Visie sport en bewegen.pdf

Doetinchem laat zien wat bewegen is Visie op sport en bewegen gemeente Doetinchem 2025 – 2036

Inleiding We willen onze inwoners in beweging krijgen. Dat lukt alleen als sport en bewegen beter aansluit op de behoeften van inwoners en de lokale kansen en uitdagingen. Dat gaat niet vanzelf. Met deze visie spreken we onze ambities uit. Via vijf thema’s geven we aan in welke richting ons lokale sportlandschap zich gaat bewegen en hoe we inwoners stimuleren om in beweging te komen bij een manier die bij hen past. We richten ons op de lange termijn en het toekomstbestendig maken en houden van het sportlandschap in Doetinchem, Gaanderen en Wehl. Sport is een belangrijk onderdeel in ons leven. We beoefenen en beleven het op verschillende manieren en op verschillende plekken gedurende ons leven. School en de sportclub zijn twee van deze belangrijke plekken. Maar inmiddels zijn dit niet meer de enige plekken waar we in beweging zijn. De rol van sport en bewegen is veranderd en groter geworden. We sporten vaker in de openbare ruimte, sporten vaker alleen of in kleine groepen en we kennen tegenwoordig ook andere sportclubs dan de traditionele sportvereniging. En we zien dat mensen steeds meer de voordelen van bewegen verkiezen boven sport. Het is laagdrempeliger, flexibeler en draagt bij aan een gezonde leefstijl en nieuwe sociale contacten. We zijn een leven lang in beweging. Sport verbindt, activeert en verrijkt ons leven op veel gebieden.

Sport draagt positief bij aan onze gezondheid, ons zelfbeeld en zelfvertrouwen. We zijn ons meer en meer bewust van deze positieve effecten. Sport is een krachtig middel, wat we inzetten als antwoord op uiteenlopende vragen en uitdagingen. Of het nu gaat om (mentale) gezondheid en preventie, economie, de omgevingsvisie, de sociale basis, voor jeugd of ouderen. Sport en bewegen speelt steeds vaker een belangrijke rol in andere beleidsterreinen en levert daarin een waardevolle maatschappelijke bijdrage. Kortom sport gaat over in beweging zijn, breedtesport, ontmoeting en verbinding, gezondheid, leefbaarheid, topsport en zoveel meer. Het is een rode draad door het leven. Toch zijn er ook redenen voor zorgen. De jongste jeugd beweegt minder goed en is steeds minder vaak lid van een sportvereniging. Bij de oudere jeugd zien we deze cijfers nog verder dalen. Overgewicht en eenzaamheid nemen toe onder kinderen, jongeren en volwassenen. Die laatste groep sport en beweegt minder en zit meer en langer dan ooit, terwijl we ook ouder worden en verwacht wordt dat we langer zelfstandig thuis wonen. Deze ontwikkelingen geven uitdagingen, maar zorgen ook voor nieuwe kansen. Dat vraagt iets van het sportlandschap in Doetinchem, Gaanderen en Wehl. Deze visie is tot stand gekomen met de input van ons lokale sportlandschap.

Bij de visie op herijking van het lokaal Sport- en Beweegakkoord, de gesprekken voor het beleidsplan sportaccommodaties en 1-op-1 gesprekken hebben sportverenigingen en clubs hun input gegeven. Ook inwoners, maatschappelijke organisaties en partners uit het onderwijs hebben deelgenomen aan de gesprekken over de herijking van het lokaal Sport- en Beweegakkoord en op die manier hun input gehad op deze visie. Tot slot hebben we veel te danken aan onze verbonden partijen binnen de sport, de stichtingen in Gaanderen en Wehl, Buha en Sport-ID, die geholpen hebben bij de totstandkoming van deze visie op sport en bewegen. Met deze nieuwe visie op sport en bewegen geven we richting. Zodat sport en bewegen kan zorgen voor een maatschappelijke bijdrage. En Doetinchem, Gaanderen en Wehl in beweging blijven.

2

Leeswijzer Deze visie start met de koppeling tussen voorliggend stuk en het Integraal beleidskader sociaal domein, de omgevingsvisie en het Lokaal Sport- en Beweegakkoord. In dat hoofdstuk wordt geschetst hoe deze visie zich verhoudt tot het integraal beleidskader sociaal domein, de omgevingsvisie en wat de relatie is tot het lokaal Sport- en Beweegakkoord. Vervolgens gaan we in op de waarde van sport en bewegen. Enerzijds door uit te leggen wat sport oplevert voor het individu en wat het oplevert voor ons als maatschappij. Dat wordt gedaan aan de hand van de begrippen sportief kapitaal en sportkapitaal. Via deze begrippen maken we duidelijk op welke wijze de gemeente ervoor kan zorgen dat inwoners in beweging komen en hoe we als maatschappij kunnen profiteren van de positieve effecten van sport en bewegen. Vervolgens schetsen we het huidig beeld van Doetinchem. Door feiten en cijfers in kaart te brengen en de ontwikkelingen en trends te schetsen. In de hoofdstukken die volgen worden de ambities uitgewerkt in de vijf eerdergenoemde thema’s. Waarin we ingaan op de belangrijkste vraagstukken binnen die thema’s, welke oplossingsrichtingen we zien en op welke wijze dit bijdraagt aan het sportkapitaal en de maatschappelijke opgaven uit het integraal beleidskader sociaal domein. De visie wordt afgesloten met een overzicht van de financiën, monitoring en een doorkijk op het vervolg.

3

Inhoud Doetinchem laat zien wat bewegen is .......................................................................................... 1 Visie op sport en bewegen gemeente Doetinchem 2025 – 2036 ................................................. 1 Inleiding .................................................................................................................................... 2 Leeswijzer ............................................................................................................................. 3 1. Beleidsontwikkeling visie sport en bewegen ......................................................................... 5 1.1. Kaderstellend beleid ................................................................................................. 5 Integraal beleidskader sociaal domein 2024 – 2036 Samen groeien, gewoon doen ................. 5 Omgevingsvisie Doetinchem, kloppend hart van de Achterhoek ............................................ 5 Verdieping in deze visie sport en bewegen ........................................................................... 5 1.2. Uitvoeringsgericht beleid sport en bewegen ................................................................ 6 Herijking Sport- en Beweegakkoord .....................................................................................

6 Aanvalsplan sport en bewegen ............................................................................................ 7 Sportaccommodaties en sportieve buitenruimte .................................................................. 7 2. Foto van sportief Doetinchem ............................................................................................. 8 2.1. Feiten en cijfers ......................................................................................................... 8 2.2. Trends en ontwikkelingen .......................................................................................... 9 3. Waarde van sport en bewegen .......................................................................................... 10 3.1. Het Sportief Kapitaal van Doetinchem, Gaanderen en Wehl ....................................... 10 4. Doetinchemse ambities.................................................................................................... 16 4.1. Inclusieve en veilige sport – sport voor iedereen ........................................................ 16 4.2. Vitale sport- en beweegaanbieders .......................................................................... 19 4.3. Vaardig in bewegen – een leven lang sporten ............................................................. 22 4.4.

Maatschappelijke waarde van topsport .................................................................... 25 4.5. Ruimte voor sport en bewegen ................................................................................. 27 5. Financiën en monitoring ................................................................................................... 30 5.1. Beschikbare middelen ............................................................................................. 30 5.2. Monitoren en evalueren ........................................................................................... 30 6. Vervolg ............................................................................................................................ 32 6.1. Proces .................................................................................................................... 32 Vervolgstappen ................................................................................................................ 32 Rol gemeente ................................................................................................................... 32

4

1. Beleidsontwikkeling visie sport en bewegen In dit hoofdstuk beschrijven we de samenhang tussen de verschillende visies. Als eerste het kaderstellende beleid met de doelen en vervolgens de invulling daarvan richting uitvoering.

