Informatiedocument voor coalitievorming gD 2022-2026.pdf

Informatiedocument - ten behoeve van coalitievorming 2022-2026 -

Inhoudsopgave Voorwoord ................................................................................................................................... 3 Aandachtspunten onderhandelingsproces ................................................................................ 4 Beleidsthema’s, ontwikkelingen en trends ................................................................................ 5 Financiële positie 2022-2026 ..................................................................................................... 23 Verbonden partijen ................................................................................................................... 30 Omvang college, portefeuilleverdeling en benoemingen ...................................................... 31

2

Voorwoord Aan de gekozen raadsleden, De uitslag van de gemeenteraadsverkiezingen 2022 is bekend. U maakt de komende vier jaar deel uit van de gemeenteraad van Doetinchem. Wij feliciteren u van harte met uw benoeming als raadslid en wensen u veel plezier en succes. Om u een beeld te geven van hetgeen in de gemeente Doetinchem en voor onze gemeente van belang kan zijn, hebben wij voor u dit Informatiedocument opgesteld. Dit document is opgesteld door de ambtelijke organisatie onder verantwoordelijkheid van de burgemeester en de gemeentesecretaris. De belangrijkste onderdelen zijn: - Een overzicht van belangrijke trends en beleidsthema’s, voorzien van verwijzingen naar verdere informatie. - Een financieel overzicht in een oogopslag met een toelichting op belangrijke financiële aandachtspunten. - Een overzicht van de verbonden partijen en de (formele) functies waarin het college of de raad moet voorzien. - Aandachtspunten voor het proces van de onderhandelingen. We hopen dat we met het Informatiedocument een nuttige bijdrage leveren aan de coalitiebesprekingen en aan een goede start van uw periode als raadslid. Vanuit het Team Strategie stellen we twee adviseurs beschikbaar die u kunnen ondersteunen en adviseren tijdens de fase van coalitiebesprekingen. Wij vernemen graag of u van deze ondersteuning gebruik wilt maken.

Rest ons nog u veel succes en wijsheid te wensen in het formatieproces.

Mark Boumans, Burgemeester

Gerben Karssenberg, gemeentesecretaris

Doetinchem, 21 maart 2022

3

Aandachtspunten onderhandelingsproces Ambtelijke ondersteuning tijdens de coalitiebesprekingen De onderhandelaars kunnen tijdens de coalitiebesprekingen gebruik maken van ambtelijke ondersteuning. De gemeentesecretaris heeft twee ambtenaren vanuit Team Strategie aangewezen als directe ondersteuners. Zij kunnen de formateur (en indien deze wordt aangezocht uiteraard ook de informateur) op diverse manieren bijstaan: verslaglegging, informatieverzoeken uitzetten, een brainstorm helpen begeleiden, teksten voorbereiden en uitwerken etc. De ambtelijk ondersteuners doen hun werk in nauw overleg met de onderhandelende partijen, waarbij de inhoudelijke verantwoordelijkheid uiteraard bij de onderhandelende partijen blijft. Het spreekt voor zich dat voor deze werkzaamheden de twee ambtenaren onder directe verantwoordelijkheid vallen van de (in)formateur en er geen verantwoording voor die werkzaamheden aan de gemeentesecretaris of het college wordt afgelegd. Daarnaast kunnen de onderhandelaars een beroep doen op ambtelijke expertise in de vorm van een ‘rapid response team’. Het kan bijvoorbeeld gaan om input van de financieel experts, van beleidsmedewerkers op specifieke terreinen, juristen, de gemeentesecretaris of een manager. Dat kan in de vorm van schriftelijke informatie, een presentatie of een gesprek, al naar gelang thema en informatiebehoefte.

Uiteraard bestaat ook de mogelijkheid om specifieke voorstellen financieel te laten doorrekenen door de financieel experts. Bevoegdheid burgemeester Krachtens artikel 35 van de Gemeentewet wordt de burgemeester geïnformeerd over de uitkomsten van de college-onderhandelingen. Hij wordt alsdan in de gelegenheid gesteld zijn opvattingen over voorstellen ten behoeve van het collegeprogramma kenbaar te maken. De burgemeester maakt hier graag gebruik van. De burgemeester voert gesprekken met alle kandidaat-wethouders en toetst op incompatibiliteiten (met het wethouderschap niet-verenigbare betrekkingen). Het ‘coalitieakkoord’ Het eindproduct van het onderhandelingsproces kan verschillende vormen hebben, mede afhankelijk van het type proces dat door partijen is doorlopen. Mogelijke vormen zijn: een uitgebreid coalitieakkoord, een coalitieagenda of een raadsakkoord. Steeds vaker gaan gemeentebesturen over tot een agenda of raadsakkoord om recht te doen aan de complexiteit (en daarmee samenhangende onzekerheden) van de vraagstukken en om het bestuurlijk draagvlak zo groot mogelijk te maken. Inwerkprogramma’s voor nieuwe raad en nieuw college Voor zowel de nieuwe gemeenteraad als voor het nieuwe college worden introductieprogramma’s samengesteld. Voor de raad is de griffier het eerste aanspreekpunt, voor het college de gemeentesecretaris.

4

Beleidsthema’s, ontwikkelingen en trends In dit hoofdstuk treft u een overzicht van beleidsthema’s, ontwikkelingen en trends die van belang kunnen zijn voor de coalitiebesprekingen. Het betreft dus geen volledig overzicht van alle gemeentelijke beleidsvelden en activiteiten. De onderwerpen worden steeds beknopt weergegeven, waar mogelijk voorzien van links naar brondocumenten of uitgebreide informatie. In de presentatie van de onderwerpen is logica van de huidige programmabegroting gevolgd (Doetinchem Centrumstad, Sterke Samenleving, Veranderende leefomgeving, Organisatie en Financiën). Overkoepelende, thema-overstijgende blokjes zijn onder de hoofdkop Algemeen samengebracht. We verwijzen met linkjes naar openbare stukken. Over sommige onderwerpen zijn er niet-openbare stukken. Deze vindt u in het vertrouwelijk deel van het bestuurlijk informatiesysteem (BIS). Als we spreken over Doetinchem of gemeente Doetinchem bedoelen we daarmee in principe onze hele gemeente, dus Doetinchem inclusief de dorpen Gaanderen en Wehl en de buurtschappen. In een aantal tekstblokjes gaat het specifiek over Doetinchem stad of over de (ambtelijke) organisatie van de gemeente Doetinchem.

1. Algemeen Overzicht trends en opgaven middelgrote gemeenten en Doetinchem Toelichting Kennisinstituut Platform 31 heeft een trendstudie voor Doetinchem uitgevoerd, op basis van een landelijke studie naar trends en opgaven voor middelgrote gemeenten. Deze studie kent de volgende thema’s: bestuur, demografie, economie, sociaal, veiligheid, ruimte & wonen, mobiliteit en duurzaamheid. Kansen en uitdagingen Belangrijke bevindingen voor Doetinchem zijn: - Doetinchem kent geen ontgroening, wel (dubbele) vergrijzing. Groei wordt voornamelijk bepaald door het saldo van binnenlandse/buitenlandse migratie. - De beroepsbevolking krimpt, er is een significant ‘onbenut arbeidspotentieel’. Samen met innoveren is het verhogen van de arbeidsparticipatie en arbeidsproductiviteit noodzakelijk om de toekomstige behoefte van organisaties en bedrijven aan te kunnen. - Doetinchem heeft een functie als centrumstad in de regio; dat vergt hoge kwaliteit van zorg, welzijn en onderwijs. - Toename aantal een- en tweepersoonshuishoudens noopt tot aanpassen woningvoorraad. Versnellen en intensiveren energietransitie nodig, bottom-up en top-down met bewoners, biedt ook economische kansen. 5

Verder lezen • De trendstudie voor middelgrote gemeenten van Platform 31: Platform31 kennis- en netwerkorganisatie voor stad en regio - Stedelijke trends en opgaven voor 2022 e.v. • Bijlage trendstudie Doetinchem van Platform 31 Demografische ontwikkelingen en groeiambitie Toelichting Demografische ontwikkelingen: • Op 1 januari 2022 telt Doetinchem 58.556 inwoners en is daarmee de centrumgemeente van de Achterhoek, totaal ruim 263.000 inwoners. • Sinds 2015 groeit de Achterhoek weer. Dit komt door een positief migratiesaldo, er verhuizen meer mensen naar de Achterhoek dan er weggaan. Overigens is de groei minder sterk dan in andere regio’s. • De Achterhoek scoort als 4e van 40 regio’s hoog op de brede welvaartindex. • De economie en werkgelegenheid in het oostelijk deel van het land, zeker ook in de Achterhoek, nemen toe. • De Achterhoek kent een relatief sterke vergrijzing. Het aantal jongeren neemt af en het aantal 50+ers neemt toe. Gevolgen voor de economische opgave (zie hieronder) Doetinchem 2026 Onder de vlag ‘Doetinchem 2036’, een verwijzing naar het jaar waarin 800 jaar stadsrechten worden bereikt, werd bij de begroting 2020 een groeiambitie voor de gemeente geformuleerd. Die groeiambitie richt zich vooral op een kwaliteitsslag met een richtaantal van 70.000 inwoners in 2036, wanneer Nederland volgens CBS-onderzoeken mogelijk ongeveer 19 miljoen inwoners telt.

