Bijlage 1 Begroting 2027 gemeente Doetinchem

Met deze bijdrage blijft de VNOG in staat om inwoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties te beschermen en snel op te treden bij incidenten en noodsituaties. 51 Nummer 14 | Bedragen x € 1.000 Omschrijving nieuw | Bedragen per | Oorsprong | Portefeuillehouder beleid | begrotingsjaar 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Lijkschouwing | Baten | - | - | - | - Aanmelding begroting | M. Op de Weegh 2027 Lasten | 46 | 46 | 46 | 46 Saldo | -46 | -46 | -46 | -46 We voldoen aan onze wettelijke verantwoordelijkheid voor het uitvoeren van lijkschouwingen. Door een structurele stijging van het aantal onderzoeken nemen de kosten met € 40.000 toe. Met deze middelen blijven we de kwaliteit en continuïteit van deze belangrijke publieke taak waarborgen en zorgen we voor een zorgvuldige afhandeling in situaties van overlijden. Nummer 15 | Bedragen x € 1.000 Omschrijving nieuw | Bedragen per | Oorsprong | Portefeuillehouder beleid | begrotingsjaar 2027 | 2028 | 2029 | 2030 RegioExpres | Baten | - | - | - | - Aanmelding begroting | R. Steintjes 2027 Lasten | 40 | 40 | 40 | 40 Saldo | -40 | -40 | -40 | -40 We werken samen met de provincie Gelderland en ProRail aan de realisatie van de RegioExpres en de spoorverdubbeling tussen Didam en Doetinchem De Huet. Hiermee verbeteren we de bereikbaarheid van de Achterhoek en verkorten we de reistijd van en naar Arnhem.

In de komende jaren leveren we ambtelijke ondersteuning en inhoudelijke inbreng bij de verdere uitwerking van het project, onder meer op het gebied van verkeer, infrastructuur en ruimtelijke inpassing. De kosten bedragen hiervoor € 40.000 per jaar. Zo zorgen we ervoor dat de belangen van inwoners, ondernemers en onze leefomgeving goed worden meegenomen bij de uitvoering van dit regionale project. Nummer 16 | Bedragen x € 1.000 Omschrijving nieuw beleid | Bedragen per | Oorsprong | Portefeuillehouder begrotingsjaar 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Vervangingsinvesteringen | Baten | - | - | - | - Aanmelding begroting | R. Steintjes (VVI) | 2027 Lasten | 4 | 76 | 124 | 122 Saldo | -4 | -76 | -124 | -122 Vervangingsinvesteringen zien toe op de noodzakelijke vervanging van bestaande activa vanwege veroudering of slijtage, met als doel het behoud van de huidige dienstverlening en functionaliteit. De kosten van vervangingsinvesteringen zijn de afgelopen jaren gestegen door hogere prijzen voor materialen en arbeid, inflatie en aangescherpte duurzaamheids- en kwaliteitseisen. Hierdoor zijn aanvullende investeringen nodig om bestaande activa tijdig te vervangen en de huidige functionaliteit en dienstverlening te behouden. De specificatie van de investeringen staat in hoofdstuk 4.2.1. De financiële positie, onderdeel | 4. Vervangingsinvesteringen.

52 Nummer 17 | Bedragen x € 1.000 Omschrijving nieuw | Bedragen per | Oorsprong | Portefeuillehouder beleid | begrotingsjaar 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Sociale Veiligheid | Baten | - | - | - | - Aanmelding begroting | M. Boumans 2027 Lasten | -30 | - | - | - Saldo | 30 | - | - | - We vergroten het inzicht in de sociale veiligheid in onze wijken door wijkscans op te stellen op basis van gemeentelijke en openbare gegevens. De uitkomsten helpen ons om samen met inwoners en partners gerichter te werken aan veilige, leefbare buurten. Waa | r mogelijk benutten we bestaande onderzoeken, zodat informatie efficiënt wordt ingezet en beter met elkaar wordt verbonden. De kosten voor al deze wijkscans bedragen naar verwachting € 30.000. Deze kunnen uit bestaande budgetten worden gedekt. Uit de wijkscans resulteren mogelijk vervolgbudgetvragen. Zie ook programma 1, volgnummer 7. Nummer 18 | Bedragen x € 1.000 Omschrijving nieuw | Bedragen per | Oorsprong | Portefeuillehouder beleid | begrotingsjaar 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Duurzame mobiliteit | Baten | - | - | - | - Aanmelding begroting | R. Steintjes 2027 Lasten | 65 | - | - | - Dekking uit Mobiliteitsfonds Lasten | -65 | - | - | - Saldo | - | - | - | - We verbeteren de bereikbaarheid van onze gemeente met duurzame en betaalbare vormen van mobiliteit.

In 2027 stimuleren we het gebruik van deelmobiliteit, ondersteunen we initiatieven zoals ANWB Automaatje en vergroten we de bekendheid van de stadsbus. Daarnaast onderzoeken we, aansluitend op de verbetering van de fietspaden in De Huet, hoe de Saap Roelofsbrug beter kan bijdragen aan de groei van het aantal fietsers en wandelaars. Zo maken we het voor inwoners gemakkelijker om zich veilig en duurzaam te verplaatsen. De onderzoekskosten worden ten laste van het mobiliteitsfonds gebracht. 53 Nummer 19 | Bedragen x € 1.000 Omschrijving nieuw beleid | Bedragen per | Oorsprong | Portefeuillehouder begrotingsjaar 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Camerahandhaving | Baten | - | - | - | - Aanmelding | R. Hummelink bevoorradingsverkeer binnenstad | begroting 2027 Lasten | 25 | 25 | 25 | 25 Dekking uit Mobiliteitsfonds | Lasten | -25 | -25 | -25 | -25 Saldo | - | - | - | - We voeren in 2027 camerahandhaving in voor het bevoorradingsverkeer in de binnenstad. Met kentekencamera’s houden we toezicht op de naleving van de bevoorradingstijden, waardoor ongewenst verkeer buiten deze tijden afneemt. Dit draagt bij aan de verkeersveiligheid, leefbaarheid en aantrekkelijkheid van de binnenstad voor ondernemers, bewoners en bezoekers. Tegelijkertijd wordt de handhaving efficiënter ingericht en ontstaat meer ruimte voor een prettig verblijfsklimaat in het centrum.

Voor de invoering van camerahandhaving voor het bevoorradingsverkeer is een investering van € 200.000 benodigd. De hieruit voortvloeiende kapitaallasten bedragen m.i.v. 2028 € 43.000. De specificatie van de investeringen is opgenomen in hoofdstuk 4.2.1. De financiële positie, onderdeel 4. Investeringen. De structurele kosten voor het onderhoud en exploitatie ad € 25.000 dekken we vanuit het mobiliteitsfonds. Nummer 20 | Bedragen x € 1.000 Omschrijving nieuw beleid | Bedragen per | Oorsprong | Portefeuillehouder begrotingsjaar 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Investeringen (Meerjaren | Baten | - | - | - | - Aanmelding | Divers Investeringsplan - MIP) | begroting 2027 Lasten | - | 34 | 34 | 30 Saldo | - | -34 | -34 | -30 De voorgenomen investeringen in het | Meerjareninvesteringsplan hebben betrekking op nieuwe ontwikkelingen, uitbreidingen of beleidsmatige ambities. De specificatie van de investeringen staat in hoofdstuk 4.2.1. De financiële positie, onderdeel | 4. Investeringen. Nummer 21 | Bedragen x € 1.000 Omschrijving nieuw | Bedragen per | Oorsprong | Portefeuillehouder beleid | begrotingsjaar 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Uitbreidingslocaties | Baten | - | - | - | - Aanmelding begroting | R.

