting verwerkt in de Algemene Uitkering van het gemeentefonds, daar staat tegenover dat het innen van een eigen bijdrage weer wordt ingevoerd. Beoordeling structureel begrotingssaldo Voor de beoordeling van het structurele begrotingssaldo moeten de incidentele baten en lasten worden gecorrigeerd. In onderstaande tabel is het gecorrigeerde saldo weergegeven. Hieruit blijkt dat er sprake is van een structureel sluitende begroting. In 2026 slaat dit om in een negatief begrotingssaldo als gevolg van de daling van de Algemene Uitkering (de Ravijnjaren). Structureel begrotingssaldo (x € 1.000)

2024

2025

2026

2027

Begrotingssaldo na reservemutaties

103

471

-1.845

-2.124

Saldo van incidentele baten en lasten

1.214

1.330

667

502

1.317

1.801

-1.178

-1.622

Structureel begrotingssaldo

Inhoudsopgave Begroting in één oogopslag Aan onze gemeenteraad Financieel Perspectief 2024-2027 Inhoudsopgave

3 4 10 14

Beleidsbegroting Leeswijzer Kerngegevens 1. Dongen Leeft! 2. Dongen Zorgt! 3. Veilig Dongen! 4. Dongen Onderneemt! 5. Dongen Dient! Algemene dekkingsmiddelen en overhead Paragraaf A Lokale heffingen Paragraaf B Weerstandsvermogen en risicobeheersing Paragraaf C Onderhoud kapitaalgoederen Paragraaf D Financiering Paragraaf E Bedrijfsvoering Paragraaf F Verbonden partijen Paragraaf G Grondbeleid Paragraaf H Openbaarheid

15 16 17 18 31 46 53 60 71 75 81 88 91 95 100 108 110

Financiële begroting Overzicht van baten en lasten Uiteenzetting van de financiële positie Investeringsplan

111 112 116 120

Bijlagen Bijlage 1: Overzicht van geraamde baten en lasten per taakveld Bijlage 2: Bijlage bij risicoprofiel

124 124 126

Beleidsbegroting

Leeswijzer Opbouw van de begroting Deze begroting bestaat uit twee delen en een aantal bijlagen. In deel 1 "Beleidsbegroting" kunt u de programma's en de verplicht voorgeschreven paragrafen lezen. In deel 2 "Financiële begroting" geven we het overzicht weer van baten en lasten, de uiteenzetting van de financiële positie en het investeringsplan. Deze programmabegroting heeft dezelfde opzet als vorig jaar. Het programmaplan is opgebouwd aan de hand van de vijf pijlers van de toekomstvisie en de overzichten van algemene dekkingsmiddelen en overhead. De vijf pijlers uit onze toekomstvisie zijn: Dongen Leeft, Dongen Zorgt, Veilig Dongen, Dongen Onderneemt en Dongen Dient. Dat zorgt voor herkenbaarheid, uniformiteit en duidelijkheid. Een programma is onderverdeeld in een aantal thema's. Beleidsthema’s De indeling binnen de thema’s is zoals we die bij de programmabegroting 2022-2025 hebben ingezet. U vindt in elk thema antwoord op de vragen: • Wat willen we bereiken? Hierbij is onderscheid gemaakt tussen enerzijds de strategische doelstellingen (het bovenliggende doel binnen een bepaald thema) en anderzijds de beleidsdoelstellingen (de concrete doelstellingen van het beleid binnen een thema). • Welke risico’s kunnen onze doelstellingen in de weg staan? Deze vraag geeft inzicht in de belangrijkste beleidsrisico’s. Daar waar relevant is aangegeven hoe we met deze risico’s omgaan.