Het gemeentebestuur wil er, samen met de andere gemeenten in de Achterhoek, voor zorgen dat de bevolkingssamenstelling op lange termijn in balans blijft, zodat er voor het bedrijfsleven en maatschappelijke organisaties voldoende gekwalificeerd personeel is, de draagkracht voor voorzieningen op peil blijft en Doetinchem de vitale centrumgemeente van de Achterhoek blijft. Kansen en uitdagingen De uitdaging is om groei te bewerkstellingen door aantrekkelijk te blijven voor huidige inwoners en de binnenlandse migratie te verhogen. Het is de kunst om daarbij de aantrekkingskracht op jonge gezinnen, starters, studenten en andere doelgroepen te vergroten. Om als woonstad aantrekkelijker te worden is het uiteraard zaak om te focussen op het (nieuwe) woningaanbod. Echter ook focus op onderscheidende voorzieningen die er al zijn (onderwijs, zorg, sport, cultuur) en die mogelijk aanvulling of verdere ontwikkeling vragen (denk aan een verdere ontwikkeling van de museale functie). Dit vraagt inzicht, keuzes en reserveren van middelen (bijv. onderwijshuisvesting). Op stedenbouwkundig vlak zijn ambtelijk de eerste stappen gezet voor een stedenbouwkundige visie.

6

Verder lezen • Onderzoek prov. Gelderland naar verhuisbewegingen van en naar Achterhoek: Komen en Gaan – Inzicht in verhuisbewegingen (komen-en-gaan.nl) • Feiten en cijfers Achterhoekse gemeenten o.a. dashboard met info over bevolking, werk en banen en brede welvaart: www.achterhoekmonitor.nl • Campagne 8rhk Ambassadeurs om nieuwe inwoners (25-45 jaar) te trekken: www.onverwachtehoek.nl • Prognose bevolking, CBS, StatLine - Prognose bevolking; kerncijfers, 2020-2070 •

(cbs.nl)

Eerste reflecties groeiambitie met verslagen raadsbrainstorm en Toekomst3Daagse: Bijlage-2-Doetinchem-2036-Van-droom-naar-daad.pdf

Brede welvaart en Sustainable Development Goals (SDG’s) Toelichting Brede welvaart is een begrip om aan te geven dat economische groei alleen onvoldoende is om onze toekomstige manier van leven vorm te geven. Landelijk en regionaal wordt brede welvaart steeds vaker aan de sustainable development goals (SDG’s) gekoppeld. De Achterhoek is de eerste SDG-regio van ons land. In het regeerakkoord is aangegeven dat de sustainable development goals belangrijk worden bij de toekenning van de komende regio deals. Kansen en uitdagingen De SDG’s dienen als kompas voor mondiale en lokale uitdagingen op een groot aantal thema’s. Dit richtinggevende karakter maakt dat elke gemeente op het gebied van SDG’s stappen kan zetten die passend zijn bij de mogelijkheden van de eigen organisatie. Van verbinden met de interne organisatieprocessen, -begroting en beleid tot kiezen voor afzonderlijke projecten, events of samenwerkingsverbanden. Verder lezen • Uitleg over brede welvaart en SDG’s door Trendbureau Overijssel: VERKIEZINGSSPECIAL // Signalement "Brede Welvaart & Sustainable Development Goals" - Trendbureau Overijssel • Bijlage 8rhk Ambassadeurs: Regionaal perspectief in het coalitieakkoord Coronacrisis en herstelopgave Toelichting De coronapandemie heeft al twee jaar grote invloed op het dagelijks leven van inwoners.

De sociaal-maatschappelijke impact is groot en zal ook nog doorwerken in de periode na de coronacrisis. De samenleving is veerkrachtig, maar daar zitten ook grenzen aan. Het Sociaal Cultureel Planbureau (SCP) geeft aan dat het risico bestaat dat met name kwetsbare groepen geraakt worden en de ongelijkheid toeneemt. Ook economisch is er een flinke impact, waarbij de verschillen tussen de diverse sectoren groot zijn. Met name retail, horeca, cultuur en de zorg zijn getroffen. Het is van groot belang alert te zijn voor gevolgen die langer doorwerken, pas later ontpoppen of die minder makkelijk te overwinnen zijn. Vanuit het rijk en provincie zijn er mogelijkheden voor financiële steun. De gemeente heeft een coronareserve gevormd. De raad heeft op 25-3-2021 twee 7

regelingen vastgesteld ten behoeve van coronaondersteuning. Deze lijken vooralsnog voldoende. Experts houden er rekening mee dat we nog jaren zullen leven met het coronavirus. Dit heeft grote gevolgen voor de zorg, maar ook voor andere sectoren in de samenleving. Kansen en uitdagingen Er is behoefte aan een lange termijnstrategie op nationaal niveau. Deze wordt nu door het kabinet gemaakt en kan op lokaal niveau ook uitwerking krijgen. Verder lezen • Scenariostudie van WRR en KNAW met 5 scenario’s: https://www.wrr.nl/actueel/nieuws/2021/09/02/wrr-en-knaw-overheid-moetanticiperen-op-verschillende-coronascenarios • Onderzoek SCP naar de maatschappelijke effecten van corona: Dossier maatschappelijke effecten corona | Onze samenleving in tijden van corona | Sociaal en Cultureel Planbureau (scp.nl) • Lokale regelingen: Kaders voor corona - raadsvoorstel (doetinchem.nl) Mogelijk nieuwe crisis door oorlog Oekraïne Toelichting De oorlog in Oekraïne heeft ook gevolgen voor de Nederlandse gemeenten. Voor Doetinchem gaat het in elk geval om de opvang van vluchtelingen, zowel door particulieren als door onze gemeente georganiseerd. Daarnaast de ondersteuning van Oekraïners en Russen die momenteel in Nederland verblijven. De tijdsduur en de impact van de oorlog en de vluchtelingenstroom zijn momenteel nog niet te overzien.

De VNG wijst de gemeenten op mogelijke risico’s voor digitale veiligheid en economische sancties voor Russische bedrijven. Kansen en uitdagingen Het Rijk vraag alle 25 veiligheidsregio’s minimaal 2.000 vluchtelingen uit Oekraïne op te vangen. In de veiligheidsregio Noord Oost Gelderland (VNOG) is afgesproken om te handelen alsof dit een crisisbeheersing GRIP-4 situatie is. Dat betekent dat wordt gewerkt met een bestuurlijk Regionaal Beleidsteam (RBT), een ambtelijke Regionaal Operationeel Voorbereidend Team (ROVT) en binnen onze organisatie het Gemeentelijk Beleidsteam (GBT) en het Team Bevolkingszorg (TBZ). We bereiden opvanglocaties voor. Over de financiële consequenties (zowel de kosten als de compensatie van het Rijk) die met de opvang en begeleiding van de Oekraïners samenhangen, kunnen we in dit document nog geen uitsluitsel geven. Wij verwachten daarover tijdens de formatieperiode meer duidelijkheid te kunnen geven. We houden er rekening mee dat de personele en financiële inzet die we in gang hebben gezet langdurig nodig kunnen zijn. De impact en tijdsduur van deze crisis valt op dit moment nog niet in te schatten. Verder lezen • Informatie voor gemeenten op de site van VNG (vereniging Nederlandse gemeenten): Oorlog Oekraïne - informatie voor gemeenten | VNG 8

Functioneren van de democratie Toelichting Onderzoek laat zien dat er een dalend vertrouwen is in de overheid en de democratie. Vooral op landelijk niveau is hiervoor veel aandacht, bijvoorbeeld n.a.v. de toeslagenaffaire. Er wordt door diverse experts een dringend beroep gedaan op het terugbrengen van de menselijke maat en aandacht voor de kwaliteit van de uitvoering, met name als het gaat om kwetsbare inwoners. Ook de term ‘werken vanuit de bedoeling’ komt regelmatig naar voren. Ook op lokaal niveau kan dit een aandachtspunt zijn, omdat de gemeente zowel op sociaal als fysiek terrein grote uitdagingen heeft. Daarbij is zowel de fysieke ruimte als de financiële en personele ruimte veelal beperkt, hetgeen op allerlei manieren tot frictie of tegenstand kan leiden. Kansen en uitdagingen Op lokaal niveau bevorderen van bewustzijn van deze dynamiek en op een goede wijze invulling geven aan het participatiebeleid (o.a. bij de omgevingswet).