Steintjes 2027 Lasten | 10 | - | - | - Dekking uit bestaand budget | Lasten | -10 | - | - | - Saldo | - | - | - | - We onderzoeken mogelijke uitbreidingslocaties om ook op langere termijn ruimte te bieden aan de groei van onze gemeente. Hiermee ondersteunen we de ambities op het gebied van wonen, werken en voorzieningen. Bij het onderzoek wordt ook verkend in hoeverre prefab en modulaire bouw kunnen bijdragen aan een flexibele, duurzame en versnelde gebiedsontwikkeling. We voeren het onderzoek uit binnen de bestaande budgetten en leidt daarom niet tot aanvullende financiële lasten voor de begroting. 54 55 3.1.3 Programma - Krachtige economische motor Doetinchem is het economisch hart van de Achterhoek. Samen met ondernemers, onderwijs, maatschappelijke organisaties en regionale partners versterken we een toekomstbestendige economie. We investeren in ruimte voor ondernemen, een inclusieve arbeidsmarkt, een aantrekkelijke binnenstad, cultuur, recreatie en toerisme en de transitie naar een circulaire economie. Zo vergroten we de brede welvaart en versterken we Doetinchem als economische, culturele en maatschappelijke centrumstad van de regio. Voor een krachtige economische motor werken we aan de volgende doelen: A. Een vitale, toekomstbestendige en groeiende economie B. Grotere kansen op deelname aan de arbeidsmarkt C.

Een breder aanbod in het hoger beroepsonderwijs en verbinding naar het bedrijfsleven D. Een aantrekkelijke binnenstad voor bewoners, bezoekers en ondernemers E. Doetinchem als culturele centrumstad van de regio F. Een sterke en toekomstbestendige vrijetijdseconomie Wat willen we bereiken? A. Een vitale, toekomstbestendige en groeiende economie Vanwege onze groei als gemeente is het belangrijk dat de economie vitaal en toekomstbestendig blijft. Het gaat om het versterken van voorzieningen die bijdragen aan het economisch perspectief. We geven ruimte aan ondernemerschap, met goede randvoorwaarden voor vestiging en groei, en een sterke arbeidsmarkt. Een stabiele groei naar meer dan 40.000 banen is een belangrijke voorwaarde om deze ambitie te bereiken. Tegelijk zetten we in op het aantrekken, ontwikkelen en behouden van talent om de gevolgen van vergrijzing en arbeidsmarktkrapte op te vangen. Hierdoor kunnen bedrijven en organisaties toekomstbestendig blijven opereren. Zo versterken we de economische vitaliteit en het vestigingsklimaat van Doetinchem. Wat gaan we daarvoor doen? -A.1 We herstructureren bestaande werklocaties We starten met de herstructurering van bestaande werklocaties. Het gaat om verschuivingen, soms op kavelniveau, waardoor ruimte voor meer bedrijven kan ontstaan.

Uit het onderzoek ‘beter benutten van bestaande werklocaties’ volgen aanbevelingen en een instrumentarium hiervoor. In 2027 pakken we aanbevelingen op die uit het onderzoek volgen. -A.2 We revitaliseren bedrijventerrein de Huet Het bedrijventerrein de Huet is een aantal jaar geleden al voor een deel gerevitaliseerd en het tweede deel gaat opgepakt worden. Denk daarbij aan maatregelen in de openbare ruimte, zoals het verbeteren van het groen en de wegen, die bijdragen aan de uitstraling van het bedrijventerrein. Zo werken we aan een toekomstbestendig bedrijventerrein dat een interessante vestigingslocatie blijft voor ondernemers. Met de ondernemers voeren we gesprekken over wat zij op hun eigen terreinen kunnen doen. In 2027 komen we bij u terug voor een kredietaanvraag voor aanpassingen in de openbare ruimte. -A.3 We breiden bedrijventerreinen uit voor lokale bedrijvigheid We ontwikkelen nieuwe bedrijventerreinen, om ruimte te houden voor ons bedrijfsleven om te groeien. Daarvoor werken we aan een stedenbouwkundig plan voor de uitbreiding van bedrijventerrein Verheulsweide (Zuid). Daarnaast gaan we aan de slag met een nieuw bedrijventerrein Akkermansweide West in Gaanderen, onder voorbehoud van aankoop gronden en goedkeuring gemeenteraad.

We streven naar zelfvoorziening op bedrijventerreinen waar dat past, zodat we door kunnen groeien ondanks netcongestie en potentiële watertekorten. 56 -A.4 We kiezen een locatie voor een nieuw regionaal bedrijventerrein We onderzoeken waar in de West Achterhoek we kunnen uitbreiden met een regionaal bedrijventerrein. In 2027 komt die locatiekeuze en geven we daar vervolg aan. -A.5 We verkennen mogelijkheden voor watergebonden bedrijfskavels In 2027 verkennen we de mogelijkheden hoe we bedrijfskavels aan de Oude IJssel beter kunnen ontsluiten via het water. Vervoer over het water leidt tot een ontlasting van het wegennet en borgt dat onderhoud van de Oude IJssel op niveau blijft. -A.6 We stimuleren circulair ondernemen We faciliteren de samenwerking tussen bedrijven om reststromen hoogwaardig en lokaal te hergebruiken en nieuwe circulaire ketens te ontwikkelen. Samen met regionale partners stimuleren we circulaire oplossingen en versterken we de regionale circulaire economie. Wat willen we bereiken? B. Grotere kansen op deelname aan de arbeidsmarkt Bestaanszekerheid gaat verder dan alleen inkomenszekerheid. Werk en inkomen vormen een belangrijke basis voor financiële stabiliteit en dragen positief bij aan gezondheid en welzijn. Daarom zien we werk als een belangrijke weg naar duurzame armoedebestrijding en het versterken van bestaanszekerheid.

We zetten ons in voor een inclusieve arbeidsmarkt en maken de stap naar werk voor inwoners zo toegankelijk mogelijk. Wat gaan we daarvoor doen? -B.1 We implementeren de Participatiewet in Balans We passen de re-integratieverordening aan. Kernbegrippen hierbij zijn vertrouwen en de menselijke maat door onder andere maatwerk toe te passen. Dit leidt tot een betere en passender dienstverlening aan mensen met een bijstandsuitkering en meer handelingsruimte om dat mogelijk te maken. Dit vraagt ook om een cultuuromslag, waarbij een belangrijke rol ligt bij de uitvoerend professional. -B.2 We werken aan de verdere doorontwikkeling van het Regionaal Werkcentrum Achterhoek Het Regionaal Werkcentrum Achterhoek is het verbindingspunt waar vragen van werkzoekenden en werkgevers binnenkomen en waar zij worden (be)geleid naar de juiste bestemming in het netwerk van partners en hun dienstverlening. Elke partner heeft ook nog steeds een eigen ingang. In 2027 stelt het werkcentrum een jaarplan op. Hierin is aandacht voor het vertalen van de samenwerkingsafspraken en functies van het werkcentrum naar praktische werkafspraken voor de professionals in en rondom het werkcentrum. Daarnaast wordt het aanbod van de partners verder inzichtelijk gemaakt, het casusoverleg doorontwikkeld en een monitoringskader uitgewerkt.

-B.3 We zetten in op het aanboren van onbenut arbeidspotentieel We werken binnen de arbeidsmarktregio aan het uitvoeringsplan Leven Lang Ontwikkelen Achterhoek 2026-2030. Onderdeel van dit uitvoeringsplan is de inzet op het aanboren van het onbenut arbeidspotentieel. We hebben speciale aandacht voor doelgroepen zoals mensen met een arbeidsbeperking, deeltijdwerkers die meer uren willen werken, mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt, statushouders en nieuwkomers en ouderen die eerder zijn gestopt met werken. Ons sociaal werkontwikkelbedrijf Laborijn is een belangrijke partner in de ontwikkeling van deze doelgroepen. We nemen praktische, financiële en sociale belemmeringen weg. Daarbij zetten we in op scholing en het stimuleren van een inclusieve arbeidsmarkt. -B.4 We verbeteren de schuldhulpverlening voor jongeren We zorgen voor passende hulpverlening voor specifieke groepen, zoals ZZP’ers en jongeren. Voor jongeren van 18 tot 27 jaar passen we onze dienstverlening aan. 57 Jongeren vragen om een andere benadering en andere vormen van ondersteuning dan oudere inwoners. We maken een route die beter past bij deze doelgroep, zodat we in 2027 meer jongeren kunnen bereiken en hen effectief verder kunnen helpen. Vroegsignalering is een belangrijk element van deze aanpak.