1.1. Kaderstellend beleid Het ‘Integraal beleidskader sociaal domein 2024 – 2036 Samen groeien, gewoon doen’ en de ‘Omgevingsvisie Doetinchem, kloppend hart van de Achterhoek’ geven richting aan maatschappelijke vraagstukken en inrichting van de leefomgeving. Er staat in wat we willen bereiken. Daarmee vormen ze samen de paraplu voor voorliggende visie sport en bewegen. Integraal beleidskader sociaal domein 2024 – 2036 Samen groeien, gewoon doen De kernboodschap in het integraal beleidskader sociaal domein is ‘Samen groeien, gewoon doen’. We stellen het gewone leven centraal. Sport en bewegen richten zich bij uitstek op activiteiten die deel uitmaken van het gewone leven. Ze dragen bij aan ontmoeting, ontspanning en gezondheid. Sport en bewegen dragen bij aan een inclusieve samenleving waarin zoveel mogelijk mensen gewoon meedoen, waarin ze zich thuis voelen en waarin ze zich kunnen ontwikkelen. In het integraal beleidskader sociaal domein is het belang en de meerwaarde van sport en bewegen beschreven. Daarin is de ambitie vastgelegd dat we ons sportief kapitaal willen vergroten, passend bij een gemeente met een groeiambitie. Het integraal beleidskader dient als paraplu voor het hele sociaal domein.

Deze visie op sport en bewegen valt daaronder en geeft antwoord op welke wijze het bijdraagt aan de sociale opgaven uit het integraal beleidskader en welke kansen er nog liggen op gebied van het verstevigen van de sociale basis in buurten en wijken, kansrijk opgroeien en gezond en gelukkig leven. Omgevingsvisie Doetinchem, kloppend hart van de Achterhoek In de omgevingsvisie is in het thema Mensen en Ontmoeten veel aandacht voor sport en bewegen. Concreet door de kracht van bewegen te benoemen: “Er liggen kansen om bewegen, ontmoeten en beleven in de openbare ruimte verder te stimuleren… Door meer ‘beweeggroen’ aan te leggen en aantrekkelijke plekken in te richten, werken we aan een aantrekkelijke buitenruimte. Dit draagt bij aan meer ontmoetingen en zorgt voor een betere gezondheid van onze inwoners.” Om te groeien in kwaliteit is het ook van belang dat voorzieningen meegroeien. Ook dat is vastgelegd in de omgevingsvisie. Daar staan we in deze visie op sport en bewegen bij stil door te beschrijven welke belangrijke rol sportaccommodaties en voorzieningen spelen bij het stimuleren en faciliteren van sport en beweging. Hiermee bedoelen we niet alleen de sportaccommodaties, maar ook de mogelijkheden tot bewegen, spelen en ontmoeting in de openbare ruimte. Voor sportaccommodaties en de sportieve buitenruimte wordt een concrete uitwerking gemaakt op deze visie sport en bewegen.

Dit wordt aan het eind van dit hoofdstuk nader toegelicht. Verdieping in deze visie sport en bewegen Deze nieuwe visie op sport en bewegen valt onder het integraal beleidskader sociaal domein en de omgevingsvisie. De door de gemeenteraad vastgestelde kaders worden in deze visie concreet en specifiek uitgewerkt op gebied van sport en bewegen.

5

1.2. Uitvoeringsgericht beleid sport en bewegen De visie sport en bewegen wordt uitgewerkt langs drie lijnen het lokaal Sport- en Beweegakkoord, het aanvalsplan sport en bewegen en het beleidsplan sportaccommodaties en sportieve buitenruimte. Herijking Sport- en Beweegakkoord Het lokaal Sport- en Beweegakkoord is het platform voor sport en bewegen. Waarmee het lokaal sportlandschap een belangrijke stem heeft in de gemeentelijke visie op sport en bewegen. Nu en in de toekomst. In de uitvoering werken gemeente en partners samen aan de uitvoering van het lokaal Sport- en Beweegakkoord. Waarbij de werkgroepen worden uitgedaagd om met nieuwe initiatieven en innovaties impact te maken op de drie thema’s. De herijking van het lokaal Sport- en Beweegakkoord vormt de basis voor de gezamenlijke ambities en doelstellingen van het lokale sportlandschap. Het wordt omarmd door inwoners, sportverenigingen en -clubs, maatschappelijke partners en gemeente. Om het lokaal Sport- en Beweegakkoord te herijken zijn er vanaf de zomer van 2024 bijeenkomsten georganiseerd voor inwoners, sportverenigingen en stichtingen, ondernemende sportaanbieders en maatschappelijke partners. Samen met deze partijen is beoordeeld op welke wijze het nieuwe lokaal Sport- en Beweegakkoord vorm moest krijgen en welke actuele ambities binnen de drie thema’s passen. Aan deze oproep werd goed gehoor gegeven.

In totaal hebben circa 30 partijen meegewerkt aan de herijking. Binnen het lokaal Sport- en Beweegakkoord is enorm veel kennis, expertise en netwerk gebundeld. Dit willen we als gemeente Doetinchem benutten en ondersteunen door het lokaal Sport- en Beweegakkoord als rode draad te gebruiken in deze visie. De thema’s passen binnen de drie bouwstenen van het gemeentelijke sportkapitaal. Daarom willen we als gemeente Doetinchem aansluiten op deze energie. In deze visie beschrijven we in het hoofdstuk ambities onze rol binnen de thema’s. Het lokaal Sport- en Beweegakkoord bestaat uit drie thema’s met onderliggende ambities: 1. Inclusief Sporten en Bewegen a. Het inclusief sport- en beweegaanbod van Doetinchem is zichtbaar en toegankelijk/ bereikbaar; b. Sportclubs en maatschappelijke organisaties activeren samen (kwetsbare) doelgroepen; c. Doetinchem heeft een inclusieve sportcultuur. 2. Toekomstbestendige Sport- en Beweegaanbieders (De basis op orde) a. De pedagogische en didactische vaardigheden van sport- en beweegaanbieders zijn versterkt; b. Het bestuurlijk kader van sport- en beweegaanbieders is zelfredzaam en toekomstbestendig; c. Het Doetinchems Sport- en beweegveld investeert in een sociaal veilige sportomgeving. 3. Duurzame Sport- en Beweeginfrastructuur a. Sportaccommodaties worden optimaal benut, zowel sportief als maatschappelijk;

6

b. Investeringen in sportaccommodaties zijn toekomstbestendig en dragen bij aan (brede) maatschappelijke doelen (denk toegankelijkheid, circulariteit en klimaatadaptatie); c. De inrichting van de openbare ruimte stimuleert inwoners tot beweging en ontmoeting. Werkgroepen geven uitvoering aan bovenstaande ambities en doelen. Hierbij worden zij ondersteund door Sport-ID en de kerngroep. Die laatste bestaat uit een afvaardiging vanuit verenigingen, het onderwijs, Achterhoek in Beweging, Buurtplein, Sport-ID en gemeente Doetinchem. De werkgroepen bestaan uit de partners die geholpen hebben aan de herijking van het nieuwe Sport- en beweegakkoord. Deze werkgroepen kunnen ten alle tijden worden aangevuld met nieuwe partijen uit het veld. Aanvalsplan sport en bewegen Om uitvoering te geven aan deze visie sport en bewegen zal na vaststelling een Aanvalsplan sport en bewegen worden opgesteld. Per thema worden concrete acties opgenomen voor de komende jaren. Dit zal medio 2025 worden afgerond. Sportaccommodaties en sportieve buitenruimte Voor sportaccommodaties en sportieve buitenruimte wordt een uitwerking op deze visie sport en bewegen ontwikkeld. Binnen dit onderdeel van de portefeuille sport en bewegen zijn er verschillende ontwikkelingen en uitdagingen die vragen om een concrete uitwerking.

In het verleden was er in het sportbeleid wel aandacht voor sportaccommodaties, maar ontbrak een integrale blik op sportaccommodaties en een analyse op behoefte en capaciteit én de koppeling met de sportieve buitenruimte. In de uitwerking staan we nadrukkelijk stil bij de buitenruimte en de kansen die dit biedt. Met een uitwerking voor sportaccommodaties en de openbare ruimte wordt duidelijk op welke wijze een duurzaam en toekomstbestendig sportlandschap vorm moet krijgen en wat daarvoor nodig is. Dit wordt medio 2025 afgerond.