Verder lezen: • Onderzoek naar vertrouwen in overheid en politiek: https://www.scp.nl/actueel/nieuws/2021/06/30/scp-hoge-verwachtingen-vanoverheid-in-overgangsfase-coronacrisis-daling-politiek-vertrouwen • Sociaal-geografisch onderzoek naar maatschappelijke en politieke voorkeuren: Atlas van Afgehaakt Nederland | Kennisbank Openbaar Bestuur (kennisopenbaarbestuur.nl) • Wouter Hart over ‘werken vanuit de bedoeling’: Verder met de bedoeling Wouter Hart

2. Doetinchem Centrumstad Economie en arbeidsmarkt Toelichting Onderzoek in 2020 door prof. Hospers in opdracht van gemeente Doetinchem laat zien dat Doetinchem een stabiele en veelzijdige economie heeft met veel interessante bedrijven, de zogenaamde ‘small giants’. Veelal gaat het daarbij om familiebedrijven. In de economische uitvoeringsagenda wordt ingezet op vier hoofdlijnen: 1. Human capital 2. Benutting bedrijventerreinen 3. Ketens in beeld en versterken 4. Inzetten netwerkkracht buiten de Achterhoek Grootste belemmering of bedreiging voor de verdere economische groei is de verwachte krimp van de beroepsbevolking. Voor de gemeente Doetinchem gaat het in de komende 15 jaar al om een verwachte afname van de beroepsbevolking van meer dan 10%. Uit de Arbeidskracht Analyse Achterhoek komt ook naar voren dat de Achterhoek in vergelijking met andere regio’s een relatief groot onbenut arbeidspotentieel kent. 9

Kansen en uitdagingen Een belangrijke opgave is de keuze voor en focus op een helder profiel voor gemeente en regio. “Kiezen om gekozen te worden”. Een profiel dat zo goed mogelijk aansluit bij een voor de buitenwereld herkenbaar en onderscheidend DNA van de onze economie. En daar de netwerkkracht van de Achterhoek effectief op in te zetten, bijvoorbeeld om de banden met het hoger onderwijs verder te versterken. Tevens moeten slimme ruimtelijke keuzes gemaakt worden in actuele groei en vraag naar bedrijfsruimte en kavels. De uitdaging is daarnaast om bedrijven aan onze gemeente te (blijven) verbinden, de arbeidsproductiviteit, de innovatiekracht en de arbeidsparticipatie te verhogen en talent te binden. Dus zowel het potentieel aan arbeidskrachten dat al aanwezig is beter benutten als het aantrekken van arbeidskrachten van buiten de regio. Dit vraagt ook een publieke verantwoordelijkheid, dus een leidende of sturende rol als regio en gemeentebestuur. Het gaat er om de inclusieve arbeidsmarkt (de traditionele focus van de arbeidsmarktregio) en de human capital vraagstuken van het bedrijfsleven nog veel meer met elkaar te verbinden. Investeren in onderwijs en ondernemerschap, een leven lang leren en ontwikkelen (kennis en vaardigheden), het aantrekkelijk maken van Doetinchem. Onderwijs van hoge kwaliteit op diverse niveaus is een belangrijke sleutel.

Doetinchem heeft met het Graafschap College een grote MBO-voorziening, en de lijnen in de regio zijn kort, waardoor nieuwe ontwikkelingen op deze domeinen goede kans maken. Voorbeelden waaraan gedacht kan worden zijn: verder versterken van de MBO in nauwe samenwerking met ondernemers, werk-leertrajecten, wellicht een studieloon voor jongeren die kiezen voor een opleiding in sectoren met tekorten. Deze opgave heeft een link met goede voorzieningen voor het basis- en voortgezet onderwijs; daar hebben we een wettelijke verplichting op het gebied van onderwijshuisvesting (zie verder in dit document) en goede onderwijsvoorzieningen dragen bij aan een aantrekkelijk vestigingsklimaat. Daarmee leggen we ook een link met Doetinchem als woonstad, waarbij een extra aandachtspunt is om te zorgen voor voldoende en passende huisvesting voor studenten, starters en (toekomstige) arbeidskrachten. Verder lezen • Analyse Doetinchemse economie in het rapport ‘Op weg naar Toplocatie Oost’, prof.

Hospers: 2020-32-Bijlage-Doetinchem-in-bedrijf-maart-2020.pdf • Jaarpublicatie van de Achterhoek Monitor met daarin de arbeidskrachtanalyse: AchterhoekMonitor2021-2022.pdf • Provincies Gelderland en Overijssel bundelen krachten in Kracht van Oost: Nederland Slim Benutten • Inzoomen op de Achterhoek vanuit Kracht van Oost: Webinar Kracht van Oost 2.0 - Open Regio Achterhoek - 8RHK Ambassadeurs • Bijlage: trendstudie Doetinchem van Platform 31

10

Centrumstad en stadscentrum Toelichting Onderzoek laat zien dat middelgrote steden over het algemeen minder te leiden hebben van de gevolgen van corona dan de grote steden als Amsterdam of Den Haag. Doetinchem heeft een groot verzorgingsgebied en daardoor relatief veel voorzieningen en een relatief sterke binding met de regio. Dit biedt kansen voor de veranderende leefpatronen als gevolg van corona. Echter, juist de ondernemers en organisatoren in de branches als cultuur, evenementen, horeca en winkels hebben veel last (gehad) van de corona-beperkingen. Doetinchem heeft een groot verzorgingsgebied en historisch gezien een rijk aanbod aan voorzieningen. Het hoge niveau aan onderwijsvoorzieningen is kenmerk voor de centrumfunctie. Verdere versterking van onderwijs kwam tijdens de Toekomst3Daagse (in het kader van ‘Doetinchem 2036’) en andere sessies naar voren als kans om de positie van Doetinchem als aantrekkelijke vestigingsplaats verder te versterken. De afgelopen jaren is geïnvesteerd in de Doetinchemse binnenstad: een compacte en aantrekkelijke binnenstad door concentratie van winkels in het historische ‘ei’, vergroening en het betrekken van de Oude IJssel bij de binnenstad. Er wordt momenteel gewerkt aan geactualiseerd toekomstperspectief voor de binnenstad, aan een nieuwe parkeervisie en een nieuwe mobiliteitsvisie.

Kansen en uitdagingen De uitdaging is om de Doetinchemse binnenstad tot en met het stationsgebied toekomstbestendig en (nog) vitaler te maken. Dat maakt Doetinchem aantrekkelijker voor bezoekers, studenten, starters en ondernemers. We gaan het toekomstperspectief voor de binnenstad verder uitwerken, waarbij transformatie een grote rol zal spelen (toevoegen wonen in en om de binnenstad, etc.). Daarnaast moet gezorgd worden voor voorzieningen in relatie tot die groeiambitie van Doetinchem en de regio – en de veranderende bevolkingssamenstelling. Daarnaast speelt het vraagstuk hoe houden we de stad aantrekkelijk en bereikbaar (autoluw, stadslogistiek, ruimte voor wandelaars/fietsers vs. automobiliteit en parkeren). De raad heeft in de vorige bestuursperiode de ontwikkelstrategie voor het centrum aangemerkt als geprioriteerde opgave voor de omgevingsvisie. Verder lezen • Onderzoek naar ontwikkelingen in de stedelijke winkelgebieden: KSO21_Hoofdrapport-Koopstromenonderzoek-2021.pdf (kso2021.nl) • Visie binnenstad: Visiedocument-Doetinchem-hoofdstad-van-de-Achterhoek1.pdf • Omgevingsagenda: Omgevingsagenda tussenstap naar omgevingsvisie.docx (doetinchem.nl) en Bijlage-1-Omgevingsagenda-Doetinchem-klein-formaat.pdf Bereikbaarheid en mobiliteit Toelichting Bereikbaarheid is zowel regionaal als lokaal een belangrijk thema.