• Wat gaan we daarvoor doen? Nieuw is dat we hierbij onderscheid maken tussen reguliere activiteiten, speerpunten voor 2024 en overige ontwikkelingen. • Wat mag het kosten? De kosten zijn onderverdeeld naar taakveld, waarbij de kolom 2023 is gebaseerd op de primitieve begroting. Deze taakvelden zijn landelijk gedefinieerd en voorgeschreven. Daarnaast vindt u in ieder thema de relevante beleidsindicatoren. Het hierboven genoemde onderscheid tussen speerpunten en overige ontwikkelingen geeft de mogelijkheid om de voortgang in 2024 op een andere wijze te monitoren. Van de speerpunten zullen we in de eerste twee bestuursrapportages en ten slotte in de jaarrekening met een stoplichtenmodel aangeven in hoeverre deze zijn gerealiseerd. Ieder programma opent met een infographic en daarna de belangrijkste kerncijfers binnen dat programma. Die kerncijfers zijn ontleend aan ons eigen dashboard dongen.incijfers.nl. We nodigen u van harte uit op deze website te kijken naar meer interessante data. Een link via een QR-code is te vinden op de pagina met kerncijfers. Paragrafen Na de beleidsthema’s zijn de verplicht voorgeschreven paragrafen opgenomen. Een paragraaf geeft een dwarsdoorsnede van de begroting vanuit een bepaald perspectief over alle programma's heen. De begroting bevat de volgende paragrafen: A. Lokale heffingen B. Weerstandsvermogen en risicobeheersing C.

Onderhoud Kapitaalgoederen D. Financiering E. Bedrijfsvoering F. Verbonden Partijen G. Grondbeleid H. Openbaarheid

Kerngegevens

DONGEN LEEFT

Scan de QR-code voor meer informatie.

1. Dongen Leeft! Het programma Dongen Leeft! gaat over het brede terrein dat bepaalt hoe het is om in Dongen te leven. Leven gaat dan om het vinden van een duurzame eigen plek om te wonen. De vraag naar woningen is groot. Er wordt volop ingezet om voor verschillende doelgroepen en voor de langere termijn de juiste woningen te realiseren. Maar leven is meer dan wonen alleen. We bouwen aan een gezonde leefomgeving door te investeren in leefbare en sociale wijken en kernen. Een gezonde leefomgeving vraagt ook om een (vitaal) buitengebied met een rijke biodiversiteit, schoon water, een groen landschap met ruimte om te ondernemen en te recreëren. Dongen kent een rijk verenigingsleven. Inwoners zijn lid van sportverenigingen, bezoeken evenementen en gaan naar de bibliotheek. In de basis zijn alle ingrediënten aanwezig om Dongen ook in de toekomst de gemeente te laten zijn waar het prettig duurzaam wonen, werken, leven en verblijven is, maar waar ook onze geschiedenis en herkomst beleefbaar blijft. Duurzaamheid en klimaat hebben een belangrijke plaats ingenomen om prettig te kunnen leven, ook in de toekomst. Dongen is dan ook volop aan het verduurzamen. Zonnepanelen worden geplaatst, nieuwe woningen worden aardgasloos gebouwd en de bestaande gebouwde omgeving wordt verduurzaamd waarbij wordt ingezet op het stimuleren van isoleren.

De hoge energiekosten geven hiervoor een extra aanleiding. Met het oog op de klimaatveranderingen zoals droogte, hittestress en hevige regenval zal Dongen investeren om onze omgeving leefbaar te houden. “Dongen Leeft!” is vooral een programma waarbinnen kaders worden geschapen en wordt ingespeeld op nieuwe ontwikkelingen. Bij de ontwikkelingen in het maatschappelijk domein wordt (waar mogelijk) gezocht naar andere invullingen en een andere manier van werken. De instandhouding van onze duurzame en leefbare omgeving zien wij als dienstverlening aan onze inwoners. Dit is daarom opgenomen in het programma “Dongen Dient!”.