-B.5 We faciliteren samenwerking tussen maatschappelijke partners op het gebied van bestaanszekerheid In 2027 brengen we alle lokale partijen die betrokken zijn bij bestaanszekerheid nog nadrukkelijker met elkaar in verbinding. Dit doen we door de betrokken partijen binnen bestaanszekerheid aan te laten sluiten bij ‘Rondje Doetinchem'. Binnen dit ‘rondje’ werken we vanuit een gedeelde visie samen en kunnen we de ondersteuning aan financieel kwetsbare inwoners verder verbeteren. Deze samenwerking zorgt voor een beter afgestemd aanbod en een effectievere aanpak van financiële problemen. -B.6 We ondersteunen jongeren bij het behalen van een diploma en begeleiden hen naar duurzaam werk Het uitgangspunt is dat elke jongere, waar mogelijk, een startkwalificatie behaalt. Als dat niet haalbaar is, wordt gekozen voor een passende scholingsroute, afgestemd op individuele mogelijkheden en arbeidsmarktvraag. Samen met onderwijs en werkgevers dragen we er zorg voor dat jongeren een duurzame plek vinden op de arbeidsmarkt. Wat willen we bereiken? C. Een breder aanbod in het hoger beroepsonderwijs en verbinding naar het bedrijfsleven We stimuleren uitbreiding van het aanbod van hoger beroepsonderwijs in de vorm Associate Degree (AD) opleidingen, minors en maatwerkopleidingen passend bij de vraag van onze lokale en regionale arbeidsmarkt.

We beogen hierbij ook het beschikbaar maken van voldoende stageplaatsen en leerbanen voor een goede aansluiting van school naar werk. Wat gaan we daarvoor doen? -C.1 We stimuleren de ontwikkeling van de Campus Achterhoek Belangrijke onderwijspartners als Iselinge Hogeschool en Graafschapcollege realiseren in samenwerking met andere bovenregionale onderwijspartners een Campus Achterhoek. Hierin zien we een ontmoetingsplek voor studenten, bedrijven en aanbieders van opleidingen. De campus is ook een broedplaats voor innovatie en talentontwikkeling . Hierin hebben we een verbindende en stimulerende rol en zoeken we ook de samenwerking met onze regiogemeenten en de regionale thematafel Onderwijs en Arbeidsmarkt. -C.2 We onderzoeken de mogelijkheden voor een AI-pioniersfonds We onderzoeken de mogelijkheid voor het inrichten van een AI-pioniersfonds. Dit fonds richt zich op het ontwikkelen van oplossingen door onderwijs en bedrijven om jongeren nog beter voor te bereiden op de toekomst van werk. Wat willen we bereiken? D. Een aantrekkelijke binnenstad voor bewoners, bezoekers en ondernemers We zetten in op de ontwikkeling en het versterken van de binnenstad als economische motor en belangrijke ontmoetingsplek voor onze inwoners en bezoekers.

Wat gaan we daarvoor doen? -D.1 We geven uitvoering aan de herinrichting van het Hamburgerkwartier We richten de Hamburgerstaat opnieuw in om de straat aantrekkelijker te maken voor bezoekers van de binnenstad. Hierbij houden we rekening met de belangen van bewoners, ondernemers en vastgoedeigenaren. Verder bereiden we de herontwikkeling van het Simonsplein voor en voeren we de eerste onderzoeken uit voor deelgebied Stadhuisplein. 58 -D.2 We stellen een beeldkwaliteitsplan op voor de binnenstad We willen werken vanuit een eenduidig beeld voor de binnenstad. Door meer te sturen met een beeldkwaliteitsplan maken we de binnenstad herkenbaarder voor onze bezoekers. Ook geven we qua uitstraling duidelijkheid aan initiatiefnemers die in de binnenstad ontwikkelen en ondernemen, bijvoorbeeld als er een nieuwe gevel wordt gezet. -D.3 We voeren camerahandhaving in voor bevoorradingsverkeer in de binnenstad We voeren in 2027 camerahandhaving in op het bevoorradingsverkeer in de binnenstad. Met dit systeem wordt toegezien op de naleving van de bevoorradingstijden, waardoor ongewenst verkeer buiten deze vensters wordt teruggedrongen. Dit draagt bij aan een leefbare, veilige en aantrekkelijke binnenstad voor ondernemers, bewoners en bezoekers. Wat willen we bereiken? E.

Doetinchem als culturele centrumstad van de regio Doetinchem blijft een sterke centrumstad met aantrekkelijke voorzieningen, waar cultuur, cultuurhistorie en erfgoed zichtbaar en betekenisvol onderdeel zijn van nieuwe ontwikkelingen. Kunst, cultuur en erfgoed zorgen voor verwondering, inspiratie en verrijking, maar brengen mensen ook samen. Daarom blijven we investeren in een toekomstbestendige culturele en erfgoedsector, zowel fysiek als sociaal. Door deze opgaven in samenhang te benaderen, versterken we de groei en kwaliteit van de Doetinchemse samenleving. Wat gaan we daarvoor doen? -E.1 We evalueren en vernieuwen de Uitvoeringsagenda Cultuur in Doetinchem In 2027 zetten we de uitvoering van de Cultuurvisie voort. Omdat dit het laatste jaar van de huidige uitvoeringsagenda is, evalueren we de behaalde resultaten en bepalen we welke inzet nodig blijft om de doelstellingen te realiseren. Op basis daarvan stellen we een nieuwe, inhoudelijk en financieel onderbouwde uitvoeringsagenda voor de komende vier jaar op. Ook nemen we een besluit over de eventuele voortzetting van het Cultureel Erfgoedpact, dat eind 2027 afloopt. -E.2 We starten met het toekomstbestendig maken van de huisvesting voor onze culturele partners Na afronding van het onderzoek naar de toekomst van cultuurpanden in 2026, starten we in 2027 met de uitvoering.

Daarbij richten we ons op de ontwikkeling van individuele panden, inclusief vrijkomende monumentale gebouwen. Na besluitvorming werken we per locatie een project uit en starten we met de uitvoering. -E.3 We maken ons cultureel erfgoed zichtbaar en beleefbaar Samen met Stadsmuseum Doetinchem werken we aan het verder ontwikkelen van de rol in het bewaren, beheren en verzamelen van het culturele erfgoed (historie en kunst) van Doetinchem en omgeving. Stadsmuseum Doetinchem kan dat niet duurzaam blijven doen. In 2026 heeft het stadsmuseum een strategisch groeiplan geschreven, in 2027 geven we hier uitvoering aan. Daarnaast willen we financiële ruimte behouden om initiatieven te faciliteren van inwoners, stichtingen en monumenten eigenaren op het gebied van cultuurhistorie en erfgoed. -E.4 We werken aan een volwaardige bibliotheek voor iedereen Sinds 2025 ontvangen Nederlandse gemeenten een decentralisatie-uitkering om bibliotheken toekomstbestendig te maken en te voldoen aan de nieuwe Wet stelsel openbare bibliotheekvoorzieningen (Wsob). De geplande ingangsdatum van deze wet is 1 januari 2027. Wanneer we de middelen in de septembercirculaire ontvangen, zetten we deze in om de toegang tot de openbare bibliotheek voor alle inwoners te garanderen. We vergroten bovendien de toegankelijkheid van de bibliotheek door gratis lidmaatschap voor alle inwoners tot 30 jaar aan te bieden.

59 Daarnaast investeren we in activiteiten voor en door jongeren, en verruimen we de openingstijden met een wekelijkse avondopenstelling tot 22.00 uur. -E.5 We investeren in faciliteiten op evenemententerreinen Vanuit de evenementenvisie is budget beschikbaar voor een materialenbank ter ondersteuning van evenementenorganisatoren. Daarnaast onderzoeken we een eenmalige investering in basisvoorzieningen, zoals elektra, water en riolering, op de belangrijkste evenemententerreinen. Hiermee verbeteren we de kwaliteit van en faciliteiten voor evenementen in de gemeente. Wat willen we bereiken? F. Een sterke en toekomstbestendige vrijetijdseconomie We zetten in op een sterke, toekomstbestendige vrijetijdssector die bijdraagt aan economische vitaliteit, leefbaarheid en een aantrekkelijk Doetinchem. We verbinden en benuttende kwaliteiten van Doetinchem – zoals de combinatie van stad, landschap, erfgoed, cultuur, evenementen en recreatie. We hebben een sterk toeristisch aanbod en een aantrekkelijk woon- en vestigingsklimaat voor inwoners en ondernemers. We zijn een gastvrije, duurzame en onderscheidende bestemming, waarin samenwerking met ondernemers, maatschappelijke organisaties en regionale partners centraal staat.