Regionaal ligt de focus op de bereikbaarheid van en naar de Achterhoek (RegioExpres als 11

belangrijkste lobbypunt) maar ook fijnmazig binnen regio. Met de RegioExpres wordt de reistijd van en naar de Randstad zo’n 20 minuten korter, waardoor Doetinchem aantrekkelijker wordt als woonstad (meer banen buiten de regio binnen acceptabele reistijd) en als plek om te werken (Doetinchem sneller bereikbaar vanuit plekken waar veel hoogopgeleiden wonen zoals Nijmegen). Rijk en provincie zien mobiliteitshubs (knooppunten van verschillende vervoersmodaliteiten in een hoogwaardige stedelijke omgeving) als belangrijke ontwikkeling voor komende jaren. De provincie Gelderland ziet in Doetinchem mogelijkheid voor één van die regionale mobiliteitshubs, bij het station, in combinatie met wonen en werken. Momenteel worden een herziene mobiliteitsvisie en parkeernota voorbereid. De ontwikkelopgave voor het stationsgebied is geprioriteerd in de Omgevingsagenda. Kansen en uitdagingen Balans zoeken in de keuzes voor bereikbaarheid vanuit het perspectief centrumstad/voorzieningen vs. leefbaarheid, maar ook vanuit aantrekken arbeidskrachten en nieuwe inwoners/inbreiding. Automobiliteit vs. andere modaliteiten (trein RegioExpres, fiets)? Verbinden mobiliteitshub aan de verdere ontwikkeling van de stationsomgeving, denk bijvoorbeeld ook aan de ‘last mile’ naar de bedrijventerreinen.

Bevorderen van wandelen en gebruik (elektrische) fiets voor korte en middellange afstanden, relatie met thema’s duurzaamheid en gezondheid. Mogelijkheid intensiveren gebruik huidige infra door innovatieve (data gestuurde) oplossingen. Verder lezen • Omgevingsagenda: Omgevingsagenda tussenstap naar omgevingsvisie.docx (doetinchem.nl) en Bijlage-1-Omgevingsagenda-Doetinchem-klein-formaat.pdf • Visie op mobiliteit van provincie Gelderland: Visie voor een bereikbaar Gelderland Grensoverschrijdende Samenwerking Toelichting Doetinchem is lid van de EUREGIO (Gronau) en Euregio Rijn-Waal (Kleve). Met het lidmaatschap van beide Euregio’s werkt Doetinchem aan de totstandkoming van grensoverschrijdende samenwerkingsprojecten op het gebied van o.a. economie, ruimtelijke ordening & mobiliteit en sociaal-culturele ontmoetingen. Door actief deel te nemen aan de Euregionale samenwerkingsverbanden levert Doetinchem een bijdrage aan het wegnemen van grensbarrières. Kansen en uitdagingen Specifieke aandacht voor het creëren van 360-graden arbeidsmarkt kan er bijvoorbeeld voor zorgen dat de mogelijkheden die de grensregio biedt door scholieren, studenten en werkenden beter worden benut. De grensregio transformeert hiermee van een gebied in de periferie tot het centrum van Europa. Verder lezen • Euregio Rijn-Waal: Home (euregio.org) 12

•

EUREGIO (Gronau): Start DE - EUREGIO (grenzinfo.eu)

Veiligheid Toelichting Landelijke cijfers geven aan dat de geregistreerde criminaliteit en de onveiligheidsbeleving afnemen. Tegelijk is er sprake van een verharding van de criminaliteit. Cybercriminaliteit wint aan terrein. Lokaal belangrijke thema’s zijn het tegengaan van ondermijnende criminaliteit en het thema zorg en veiligheid. Door het versterken van de verbinding tussen partners in de keten van zorg en veiligheid zetten we in op het voorkomen van onveilige situaties. Bij ondermijnende criminaliteit wordt in regionale samenwerking specifiek ingezet op het onderdeel drugs. Ook het thema ‘arbeidsmigranten’ verdient in relatie tot ondermijning aandacht. Uit onderzoek van het RIEC (Regionaal Informatie- en Expertisecentrum) komt naar voren dat gemeenten op dit moment onvoldoende zicht hebben op de problematiek rondom arbeidsmigranten en de rol daarbij van uitzendbureaus. Hierbij kan concreet worden gedacht aan aantallen, identiteiten, woon/werkomstandigheden (uitbuiting) of andere ondermijnende factoren. Uit de praktijk blijkt dat arbeidsmigranten met regelmaat worden gehuisvest in Duitsland, terwijl ze in Nederland werken. Het onlangs gepresenteerde Duitse Coalitieakkoord biedt meer mogelijkheid tot (grensoverschrijdende) informatieuitwisseling tussen de verschillende instanties. Kansen en uitdagingen De kans is om te zorgen voor een verbetering van de informatiepositie.

Met name als het gaat om ondermijning en arbeidsmigranten. Dit kan door te investeren in nauwere samenwerking, informatiedeling en overleggen met (grensoverschrijdende) buurgemeenten. Voor Doetinchem/Achterhoek ontstaan hier kansen om een effectievere gezamenlijke aanpak van ondermijning in de grensregio te ontwikkelen. Verder lezen • Kadernota integrale veiligheid gD: Kopregel (doetinchem.nl) • RIEC over arbeidsmigranten: Infographic: Arbeidsmigranten in de coronacrisis | Corona | RIEC-LIEC Informatie- en Expertisecentrum • Analyse DU regeerakkoord is beschikbaar

3. Sterke Samenleving Gezondheid, preventie en ondersteuning Toelichting Onze regio vergrijst sterker dan gemiddeld. Tegelijk wordt zichtbaar dat senioren steeds vitaler en gezonder zijn. De grote gezondheidsproblemen doen zich vooral in de laatste twee levensjaren voor. De focus van gemeentelijk beleid is steeds meer op preventie gericht. In het beleid gaan de gemeente Doetinchem en de Achterhoek uit van het concept positieve gezondheid. Hierin staat de veerkracht van mensen centraal voor behoud van eigen regie. Dit wordt niet alleen bepaald 13

door gedrag en leefstijl op individueel niveau maar ook en vooral door de sociale en fysieke omgeving. Dit vergt een omwenteling van zorg naar gezondheid waarbij geïnvesteerd wordt in het gezond en vitaal houden van inwoners. De afgelopen jaren is deze ontwikkeling ingezet met regionale preventie- en sport- en beweegakkoorden met een doorvertaling in lokale agenda’s. Doetinchem heeft een sterke samenleving, met gezonde en sterke sociale structuren. Dit bevordert de uitvoering van de lokale agenda’s gericht op preventie, sport, bewegen, cultuur en participatie. De afgelopen jaren is geïnvesteerd in de basis hiervoor o.a. met de vorming van het Sport-ID, Amphion Cultuurbedrijf en Buurtplein. Samen met de Bibliotheek West-Achterhoek zijn dit de kernpartners die uitvoering geven aan de lokale agenda’s gericht op het gezond en vitaal houden van onze inwoners. Desondanks is de verwachting dat er een groeiende vraag naar zorg en ondersteuning zal zijn door de vergrijzing, de toename van mensen met een chronische aandoening en een relatief grote groep (30%) met een lage sociaaleconomische status. Dit vraagt naast inzet op gezondheid en preventie, ook tijdig en passende hulp en ondersteuning waar nodig. De maatschappelijke ontwikkeling laat zien dat mensen steeds ouder worden en langer in hun eigen huis en omgeving blijven wonen.

De juiste ondersteuning op het juiste moment is gericht op wat een inwoner wél kan. Zelfstandigheid, eigen regie en voorkomen van eenzaamheid zijn daarbij belangrijke uitgangspunten. Sinds 2015 heeft de gemeente meer wettelijke taken en verantwoordelijkheden gekregen vanuit de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo), de Jeugdwet en de Participatiewet. In die wetgeving zit één belangrijke rode draad: voorkomen van het erger worden van problematiek, het verliezen van eigen regie en niet meer mee kunnen doen. De inzet van zorg en ondersteuning is soms nodig en hoe eerder de best passende hulp ingezet kan worden hoe beter. De afgelopen jaren is ingezet om deze beweging en transformatie, zoals vastgelegd in de Jeugdwet en Wmo te verankeren in meerjarige contracten met aanbieders van zorg en ondersteuning. Regionaal stappen we over op een nieuwe wijze van inkopen met minder aanbieders dan voorheen en contracten voor langere tijd dan voorheen. Na een vertraging in de procedure verwachten we dat de nieuwe contractperiode 1 juli kan starten. Kansen en uitdagingen De uitdaging is: blijven investeren in preventie en de omwenteling van zorg naar gezondheid en het verkleinen van gezondheidsachterstanden. Dit vergt meerjarenbeleid, gericht op de eerste levensfase 0-18 jaar, het gericht ondersteunen van minima, investeren in vitale ouderen en mantelzorgers.