110 Omgeving Strategische doelstellingen • De openbare ruimte is (verkeers)veilig en (multi)functioneel ingericht. Goede toegankelijkheid, verkeer, bewegen, beleving, ontmoeting en veiligheid komen hier samen. • Er is een woningvoorraad die past bij de omvang, aard en samenstelling van de bevolking. • Het is fijn wonen, werken en verblijven in Dongen. Wat willen we bereiken? Beleidsdoelstellingen • Verkeersveiligheid vergroten door mensgerichte en gedrag beïnvloedende maatregelen. • Bij de inrichting van de openbare ruimte passen we indien mogelijk circulaire economie toe en hebben we aandacht voor groen en biodiversiteit, de inclusieve samenleving, water, duurzaamheid, recreatie en bewegen, gezondheid, tegengaan van hittestress, verkeer, kunst, veiligheid, bewustwording, beheer en ondergrondse infrastructuur. • Onze woningvoorraad brengen we in lijn met de demografische opbouw van onze bevolking op basis van de provinciale woningbouwcijfers. De provinciale prognoses ontvangen we in oktober 2023. • We proberen een gevarieerd aanbod te realiseren voor verschillende doelgroepen. In de nieuwe woonzorgvisie is conform de afspraken uit de WoonDeal een verdeling opgenomen van 30% sociale huur en 40% middeldure huur en/of betaalbare koop en 30% vrije sector. • De inwoners van onze kernen waarderen de leefbaarheid tenminste als ‘ruim voldoende’.

We gaan voor een inclusieve samenleving waarin zorg, sport, cultuur en onderwijs voor iedereen toegankelijk zijn. Een gezonde leefomgeving is vanzelfsprekend groen, met voldoende mogelijkheden om deze te gebruiken voor ontmoeting en ontspanning. • Bewoners en ondernemers van het buitengebied krijgen meer duidelijkheid over ontwikkelingsmogelijkheden in diverse deelgebieden waarbij gestreefd wordt naar een gezonde bodem en water ter bevordering van de biodiversiteit.

Beleidsrisico’s • Bij de ontwikkeling van woningbouwlocaties zijn we afhankelijk van landelijke ontwikkeling, zoals bijvoorbeeld de stikstofruimte die beschikbaar is voor bouw. • Om locaties voor woningbouw geschikt te maken, worden ruimtelijke procedures doorlopen. Bij de ruimtelijke procedures kan gedacht worden aan de volgende procesrisico's: o Onvoldoende locaties met toekomstbestendige woningen (waaronder woningen voor eenpersoons huishoudens) voor de doelgroepen; o Vertraging door onverwachte tegenvallers; o Bezwaar en/of beroep procedures; o In het ergste geval geen vaststelling van het bestemmingplan c.q. omgevingsplan door de raad of vernietiging van het plan na een gerechtelijke procedure. Actief sturen op realisatie van gewenste woningtypes, in een vroeg stadium integraal een ontwikkeling bespreken en aan de voorzijde de goede dialoog voeren, zijn middelen om de risico’s te beperken. • Bij de implementatie van de Omgevingswet (op 1 januari 2024) kunnen risico's zijn: o Processen intern en met externe partners onvoldoende ingericht en afgestemd; o ICT landelijk niet op orde (gefaseerde invoering); o Vertraging in processen (eigen maken van en leren werken met de nieuwe wet). Door gezamenlijk op te trekken met regiogemeenten en ketenpartners, ondersteuning VNG en externe adviseurs proberen we deze risico’s te beperken.

• De locaties Noorderbunder en De Vijf Turven (voor een deel) zijn gemeentelijke grondexploitaties. Hierbij heeft de gemeente zelf de gronden verworven, maakt deze juridisch en technisch bouwrijp en geeft vervolgens bouwgrond uit. Aan dit beleid zijn vooral financiële risico’s verbonden wanneer de ontwikkeling niet loopt zoals verwacht. Deze financiële tegenvallers kunnen bijvoorbeeld ontstaan door: o Vertraging in het ruimtelijk proces en/of de uitvoering; o Hogere kosten van planvorming en bouw- en woonrijp maken; o Lagere inkomsten uit grondverkoop door bijvoorbeeld andere woonprogramma’s, minder uitgeefbaar terrein en/of negatieve marktontwikkelingen. We beperken dit risico door in een vroeg stadium integraal een ontwikkeling te bespreken, aan de voorzijde de goede dialoog te voeren om daarmee bezwaren tijdens procedures te beperken. Wat gaan we daarvoor doen? Belangrijkste reguliere taken • We zorgen voor een inrichting van de openbare ruimte waar wonen, werken, verblijven en verplaatsen in balans naast elkaar kunnen bestaan. Dit doen we door zowel fysieke maatregelen als maatregelen gericht op educatie en gedragsbeïnvloeding / gezondheid. • We faciliteren gebiedsontwikkeling en voeren planologische procedures uit (van individueel verzoek tot grote uitbreidingslocaties). • We zorgen dat we voldoende bouwgrond beschikbaar hebben voor wonen, werken en verblijven.