7

2. Foto van sportief Doetinchem 2.1. Feiten en cijfers Voldoen aan de beweegrichtlijn 4 tot en met 11 jaar 40% 12 tot en met 16 jaar 10% 16 tot en met 25 jaar 60% 18 jaar en ouder 47% Beweeggedrag inwoners, GGDNOG

Sportbondleden (2022) Totaal 25% 0 tot 10 jaar 23% 10 tot 25 jaar 46% 25 tot 45 jaar 24% 45 tot 65 jaar 21% 65 jaar en ouder 18% KISS rapportage (2022), NOC/NSF

2021 2023 2024 2022

Beweegvriendelijke omgeving Kernindicator beweegvriendelijke omgeving deelindicator voorzieningen deelindicator sportaccommodaties deelindicator groen blauw recreatie deelindicator speelplekken Beweegvriendelijke omgeving (2022), Sportenbewegenincijfers.nl Sportaanbieders gemeente Doetinchem Leden: Gemiddeld 312 leden Afgelopen seizoen meer aanmeldingen dan afmeldingen 4/10 verwachten dat groei doorzet bij jeugd en volwassenen 9/10 hebben divers ledenbestand qua leeftijd 6/10 hebben diverse ledenbestand qua komaf 3/10 vinden ledenbestand een afspiegeling van de wijk

67% 52% 59% 65% 93%

Veilig sportklimaat: 6/10 hebben een vertrouwenscontactpersoon 5/10 hebben een gedragscode en/ of VOG-beleid 1/4 doet nog niets op het gebied van sociale en pedagogische veiligheid

Vrijwilligers/ kader: 67% kampt met een vrijwilligerstekort 75% heeft behoefte aan meer bestuursleden 75% heeft behoefte aan organisatorisch kader 72% heeft behoefte aan technisch kader

Ondersteuning: 9/10 maken gebruik van een vorm van ondersteuning 2/3 hebben gebruik gemaakt van de diensten van Sport-ID

Accommodatie 75% wil aan de slag met de kwaliteit van accommodatie 31% ervaart ruimtegebrek/ capaciteitsproblemen

Financiën: 8/10 zijn financieel gezond 5/10 ervaren uitdagingen bij het vinden van sponsoren 8/10 hebben stabiele inkomstenstroom uit contributies Toekomst: 8/10 zien de toekomst positief Sportaanbiedersmonitor Achterhoek in Beweging, 2024

8

2.2. Trends en ontwikkelingen Beweeggedrag - We bewegen minder en zitten langer. Slechts 47% van de volwassenen in de gemeente Doetinchem (18 – 64 jaar) voldoet aan de beweegrichtlijn. - De motorische ontwikkeling van kinderen gaat achteruit. Bijna 1 op de 5 ontwikkelt vaardigheden als balanceren, kracht en lenigheid niet goed. - 40% van de kinderen van 4 tot 12 jaar in de gemeente Doetinchem voldoet aan de beweegrichtlijn van minimaal 1 uur beweging per dag. Onder middelbare scholieren is dit slechts 10%. Sportaanbieders - Sportaanbieders geven aan dat voldoende en geschikte sportaccommodaties essentieel zijn. - Behoefte aan meer vrijwilligers. Vooral jongere en geschoolde vrijwilligers. - Sportaanbieders zoeken naar vrijwilligers met specifieke kwalificaties/diploma's en voor specifieke functies zoals trainersfuncties en bestuursleden. Steeds meer verenigingen werken of willen gaan werken met betaalde krachten. - Voldoende ledenaanwas is noodzakelijk om vitaal en actief te blijven als vereniging. Sportverenigingen richten zich voornamelijk op de jeugd, minder op de volwassendoelgroep. - Financiën blijft een belangrijk thema binnen sportverenigingen. - Sportverenigingen zien aandacht en ondersteuning van de gemeente als noodzakelijk, vooral voor subsidies en hulp bij accommodatieproblemen. Sportaccommodaties - Hoge bezetting binnen- en buitensportaccommodaties.

- Stijgende behoefte bewegingsonderwijs. - Groeiambities gemeente vergroten druk op capaciteit aan zwemwater, binnen- en buitensport. - Groeiende behoefte aan onderlinge samenwerking op sportaccommodaties en -parken met aandacht voor bestuurlijke samenwerking, gezamenlijk aanbod en samenwerking met maatschappelijke partners in de wijk. Sportieve buitenruimte - Sporten en bewegen in openbare ruimte neemt toe. - Fietsen en wandelen zijn sinds Corona populairder geworden. Het is laagdrempeliger en flexibeler voor mensen. - Behoefte aan sportieve speelplekken voor verschillende leeftijden neemt toe ten opzichte van traditionele speelplekken. Waarbij mogelijkheden voor bewegen en ontmoeten belangrijke voorwaarden zijn. Sport als onderdeel van en middel binnen het sociaal domein - Sport en bewegen wordt vaker gezien en ingezet als middel bij brede sociale vraagstukken zoals eenzaamheid, gezondheid en meedoen in de maatschappij. - Er is meer aandacht voor de gezonde leefstijl en de impact van minder of slecht bewegen. - Er is binnen de sport meer aandacht voor inclusie en sociale veiligheid. 9

3. Waarde van sport en bewegen In dit hoofdstuk beschrijven we de waarde van sport en bewegen. Dat doen we aan de hand van de begrippen sportief kapitaal en sportkapitaal. Deze begrippen maken duidelijk waarom mensen wel of niet sporten en bewegen en wat er nodig is om te sporten bewegen. Sportief kapitaal kijkt naar het individu. Sportkapitaal omvat alles wat er (binnen een gemeente) is op gebied van sport en bewegen. We leggen uit hoe deze begrippen op elkaar van invloed zijn. Tot slot staan we uitgebreid stil bij de meerwaarde die sport en bewegen biedt. Voor individuele inwoners en voor de maatschappij. En dus hoe sport en bewegen kunnen bijdragen aan onze maatschappelijke opgaven.

3.1. Het Sportief Kapitaal van Doetinchem, Gaanderen en Wehl Sport en bewegen is goed voor de mens. Het is gezond en draagt bij aan lichamelijk en mentaal welzijn, het stimuleert mensen bij hun persoonlijke ontwikkeling en zingeving en het zorgt voor ontmoeting en sociale cohesie. Deze effecten zijn onder te verdelen in drie elementen: fysiek, mentaal (psychologisch) en sociaal. Samen vormen deze drie elementen het sportief kapitaal van een mens en dit is voor iedereen anders en ontwikkelt zich voor iedereen anders. Individuen waarbij sport en bewegen een belangrijk onderdeel is binnen hun leven, beschikken over meer sportief kapitaal dan inwoners voor wie sport en bewegen minder belangrijk is. Sportieve inwoners hebben dit sportief kapitaal kunnen opbouwen omdat zij weinig tot geen drempels hebben ervaren op de drie elementen van sportief kapitaal. Hoe minder drempels er zijn, hoe eenvoudiger het is om sportief kapitaal op te bouwen. Veel sportief kapitaal is een voorspeller voor een duurzame sport- en beweegdeelname. Hoe dat werkt leggen we uit aan de hand van de drie elementen van sportief kapitaal.

“de verzameling van fysiologische, sociale en psychologische competenties en ervaringen die een individu stimuleren en motiveren om op de lange termijn deel te nemen aan sport en bewegen.” Fysieke elementen Je fysieke mogelijkheden bepaalt of en in welke mate je kunt sporten of niet. Ze voorspellen daarmee deels je beweeggedrag. Door middel van het ontdekken van je talenten en het ontwikkelen van je (fysieke) vaardigheden geeft sporten plezier en motivatie. Daarmee bouw je verder aan je eigen sportief kapitaal. Als je lichamelijk gezond bent is het deelnemen aan sport- of beweegactiviteiten eenvoudiger dan wanneer je lichamelijke ongemakken kent. Dat zien we terug in de deelnamecijfers aan sport van mensen met een fysieke of mentale beperking: zij sporten of bewegen minder dan gemiddeld. Dat wil niet zeggen dat inwoners met lichamelijk ongemak of een beperking niet deel kunnen nemen. Door beperkingen of drempels weg te nemen kunnen ook inwoners met een fysieke of mentale beperking sportief kapitaal opbouwen. Bijvoorbeeld via hulpmiddelen of extra sport- of beweeggroepen.