In het post coronatijdperk vraagt de problematiek van eenzaamheid extra aandacht. Het intensiveren van de samenwerking tussen de kernpartners in het sociaal domein en de amateur sport- en cultuurverenigingen kan veel meerwaarde opleveren. Stimuleren van verdere innovaties en de koppelkansen tussen het sociale en fysieke domein in de context van ‘Doetinchem 2036’. Deze groeiambitie heeft impact op de sociale infrastructuur. Zorg daarom voor het op peil houden van de 14

maatschappelijke voorzieningen voor gezonde, vitale inwoners met goede ontwikkelkansen voor jeugdigen. Daarbij is het in balans houden van de inkomsten en uitgaven binnen het sociaal domein een blijvende uitdaging. Dit vraagt om verder vormgeven van een integrale, samenhangende aanpak en een ontschotte manier van werken. Verder lezen • De kadernotitie ‘preventie sociaal domein’ en bijbehorende agenda (2020) gericht op universele preventie: Kopregel (doetinchem.nl) • Het preventieakkoord Achterhoek 2020-2030 (7 speerpunten): 8RHK-PreventieAkkoord-2020-2030.pdf • Het regionaal sport- en beweegakkoord (speerpunt 1 van het regionaal preventieakkoord): Regionaal Beweeg- en Sportakkoord 2020 – 2030 (achterhoekinbeweging.nl) • Omgevingsagenda en bijbehorende bestuursopdracht i.o.

(wet heeft als hoofddoel een veilige en gezonde leefomgeving): en Bijlage-1Omgevingsagenda-Doetinchem-klein-formaat.pdf • Preventieagenda verslaving 2020-2023 en het lokaal sportakkoord (geven uitvoering aan het regionaal preventie- en sportakkoord): Lokaal Sportakkoord Doetinchem - Sport-ID en Aan de raad (doetinchem.nl) • Kompas volksgezondheid Noord- en Oost-Gelderland: https://www.kvnog.nl/ • Beleidskaders inburgering en uitvoeringsagenda: Uitvoeringsagenda diversiteitsbeleid Divers in gemeente Doetinchem 2022-2023 versie 28 december 2021.docx • Werkagenda Menzis-gemeenten: thema’s integrale ouderenzorg, jeugd (GGZ) en preventie en gezondheidsbevordering: Home | Werkagenda Menzis, gemeenten en regio's (werkagendamenzisgemeenten.nl) • Landelijke nota gezondheidsbeleid 2020-2024 gericht op vier gezondheidsvraagstukken Landelijke nota gezondheidsbeleid 2020-2024 | Loketgezondleven.nl • Het Verwey-Jonker Instituut: “Versterking publieke gezondheid” (juni 2021) Versterking van de publieke gezondheid - Verwey-Jonker Instituut • Een eerlijke kans op gezond leven | Advies | Raad voor Volksgezondheid en Samenleving (raadrvs.nl) • Oproep VNG aan Rijk om te investeren in sociaal domein in belang van een vitale samenleving: Propositie 'De winst van het sociaal domein' | VNG Onderwijshuisvesting Toelichting De leerlingenaantallen ontwikkelen zich anders van eerder voorspeld.

Voor het aantal leerlingen in het primair onderwijs en speciaal onderwijs gaat gemeente Doetinchem van een voorspelde krimp naar een zichtbare en geprognotiseerde groei. Naast de groei in het primair onderwijs, ligt er ook een vraagstuk voor het voortgezet onderwijs. Achterhoek VO en gemeente Doetinchem zijn sinds 2017 in gesprek over toekomstbestendige huisvesting voor het voortgezet onderwijs in Doetinchem. Dit naar aanleiding van geprognotiseerde krimp in het voortgezet onderwijs. Om deze reden is het teruggaan van drie naar twee scholen voor voortgezet onderwijs binnen Doetinchem in gang gezet. Deze verandering heeft ook invloed op de onderwijshuisvesting. De komende periode moet hier 15

duidelijkheid over komen inclusief besluitvorming over de benodigde financiële middelen. Naast deze ontwikkeling worden er nieuwe eisen gesteld aan schoolgebouwen. Zowel onderwijskundig als op gebied van duurzaamheid. Een groot deel van de huisvestingsportefeuille voldoet niet aan deze eisen. Deze vraagstukken kennen grote beleidsmatige en financiële uitdagingen voor het schoolbestuur en de gemeente op basis van wettelijke verantwoordelijkheden. De gemeentelijke begroting is onvoldoende berekend op deze veranderende vraag in onderwijshuisvesting. We constateren een groei in het primair onderwijs en een (huidige) krimp in het voortgezet onderwijs. Hier anticiperen we op dit moment op. De groeiambitie Doetinchem 2036 kan de opgave opnieuw veranderen. De analyse van Platform 31 constateert dat, wanneer we ons focussen de kwalitatieve groei van voorzieningen, gemeente Doetinchem ook kwantitatief potentie heeft om te groeien. Kansen en uitdagingen De uitdaging is: de komende jaren de onderwijshuisvestingsportefeuille toekomstbestendig te maken. Op gebied van capaciteit, duurzaamheid en financiën. Dit vraagt om een duidelijke beleidskeuze van de gemeente die representatief is voor onze visie op goede onderwijshuisvesting. Hiervoor is een nieuw Integraal Huisvestingsplan Onderwijs (IHP) in ontwikkeling.

Landelijk wordt een trend zichtbaar om toe te werken naar integrale kind centra 0-12 jaar. Daarnaast vraagt de doelgroep 10 tot 14-jarigen specifieke aandacht vanwege de overgang van het basis- naar het voortgezet onderwijs. Inclusie en kansengelijkheid, vitaliteit van buurten, wijken en dorpen Toelichting Dit thema staat landelijk sterk in de belangstelling. Op vele terreinen is de toenemende kansenongelijkheid zichtbaar, zeker ook wat betreft gezondheid, levensverwachting en gezonde levensjaren. Inwoners met een lage sociaaleconomische status (SES) leven ten opzichte van de inwoners met een hoge sociaaleconomische status gemiddeld zes jaar korter. Het verschil in gezonde levensjaren is zelfs vijftien jaar. Daarbij is de groep lage SES (30%) ook nog eens bovengemiddeld geraakt door de coronacrisis. Het heeft invloed op onderwijs, de werksituatie, leefstijl, gevoel van eenzaamheid en depressiviteit. Gevolgen als het afnemen van de mentale veerkracht van jongeren zijn merkbaar in de samenleving. De kansenongelijkheid is overigens gemiddeld in alle G40gemeenten groter dan gemiddeld in alle M50-gemeenten. Ook de vitaliteit van buurten, dorpen en wijken staat onder druk, met name in de grote steden ontstaan kwetsbare wijken.

Kansen en uitdagingen De uitdaging is om een mogelijke toenemende tweedeling in onze gemeente zoveel mogelijk te voorkomen door bijvoorbeeld gerichte fysieke investeringen in 16

de openbare ruimte en in woningen, een ander toewijzingsbeleid door de corporaties en op maatschappelijk gebied door uit te gaan van aanwezige positieve krachten in kwetsbare wijken in plaats van te focussen op negatieve ontwikkelingen. Helpend hierbij is een aanpak gericht op aansluiten bij de leefwereld (gezin, wijk) en het participatiegedrag (school, werk, inburgering, schulddienstverlening) van de inwoner. Maatregelen om het onbenut arbeidspotentieel in de samenleving in te zetten, leveren zowel voor de doelgroep als voor de arbeidsmarktkansen op. Investeren in de wijk biedt daarbij een goede ingang om een integrale aanpak met aandacht voor gezondheidsachterstanden vorm te geven. In 2021 is een start gemaakt met wijkprogrammeringen van twee wijken. De komende jaren wordt dit uitgebreid met alle wijken en dorpen. In de wijk Overstegen is een pilot gestart met de internationaal ontwikkelde ABCDmethodiek (Asset Based Community Development).