Het sturen hierop kan enerzijds door het verwerven en ontwikkelen van gronden maar ook door sturing via planologische procedures. Speerpunten 2024 • Locatie voor flexwoningen is in beeld en wordt planologisch voorbereid. • Het stedenbouwkundig plan voor De Vijf Turven is gereed. • Het programma Buitengebied is opgesteld en vastgesteld • De aanleg snelfietsroute F629 wordt opgestart. Overige ontwikkelingen • We geven invulling aan de ambities en opgaven op het gebied van wonen via het programma Wonen. Dit bestaat onder meer uit de volgende bouwstenen: o Op 1 januari 2024 treedt de Omgevingswet in werking. Inwoners, initiatiefnemers, gemeenten en adviseurs gaan in de praktijk ervaring opdoen met de Omgevingswet. Vergunningen worden verleend op basis van de Omgevingswet. In 2024 wordt de omgevingsvisie verder uitgewerkt in programma’s, waaronder de belangrijke programma’s Buitengebied en Wonen.

•

De vier ambities uit de omgevingsvisie dienen daarmee bij iedere ontwikkeling in de openbare ruimte als leidraad en afwegingskader. o De belangrijkste opgave waar we na de inwerkingtreding voor staan is het opstellen van het omgevingsplan. Daar hebben we nog tot 2032 voor. Gelet op de omvang en reikwijdte om te komen tot een omgevingsplan zullen we daar vanaf 2024 gefaseerd de nodige stappen in gaan zetten. o Voor de zomer 2024 ontvangt de raad de eerste evaluatie van eerder genomen besluiten (onder andere delegatiebesluit). o In regionaal verband is verder gewerkt aan het ontwikkelingsperspectief Stedelijke regio Tilburg-Breda (SRBT). Eind 2023 wordt deze in de raad besproken. In 2024 wordt verder gewerkt aan onderdelen van dit perspectief onder meer op het gebied van de landelijk gebied maar ook de dorpenstrategie. Voor het landelijk gebied worden bijdragen geleverd aan het project toekomstbestendig landelijk gebied als uitwerking van de Regionale Omgevingsagenda (ROA) Hart van Brabant en het Brabants Programma Landelijk Gebied (BPLG) van de Provincie Noord-Brabant. Het zijn bouwstenen voor het op te stellen programma Buitengebied. o In de nieuwe woonzorgvisie worden de afspraken van de WoonDeal verankerd. In de woonzorgvisie wordt al rekening gehouden met de nieuwe wetgeving en de mogelijkheden die deze aan gemeenten gaat bieden om meer te gaan sturen.

Daaruit volgt een gemeentelijke huisvestingsverordening. o In 2024 wordt de Regionale woonzorgvisie Hart van Brabant aan de raad aangeboden. Onze eigen lokale woonzorgvisie gaat over zowel wonen / volkshuisvesting als over wonen met zorg. De regionale woonzorgvisie gaat alleen over wonen met zorg en dan met name over doelgroepen waarvoor regionaal beleid noodzakelijk is. o De Verordening Starterslening Dongen is in 2023 gewijzigd. De maximale koop- / aanneemsom om in aanmerking te komen voor een starterslening volgt de ontwikkeling van de landelijke betaalbaarheidsgrens. Het aantal verstrekte leningen is hierdoor toegenomen. In het investeringsplan is aanvullend krediet opgenomen; hiermee wordt het fonds aangevuld. o De woningnood is hoog: voor onze eigen inwoners alsook voor bijzondere doelgroepen. Reguliere woningbouw wordt voorbereid en in gang gezet, maar voordat deze woningen zijn gebouwd zijn we een aantal jaren verder. Flexwonen biedt binnen een korter tijdbestek een tijdelijk betaalbaar woningaanbod. Voor flexwoningen wordt gekeken naar locaties die in beeld zijn of komen voor toekomstige reguliere woningbouw, maar op dit moment nog niet in ontwikkeling zijn. Op die manier staat flexwonen reguliere woningbouw in de toekomst niet in de weg. De ambitie is om 100 flexwoningen versneld toe te voegen aan de woningbouwvoorraad.