10

Psychologische elementen Positieve of negatieve ervaringen met sport en bewegen zijn ook voorspellers voor ons sport- en beweeggedrag. Met positieve ervaringen bouw je zelfvertrouwen op en dat helpt om sport- en beweeggedrag onderdeel te maken van je leven en een eigen sportidentiteit op te bouwen. Hierdoor kom je makkelijker in beweging en word je beweegdeelname duurzamer. Aan de andere kant hebben negatieve ervaringen tot gevolg dat je niet duurzaam sport of beweegt. Door ervoor te zorgen dat sportlandschap voor iedereen veilig en toegankelijk is, kunnen alle inwoners hun eigen sportidentiteit ontwikkelen. Sociale elementen Je voorkeuren voor bepaalde sporten of beweegvormen worden voor een groot deel bepaald door je omgeving. Een sportieve omgeving helpt bij het opbouwen van sportief kapitaal. Denk aan het ontdekken van sport en spel in de gymles, de invloeden van familie en vrienden. Zien sporten doet sporten, waardoor er meer sportief kapitaal wordt opgebouwd. Een stimulerende omgeving draagt hier in grote mate aan bij. Ook de sociaaleconomische context, bijvoorbeeld (financiële) welvaart en welzijn spelen een rol. De mate van vanzelfsprekend en toegankelijkheid van sport en bewegen op jonge leeftijd bepaalt in welke mate sportief kapitaal wordt opgebouwd. En daarmee ook de duurzame deelname aan sport of bewegen op latere leeftijd en in de toekomst.

Daarbij zorgt sport ook voor ontmoeting en sociale cohesie. Je bent onderdeel van iets groters en hoort ergens bij. Het opbouwen van sportief kapitaal gebeurt niet vanzelf Sportief kapitaal ontstaat niet uit zichzelf. Je hebt binnen de drie besproken elementen kwaliteiten en vaardigheden nodig. Deels krijg je dit bij geboorte mee, maar het meeste van die kwaliteiten ontwikkel je gedurende je leven. De drie elementen laten ons zien dat een eenzijdige benadering of stimulering tekortschiet om sportief kapitaal op te bouwen. Het opbouwen van de persoonlijke capaciteiten van inwoners en de daar bij behorende sociale context staat centraal. De gemeente speelt een rol binnen het opbouwen van dit sportief kapitaal. De mate waarin verschilt per element en verschilt per individu. Maar de gemeente dient er wel naar streven dat iedere inwoner dezelfde kansen heeft om sportief kapitaal op te bouwen. We willen externe barrières voor deelname zoveel als mogelijk weghalen en kansen voor deelname creëren. Met als doel een leven lang sport en bewegen in de gemeente Doetinchem! Samen groeien, gewoon doen Het integraal beleidskader sociaal domein gaat uit van ‘samen groeien, gewoon doen’. Waarbij we het gewone leven centraal stellen, mensen zelf verantwoordelijk zijn voor hun leven en zoveel mogelijk zelf de regie hebben en houden.

We willen de kracht van de samenleving benutten en inzetten op al die ontelbare initiatieven in de haarvaten van onze buurten en wijken die zorgen voor een betrokken en veerkrachtige samenleving Waarbij we rekenen op de zelf- en samenredzaamheid van een inclusieve samenleving. Sport is bij uitstek een voorbeeld van het gewone leven en binnen die ontelbare initiatieven en de zelf- en samenredzame samenleving spelen sportverenigingen, vrijwilligers in de sport en sportactiviteiten een grote rol. Niet voor niets heeft sport en bewegen een prominente plek in de sociale opgave Gezond en gelukkig leven uit het integraal beleidskader sociaal domein: ‘We zien de kracht van sport en bewegen. Dit is voor ons zowel een middel als een doel. Het doel is de directe beleving en het middels is de bijdragen aan meedoen, inclusie, zingeving, betere fysieke en mentale gezondheid en sociale vaardigheden.’ 11

Gezondheid, preventie en leefstijl zijn leidend. Een actieve en sportieve levensstijl heeft bijvangsten, waardoor mensen zich gelukkiger voelen, gezonder zijn en minder zorg nodig hebben. Dit draagt bij aan het realiseren van onze sociale opgaven. In het integraal beleidskader werken we vanuit het concept van Positieve Gezondheid: “Met die brede benadering draag je bij aan het vermogen van mensen om met de fysieke, emotionele en sociale uitdagingen in het leven om te gaan. En vooral om zo veel mogelijk eigen regie te voeren. Het accent ligt niet op klachten en gezondheidsproblemen. Maar op de mensen zelf, op hun veerkracht en op wat hun leven betekenisvol maakt.”

Het Human Capital Model maakt het oplossend vermogen van sport en bewegen visueel. Het model benoemt de effecten van sport en bewegen, ingedeeld op zes kernwaarden: fysiek, emotioneel, sociaal, persoonlijk, intellectueel en financieel Deze zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden: effecten en veranderingen binnen de ene kernwaarde hebben invloed op andere kernwaarden. 1

1

Human Capital Model, Kenniscentrum Sport en Bewegen

12

Deze effecten zijn door het Kenniscentrum Sport en Bewegen gekoppeld aan de zes dimensies van positieve gezondheid. Dat is een brede kijk op gezondheid, waarbij gezondheid is vertaald in zes dimensies: lichaamsfuncties, mentaal welbevinden, zingeving, kwaliteit van leven, meedoen en dagelijks functioneren. Het helpt mensen om te werken aan hun gezondheid met focus op bijdragen aan het vermogen om je aan te kunnen passen en eigen regie te voeren. Met als doel om kunnen gaan met de fysieke, emotionele en sociale uitdagingen in het leven. 2 Voor of bij die veranderingen kan sport of bewegen een bijdrage leveren. Door te werken aan je positieve gezondheid bouw je ook sportief kapitaal op. En dat heeft positieve effecten op de zes waardes uit het Human Capital Model Waarmee de samenhang tussen beide concepten duidelijk wordt en ook de verbinding met het integraal beleidskader sociaal domein gemaakt kan worden.

Zo is voor bestaanszekerheid primair het hebben van een inkomen belangrijk. Via het meedoenarrangement word je lid en onderdeel van een sportvereniging en werk je niet alleen aan je fysieke en mentale gezondheid, maar bouw je ook aan een sociaal netwerk.

2

Hoe dragen sport en gezondheid bij aan positieve gezondheid, Alles over Sport

13

Ook de opgaven op gebied van kansrijk opgroeien en een leven lang leren gaan in eerste instantie niet over sport en bewegen. Maar door sport en bewegen op school en sportactiviteiten van SportID na school ontwikkelt een kind zich op de zes waarden uit het Human Capital Model, bijvoorbeeld door talenten te ontplooien en zelfvertrouwen op te bouwen. En blijven oudere inwoners fit, vitaal en zelfstandig door deel te nemen aan Meer Bewegen voor Ouderen activiteiten, Walking Football of wandelgroepen. Uiteindelijk draagt dit allemaal bij aan een gezond en gelukkig leven. Hiermee krijgt health in all policies een duidelijke plek in deze visie. Het sportlandschap is een goed voorbeeld van de sociale basis: er is bijna geen sector in Nederland te vinden die zichzelf zo goed weet te organiseren. Denk aan de stichting in Gaanderen en Wehl en alle sportverenigingen in onze gemeente, maar ook de ongeorganiseerde sport zoals wandelgroepjes, fietsclubs of bootcamp klassen. De sport is ontzettend zelfredzaam. En draagt daarmee bij aan een brede sociale basis voor veel inwoners, die daardoor beschikken over een groter netwerk. Hoe meer sportief kapitaal onze inwoners bezitten, hoe groter de kans dat zij meedoen in de maatschappij en een gezond en gelukkiger leven leiden. De meerwaarde die sport biedt komt niet vanzelf en is niet gratis.