Wat gaan we daarvoor doen? -F.1 We voeren de activiteiten uit de Koersnotitie Vrijetijdseconomie uit Met de koersnotitie zetten we in op de drie speerpunten Doetinchem beleven, Buiten - leven en Vitale en gastvrije sector. In 2027 werken we onder andere aan het versterken van de beleving van Doetinchem door citymarketing en de promotie van Doetinchem als aantrekkelijke bestemming voor een dag- of meerdaags bezoek. Ook werken we aan het doorontwikkelen van recreatieve voorzieningen en routes, zoals wandel-, fiets- en vaarroutes en de verbinding tussen de binnenstad en het buitengebied. En we ondersteunen toeristisch-recreatieve initiatieven en ondernemers, bijvoorbeeld door kansrijke ontwikkelingen op het gebied van verblijfsrecreatie, gastvrijheid en vrijetijdsvoorzieningen mogelijk te maken. -F.2 We ontwikkelen bezoekerscentrum Slangenburg We faciliteren de ontwikkeling van een bezoekerscentrum voor kastelen, buitenplaatsen en landgoederen bij Kasteel Slangenburg. Daarnaast verbeteren we de recreatieve ontsluiting van het landgoed door openstellingen, rondleidingen en nieuwe wandelroutes. -F.3 We profileren Doetinchem als toeristische bestemming Samen met stichting Achterhoek Toerisme werken we aan de verdere profilering van Doetinchem als aantrekkelijke bestemming voor dag- en verblijfsrecreatie.

We sluiten aan bij de regionale marketing en zetten de onderscheidende kwaliteiten van Doetinchem – zoals de binnenstad, cultuur, evenementen, natuur en erfgoed – sterker op de kaart. We richten ons op de binnenstad met haar winkels en horeca, culturele voorzieningen zoals Amphion Cultuurbedrijf en Stadsmuseum Doetinchem. Ook waterrecreatie op de Oude IJssel, recreatiegebied De Koekendaal en de fiets- en wandelroutes die Doetinchem verbinden met de rest van de Achterhoek krijgen een plek in de promotie. Hiermee stimuleren we een langer verblijf en herhaalbezoeken. 60 -F.4 We werken verder aan de ontwikkeling van waterfront Oude IJssel We realiseren en verbeteren verblijfsplekken aan het water, aanlegvoorzieningen voor pleziervaart en kano's, groene ontmoetingsplekken met zitgelegenheid, speel- en beweegvoorzieningen en aantrekkelijke routes voor wandelaars tussen de binnenstad en de Oude IJssel. We onderzoeken hoe we een koppelkans kunnen benutten tussen een mogelijke uitbreiding (door verhoging) van het paviljoen in het park of Dutch Dreams , in combinatie met de wens van vrijwilligers die de tuin onderhouden voor een eigen opslagplek van materiaal en een zitgelegenheid. We benutten kansen om de kwaliteit, toegankelijkheid en uitstraling van het waterfront verder te versterken.

Zo ontstaat een levendig en toekomstbestendig waterfront waar inwoners en bezoekers kunnen verblijven, recreëren en genieten van het water. Welke verbonden partijen dragen bij aan de realisatie van deze doelstellingen? We werken samen met: • Amphion Cultuurbedrijf • Erfgoedcentrum Achterhoek en Liemers (ECAL) • Laborijn Voor meer informatie wordt verwezen naar de paragraaf verbonden partijen in deze begroting. Wat mag het kosten? Programma 3 | Realisatie Begroting ná Begroting | Meerjaren- | Meerjaren- | Meerjaren- bedragen x | 2025 | wijziging | 2027 | raming 2028 | raming 2029 | raming 2030 € 1.000 | 2026 Omschrijving BATEN Bestaand beleid | 35.604 | 53.717 | 35.009 | 34.228 | 37.261 | 29.123 Nieuw beleid | - | - | 1.963 | -32 | -32 | -32 Het geraamde | 35.604 | 53.717 | 36.972 | 34.196 | 37.229 | 29.091 totaal van baten Onttrekking aan | 4.135 | 3.268 | - | - | - | - de reserves Het geraamde | 39.739 | 56.985 | 36.972 | 34.196 | 37.229 | 29.091 resultaat van baten LASTEN Bestaand beleid | 70.893 | 90.198 | 70.556 | 69.243 | 72.509 | 64.494 Nieuw beleid | - | - | 303 | 213 | 123 | 132 Het geraamde | 70.893 | 90.198 | 70.859 | 69.456 | 72.632 | 64.626 totaal van lasten Toevoegingen aan | 4.408 | 1.811 | 2.013 | 1.788 | 378 | 378 de reserves Het geraamde | 75.301 | 92.009 | 72.872 | 71.244 | 73.010 | 65.004 resultaat van lasten SALDO Bestaand beleid | -35.289 | -36.481 |

-35.547 | -35.015 | -35.248 | -35.371 Nieuw beleid | - | - | 1.660 | -245 | -155 | -164 Het geraamde | -35.289 | -36.481 | -33.887 | -35.260 | -35.403 | -35.535 totaal saldo van baten en lasten Saldo | -273 | 1.457 | -2.013 | -1.788 | -378 | -378 onttrekkingen en toevoegingen aan de reserves Het geraamde | -35.562 | -35.024 | -35.900 | -37.048 | -35.781 | -35.913 resultaat programma 3 Indeling programma per taakveld In de onderstaande tabel zijn de baten en lasten van het begrotingsjaar uitgesplitst per taakveld. Hierbij is eveneens onderscheid gemaakt in bestaand en nieuw beleid. De indeling per taakveld en activiteit staan in paragraaf 4.1.2 De toelichting op het overzicht van baten en lasten.

61 Baten per taakveld | Bedrag | Bedrag Lasten per taakveld | Bedrag | Bedrag (bedragen x € 1.000) | bestaand | nieuw | (bedragen x € 1.000) | bestaand | nieuw beleid | beleid | beleid | beleid 6.3 Inkomensregelingen | 28.390 | 2.000 6.3 Inkomensregelingen | 42.998 | 8 3.2 Fysieke | 5.752 | 6.4 WSW en beschut werk | 9.199 bedrijfsinfrastructuur 5.3 Cultuurpresentatie, | 235 | -30 3.2 Fysieke | 5.752 cultuurproductie en | bedrijfsinfrastructuur cultuurparticipatie 6.5 Arbeidsparticipatie | 209 | 5.3 Cultuurpresentatie, | 4.804 cultuurproductie en cultuurparticipatie 3.3 Bedrijvenloket en | 192 | 6.5 Arbeidsparticipatie | 3.544 | 130 bedrijfsregelingen 5.5 Cultureel erfgoed | 131 | -9 3.1 Economische ontwikkeling | 1.638 | 100 3.4 Economische promotie | 72 | 5.6 Media | 1.264 | 65 2.3 Recreatieve havens | 23 | 3 5.5 Cultureel erfgoed | 590 3.1 Economische ontwikkeling | 8 | 3.4 Economische promotie | 536 Totaal baten programma 3 | 35.012 | 1.964 5.4 Musea | 112 3.3 Bedrijvenloket en | 98 bedrijfsregelingen 2.3 Recreatieve havens | 22 Totaal lasten programma 3 | 70.557 | 303 Toelichting algemeen nieuw beleid Voor de ontwikkeling van het bestaande beleid verwijzen we u naar hoofdstuk 4.1.2 De toelichting op het overzicht van baten en lasten. In dit hoofdstuk specificeren we per programma en per taakveld de ontwikkeling van de baten en lasten per activiteit.

De samenvattende tabel van het nieuwe beleid staat in paragraaf 2.4 Ontwikkelingen. In de onderstaande tabellen geven we een toelichting op het nieuwe beleid. Nummer 22 | Bedragen x € 1.000 Omschrijving nieuw | Bedragen per | Oorsprong | Portefeuillehouder beleid | begrotingsjaar 2027 | 2028 | 2029 | 2030 BUIG | Baten | 2.000 | - | - | - Aanmelding begroting | J. Huizinga 2027 Lasten | - | - | - | - Saldo | 2.000 | - | - | - We zetten de middelen voor inkomensondersteuning doelmatig in en verwachten ook in 2027 een positief resultaat op het BUIG-budget. Op basis van de huidige inzichten en de resultaten van voorgaande jaren ramen we incidenteel een voordeel van € 2 miljoen. Daarbij houden we rekening met onzekerheden, zoals ontwikkelingen in het aantal bijstandsgerechtigden en wijzigingen in de landelijke verdeling van middelen. Daarnaast heeft de minister van Werk en Participatie aangekondigd dat het BUIG-stelsel wordt geëvalueerd. Daarbij wordt zowel gekeken naar de wijze waarop het budget wordt vastgesteld als naar de verdeling van de middelen over gemeenten. De evaluatie wordt naar verwachting eind 2027 afgerond. Tegen deze achtergrond hanteren wij een realistische begrotingsraming die aansluit bij de actuele verwachtingen.