Daarnaast zullen we ook voor bijzondere doelgroepen, zoals vluchtelingen (asiel dan wel Oekraïense ontheemden) voor huisvesting moeten zorgen. In 2024 hebben we een lange termijn perspectief hoe we gedegen aan deze vraag en taakstelling kunnen voldoen, zonder dat dit ten koste gaat van woningvoorraad voor onze eigen inwoners. Bij dit proces betrekken we onze gemeenteraad en onze inwoners. o De gemeente Dongen heeft tot 2027 voldoende woningbouwlocaties ter beschikking. We zijn echter nog op zoek naar locaties voor woningen vanaf 2027. Hiervoor worden zowel mogelijke inbreidingslocaties binnen het ‘bestaand stedelijk gebied’ van Dongen bekeken als mogelijke uitbreidingslocaties. Binnen het bestaand stedelijk gebied ligt een aantal gebieden waarbij de mogelijkheid om woningbouw toe te voegen onderzocht dient te worden in gebiedsvisies. Op dit moment zijn de voorbereidingen gaande voor de bouw van een Integraal Kind Centrum (IKC) bij sportpark ’t Wiel in ’s Gravenmoer. Dit IKC wordt ter plaatse van de huidige gymzaal gebouwd, maar komt ook deels in bestaand groen en op de huidige parkeerplaats te staan. Hierdoor dient de openbare ruimte te worden aangepast. De aanpassing betreft de parkeerplaats, maar ook de toegang tot het voetbalterrein van ONI en de dokter Koekkoeklaan.

In het in 2014-2019 uitgevoerde verkeersplan voor het centrum van Dongen zijn enkele onderdelen nog niet opgepakt. In 2024 starten we met de afronding hiervan: de aanpak van de kruising Tramstraat – Kardinaal van Rossumstraat. Een jaar later volgt de kruising Wilhelminastraat – Tramstraat. In 2023 wordt voor dit deel van de centrumring een knelpuntenanalyse opgesteld. De investering is opgenomen in het investeringsplan. In het bestuursakkoord van de provincie Noord-Brabant is opgenomen dat infrastructurele projecten onder druk staan. De uitvoering komt mogelijk in gevaar door de uitstoot van stikstof, het tekort aan grondstoffen en stijgende kosten. In de komende bestuursperiode zal de provincie scherpe keuzes moeten maken in wat wel en niet kan. Daarbij ligt de focus op de projecten waar de grootste

knelpunten ontstaan. Het gaat om de aanpak van de verkeers- en veiligheidsproblematiek van de N629. Vanuit de gemeente blijven wij hiervoor aandacht vragen om de aanleg van de N629 gerealiseerd te krijgen. Beleidsindicatoren

Nieuwe woningen

Leefbaarheid

Verhouding

Koopsom (in € 1.000)

Aantal nieuw gebouwde woningen per 1.000 woningen bestaande woningvoorraad 2018 2019 2020 2021 2022 14,2 10,7 15,4 10,7 19,3 Leefbaarheidssituatie per kern 2018 2020 2022 Dongen Goed Goed NNB ‘s Gravenmoer Goed Goed NNB Klein-Dongen-Vaart Goed Goed NNB Percentage koop- en huurwoningen 2019 2020 2021 2022 Huur 29,9% 29,3% 29,7% 29,3% Koop 70,1% 70,7% 70,3% 70,7% Gemiddelde verkoopprijs van een te koop aangeboden woning 2019 2020 2021 2022 289 321 355 392