Daarvoor is een stevige sociale basis en investeren in een goede sport- en beweeginfrastructuur noodzakelijk. Denk aan toekomstbestendige sportclubs waar je welkom bent en je welkom voelt, wekelijkse activiteiten in wijken en buurten voor kinderen en een divers aanbod aan activiteiten die passen bij jouw leefstijl of niveau. Of een sportaccommodatie in de wijk die per fiets of ter voet veilig en makkelijk bereikbaar is. Een sport- en beweeginfrastructuur die laagdrempelig en toegankelijk is en aansluit bij de behoeften van inwoners, is van grote toegevoegde waarde. Het brengt inwoners is beweging. Het levert ons ook iets op. Het Kenniscentrum Sport en Bewegen heeft de maatschappelijke waarde van sport doorgerekend: iedere euro die we investeren in de sport, levert minstens tweeënhalve euro op aan maatschappelijke baten. Groeien in kwaliteit gaat dus ook over het lokale sportlandschap.3 Sportkapitaal De sport- en beweeginfrastructuur is op te knippen in drie elementen. Dat noemen we het sportkapitaal van de gemeente. Het is grofweg in te delen in een harde en een zachte kant. Onder de harde kant vallen accommodaties (hardware). Onder de zachte kant vallen het activiteitenaanbod (software) en de organisaties (orgware). Net als bij het sportief kapitaal zijn alle drie de elementen nodig om sport en bewegen mogelijk te maken of te stimuleren.

In hoeverre alle drie de elementen nodig zijn is afhankelijk van de context. Maar los van elkaar zijn deze elementen ‘kansloos’. Ze veronderstellen en versterken elkaar, en zorgen met elkaar lokaal voor de capaciteit of setting om te kunnen sporten. 4

SROI van sport en bewegen, Kenniscentrum Sport en Bewegen Vereniging Sport en Gemeenten: Sport stimuleert! Naar een optimale inzet van uw sportkapitaal, 2018 3 4

14

De gemeente speelt een belangrijke rol in het beschikbaar maken van deze elementen. Gemeentelijk sportkapitaal is nodig om een setting te creëren waarin inwoners in staat worden gesteld om te sporten en bewegen. Anderzijds zijn de inwoners en sporters nodig om het aanwezig sportkapitaal bestaansrecht te geven. Door nadrukkelijker te kijken naar wat inwoners nodig hebben worden investeringen in het sportkapitaal effectiever. Net als dat individuen sportief kapitaal opbouwen, bouwt de gemeente aan haar eigen sportkapitaal. Dat zijn alle accommodaties, die over de jaren heen zijn toegevoegd, de sport- en beweegprogramma’s die zijn uitgebreid en de organisatiekracht die is toegenomen. De drie elementen komen bijvoorbeeld mooi samen in het gemeentelijk Sportbedrijf Sport-ID. Maar ook op sportaccommodaties en sportparken in Doetinchem, Gaanderen en Wehl die door de jaren heen een bredere functie hebben gekregen en de ontwikkeling van sportclubs die actief zijn in onze gemeente. Waar dat vroeger vooral sportverenigingen waren zijn daar nu nieuwe ondernemende sportclubs zoals fitness en bootcamp en nieuwe sporten zoals padel bijgekomen. Door de groeiende aandacht en behoefte aan bewegen in de buitenruimte wordt ook een deel van onze sportieve buitenruimte onderdeel van het sportkapitaal.

In de praktijk betekent dit dat gemeentelijk sportkapitaal in het meest gunstige geval drempels verlaagt en sport en bewegen als een vanzelfsprekendheid maakt in het leven van mensen. Voor jonge inwoners, maar ook voor oude inwoners. Voor inwoners die al hun hele leven sporten, de inwoners die de stap naar sport nog willen maken en inwoners voor wie sport of bewegen nog ver weg is. Hiervoor is het noodzakelijk dat het sportkapitaal toegankelijk is en aansluit op het sportief kapitaal van onze inwoners. Doet het dat niet dan is ons sportkapitaal minder effectief en draagt het niet bij aan het vergroten van het sportief kapitaal van inwoners. Visie op sport en bewegen Om meer inwoners in staat te stellen sportief kapitaal op te bouwen werken we in deze visie uit hoe we het sportkapitaal in de gemeente Doetinchem kunnen vergroten. Dat doen we aan de hand van vijf thema’s. 1. Inclusieve en veilige sport 2. Vitale sport- en beweegaanbieders 3. Vaardig in bewegen 4. Maatschappelijke waarde van topsport 5. Ruimte voor sport en bewegen Naast de vijf thema’s richten we ons op drie elementen die nodig zijn om sport en bewegen mogelijk te maken. Deze koppelen we aan de thema’s en opgaven. Hiermee creëren we integraliteit en samenhang, zodat de ambities ook worden vertaald naar de praktijk. Deze visie vormt het kader voor sport en bewegen tot 2036.

Hiermee sluiten we voor wat betreft de looptijd aan bij het integraal beleidskader sociaal domein en de groeiambities van de gemeente Doetinchem. De drie elementen van sport en bewegen: - Organisatie van sport en bewegen - Activiteiten en aanbod van sport en bewegen - Accommodaties en faciliteiten van sport en bewegen

15

4. Doetinchemse ambities In de volgende hoofdstukken worden de ambities uitgewerkt in de vijf eerdergenoemde thema’s. We gaan in op de belangrijkste vraagstukken binnen de vijf thema’s, welke oplossingsrichtingen we zien en op welke wijze dit bijdraagt aan het sportkapitaal en de maatschappelijke opgaven uit het integraal beleidskader sociaal domein.

4.1. Inclusieve en veilige sport – sport voor iedereen We willen zoveel mogelijk inwoners in beweging krijgen en houden, zodat ze profiteren van alle positieve aspecten van sporten en bewegen. Want sporten en bewegen is niet alleen goed voor je fysieke gezondheid, het draagt ook bij aan het mentaal welbevinden en het meedoen in de maatschappij. Niet voor iedere inwoner is deelnemen aan sport of bewegen vanzelfsprekend of toegankelijk. We streven naar een inclusief en veilig sportlandschap binnen ons gemeente. Zodat iedereen die mee wil doen, ook mee kan doen. We richten ons op inwoners met minder sportief kapitaal, voor wie sport op dit moment niet bereikbaar, toegankelijk of laagdrempelig genoeg is. Niet alleen met sport en bewegen als doel, maar ook omdat het bij kan dragen aan problemen, uitdagingen of vragen van inwoners. Door ons lokaal sportklimaat inclusiever en veiliger in te richten helpen we inwoners bij het vinden van de juiste beweegactiviteit en juiste club of plek, voor het opbouwen van sportief kapitaal. Drempels wegnemen Voor een grote groep inwoners is sport en bewegen iets vanzelfsprekends. Ze hebben de kans gekregen om (op jonge leeftijd) kennis te maken met sporten of bewegen, zijn fysiek en mentaal gezond en hebben de financiële middelen om lid te zijn van een vereniging of club. Niet voor iedere inwoner is dat het geval.