62 Nummer 23 | Bedragen x € 1.000 Omschrijving nieuw beleid | Bedragen per | Oorsprong | Portefeuillehouder begrotingsjaar 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Alleenverdienersregeling (AU - | Baten | - | - | - | - Aanmelding begroting | J. Huizinga stelpost) | 2027 Lasten | 8 | 17 | -73 | -63 Saldo | -8 | -17 | 73 | 63 We voeren de alleenverdienersregeling uit via Laborijn, zodat inwoners die hiervoor in aanmerking komen de ondersteuning ontvangen waarop zij recht hebben. Door onzekerheden over de uiteindelijke omvang van de regeling en de bijbehorende kosten verwerken we hiervoor een tijdelijke stelpost in de begroting. Op basis van actuele inzichten actualiseren we deze stelpost in de meerjarenraming. Hiermee zorgen we voor een realistische begroting en blijven we inspelen op toekomstige ontwikkelingen. Nummer 24 | Bedragen x € 1.000 Omschrijving nieuw beleid | Bedragen per | Oorsprong | Portefeuillehouder begrotingsjaar 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Overbruggingsmiddelen | Baten | - | - | - | - Aanmelding begroting | M. Boumans streekomroep | 2027 Lasten | 65 | - | - | - Saldo | -65 | - | - | - We zorgen ervoor dat inwoners ook in 2027 kunnen beschikken over een betrouwbare en onafhankelijke lokale nieuwsvoorziening.

Omdat de start van de Streekomroep Achterhoek is uitgesteld tot 1 januari 2028, stellen we € | 65.000 aan overbruggingsmiddelen besch | ikbaar voor de bestaande streekomroep. Hiermee blijft de continuïteit van lokale berichtgeving en informatievoorziening gewaarborgd. Vanaf 2028 worden hiervoor middelen beschikbaar gesteld vanuit het Rijk. Nummer 25 | Bedragen x € 1.000 Omschrijving nieuw | Bedragen per | Oorsprong | Portefeuillehouder beleid | begrotingsjaar 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Herijking vastgoedfonds | Baten | -36 | -36 | -36 | -36 Aanmelding begroting | R. Steintjes 2027 Lasten | - | - | - | - Saldo | -36 | -36 | -36 | -36 We actualiseerden het vastgoedfonds, zodat onze vastgoedportefeuille aansluit bij de maatschappelijke opgaven en toekomstig gebruik. Op basis van de herijking maakten we keuzes over het behouden, ontwikkelen of afstoten van vastgoed en het actualiseren van de onderhoudsbudgetten op de actuele bouw | - en onderhoudskosten. Op basis van deze eerste actualisatie concludeerden we dat we op exploitatieniveau per saldo een kleine € 10.000 tekortkomen (zie ook programma 1, | volgnummer 2 en programma 2, volgnummer 11). Hiermee zorgen we voor een doelmatige inzet van gemeentelijk vastgoed en een financieel duurzaam beheer van onze gebouwen.

63 Nummer 26 | Bedragen x € 1.000 Omschrijving nieuw beleid | Bedragen per | Oorsprong | Portefeuillehouder begrotingsjaar 2027 | 2028 | 2029 | 2030 FTE Teamleider AMR | Baten | - | - | - | - Aanmelding begroting J. Huizinga 2027 Lasten | 162 | 162 | 162 | 162 Naar taakveld 0.4 Overhead | -32 | -32 | -32 | -32 (volgnummer 48) Saldo | -130 | -130 | -130 | -130 We versterken de samenwerking binnen de arbeidsmarktregio, zodat inwoners en werkgevers kunnen rekenen op een goed functionerende dienstverlening op het gebied van werk, ontwikkeling en participatie. Door de ontvlechting van het Regionaal Samenwerkingsverband Sociale Dienstverlening Achterhoek is een zelfstandige aansturing van de arbeidsmarktregio noodzakelijk. Daarom is er een teamleider nodig, die de regionale samenwerking coördineert en de uitvoering van gezamenlijke opgaven ondersteunt. Hiermee borgen we de continuïteit en kwaliteit van de dienstverlening voor inwoners en werkgevers in de regio. De kosten voor een teamleider bedragen € 130.000. Nummer 27 | Bedragen x € 1.000 Omschrijving nieuw beleid | Bedragen per | Oorsprong | Portefeuillehouder begrotingsjaar 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Onderzoek naar en geschikt maken van | Baten | - | - | - | - Aanmelding | R.

Hummelink evenementenlocatie | begroting 2027 Lasten | 100 | - | - | - Saldo | -100 | - | - | - In 2027 onderzoeken we de mogelijkheden voor een evenementenlocatie en de maatregelen, die nodig zijn om deze locatie geschikt te maken voor het beoogde gebruik. Voor de uitvoering van de benodigde aanpassingen is een budget van € 100.000 geraamd. De uitkomsten van het onderzoek en de benodigde investeringen worden betrokken bij de verdere besluitvorming. Nummer 28 | Bedragen x € 1.000 Omschrijving nieuw beleid | Bedragen per | Oorsprong | Portefeuillehouder begrotingsjaar 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Investeringen (Meerjaren | Baten | - | 5 | 5 | 5 Aanmelding | R. Hummelink Investeringsplan - MIP) | begroting 2027 Lasten | - | 66 | 66 | 66 Saldo | - | -61 | -61 | -61 De voorgenomen investeringen in het Meerjareninvesteringsplan hebben betrekking op nieuwe ontwikkelingen, uitbreidingen of beleidsmatige ambities. | De specificatie van de investeringen staat in hoofdstuk 4.2.1. De financiële positie, onderdeel | 4. Investeringen. 64 65 3.1.4 Programma - Duurzame en gezonde leefomgeving We vinden het belangrijk om te zorgen voor een leefomgeving die klaar is voor de volgende generatie.

Een omgeving die ons bescherming biedt tegen klimaatverandering, ruimte geeft aan natuur en biodiversiteit, zo min mogelijk milieuhinder ondervindt en tegelijkertijd prettig en toegankelijk blijft om in te wonen, werken en recreëren. Dit draagt vervolgens weer bij aan een sterke en vitale samenleving. Daarom investeren we in onze leefomgeving voor nu en de toekomst. Voor een duurzame en gezonde leefomgeving werken we aan de volgende doelen: A. Een vitaal en toekomstbestendig landelijk gebied B. Een robuuste structuur van groen en water C. Een leefomgeving en samenleving die voorbereid zijn op de gevolgen van klimaatverandering D. Een toekomstbestendig energiesysteem E. Een duurzaam verwarmde gebouwde omgeving F. Een omgeving die zo min mogelijk milieuhinder ondervindt Wat willen we bereiken? A. Een vitaal en toekomstbestendig landelijk gebied Het landelijk gebied is vitaal en toekomstbestendig als leefbaarheid, een goed woon - en leefklimaat, landbouw, natuur, recreatie, economie, klimaat, bodem en energie elkaar versterken. Al deze opgaven komen samen in het landelijk gebied, waar samenwerking met andere overheden, andere partijen en grondeigenaren nodig is om te werken aan een vitaal en toekomstbestendig landelijk gebied.