Verder lezen • Uitvoeringsagenda diversiteitsbeleid gD: Uitvoeringsagenda diversiteitsbeleid Divers in gemeente Doetinchem 2022-2023 versie 28 december 2021.docx • Verwey-Jonker instituut bracht in opdracht MinBZK bouwstenen in beeld om leefbaarheid en veiligheid in kwetsbare wijken te vergroten: 121250_Perspectief_bieden_WEB.pdf (verwey-jonker.nl) • Studie van Josse de Voogd en René Cuperus naar het verband tussen maatschappelijke verschillen en electorale voorkeuren: Atlas van Afgehaakt Nederland | Kennisbank Openbaar Bestuur (kennisopenbaarbestuur.nl) • Platform voor leefbare en veilige wijken: WijkWijzer - Wijkgericht werken • Onderzoek in opdracht van koepel van woningcorporaties: Home | Veerkrachtige Wijken • Uitleg ABCD-methodiek: ABCD | Movisie

4. Veranderende Leefomgeving Wonen en woningbouwopgave Toelichting Er is landelijk sprake van een grote krapte op de woningmarkt. Ook in de Achterhoek en gemeente Doetinchem is de druk op de woningmarkt hoog, zowel in de koopsector als in de huursector. Oorzaken zijn de te geringe landelijke woningproductie, gecombineerd met een hogere vraag die weer veroorzaakt wordt door een groeiende bevolking en toename van kleinere huishoudens. Daarnaast doen bijzondere doelgroepen (statushouders; uitstroom beschermd wonen, e.d.) een toenemend beroep op de sociale huurwoningvoorraad, terwijl het aantal vrijkomende huurwoningen kleiner wordt. Aandachtspunt hierbij is dat de woon- en zorgbehoeften van inwoners veranderen (zie onder Sterke Samenleving). Om tot goede woonoplossingen te komen is het cruciaal om wonen en zorg met elkaar te verbinden. Voor een groeiende groep kwetsbare inwoners moet een passende woonoplossing gevonden worden in onze wijken. Tegelijk is er de wens om te groeien, waarvoor nieuwe woningen een must zijn en is er de wens om het groene karakter van de

17

gemeente te behouden, de buitenruimte zodanig in te richten dat deze uitnodigt om meer te bewegen en gezonder te leven. Kernpartners BUHA en Sport-ID kunnen hier een rol van betekenis in vervullen. Kansen en uitdagingen De uitdaging is om in Doetinchem 5.000 à 6.000 woningen toe te voegen tot 2036. In de komende jaren staan hiervoor al 1.500 woningen op de rol. Gezien het beperkte grondoppervlak van Doetinchem en dus de schaarste aan ruimte ligt het voor de hand dat transformatie en inbreiding gaan voor uitbreiding. Daarover zijn met de regio en de provincie afspraken gemaakt. Het is van belang om te bepalen welk deel van de nieuwe woningen in de dorpen Wehl, Nieuw-Wehl en Gaanderen zal kunnen worden gerealiseerd. Omdat ook de omliggende gemeenten nieuwe woningbouwplannen ontwikkelen, moeten hierover nieuwe regionale afspraken worden gemaakt. Deze moeten voor het Doetinchemse deel gebaseerd zijn op een nieuwe in 2022 op te stellen woonvisie, alsmede op de ontwikkelopgave Doetinchem 2036. Benut ook de kans om leefbaarheid in buitengebied te bevorderen door nieuw beleid voor toevoegen woningen. Het verdient aanbeveling om een actievere grondpolitiek te voeren.

Verder lezen • Resultaten van het Achterhoekse woonwensen- en leefbaarheidsonderzoek en de Achterhoekse monitor wonen: www.awlo.nl • Woningbouwstrategie 2019: Kopregel (doetinchem.nl) en rapportage over de woningbehoefte in Gaanderen: Woningbehoefte in Gaanderen (doetinchem.nl) Klimaatadaptatie, energietransitie, circulaire economie en biodiversiteit Toelichting Doetinchem heeft grote opgaven om de biodiversiteit te bevorderen, klimaatproblemen als verdroging, overstromingsrisico, wateroverlast en hittestress het hoofd te bieden en ruimte te geven aan initiatieven voor duurzame energieopwekking. Deze opgaven leggen ontegenzeggelijk een grote ruimteclaim, met name op het landelijk gebied, waarvan een groot deel in gebruik is als agrarisch gebied. Bij agrariërs en bewoners van het buitengebied bestaan dan ook zorgen. Kansen en uitdagingen De opgave wordt vooral om balans te brengen in al deze ruimtelijke vraagstukken. De kansen en dilemma’s zijn verwoord in de omgevingsagenda. Voor aantal thema’s zijn de rode draden uitgezet, zoals met de regionale energiestrategie RES Achterhoek 1.0 en de transitievisie warmte. Aan de RES 2.0 wordt nu gewerkt.

Voor andere thema’s is het van belang om strategie te ontwikkelen: er is een klimaatadaptatiestrategie opgesteld die binnenkort aan de raad ter vaststelling wordt aangeboden, voor het thema circulaire economie is een startnotitie in voorbereiding. Voor veel van deze thema’s geldt dat in Achterhoeks verband wordt samengewerkt. De ruimtelijke rode draad zal bij elkaar gebracht moeten worden in de omgevingsvisie. Voor bestaande woonwijken ligt er een grote opgave in de verduurzaming van de huidige woningvoorraad. Benut hierbij 18

ook de kansen die transformatie en verduurzaming van erfgoed biedt: erfgoed draagt in belangrijke mate bij aan de identiteit van een gebied en aan de aantrekkelijkheid van stad en dorp als woon- en leefomgeving De deelopgaven binnen deze hoofdopgave worden uitgewerkt met oog voor de samenhang met andere deelopgaven en andere hoofdopgaven. Voordat visies en plannen voor deze deelopgaven worden vastgesteld vindt een check plaats of deze passen binnen de omgevingsagenda of omgevingsvisie. Zo ja, dan worden ze opgenomen in de omgevingsvisie, zo nee, dan volgt een nadere afweging. Verder lezen • Omgevingsagenda: Omgevingsagenda tussenstap naar omgevingsvisie.docx (doetinchem.nl) en Bijlage-1-Omgevingsagenda-Doetinchem-klein-formaat.pdf • De regionale energie strategie Achterhoek: RES 1.0 Achterhoek finale versie (doetinchem.nl) • De Transitievisie warmte: 19072 (doetinchem.nl) • Koersdocument duurzaamheid: Koersdocument Doetinchem Natuurlijk Duurzaam.pdf • Regionale Adaptatie Strategie Achterhoek+: Achterhoek+ Samenwerkenaanwater • Achterhoek Visie 2030 • Handreikingen over cultuur en erfgoed in collegeakkoorden | VNG

5. Organisatie en financiën Interbestuurlijke samenwerking Toelichting Doetinchem is als centrumgemeente deelnemer aan de samenwerkingsregeling Regio Achterhoek. De Regio behartigt de belangen van zeven Achterhoekse gemeenten op het gebied van o.a. economische en ruimtelijke ontwikkeling, energietransitie, mobiliteit, grensoverschrijdende samenwerking en lobby richting de provincie Gelderland, het Rijk en de Europese Unie. Middelgrote gemeenten zoals Doetinchem vormen een belangrijke schakel in het stedelijk netwerk, omdat hier zich de economische dynamiek concentreert (werkgelegenheid) en brede maatschappelijke (mbo-onderwijs; Graafschap College), culturele (Amphion Cultuurbedrijf) en medisch-specialistische (o.a. Slingeland Ziekenhuis) voorzieningen aanwezig zijn. Een sterke centrumgemeente met een compleet voorzieningenaanbod en veel bedrijvigheid voorziet niet alleen in de behoeften van de eigen inwoners, maar ook in die van de inwoners van omliggende gemeenten. Een krachtige centrumstad met een verzorgende regiofunctie hangt daarmee sterk samen met de vitaliteit in landelijke agglomeraties. Ook financieel biedt de samenwerking grote kansen. Om in aanmerking te komen voor de belangrijke nationale fondsen, zoals het woningbouwfonds, het mobiliteitsfonds en het nationaal groeifonds, is samen optrekken in regionaal of bovenlokaal verband cruciaal.