Er zijn inwoners die financiële, fysieke en/ of sociale drempels ervaren. Voor sommige inwoners sluit het lokale aanbod aan sportaanbieders en activiteiten minder goed aan. En financieel gezien is sport voor de ene inwoner heel vanzelfsprekend en voor een andere inwoner onbereikbaar. Hierdoor wordt het opbouwen van sportief kapitaal moeilijk. Een inclusieve sportinfrastructuur neemt dit soort drempels weg. Lokale voorbeelden zijn het Doetinchemse meedoenarrangement waarmee sport financieel toegankelijk wordt, de inzet van de beweegmakelaar van SportID om de juiste vorm van sport of bewegen te vinden en Uniek Sporten dat inwoners helpt bij het vinden van een passend hulpmiddel. Zichtbaarheid en bereik van sport en bewegen vergroten Er is in de gemeente Doetinchem veel aanbod op het gebied van sport en bewegen, maar met dat aanbod weten we nog niet iedereen te bereiken: slechts 25% onze inwoners is lid van een sportvereniging, 53% van onze inwoners sport wekelijks en 45% voldoet aan de beweegrichtlijn. Dat betekent dat de zichtbaarheid en het bereik van het bestaande aanbod en aanbieders en de mogelijkheden tot ondersteuning vergroot moet worden. Tegelijkertijd moet het aanbod ook beter 16

aansluiten op de mogelijkheden, motivatie en behoeften van inwoners. Vooral voor inwoners voor wie sport en bewegen minder vanzelfsprekend is. Een lokaal platform sport en bewegen kan hierbij helpen. Dit is een netwerk waarin sportaanbieders, vrijwilligers, professionals en maatschappelijke organisaties met elkaar in contact komen. Gericht op samenwerking en kennisdeling. Het platform sport en bewegen komt voort uit de herijking van het lokaal Sport- en Beweegakkoord, met een duidelijke rol voor Sport-ID. Dit lokale netwerk heeft gezamenlijk de ambitie uitgesproken om de zichtbaarheid en het bereik te vergroten en de onderlinge samenwerking te verbeteren. Het uitbreiden van het aanbod is geen doel op zich, maar het bestaande aanbod moet wel beter gaan aansluiten op dat waar inwoners behoefte aan hebben. Zodat meer inwoners worden bereikt binnen het bestaande aanbod van activiteiten. We onderschrijven deze ambitie en ondersteunen en stimuleren het platform hierin. Gemeente Doetinchem staat voor sociaal veilige sport In de afgelopen jaren is er meer aandacht gekomen voor de veiligheid in de sport. Er zijn helaas te veel voorbeelden waarbij ongewenste situaties zorgden voor sociaal onveilige sport en negatieve ervaringen. Dit kan gaan over discriminatie, intimidatie en misbruik, pesten of matchfixing.

Daar waar positieve ervaringen leiden tot meer sportief kapitaal, breken negatieve ervaringen sportief kapitaal af. Door sport in de kern veilig en verantwoord te organiseren zorgen we voor een veilige omgeving waar voor iedereen plek is en waar iedereen kan en blijft sporten. Sporten in Doetinchem, Gaanderen en Wehl gebeurt in een veilige omgeving. Veilige sportclubs spelen hierin een belangrijke rol. We sluiten aan bij het landelijk Sportakkoord. We werken aan een plan van aanpak om sociale veiligheid en integriteit te stimuleren en te ondersteunen. We implementeren in de gemeente Doetinchem minimaal de basiseisen voor veilige sport, door de koppeling te maken met de deelnamesubsidie. En onderzoeken met sportaanbieders, partners en sleutelfiguren wat nog meer nodig is. Ook hier benutten we de kennis, ervaring en expertise van het lokale platform sport en bewegen. Dit is een gezamenlijke opgave waarin we regionaal optrekken via de netwerkorganisatie Achterhoek in Beweging en lokaal sportaanbieders ondersteunen en stimuleren via Sport-ID. Sport als middel voor een gezonder leven Hoe beter we met elkaar uitvoering geven aan de eerdergenoemde punten, des te meer we met elkaar profiteren van de positieve aspecten en effecten van sport en bewegen.

Met de inzet van sportaanbieders, de begeleiding, ondersteuning en inzet van Sport-ID en de samenwerking binnen het platform sport en bewegen werken we hier de komende jaren aan. De lokale beweegmakelaar, Jongeren op Gezond Gewicht, de ketenaanpakken en projecten als de Pas Erin en de Gezonde Buurt zijn voorbeelden van de verbinding tussen sport, bewegen en gezondheid en preventie. Waarbij organisaties of professionals vanuit de sport optrekken met organisaties vanuit gezondheid, zorg of welzijn. Vanuit het gedachtegoed van Health in all policies blijven we vanuit sport en bewegen betrokken bij meer specifieke vragen en uitdagingen, bijvoorbeeld binnen andere beleidsvelden. Sport is dan niet het doel op zichzelf, maar vooral een middel. Door een bijdrage te leveren aan de dimensies van 17

positieve gezondheid, integratie en participatie van inwoners of de sociale cohesie in wijken en buurten. Ook hierin gaat het platform sport en bewegen een grote rol spelen, door samenwerking binnen en buiten de sport te ondersteunen en stimuleren. Hiermee versterken we het fundament van sport en bewegen. Oplossingsrichting Waar willen we naar toe? 1. Het inclusief sport- en beweegaanbod van gemeente Doetinchem is zichtbaar en toegankelijk/ bereikbaar. 2. Sportclubs en maatschappelijke organisaties activeren samen (kwetsbare) doelgroepen. 3. Gemeente Doetinchem heeft een inclusieve sportcultuur. Wat willen we bereiken: - Meer inwoners voldoen aan de beweegrichtlijn; - Meer inwoners sporten wekelijks. Hoe gaan we dat doen? - We verlagen drempels en creëren voorwaarden om sportief kapitaal op te bouwen. - We stimuleren sport en bewegen als middel om te werken aan de dimensies van positieve gezondheid. - We vergroten de zichtbaarheid en impact van sport en bewegen en onderlinge samenwerking met het platform sport en bewegen. - We werken samen met clubs en maatschappelijke partners aan een inclusief en sociaal veilig sportklimaat in Doetinchem. - Uniek Sporten wordt onderdeel van het lokale platform sport en bewegen.

18

4.2. Vitale sport- en beweegaanbieders Sport en bewegen begint vaak bij een sportvereniging. In de gemeente Doetinchem zijn we trots op onze verenigingen in Doetinchem, Gaanderen en Wehl. Ze hebben een rijke geschiedenis in onze stad en kernen en bieden een divers aanbod van sporten aan. Daarnaast kennen we ook een actieve en groeiende tak van ondernemende sportclubs. Samen vormen zij een belangrijk onderdeel van ons lokale sport- en beweeglandschap. Ze vormen samen een groot onderdeel van de organisatiekant van sport en bewegen. Sportclubs vormen de sociale basis in Doetinchemse wijken en in Gaanderen en Wehl en spelen een grote rol in het sociale element van sportief kapitaal. De waarde van de sociale basis (en dus sportclubs) is dat deze er voor iedereen is. Iedere club of vereniging met een eigen cultuur en karakter waar mensen zich onderdeel van voelen. Deze diversiteit maakt dat er vaak wel een club is die aansluit op jouw sportieve behoeften en waarden. Het bestaan van deze clubs en de toegevoegde waarde die zij hebben mogen we niet voor lief nemen. Tegelijkertijd verwachten we veel van deze clubs, terwijl ze te maken hebben met forse uitdagingen: 67% van de clubs zoekt naar bestuursleden, trainers/ begeleiders of vrijwilligers voor organisatorische taken. Ook de kwaliteit en toekomst van de accommodatie zijn uitdagingen waar clubs mee kampen (75%).

Daarom ondersteunen en stimuleren we onze sportclubs. Zodat ze toekomstbestendig zijn en we kunnen blijven profiteren van de kracht van de gemeenschap. We zetten in op kwalitatief sterke, veilige en toegankelijke sportaanbieders, waar sport, ontmoeting en verbinding centraal staan. Met een toekomstbestendig aanbod dat aansluit op de behoeften van inwoners, een inclusieve en veilige plek om te sporten en een sterke organisatie. De basis op orde – sterk bestuur maakt sterke clubs Het veranderende sport- en beweeglandschap heeft impact op verenigingen en clubs. Er wordt door de overheid en sportbonden meer verwacht en leden verwachten een goede en stabiele organisatie. Veel van dit soort vragen komen terecht bij het bestuur. Hiervoor is het belangrijk dat de basis op orde is, wat begint bij een sterk bestuur. Sport-ID ondersteunt en stimuleert verenigingen en specifiek bestuurders bij deze vraagstukken. Dat doen ze door iedere maand een themabijeenkomst te organiseren. Kennisdeling en ontmoeting staan voorop. Soms met hulp van externe kennis vanuit sportbonden of – koepels en soms een lokaal voorbeeld als inspiratie. Inclusieve en sociaal veilige sportclubs Een sportclub moet een plek voor iedereen zijn. Iedere sporter moet met plezier kunnen sporten en zich onderdeel voelen van een club. Voor veel sporters is de eigen cultuur en identiteit van een sportclub als een tweede thuis.