Wat gaan we daarvoor doen? -A.1 We faciliteren en ondersteunen projecten in het landelijk gebied van Slangenburg en Gaanderen In het gebied Slangenburg en Gaanderen hebben we opgaven in beeld vanuit de eerdere gebiedsaanpak. Samen met gebiedspartners werken we aan de uitvoering van die opgaven voor het landelijk gebied van Slangenburg en Gaanderen. Op het gebied van droogte en wateroverlast werken we aan de ‘Aanpak Droogte en Wateroverlast Achterhoek en Liemers’. Dat doen we specifiek met het sleutelproject "Slangenburg, Gaanderen, De Zumpe". De uitkomsten van de eerdere verkenningen vertalen we in 2027 naar concrete maatregelen voor landschap, water, natuur, landbouw, recreatie en leefbaarheid. -A.2 We actualiseren de beleidsuitwerking wonen landelijk gebied We willen op basis van de al opgedane ervaringen het beleid Wonen landelijk gebied actualiseren en waar nodig bijstellen. Een verdere uitwerking van het landschapsfonds voor gebiedsgerichte investeringen in het landschap wordt geïmplementeerd. -A.3 We investeren in de uitvoering van projecten onder LEADER LEADER Achterhoek is een regionaal ontwikkelingsprogramma voor het landelijk gebied. Het is een initiatief van de Europese Unie dat tot doel heeft duurzame plattelandsontwikkeling, zoals de stadsboerin, te ondersteunen en te bevorderen in verschillende regio's in heel Europa.

Sinds 1 juli 2024 loopt de nieuwe LEADER periode en zijn er drie aanvragen voor opstart ingediend. Nieuwe aanvragen kunnen tot en met 2027 worden ingediend via LEADER Achterhoek. -A4. We steunen initiatieven voor lokaal, duurzaam en gezonde voeding We werken samen met lokale boeren, scholen en het Platform Achterhoek Food. Daarmee steunen we initiatieven voor minder voedselverspilling en meer lokaal, duurzaam en gezond eten. Denk aan schoolprojecten, buurtmoestuinen en korte ketens. Het platform wil met nieuwe initiatieven verder bijdragen aan de doelen die de regio Achterhoek en de gemeente Doetinchem hebben ten aanzien van de productiewijze en nuttigen van gezond en duurzaam voedsel. 66 -A.5 We anticiperen op landelijke en provinciale ontwikkelingen op het gebied van stikstof Het Rijk heeft op 26 juni 2026 een uitgebreid maatregelenpakket aangekondigd om Nederland van het Stikstofslot te krijgen. Het maatregelenpakket is vooral gericht op de landbouw en de natuur. Welke weerslag het maatregelenpakket heeft op het landelijk gebied zal duidelijk worden. Door tijdig aan te haken willen we de kansen pakken die dit beleid voor onze gemeente biedt. -A.6 We voeren een verkenning bodemkwaliteit uit We gaan verkennen hoe het gesteld is met de bodemkwaliteit in ons landelijke gebied en waar deze het meest geschikt is voor landbouw, natuur en/of eventuele andere functies.

De resultaten van de verkenning kunnen ons helpen bij het bewust(er) inrichten van ons landelijk gebied. Een gezonde bodem is essentieel voor een vitaal landelijk gebied; voor de landbouw, voor de natuur, CO2-opslag en de kwaliteit en opslag van water. Het is daarom belangrijk om gezonde bodems te beschermen en ongezonde bodems waar nodig en mogelijk te herstellen. Wat willen we bereiken? B. Een robuuste structuur van groen en water Groen zien we als essentiële voorziening in de leefomgeving van inwoners. Een natuurlijke en groene leefomgeving draagt bij aan het welzijn van onze inwoners en bezoekers. Daarom zorgen we voor een robuuste structuur van groen en water, die natuur vanuit het landelijk gebied verbindt met groen in de stad. We doen dat zoveel mogelijk samen met onze bewoners, vrijwilligers en partners. Wat gaan we daarvoor doen? -B.1 We planten bomen en realiseren groen Bij alle ruimtelijke ontwikkelingen zetten we in op het versterken van de groene en blauwe structuren. In bestaande wijken realiseren we, bij voorkeur samen met inwoners, jaarlijks twee groene koelteplekken. We planten groen aan en zorgen voor zitplekken, met name daar waar beperkt groen aanwezig is. Zo wordt ook in de binnenstad en op bedrijfsterreinen groen toegevoegd. Daarmee worden ook sociale- en klimaatdoelen gerealiseerd.

In het landelijk gebied investeren we in meer landschapselementen en poelen, en verbeteren de kwaliteit van bestaande elementen. Per gebied werken we kaders uit met groendoelstellingen en koppelen die aan het landschapsfonds. -B.2 We zorgen voor biodiversiteit en kwaliteit bij het groenbeheer Met gerichte beheermaatregelen wordt openbaar groen (bermen en wijkgroen) meer bio- divers. Dat betekent bijvoorbeeld afhankelijk van de plek meer of minder maaien en bermen met kruiden inzaaien. Dat resulteert in aantrekkelijker groen voor mens en natuur. Binnen herinrichtingsprojecten wordt groen zowel kwalitatief als kwantitatief optimaliseren. Waar mogelijk wordt waterinfiltratie en de aanplant van extra bomen (klimaatdoelen) meegenomen. -B.3 We geven voorlichting over vergroening en biodiversiteit We vinden het belangrijk om iedereen bewust en enthousiast te maken voor vergroening en biodiversiteit. Op de basisscholen worden natuurlessen verzorgt, om kinderen te betrekken bij groen en natuur. Vrijwilligers spelen hier een grote rol door excursies en open dagen te organiseren. -B.4 We werken samen met vrijwilligers en agrariërs Voor het beheer en onderhoud van verschillende natuurparken werken we samen met vrijwilligers. We faciliteren het groene vrijwilligersnetwerk en ondersteunen hen met cursussen, werkkleding en materieel. Zij zorgen voor een plus op de kwaliteit van het groen.

Tegelijk voorzien deze vrijwilligersnetwerken in een sociale verbinding. We monitoren het effect van deze toegekende financiële impuls. 67 In het landelijk gebied werken we samen met agrariërs via de Vereniging Agrarisch Landschap en Waterschap. We verbinden deze partijen en zorgen voor aanvullende middelen via de subsidie Landschap en Biodiversiteit. Stichting Landschapsbeheer Gelderland ondersteunt ons bij de uitvoering hiervan. Op die manier benutten we kansen voor de groenblauwe dooradering. Wat willen we bereiken? C. Een leefomgeving en samenleving die voorbereid zijn op de gevolgen van klimaatverandering Het klimaat verandert, en dat heeft grote gevolgen voor onze leefomgeving. In de Achterhoek krijgen we steeds meer te maken met heftige hoosbuien en periodes van extreme droogte en hitte. Daarom is het belangrijk om onze leefomgeving en samenleving daarop voor te bereiden, zoals beschreven in de Klimaatadaptatiestrategie. In de aanpak onderscheiden we vijf pijlers: • De bestaande stedelijke omgeving klimaatbestendig en waterrobuust inrichten; • Het watersysteem, natuur en landbouw innoveren; • Essentiële infrastructuur houden we operationeel bij klimaatrampen; • Alle nieuwbouw en herinrichting doen we klimaatbestendig; • Inwoners activeren om zelf aan de slag te gaan.

Wat gaan we daarvoor doen? -C.1 We actualiseren de uitvoeringsagenda klimaatadaptatie en het hitteprogramma We doen een tweede ronde voor de klimaatstresstest om klimaatrisico’s in kaart te brengen. Op basis van nieuwe inzichten uit deze stresstest vindt een actualisatie van de uitvoeringsagenda klimaatadaptatie (2022) en het hitteprogramma (2023) plaats. De verwachting is dat dit tot één nieuwe uitvoeringsagenda leidt waarin maatregelen om problemen door hitte te voorkomen integraal zijn meegenomen. Voor wateroverlast zullen we beoordelen of de huidige top-15 lijst nog steeds de meest relevante locaties bevat. Voor hitte gaan we een vergelijkbare prioritering maken voor hitte-hotspots. Daarbij gaan we ervoor zorgen dat er toegankelijke koelteplekken zijn voor kwetsbare inwoners tijdens hittegolven. -C.2 We pakken wateroverlast aan in de wijk De Pas en het gebied Happert/Leerinkstraat We werken eraan om op alle Top-15 wateroverlastlocaties maatregelen te treffen om wateroverlast zoveel mogelijk te voorkomen en te beperken. In 2027 en 2028 staat wijk De Pas op de planning voor onderzoek en uitvoering. Ook gaan we verder met vooronderzoek en voorbereidend werk voor het gebied Happert/Leerinkstraat. Daarnaast wordt bij alle ontwikkelingen in de openbare ruimte, zoals het vervangen van de rioleringen, regenpijpen afgekoppeld van het gemengde riool.