120 Leven Strategische doelstellingen • De Dongense samenleving is gezond, vitaal en veerkrachtig. • Inwoners hebben een goede positieve fysieke en mentale gezondheid. • Dongen is een omgeving waar het prettig wonen, werken, leven, verblijven en recreëren is. Wat willen we bereiken? Beleidsdoelstellingen Sport • Stimuleren van sport en bewegen en zorgdragen voor adequate voorzieningen (zoals accommodaties). Verenigingsleven / sociaal-cultureel • Bevorderen van maatschappelijke participatie, versterken van sociale cohesie, koesteren van gemeenschapszin/leefbaarheid, de vele evenementen en activiteiten en het bloeiende verenigingsleven. Cultuur • Kinderen en jongeren ontwikkelen zich meer op het gebied van kunst en cultuur (zie ook Dongen Zorgt, thema onderwijs), daarnaast bevorderen we cultuurparticipatie, gelijke kansen en een centrale vindplaats voor kunst- en cultuuraanbieders in Dongen. • In stand houden van onze gemeentelijke monumenten en identiteitsbepalende objecten en daarmee bijdragen aan een aantrekkelijke woon- en leefomgeving, voor zowel bewoners als bezoekers. Recreatie en toerisme • Stimuleren van mogelijkheden voor dag- en verblijfsrecreatie in onze gemeente (bij voorkeur in samenwerking met de Dongense recreatieve ondernemers) en daarmee onze positie in de regio op het gebied van recreatie en toerisme versterken.

Beleidsrisico’s • Krapte op de arbeidsmarkt kan leiden tot minder inzet van personeel door maatschappelijke partners en/of gemeente op bepaalde thema’s, daarmee kan het bereiken van onze doelstellingen vertraging oplopen. • Opnieuw kunnen hoge energieprijzen / inflatie leiden tot onzekerheden voor maatschappelijke organisaties op het gebied van financiën en participatie.

Wat gaan we daarvoor doen? Belangrijkste reguliere taken We onderhouden contacten met inwoners, maatschappelijke organisaties, ondernemers en verenigingsleven. Sport • We geven uitvoering aan de sport- en beweegvisie, waarbij we inzetten op sport- en beweegstimulering, sport en bewegen als middel, gemeentelijk sport- en beweegkapitaal en sport- en beweegeconomie. Daarnaast geven we uitvoering aan het Lokaal Sportakkoord en JOGG (Jongeren op Gezond Gewicht). Verenigingsleven / sociaal-cultureel • We zorgen voor adequate voorzieningen voor onze inwoners, waar zij, passend bij hun mogelijkheden, gelegenheid hebben om elkaar te ontmoeten, om te ontspannen, om zich te ontwikkelen en voor het trainen van lichaam en geest. Door de aanwezigheid en de mogelijkheden van deze voorzieningen, maken we activiteiten mogelijk en dragen we bij aan een gezonde en vitale samenleving. • We geven uitvoering aan het subsidiebeleid. Subsidie is een instrument om maatschappelijke doelstellingen te bereiken. Cultuur • We geven uitvoering aan de visie op kunst- en cultuureducatie en zorgen voor subsidiëring van maatschappelijke organisaties. • We zorgen voor invulling en subsidiëring van bibliotheekwerk.

• We zetten ons in voor het behoud van de kwaliteit van ons cultureel erfgoed op de langere termijn en zetten, waar mogelijk, cultuurhistorie in als inspiratiebron in ruimtelijke ontwikkelingsprojecten. Hierbij betrekken we onze partners, zoals heemkundekringen en museum. Recreatie en toerisme • We versterken en verbinden het lokale aanbod en zoeken de samenwerking met bestaande initiatieven, horeca, verenigingen, retail, culturele organisaties en evenementenorganisaties. Verbonden partijen • Beheersmaatschappij Zwemsport- en recreatieobjecten BV: Stimuleren van breedtesport en beweging voor Dongenaren. • Belastingsamenwerking West-Brabant: voor de heffing van de toeristenbelasting. Speerpunten 2024 • Start Cultuurhuis De Cammeleur, conform uitvoeringsplan 2024. • Uitvoering geven aan Plan van Aanpak / Uitvoeringsprogramma GALA en daarmee meer aandacht voor preventie, beweging naar de voorkant, onder andere de uitvoering te geven aan het GALA (Gezond en Actief Leven Akkoord). Overige ontwikkelingen Sport • We geven uitvoering aan het GALA (Gezond en Actief Leven Akkoord, zie ook bij speerpunten). Dit doen we onder andere in relatie met het IZA (Integraal Zorgakkoord), waar programma’s voor sport, bewegen en cultuur, preventie en gezondheid en sociale basis zijn samengevoegd met als doel een gezonde generatie in 2040.