Maar voor een deel van onze inwoners voelen deze clubs als minder open en toegankelijk. Samen spreken we de ambitie uit voor meer open, diverse en veilige sportclubs in Doetinchem, Gaanderen en Wehl. Dat betekent niet dat clubs hun cultuur en identiteit overboord gooien, maar dat we samen zoeken hoe we een grotere groep inwoners zich welkom laten voelen. Zodat ook zij in deze sociale omgeving hun eigen sportief kapitaal kunnen opbouwen. Sportclubs spelen daarmee 19

ook een cruciale rol om de ambitie Inclusieve en Veilige Sport te realiseren. Door de basiseisen voor veilige sport te implementeren in hun vereniging. Deze basiseisen zijn ook geland in de herijking van de deelnamesubsidie. Voldoende en gekwalificeerd kader – didactisch en pedagogisch opleiden Eén van de grootste uitdagingen voor aanbieders is voldoende gekwalificeerd kader (trainers, begeleiders) hebben; 75% van de clubs in onze gemeente zoekt naar gekwalificeerd kader. Het (technisch) kader is essentieel voor de uitvoering van de activiteiten die plaatsvinden binnen de club. Binnen veel traditionele sportverenigingen is het vinden van vrijwilligers steeds moeilijker. Het kader vergrijst en opvolgers staan niet klaar of zijn niet te vinden. Tegelijkertijd vragen leden, klanten, bonden en overheden steeds meer van het kader. Trainers moeten een goede training kunnen geven en tegelijkertijd met diverse doelgroepen kunnen werken. Clubs en vrijwilligers worstelen hiermee. In samenwerking met Sport-ID, Achterhoek in Beweging sportbonden en sport- en beweegopleidingen ondersteunen we clubs en vooral de begeleiders, leiders en trainers in deze uitdagingen. We zetten in op het didactisch, pedagogisch en technisch begeleiden en opleiden van het technisch kader. Zodat clubs beschikken over voldoende gekwalificeerd kader en zij het kader langer weten te binden aan de club.

Gezonde en veilige sportomgeving Naast een inclusieve en sociaal veilige sportclub, vinden we het ook belangrijk dat clubs actief zijn in een gezonde en veilige fysieke omgeving. Dit is een taak voor clubs en gemeente. Sporters moeten veilig bij een sportclub kunnen komen en weer veilig naar huis gaan. Dat betekent dat de infrastructuur bij sportaccommodaties in orde moet zijn en veilig moet voelen. We streven ook naar gezonde clubs. Zodat onze jongeren actief zijn in een gezonde omgeving. We ondersteunen verenigingen bij het rookvrij maken van accommodaties, een gezonde kantine en het alcoholbeleid. We doen dit samen met Sport-ID en partners als Jongeren op Gezond Gewicht (JOGG), de werkgroep Achterhoek Rookvrij en TeamFit. Samenwerking tussen sportclubs Veel sportclubs worstelen met bovenstaande thema’s en de bijbehorende vragen en uitdagingen. In de praktijk zien we dat het helpt als aanbieders hierin samen optrekken. In de afgelopen jaren hebben we samen met Sport-ID ingezet op de onderlinge samenwerking tussen clubs. Deze samenwerkingen blijven we ondersteunen en stimuleren. Dit doen we met de verenigingsondersteuning binnen Sport-ID, het sportparkmanagement en het regionaal coördinatiepunt clubondersteuning en samenwerking met sportbonden. Door deze samenwerkingen te stimuleren willen we de kracht van de sportieve sociale basis vergroten.

Niet enkel voor sport en bewegen zelf, maar ook voor ontmoeting en verbinding. Sportaccommodaties zijn van nature ontmoetingsplekken in wijken of dorpen. Die functie willen we verder versterken voor bijvoorbeeld de Pol in Gaanderen, het KBC in Wehl en de sportparken in Doetinchem. Hierin is een grote rol weggelegd voor de stichtingen in beide dorpen en de samenwerkingsverbanden op de buitensportaccommodaties in Doetinchem. 20

Daarnaast zien we kansen in samenwerkingen tussen traditionele sportverenigingen en ondernemende sportaanbieders en tussen sportverenigingen en maatschappelijke partners. Deze samenwerkingen leiden tot nieuwe creatieve en innovatieve vormen van aanbod en het organiseren van sport en bewegen. Met het lokaal Sport- en Beweegakkoord bieden we een platform voor deze samenwerkingen. Oplossingsrichting Waar willen we naar toe? - De pedagogische en didactische vaardigheden van sport- en beweegaanbieders zijn versterkt. Het aantal clubs met gekwalificeerd kader gaat omhoog. - Het bestuurlijk kader van sport- en beweegaanbieders is zelfredzaam en toekomstbestendig. Minder clubs zoeken naar bestuursleden. - Het Doetinchems Sport en beweegveld investeert in een sociaal veilige sportomgeving. De meerderheid van de lokale sportclubs voldoet aan de basiseisen veilige sport. Hoe gaan we dat doen: - Door middel van clubondersteuning versterken we het bestuurlijk en technisch kader van clubs. - Samen met onze partners werken we aan nieuw vormen van clubondersteuning en tools om clubs te ondersteunen. - We ondersteunen clubs bij het implementeren van een veilig sportklimaat binnen hun club. - We stimuleren en ondersteunen clubs bij het maken van gezonde keuzes en werken samen aan de veiligheid op sportaccommodaties.

- We ondersteunen samenwerking tussen clubs en maatschappelijke partners door middel van Sportparkmanagement.

21

4.3. Vaardig in bewegen – een leven lang sporten Vaardig in bewegen zodat je een leven lang kan sporten en bewegen. Dit begint bij de jeugd waar sportief kapitaal het snelst wordt ontwikkeld. Maar is van even groot belang in de latere fases van het leven, om sportief kapitaal vast te houden en in beweging te blijven. Dit is hard nodig, want minder jongeren voldoen aan de beweegrichtlijnen. Is overgewicht een steeds groter problemen en is zitten het nieuwe roken. Samen met Sport-ID bieden we onze jongste inwoners de kansen om op te groeien tot vaardige en veelzijdige bewegers. We creëren de voorwaarden voor kinderen om hun eigen sportidentiteit te ontwikkelen. Vooral voor kinderen voor wie sport en bewegen minder vanzelfsprekend is. Dit doen we door de jongste jeugd te helpen bij het ontdekken en ontwikkelen van hun unieke talenten. Sport en bewegen wordt een natuurlijk onderdeel van hun leven: op school, na school en bij een sportclub. Het versterkt de mentale weerbaarheid/welzijn van kinderen. Ze ontwikkelen een open, onderzoekende houding, creativiteit en meer zelfvertrouwen en een beter probleemoplossend vermogen. Bewegen op school In het basisonderwijs wordt de basis gelegd voor het ontwikkelen van sportieve vaardigheden en het ontdekken van talenten. Sport-ID is hierin onze belangrijkste partner en uitvoerder.