Daardoor wordt regenwater dat op daken valt niet meer naar de waterzuivering gebracht maar lokaal in de bodem geïnfiltreerd. -C.3 We gaan hitte- en droogteproblematiek in de gemeente tegen Vergroenen van versteende buurten is de meest effectieve manier om problemen door hitte te voorkomen. We gaan de grootste hitte-hotspots van de gemeente Doetinchem vergroenen. De hitte-hotspots wijzen we aan op basis van nieuwe inzichten uit de klimaatstresstest en door integraal samen te werken binnen de gemeente. Daarnaast zetten we de Tuinrangers, de Water- en Groen subsidies en het NK-tegelwippen in om inwoners te motiveren om hun tuin en buurt te vergroenen. Ook organiseren we toegankelijke koelteplekken voor kwetsbare inwoners tijdens hittegolven. Wat willen we bereiken? D. Een toekomstbestendig energiesysteem Als regio willen we in 2050, op jaarbasis, net zoveel energie duurzaam opwekken als dat we gebruiken. Zo hebben we dat regionaal afgesproken in het Akkoord van Groenlo en daarvoor werken we op zoveel mogelijk onderwerpen samen. 68 Daarbij moet de ontwikkeling van het energiesysteem ook onze woningbouwambities en nieuwe bedrijventerreinen mogelijk maken. Wat gaan we daarvoor doen? -D.1 We actualiseren de Lokale Energiestrategie In 2025 stelden we de Lokale Energiestrategie (LES) vast. De LES geeft kaders voor de energietransitie en brengt doelen in kaart.

In de LES identificeren we zeven thema's binnen de energietransitie, met specifieke doelen per thema. We spannen ons in om de doelen uit de LES te realiseren, we actualiseren deze doelen structureel. Aan een aantal doelen werken we al hard, andere doelen moeten nog hun plek in de organisatie vinden. Voor eind 2027 actualiseren we de LES en zorgen we dat alle doelen een plek in de organisatie hebben. -D.2 We maken, met de regio, een nieuwe voortgangsrapportage voor de Regionale Energiestrategie In 2021 stelden we de Regionale Energiestrategie (RES) Achterhoek 1.0 met de regiogemeenten in de Achterhoek vast. In de RES committeerde de regio zich aan de opdracht om 1,35TWh aan duurzaam opgewekte stroom te realiseren in 2030 met grootschalige wind- en zonne-energie. Begin 2026 maakten we verdere afspraken over de precieze invulling van deze opgave in de RES 2.0. In 2027 stellen we een nieuwe voortgangsrapportage op. Een initiatiefnemer realiseert het zonnepark met waterberging aan de Heislagseweg/Nieuwestraat. Daarmee is het Doetinchemse aanbod voor zon op veld ingevuld. Voor windenergie hebben we één zoekgebied in Doetinchem. We willen hier het wind-deel van ons RES-bod realiseren. Daarvoor wachten we op nieuwe landelijke windturbinenormen. -D.3 We stellen een Regionaal Programma Energiesysteem op Binnen de regio willen we een integraal energiesysteem ontwikkelen.

Daarvoor gaan we gezamenlijk een Regionaal Programma Energiesysteem (RPE) opstellen. In 2027 verwachten we hiervan een eerste concept. In het RPE kijken we integraal naar de ontwikkeling van een energiesysteem die past bij onze doelen. Met de ontwikkelingen rondom het Hoogspanningsstation Doetinchem-Langerak hebben wij een groot belang bij het opstellen van een RPE. We realiseren ons dat de ruimte binnen onze grenzen beperkt is en ontwikkelingen voor het energiesysteem impact hebben op de leefomgeving. Daarom moeten we integraal en slim kijken om de ontwikkelingen ruimte efficiënt op te vangen. We brengen de lokale belangen, samen met onze buurgemeenten, in bij de (boven)-regionale afwegingen. -D.4 We faciliteren de uitbreiding van het stroomnetwerk en bouwen woningen netbewust Netcongestie raakt aan veel verschillende ontwikkelingen. Bij de ontwikkeling en ontsluiting van het elektriciteitsnetwerk ontstaat er een nieuwe rol voor de gemeente. De gemeente krijgt een nieuwe mogelijkheid om eerder in het woningbouwproces stroomaansluitingen aan te vragen. We gaan daar structureel gebruik van maken bij onze woningbouwprojecten. Verder werken we nauw samen met Liander om de verzwaring van het stroomnet in de dorpen, wijken, en bedrijventerreinen te realiseren.

Om binnen de beperkte ruimte die er op het stroomnet vrij komt toch onze woningbouwdoelen te realiseren, leggen we meer focus op netbewust bouwen. Daarom werken we ook aan netbewuste nieuwbouw, zoals is toegelicht in programma 2, door het gebruik van bodemenergie. Voor gebieden waar veel bodemenergiesystemen bij elkaar worden aangelegd, worden bodemenergieplannen opgesteld om de bodemwarmte gelijkmatig te kunnen verdelen (zoals in de spoorzone). Op bedrijventerreinen zetten we in op zelfvoorziening waar dat past, zoals is toegelicht in programma 3. 69 Wat willen we bereiken? E. Een duurzaam verwarmde gebouwde omgeving Op dit moment verwarmen we de meeste gebouwen met aardgas. We gaan overstappen op een duurzame manier van verwarmen voor alle gebouwen. Het gaat hierbij om alle woningen, maatschappelijk vastgoed en bedrijfsgebouwen. Dit noemen we de warmtetransitie. Uiterlijk in 2050 moeten alle gebouwen van het gas af zijn. Gemeenten hebben de regierol en we werken daarin samen met de andere gemeenten in de regio volgens de afspraken in het Akkoord van Groenlo. Daarin staat ook dat gemeenten in 2030 44% van de bestaande woningen tot de isolatiestandaard verduurzamen, en 12,5% van de woningen een warmtepomp heeft. Wat gaan we daarvoor doen? -E.1 We stellen een warmteprogramma vast Het warmteprogramma is de opvolger van de Transitievisie Warmte (TVW) uit 2021.

Dit is een verplicht programma onder de Omgevingswet en moet uiterlijk in 2027 worden vastgesteld. In het warmteprogramma beschrijven we per buurt welke duurzame warmteoplossing de voorkeur heeft en naar welke periode we streven om een buurt aardgasvrij te maken. -E.2 We continueren onderzoeken en ontwikkelen warmtenetten rondom de Oude IJssel, Overstegen-Muziekbuurt en Gaanderen (- Etten – Terborg) In 2027 geven we duidelijkheid over de lopende onderzoeken naar warmtenetten in Overstegen-Muziekbuurt, de buurten rondom de Oude IJssel en Gaanderen (in samenhang met Etten/ Terborg). We voeren deze onderzoeken uit samen met het Gelders Warmtebedrijf (GBW) en Sité. Als een warmtenet kansrijk blijkt, stellen we een warmteplan op waarin we de haalbaarheid en betaalbaarheid van het warmtenet onderzoeken. We richten hier dan ook een lokaal warmtebedrijf voor op, samen met het GWB. -E.3 We voeren warmteplannen uit voor Dichteren, de Huet, Wehl & Nieuw-Wehl In 2025 en 2026 hebben we warmteplannen opgesteld voor Dichteren, de Huet, en Wehl & Nieuw-Wehl. In 2027 geven we uitvoering aan deze plannen, samen met Energieloket Achterhoek. Energieloket Achterhoek gaat de activiteiten in deze wijken, op basis van een meerjarige ontwikkelde aanpak, intensiveren, om inwoners extra te informeren en activeren.

Dit betekent dat we zichtbaar zijn in de wijk, brieven sturen en aanbellen, evenementen en markten organiseren, en samenwerken met bedrijven om zoveel mogelijk inwoners te activeren en ondersteunen om hun woning te verduurzamen. -E.4 We ontwikkelen onze loketten voor verduurzaming van woningen en bedrijven door Woningeigenaren hebben met Energieloket Achterhoek één herkenbaar en toegankelijk aanspreekpunt voor vragen over energiebesparing, aardgasvrij, subsidies en leningen. Door inwoners gericht te informeren, adviseren en begeleiden, verlagen we drempels en stimuleren we verduurzaming. In 2027 ontwikkelen we Energieloket Achterhoek door volgens de landelijke kaders voor het energiehuis. Met deze doorontwikkeling wordt het energieloket in gereedheid gebracht voor opschaling en versnelling die op hen afkomt, voortvloeiend uit de gemeentelijke warmteprogramma’s. Via Duurzaam Ondernemerscentrum Achterhoek (DOA) bieden we ondernemers één loket voor vragen over de verduurzaming van bedrijfspanden en bedrijfsvoering. Met advies en ondersteuning op het gebied van energiebesparing, circulaire economie en wet- en regelgeving helpen we ondernemers verduurzamingskansen te benutten en te voldoen aan toekomstige opgaven. In 2027 gaan we met DOA verkennen wat nodig is om door te ontwikkelen volgens de kaders voor het energiehuis.