• In 2023 hebben we de bestaande regeling combinatiefuncties voortgezet. De nieuwe regeling als onderdeel van GALA wordt in 2024 in overleg met betrokken partijen vertaald naar een lokale aanpak die voldoet aan de eisen die het Rijk daaraan stelt. Het streven is om de combinatiefunctionarissen meer te laten samenwerken zodat sport, onderwijs, zorg en maatschappelijke partners hun krachten en netwerk kunnen bundelen. • Het Nationaal Programma Onderwijs loopt nog door in 2024 (zie Thema Onderwijs). • De sloop van de gymzaal De Wiel in ’s Gravenmoer was voorzien in 2023, maar vanwege de vondst van vleermuizen verplaatst naar 2024.

•

Voor gymzaal De Otterdonk wordt in het kader van het programma van eisen voor IKC Biezenkring onderzoek gedaan naar toekomstscenario’s. Dit wordt ter besluitvorming voorgelegd aan de gemeenteraad.

Verenigingsleven / sociaal-cultureel / cultuur • De Cammeleur-partners werken vanaf 2024 conform de nieuwe individuele subsidieafspraken. Daarnaast gaat vanaf 1 januari het Cultuurhuis De Cammeleur van start. • Het Nationaal Programma Onderwijs (zie ook thema 210 onderwijs) loopt door in 2024. • Het nieuwe subsidiebeleid voor het verenigingsleven wordt naar verwachting eind 2023 voorgelegd aan de gemeenteraad. Het treedt vanaf 2025 in werking. 2024 is een overgangsjaar en zal ook gebruikt worden om met de input vanuit het verenigingsleven en in reactie de motie ‘Toekomstbestendig verenigingsleven’ een voorstel uit te werken voor het ondersteunen van verenigingen in het toekomstbestendig maken (anders dan subsidie). • We gaan uitvoering geven aan het besluit van de kadernota om een commissie aan te stellen die een voorstel voor een kunstwerk in de openbare ruimte alsmede uitgangspunten voor kunstwerken binnen de gemeente gaat uitwerken. • In reactie op de motie ‘Vrijwilligers in ’t zonnetje’ zullen wij met een voorstel komen inzake de mogelijkheden op het gebied van het waarderen van vrijwilligers. Afhankelijk van de besluitvorming zullen we hier in 2024 uitvoering aan geven. • Op korte termijn start de uitgifte van kavels op bedrijventerrein Tichelrijt 3. Hier is ruimte gereserveerd voor het realiseren van de verenigingshal.

Cultureel erfgoed • We gaan de nota cultureel erfgoed actualiseren. Deze wordt naar verwachting voor de zomer van 2024 voor besluitvorming aan de gemeenteraad aangeboden. Recreatie en toerisme • We geven vorm aan een nieuw toeristisch-recreatief beleid in samenwerking met het ondernemerscollectief SamenDongen. De mogelijkheden worden onderzocht om de regionale samenwerking met andere uitvoeringsorganisaties aan te gaan, evenals een koppeling te maken aan het Dongens DNA. Beleidsindicatoren 120 Leven Percentage “lid van een vereniging”1

Percentage volwassenen dat veel sociale samenhang in de buurt ervaart (sociale cohesie)1 Percentage inwoners dat “voldoet aan de Nederlandse norm gezond bewegen”1