In de gymlessen geven zij aandacht aan alle vormen van beweging, waarmee kinderen opgroeien tot veelzijdige bewegers. Ook stimuleren en ondersteunen zij scholen ook naast de gymlessen aandacht te hebben voor het belang van bewegen; tijdens pauzes, andere vakken en na schooltijd. Door kinderen verschillende sport- en beweegvormen aan te bieden krijgen zij de kans om hun talenten en vaardigheden te ontwikkelen. Waardoor de stap naar sport en bewegen in de vrije tijd makkelijker en vanzelfsprekender wordt. Dit sluit aan bij de ambities uit de lokale educatieve agenda, die samen met het onderwijs en maatschappelijke partners is opgesteld. De inzet en samenwerking op en met scholen blijft cruciaal, om de cijfers voor sport- en beweegdeelname niet verder te laten zakken. Bewegen in de buurt Naast bewegingsonderwijs en de sportclub is de nabije omgeving een belangrijke plek voor avontuur, sport, spel en beweging voor kinderen. Onze gemeente is rijk aan groene openbare ruimte. Deze omgeving moet aantrekkelijk en uitdagend zijn om kinderen van de bank af te krijgen. Niet alleen de inrichting van de openbare ruimte is belangrijk. Er moet ook goede programmering zijn, die aansluit op de activiteiten en beweegvormen op school. Om kinderen uit te dagen en om kinderen met minder sportief kapitaal op weg te helpen. Sport-ID organiseert in verschillende wijken de Sportmix.

Een wekelijkse activiteit voor basisschoolleerlingen, waarbij ze kennis maken met verschillende vormen van bewegen en verschillende sporten. Als verlenging van de gymlessen op school of als voorbereiding op een sportvereniging. Zodat de stap naar een specifieke sport of sportclub eenvoudiger wordt.

22

Sporten bij de sportclub Bij een sportclub kunnen kinderen zich verder ontwikkelen tot sporters. We geven kinderen de kans om in de basisschoolleeftijd kennis te maken met diverse sporten en sportclubs. We ondersteunen en stimuleren sportclubs om structureel aanbod vorm te geven via de deelnamesubsidie. Naast de ontwikkeling als sporter, leren kinderen bij een sportclub ook om samen te werken, zelfvertrouwen op te bouwen en weerbaar te worden. De Sportclub blijft een van de belangrijkste plekken om te beginnen met sport en onderdeel te worden van een vereniging of club. Om dit te stimuleren en laagdrempelig mogelijk te maken kunnen clubs gebruik maken van de Deelnamesubsidie en meedoen aan Kies je Sport. Dit helpt sportclubs bij het organiseren van aanbod en onze jeugd bij het kiezen van een sport of club die het best bij hen past. Een leven lang sporten Als we kijken naar de cijfers voor sport- en beweegdeelname dan zien we dat deze teruglopen vanaf het moment dat mensen de basisschool verlaten. Mensen komen in nieuwe levensfases terecht, waarin ze te maken krijgen met andere (sociale) omgevingen, verantwoordelijkheden, van school naar studie of werk en mogelijk de opvoeding van onze eigen kinderen. Sport of bewegen wordt minder vanzelfsprekend of toegankelijk. Dit wordt goed geïllustreerd in de grafiek die de sportdeelname per leeftijd toont; die verandert in een skihelling.

Slechts 24% van de volwassenen binnen de gemeente Doetinchem is lid van een sportvereniging en maar 47% van de volwassene inwoners voldoet aan de dagelijkse beweegnorm. Opgebouwd sportkapitaal neemt daardoor af en dat is zonde omdat sporten en bewegen voor veel voordelen zorgen. Een fit hoofd en lijf, zelfvertrouwen en eigenwaarde en een groter sociaal netwerk. Die weer bijdragen aan een goed leven. Thuis en op school of werk. We willen de beweegdeelname van onze inwoners dus vergroten. Dat hoeft niet altijd via traditionele sporten, maar bijvoorbeeld door het opzetten van nieuwe beweeggroepen. Hier hebben we onze clubs hard bij nodig. We willen clubs stimuleren en ondersteunen bij deze opgave. Via het platform Sport en Bewegen en de uitvoering van het lokaal Sport- en Beweegakkoord. Of zoals we dat doen bij de deelnamesubsidie voor leden tot 18 jaar. DZC ’68 en ARGO Atletiek zijn mooie voorbeelden van clubs die hiermee experimenteren. Naast wedstrijden en trainingen organiseren zij voor een specifieke doelgroep nieuwe activiteiten, die passen bij de levensfase of leefstijl van die doelgroep. Waarbij veel aandacht is voor ontmoeting voor en na de tijd. Gezond ouder worden We worden steeds ouder en blijven langer thuis wonen dan vroeger. Dat vraagt om meer zelfstandigheid en vitaliteit van onze oudere inwoners.

Ook is inmiddels duidelijk dat mensen met een lagere sociaaleconomische positie minder gezondheid ervaren en ook minder lang leven. Sport en bewegen is dus van belang. Het begrip positieve gezondheid komt hierin terug: het gaat niet alleen om je fysieke en mentaal gezondheid, maar ook om eigen regie en meedoen in de maatschappij. Multifunctionele accommodaties zoals de Pol in Gaanderen of het KBC in Wehl spelen hier een belangrijke rol in. Ze faciliteren, bewegen, sport en ontmoeting. 23

We helpen bij het zoeken naar vormen van beweging die passen binnen de mogelijkheden en de nabije omgeving. Bijvoorbeeld via de ketenaanpak Valpreventie en het programma Meer Bewegen voor Ouderen en programmering bij sportclubs. Dit is niet alleen goed voor de fysieke gezondheid, maar zorgt ook voor nieuwe contacten en sociaal netwerk. Oplossingsrichting Waar willen we naar toe? - We leiden onze jeugd op tot vaardige bewegers. - De cijfers voor deelname aan sport en het voldoen aan de beweegnorm moeten omhoog. - Jeugd met weinig sportief kapitaal helpen we op weg. - We ondersteunen oudere inwoners zodat ze vitaal blijven. Hoe gaan we dat doen? Jeugd - We stimuleren en ondersteunen het onderwijs om sport en beweging onderdeel te laten zijn van het onderwijsprogramma en de dynamische schooldag, gedurende het schooljaar. - We laten onze jongeren hun talenten ontdekken en ontwikkelen door sportstimulering op school en in de wijken. - Samenwerking tussen sportclubs en het onderwijs binnen het platform sport en bewegen. - We ondersteunen jongeren bij het vinden van passende vormen van sport en bewegen, bijvoorbeeld via Kies je Sport en de Deelnamesubsidie. - We zetten in op veelzijdig aanbod in de nabije omgeving via sportclubs en aanbod in de wijken. Volwassenen en ouderen - We ondersteunen de lokale ketenaanpak valpreventie en beweegprogramma’s voor ouderen.

- We ondersteunen volwassenen en ouderen bij het vinden van passende vormen van sport en bewegen, waarbij we uitgaan van het begrip positieve gezondheid. - Samenwerking met zorg- en welzijnsorganisaties binnen het platform sport en bewegen.

24

4.4. Maatschappelijke waarde van topsport De rol van een lokale overheid in de topsport is niet zo vanzelfsprekend als die in de breedtesport. Toch is er geen grotere inspiratiebron dan topsportprestaties. Deze inspiratie kan het sportief kapitaal van inwoners doen toenemen. Zien sporten, doet sporten en het kan net dat beetje extra motivatie zijn om zelf in beweging te komen. Topsport is voor de gemeente geen doel op zich, maar kan wel bijdragen aan het realiseren van andere doelstellingen. We onderscheiden daarin twee onderdelen van topsport waarin de gemeente een rol pakt: talentontwikkeling en topsportevenementen. Beide onderdelen pakken we regionaal op in onze samenwerking Achterhoek in Beweging. Talentontwikkeling Onze jongste inwoners stimuleren we tot het ontdekken van hun talenten. Daar zitten kinderen en jongeren tussen met uitzonderlijke (fysieke) talenten. Zij hebben het potentieel om deze talenten te ontwikkelen tot een topsportcarrière. Als regio hebben we de ambitie uitgesproken om deze talenten de kansen te geven om die carrière mogelijk te maken. Dat doen we niet alleen. Dat doen we samen met sportbonden, het onderwijs en het regionale bedrijfsleven. Dit doen we onder de noemer Achterhoekse Topsport inspireert breedtesport. We sluiten lokaal aan op deze ambitie via het netwerk Achterhoek in Beweging.