De Achterhoek heeft zich verbonden aan de SDG’s, 19

de sustainable development goals. In de herijking van de Achterhoek visie zal de focus op een aantal SDG’s komen. De volgende ronde regiodeals van het rijk zal de SDG’s nadrukkelijk verwerken. Kansen en uitdagingen De kans is hier om aandacht te vragen voor de specifieke positie van de centrumgemeente binnen de Regio Achterhoek. De stad Doetinchem beschikt over voorzieningen waarvan de regio als geheel profiteert. Daarnaast zijn er vraagstukken die een gedeeld belang zijn voor alle gemeenten, zoals de arbeidsmarkt (battle for talent, m.n. hoger opgeleiden), innovatie, de woningmarkt, mobiliteit en bereikbaarheid en kansen die gezamenlijk opgepakt kunnen worden, zoals versterken van de vrijetijdseconomie. Verder lezen • Achterhoek Visie 2030: Achterhoek Visie 2030 - 8RHK Ambassadeurs • Uitleg over brede welvaart en SDG’s door Trendbureau Overijssel: VERKIEZINGSSPECIAL // Signalement "Brede Welvaart & Sustainable Development Goals" - Trendbureau Overijssel • Bijlage 8rhk Ambassadeurs: Regionaal perspectief in het coalitieakkoord Organisatie en organisatieontwikkeling Toelichting De ambtelijke organisatie is ingericht volgens het directiemodel. De gemeentesecretaris/algemeen directeur geeft rechtstreeks leiding aan de managers.

De directeur en de managers zijn samen met de teamleiders op basis van integraal management verantwoordelijk voor het realiseren van de gestelde doelen en de inzet van de daarbij behorende middelen. Het college heeft een visie vastgesteld: de organisatievisie gD2020. De kern daarvan is dat de organisatie ernaar streeft open en wendbaar te zijn. Open betekent dat we ons van buiten naar binnen organiseren op een transparante en integrale manier. Voor iedereen moet duidelijk zijn wat we wel en niet doen. Alles wat we doen, is gericht op meerwaarde voor de samenleving. En dat doen we opgavegericht: het gaat om de effecten voor Doetinchem (maatschappelijke meerwaarde staat centraal). Het eindbeeld is die van een organisatie die laagdrempelig is en die zich laat voeden door alle partners. Een van buiten naar binnen gerichte organisatie (Doetinchems regiemodel), die bestaat uit een compacte kern en verbonden uitvoering (zoals Sport-ID, Buha, Laborijn en Buurtplein). Wendbaar betekent dat we snel kunnen schakelen en inspelen op initiatieven uit de samenleving. Om dat te bereiken moeten we flexibel zijn in wat we doen als gemeente, hoe we dat doen en met wie. We gaan ons werk nadrukkelijker en integraler rond de directe leefwereld en beleving van burgers en bedrijven organiseren, op drie niveaus: (1) de wijk, (2) de gemeente en (3) de regio.

En dat doen we op een slimme manier: regionaal waar mogelijk, lokaal waar nodig.

20

Belangrijke kernwaarden die hierbij horen zijn de VIS-kernwaarden. VIS staat voor verantwoordelijkheid, initiatiefrijk en samenwerken. Kansen en uitdagingen De gemeente Doetinchem streeft na om een ontwikkelgemeente te zijn en te groeien naar 70.000 inwoners in 2036. Dit heeft impact op de formatie van de organisatie. De komende jaren wordt duidelijk wat deze impact exact is. De formatie, te vinden in de vastgestelde begroting, is de afgelopen jaar door o.a. de verzelfstandigingen afgenomen. De kernformatie op dit moment betreft ongeveer 340 fte en zal naar verwachting licht gaan groeien Om alle ontwikkelingen te realiseren investeert de gemeente in werkvelden die extra formatie kunnen gebruiken. In de begroting staat beschreven waar deze investeringen landen en wat de werkvelden van de organisatie zijn. We zien in toenemende mate druk op de arbeidsmarkt ontstaan. Het is op een aantal werkvelden (zoals ruimtelijke ordening, IT en Financiën) moeilijk om goede medewerkers te werven of inhuur te krijgen. Datagestuurd werken en informatieveiligheid Toelichting Datagestuurd werken biedt grote kansen. Doetinchem heeft hiervoor in 2020 samen met de regiogemeenten DataLab Gelderland-Oost (afgekort Datalab GO) opgericht. Ook investeren de gemeenten via de 8rhk Ambassadeurs fors met de verschillende monitors.

De drie hoofdthema’s waarop over 2021 resultaten opgeleverd zijn, zijn: sociaal domein, corona-effecten, landschap en ondermijning. Datagestuurd werken wordt in 2022 in de organisatie verder ontwikkeld mede in samenwerking met Datalab GO. In 2021 is het nodige geïnvesteerd in informatiebeveiliging en cybersecurity. Dit zowel organisatorisch alsook in formatie en beschikbare middelen. Deze professionele doorontwikkeling zal de komende jaren doorgaan en in belangrijke mate gevoed en gevolgd worden vanuit belangrijke samenwerkingspartners in dit domein, waaronder ICT-leveranciers en de Informatie Beveiligingsdienst (afgekort IBD). Kansen en uitdagingen Vraagt van de ambtelijke organisatie om het datagedreven werken als werkwijze verder in te richten. Dit door na te gaan hoe reeds aanwezige data of toegankelijk te maken data een belangrijke ondersteunende rol in processen, werkwijzen, beleid en besluitvorming kunnen vervullen. Voor informatieveiligheid wordt advisering van ter zake deskundige partners gevolgd en geïmplementeerd. Verder lezen: • Datalab GO • www.achterhoekmonitor.nl • Over de IBD - Informatiebeveiligingsdienst Kerngegevens en organisatieschema gemeente Doetinchem 21

Met ‘bestaande samenwerkingsverbanden’ worden de ICT-samenwerking, LerenWerkt en de werkzaamheden voor het Sociaal Domein Achterhoek bedoeld. In die teams zijn mensen in dienst van de gemeente Doetinchem, maar verrichten zij ook werkzaamheden voor andere Achterhoekse gemeenten (en andere verbonden partijen). Hieronder volgt een overzicht van de structuur van de gemeente Doetinchem met o.a. informatie over het (huidige) college, het MT en de teams en teamleiders.

22

Financiële positie 2022-2026 In dit hoofdstuk leest u op hoofdlijnen hoe de gemeente Doetinchem er financieel voor staat. Vertrekpunt daarbij is de begroting 2022. Het regeerakkoord dat het afgelopen jaar gesloten is, heeft financiële gevolgen voor gemeenten; we hebben een inschatting gemaakt wat dit voor Doetinchem betekent. Ook geven we een overzicht van nieuwe ontwikkelingen, bestuurlijke ambities en risico’s die de financiële positie van de gemeente beïnvloeden. 1. Hoofdlijnen financieel begrotingsbeleid In de gemeentebegroting hanteren we twee financiële hoofduitgangspunten: • Een structureel sluitende begroting en een gezond meerjarenperspectief Structureel sluitend wil zeggen dat we ervoor zorgen dat langjarige uitgaven ook worden gedekt door langjarige inkomsten. We ramen in de gemeentebegroting ook incidentele lasten en baten. Die worden voor drie jaren of korter geraamd. Het totaal van de structurele en incidentele uitgaven minus de inkomsten leidt tot het totale resultaat van de gemeentebegroting. Begrotingsoverschotten of tekorten worden gemuteerd op de algemene reserve. • Voldoende weerstandsvermogen Het weerstandsvermogen geeft de verhouding weer tussen onze weerstandscapaciteit (algemene reserve en de stelpost onvoorziene uitgaven) en de financiële risico’s. Die verhouding drukken we uit in de ratio van ons weerstandsvermogen.