Percentage niet sporters1

De Cammeleur

Als aandeel van de leeftijdsgroep 2019 2020 0-11 jaar 12-18 jaar 77% 19-64 jaar 53% 65+ 65% Als aandeel van de leeftijdsgroep 2019 2020 19-64 jaar 16% 65+ 22% Als aandeel van de leeftijdsgroep 2019 2020 12-18 jaar 26% 19-64 jaar 49% 65+ 40% Percentage dat niet wekelijks sport 2012 19 jaar en 46% ouder Aantal bezoekers van De Cammeleur 2019 2020

2021 81% -

2022 -

2021 -

2022 25%

2021 -

2022 46%

2016 45%

2020 44%

2021

2022

1 Indicatoren zijn afkomstig uit de Gezondheidsmonitor van de GGD. De gezondheidsmonitor bevraagt ieder jaar een andere leeftijdsgroep. Hierdoor zijn niet ieder jaar voor alle leeftijdsgroep cijfers beschikbaar.

240.562

Monumenten / IB-objecten

90.6512

56.0332

Afgerond 150.000 Aantal monumenten / identiteitsbepalende objecten (peildatum 1 januari) 2019 2020 2021 2022 115 / 63 117 / 63 122 / 63 122 / 63

130 Duurzaamheid Strategische doelstellingen De gemeente Dongen denkt en handelt gericht voor een gezond leefklimaat en is uiterlijk in 2050 klimaatbestendig en CO2 neutraal. Wat willen we bereiken? Beleidsdoelstellingen • In 2030 is in Dongen een CO2-reductie van 49% gerealiseerd en in 2050 is Dongen voor 95% CO2 neutraal. • Door de Transitievisie warmte (TVW) en wijkuitvoeringsplannen ontstaat er bewustwording onder de inwoners en gaat de gebouwde omgeving in fases van het aardgas af. • Door samenwerking in de regio in REKS-verband het bevorderen van de energietransitie en het proces van klimaatadaptatie te versnellen waar dit kan. • Minder huishoudelijk afval door hergebruik van producten en inzamelen van grondstoffen om verspilling en onnodige CO2 uitstoot tegen te gaan (zie ook Dongen Dient hoofdstuk 540 Afval). Beleidsrisico’s • Het gehele proces van de energietransitie is een kostbaar en een ingrijpend maatschappelijk proces. Het welslagen daarvan is in hoge mate afhankelijk van landelijke en mondiale ontwikkelingen, van de nog te ontvangen bijdragen van het rijk, het verwerven van maatschappelijk draagvlak en de benodigde capaciteit voor de uitvoering. • De Wet natuurbescherming regelt dat voor projecten, die invloed kunnen hebben op de omliggende natuur, ecologisch onderzoek wordt gedaan.

Dit heeft in potentie invloed op tal van gemeentelijke projecten, waarbij op voorhand niet duidelijk is of ontheffingsmogelijkheden bestaan, wat de kosten voor een eventueel onderzoek zijn en welke subsidiemogelijkheden hiervoor ontwikkeld worden. We volgen de landelijke ontwikkelingen op dit terrein nauwlettend en trekken in regionaal verband op. Wat gaan we daarvoor doen? Belangrijkste reguliere taken • We zetten in op diverse lokale en regionale activiteiten gericht op de energietransitie, het zoeken naar alternatieve warmtebronnen en CO2-reductie (Regionale Energie en Klimaatstrategie (REKS) en Transitievisie warmte (TVW). • We werken aan bewustwording, eigenaarschap en daarmee uiteindelijk gedragsverandering van inwoners en bedrijven inzake hun aandeel in een klimaatbestendige, duurzame woonomgeving en om verspilling van grondstoffen tegen te gaan. • Naast het treffen van klimaatadaptieve maatregelen in de openbare ruimte gaan we er ook voor zorgen dat bewoners en bedrijven hun steentje kunnen bijdragen door gebruik te maken van een stimuleringsregeling. Hierdoor kunnen we de gevolgen van klimaatverandering zoals hittestress, wateroverlast en droogte beter tegengaan.

Volgend deel →

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api.notubiz.nl/document/13239695/2