Als de ratio tussen de 1,0 en 1,5 is, we dan beschikken over voldoende buffer om risico’s op te vangen. 2. Financiële uitgangspositie op basis van de geamendeerde Begroting 2022 De raad heeft op 4 november 2021 de begroting 2022 geamendeerd vastgesteld. Onderstaande overzichten tonen de financiële uitgangspositie van gD. We nemen samengevatte overzichten op. Voor de uitgebreide overzichten verwijzen we naar het boekwerk geamendeerde begroting 2022. 2.1. Financieel meerjarenperspectief 2022-2026 t/m decembercirculaire 2021 Gemeentefonds Hieronder ziet u een samenvattend overzicht van het financieel meerjarenperspectief 2022-2025. Het overzicht is gebaseerd op de geamendeerde begroting 2022, aangevuld met de september- en decembercirculaire 2021 Gemeentefonds. Daarnaast heeft het rijk op 23 december 2021 nadere informatie gepubliceerd over de berekening van het herverdeeleffect van het nieuwe verdeelmodel gemeentefonds. Deze aanpassingen leiden tot veranderingen ten opzichte van het op 12 augustus 2021 gepresenteerde herverdeeleffect dat in de geamendeerde begroting 2022 is verwerkt. Per saldo is het effect voor Doetinchem in 2023 € 34.000 voordelig en vanaf 2024 structureel € 173.000 voordelig (minder nadelig dan de eerdere versies van het 23

verdeelmodel lieten zien). Dit effect is meegenomen in de bijstelling van ons financieel meerjarenperspectief. Meerjarenperspectief Doetinchem (bedragen x € 1.000) Netto resultaat 2e Bestuurlijke monitor 2021 en geamendeerde Begroting 2022 tgv/tlv algemene reserve (A+B) Septembercirculaire 2021 Gemeentefonds Decembercirculaire 2021 Gemeentefonds Bijstelling herverdeling gemeentefonds obv info rijk dd 23-12-2021 Totaal resultaat geamendeerde Begroting 2022 inclusief September- en Decembercirculaire 2021 Gemeentefonds en herverdeling Gemeentefonds

2022

2023

2024

2025 2026

6.820 1.863 -26

3.222 1.454 -146

771 1.466 1

582 582 1.768 1.768 63 63

34

173

173

4.564

2.411

2.586 2.586

8.657

Het overzicht toont een financieel meerjarenperspectief waarin alle jaren met een voordelig saldo sluiten. Deze saldi worden toegevoegd aan de algemene reserve en dragen daarmee bij aan de opbouw van een solide vermogenspositie van onze gemeente. 2.2. Verwachte ontwikkelingen uit regeerakkoord beïnvloeden gemeentefinanciën Een aantal onderwerpen uit het regeerakkoord van december 2021 hebben gevolgen voor de gemeentefinanciën. Veel onderwerpen uit het regeerakkoord moeten nog worden uitgewerkt (zie paragraaf 2.3); enkele onderwerpen zijn nu al enigszins te kwantificeren. In de raadsmededeling (2022-05) over de decembercirculaire 2021 Gemeentefonds is hierover informatie opgenomen, die hieronder samengevat wordt weergegeven. Het betreffen de volgende onderwerpen: a. Oploop opschalingskorting wordt geschrapt. In het regeerakkoord is de opschalingskorting die gemeenten eerder hebben gekregen, tijdelijk opgeschort. Dat leidt tot (incidentele) voordelen op het financieel meerjarenperspectief in de jaren 2023t/m 2025. b. Korting op de toegezegde middelen voor jeugdzorg Op 2 juni 2021 zijn er afspraken gemaakt tussen Rijk en VNG over een Hervormingsagenda voor het Jeugdstelsel. Deze afspraken volgen op de arbitrage uitspraak van de Commissie van Wijzen (hierna de Commissie).

Als onderdeel van deze afspraken is er landelijk voor 2022 een bedrag van € 1,3 miljard voor de hogere kosten voor jeugdzorg beschikbaar gesteld. Voor de hierop volgende jaren mochten wij– vooruitlopend op de uitkomsten van de kabinetsformatie – al rekening houden met een extra stelpost. Het ging hierbij om een bedrag van 75% van de compensatie, zoals die in het rapport van de commissie van Wijzen is 24

173

neergelegd. Dit oorspronkelijk door het rijk berekende bedrag hebben wij in het financieel meerjarenperspectief van de geamendeerde begroting 2022 verwerkt. In het Regeerakkoord staat dat – in lijn met de uitspraak van de commissie van Wijzen – additionele financiering voor jeugdzorg beschikbaar komt. Vanaf 2024 worden echter, in aanvulling op de huidige hervormingsagenda, extra beleidsmaatregelen in de jeugdzorg genomen. Het rijk voert vanaf 2024 een (forse) korting door op de eerder berekende extra middelen jeugdzorg. Gemeenten worden vanaf dan minder gecompenseerd, dan waarvan in het rapport van de commissie van Wijzen is uitgegaan. Zoals blijkt uit onderstaand overzicht, heeft dat gevolgen voor het financieel meerjarenperspectief van de gemeentebegroting 2023: in 2022 en 2023 krijgen we meer dan eerder geraamd, maar vanaf 2024 wordt de gemeente fors gekort. Extra middelen jeugd Doetinchem

2023

2024

2025

2026

5.632 4.333 1.299

4.900 4.066 834

2.936 3.749 -813

1.422 3.749 -2.327

Bedragen x € 1.000,-

op basis van Coalitieakkoord 100% als stelpost opgenomen in meerjarige begroting 2022 obv Hervormingsagenda voorlopig 75% Resultaat coalitieakkoord indicatief

De korting moeten gemeenten zien te compenseren door het heffen van inkomensafhankelijke bijdragen die ouders/cliënten voor jeugdzorg moeten betalen. Dit wordt vooralsnog weinig realistisch geacht door deskundigen. Om die reden zijn deze bijdragen op PM geraamd. c. Accressystematiek blijft gehandhaafd. Gegeven alle onzekerheden rond de accressytematiek met daarin plussen en minnen voor de uitkering Gemeentefonds, is deze post PM geraamd. Wat opvalt in de startnota bij het regeerakkoord is dat het accres in 2026 nauwelijks hoger is dan in 2025. Het Rijk reserveert wel geld voor de eigen gestegen kosten in 2026, maar voor gemeenten niet. Dit betekent dus bezuinigen voor gemeenten. Dit zal consequenties hebben voor structurele uitgaven van gemeenten. Het accres voor 2026 wordt op deze wijze verwerkt in de Rijksbegroting. Daar moeten gemeenten hun meerjarenbegroting op baseren. Dit zijn zij wettelijk verplicht.

25

Rekening houdend met bovenstaande ontwikkelingen uit het regeerakkoord leidt dat tot een vernieuwd financieel meerjarenperspectief 2022-2026: Meerjarenperspectief Doetinchem (bedragen x € 1.000) Totaal resultaat geamendeerde Begroting 2022 inclusief September- en Decembercirculaire Gemeentefonds en herverdeling Gemeentefonds

2022

2023 2024

2025

2026

8.657

4.564 2.411

2.586

2.586

1.353 1.809

2.283

0

834

-813

-2.327 -2.587

PM

PM

PM

PM

PM

PM

2.542

-1

Gevolgen Regeerakkoord december 2021: a. Schrappen oploop opschalingskorting 20222025 b. Korting op extra middelen jeugdzorg (nu 100% t.o.v. begroting 2022 75%) 1.299 b. Compensatie: te heffen inkomensafhankelijke bijdragen jeugdzorg c. Accressen ontwikkeling compensatie taken: woningbouw, etc. PM Totaal resultaat geamendeerde Begroting 2022 inclusief September- en Decembercirculaire Gemeentefonds EN de gevolgen Regeerakkoord 9.956

PM

6.751 3.407

2.3. Gevolgen voor gemeenten van het regeerakkoord en de startnota De verwachting is dat na de verkiezingen, in de loop van het eerste halfjaar 2022 er meer duidelijkheid komt over de gevolgen voor gemeenten van het regeerakkoord en de startnota. • De minister van BZK heeft eind januari 2022 bij de Tweede Kamer aangekondigd dat voor de zomer met een contourennota zal komen over de interbestuurlijke en financiële verhouding. Daarin zal ook nader worden uitgewerkt hoe het kabinet om wil gaan met de nieuwe financieringssystematiek vanaf 2026. • Eind maart, vooruitlopend op de meicirculaire 2022, wordt aan de gemeenten een eerste doorkijk gegeven over de financiële gevolgen voor de gemeenten in de vorm van een maartbrief. • Voorlopige conclusie is dat in de meicirculaire 2022 Gemeentefonds de eerste financiële ontwikkelingen als gevolg van het regeerakkoord duidelijk worden. De meicirculaire 2022 zal het uitgangspunt worden in het financieel meerjarenperspectief 2023-2026 van de begroting 2023. In de ledenbrief dd 4-2-2022 aan de leden van de college en gemeenteraad, bericht de VNG over de gesprekken met het kabinet. Zie de VNG ledenbrief. De brief levert een aardig doorkijkje naar de financiële onduidelijkheden/risico’s die er in het verschiet liggen. 26