-E.5 We bieden extra ondersteuning voor huishoudens met energiearmoede Sinds begin 2023 werken we samen met Bureau voor Financiële ondersteuning (BvFO) en Beleid Maatschappij aan de aanpak energiearmoede. Ook in 2027 schrijven we de doelgroep aan en nodigen we hen uit om mee te doen aan het programma. 70 In dit programma krijgen huishoudens 1 tot 3 keer bezoek van de bespaarcoach en na afloop, indien nodig, een voucher voor het inruilen van verouderd witgoed voor nieuw energiezuinig witgoed. Voor huishoudens binnen de doelgroep met een eigen woning hebben we een specifieke subsidie voor isolatie beschikbaar. Uitvoering hebben we belegd bij Energieloket Achterhoek. De aanpak Energiearmoede financieren we met middelen beschikbaar gesteld door het rijk. Deze middelen komen eind 2027 ten einde. Wanneer we de aanpak willen voortzetten in 2028 zullen extra middelen nodig zijn. -E.6 We bieden subsidies en leningen voor woningverduurzaming Het verduurzamen van de woning vraagt om investering van de bewoner. Veel woningeigenaren hebben niet voldoende middelen om deze investeringen te doen. Het rijk heeft verschillende regelingen welke we aanvragen en inzetten voor subsidies aan woningeigenaren om hun woningisolatie te financieren. Subsidies alleen zijn vaak niet voldoende. We bieden daarom ook een laagrentende lening voor woningeigenaren.

Uitvoering van de subsidies en leningen hebben we belegd bij Energieloket Achterhoek. -E.7 We stellen een soortenmanagementplan op Het soortenmanagementplan (SMP) is een jaarrond ecologisch onderzoek naar gebouw bewonende soorten. Met het SMP vragen we een gebied dekkende vergunning aan bij de provincie. Met deze vergunning kunnen inwoners en bedrijven weer binnen wet- en regelgeving na-isoleren. Ecologisch onderzoek per individuele woning of bedrijf is daarmee niet meer nodig, wat veel geld bespaart. -E.8 We faciliteren inwonersinitiatieven op het gebied van de warmtetransitie In Doetinchem zijn meerdere (groepen) inwoners betrokken bij de warmtetransitie. We ondersteunen deze groepen met overlegruimtes, communicatiemiddelen en kennis. Het gaat o.a. om de koplopers uit Dichteren en de Huet, de initiatiefgroep in Gaanderen- Etten-Terborg en initiatieven voor mini-warmtenetten. -E.9 We maken een plan van aanpak voor het versterken van de Achterhoekse samenwerking in de energie- en warmtetransitie Begin 2024 stelden de Achterhoekse colleges het Regionaal Uitvoeringsprogramma Energietransitie Achterhoek (RU23) vast, als uitwerking van het Akkoord van Groenlo 3.0. Uit de afgesproken 2-jaarlijkse monitor komen aanbevelingen om (onder andere) de samenwerking te versterken.

De belangrijkste aanbeveling is om de aansturing en afstemming in het samenwerkende netwerk van autonome organisaties te verduidelijken en te verbeteren. We werken deze aanbevelingen uit in een plan van aanpak voor de versterking van de samenwerking zodat we (bestuurlijk, ambtelijk en met onze partners) effectiever activiteiten uitvoeren, efficiënter besluiten nemen en doelmatiger onze output leveren. De verbetervoorstellen worden in 2027 voorgelegd aan de colleges. Wat willen we bereiken? F. Een omgeving die zo min mogelijk milieuhinder ondervindt Dit is van belang, omdat de omgevingskwaliteit direct invloed heeft op de gezondheid. Dit betekent dat we onze leefomgeving moeten beschermen door te zorgen voor goede bodem- en waterkwaliteit, schone lucht en aanvaardbare geluid- en geurbelasting. Wat gaan we daarvoor doen? -F.1 We starten met monitoren de geluidsbelasting langs gemeentelijke wegen De basisgeluidemissie (BGE) legt de geluidssituatie langs gemeentelijke wegen vast op een bepaald moment in de tijd. Voor de gemeente vormt de BGE daarmee een belangrijk instrument om de leefkwaliteit rondom wegen te bewaken. Het referentiejaar van de BGE is 2026, wat betekent dat we starten met data verzamelen. We monitoren periodiek de ontwikkeling van het verkeersgeluid ten opzichte van de BGE: voor het eerst in 2029 en vervolgens iedere vijf jaar.

Wanneer blijkt dat maatregelen nodig en doelmatig zijn, worden deze uitgewerkt en aangemeld voor opname in de begroting vanaf 2030. -F.2 We zetten in op duurzaam bodembeheer We zetten in op duurzaam bodembeheer. Daarbij ontstaan geen onomkeerbare gevolgen in de ondergrond en blijft de waarde van de ondergrond behouden voor toekomstige generaties. We streven naar balans tussen het gebruik van de bodem en diepere ondergrond voor bijvoorbeeld landbouw, bodemenergie en waterwinning en het beschermen van de bodem tegen aspecten als bodemverontreiniging, uitputting en verdroging. Waar het nodig is om veilig te kunnen wonen, werken en/of te recreëren, verbeteren we de bodemkwaliteit door het uitvoeren van een bodemsanering. Dit combineren we bij voorkeur met bouw- en/of civieltechnische projecten (‘werk met werk maken’). Welke verbonden partijen dragen bij aan de realisatie van deze doelstellingen? We werken samen met: • | Omgevingsdienst Achterhoek (ODA) • | Vitens • | Buha BV Voor meer informatie wordt verwezen naar de paragraaf verbonden partijen in deze begroting.

Wat mag het kosten? Programma 4 | Realisatie Begroting ná Begroting Meerjaren- | Meerjaren- | Meerjaren- bedragen x | 2025 | wijziging | 2027 | raming 2028 | raming 2029 | raming 2030 € 1.000 | 2026 Omschrijving BATEN Bestaand beleid | 27.342 | 20.686 | 19.270 | 18.739 | 18.815 | 18.863 Nieuw beleid | - | - | 504 | 642 | 641 | 779 Het geraamde | 27.342 | 20.686 | 19.774 | 19.381 | 19.456 | 19.642 totaal van baten Onttrekking aan | 3.590 | 3.551 | 1.445 | 1.434 | 1.423 | 1.412 de reserves Het geraamde | 30.932 | 24.237 | 21.219 | 20.815 | 20.879 | 21.054 resultaat van baten LASTEN Bestaand beleid | 32.300 | 29.700 | 24.854 | 24.376 | 24.345 | 24.390 Nieuw beleid | - | - | 504 | 642 | 641 | 779 Het geraamde | 32.300 | 29.700 | 25.358 | 25.018 | 24.986 | 25.169 totaal van lasten Toevoegingen aan | 2.003 | 800 | 338 | 322 | 305 | 305 de reserves Het geraamde | 34.303 | 30.500 | 25.696 | 25.340 | 25.291 | 25.474 resultaat van lasten SALDO Bestaand beleid | -4.958 | -9.014 | -5.584 | -5.637 | -5.530 | -5.527 Nieuw beleid | - | - | - | - | - | - Het geraamde | -4.958 | -9.014 | -5.584 | -5.637 | -5.530 | -5.527 totaal saldo van baten en lasten Saldo | 1.587 | 2.751 | 1.107 | 1.112 | 1.118 | 1.107 onttrekkingen en toevoegingen aan de reserves Het geraamde | -3.371 | -6.263 | -4.477 | -4.525 | -4.412 | -4.420 resultaat programma 4 71 Indeling programma per taakveld In de onderstaande

tabel zijn de baten en lasten van het begrotingsjaar uitgesplitst per taakveld. Hierbij is eveneens onderscheid gemaakt in bestaand en nieuw beleid. De indeling per taakveld en activiteit is opgenomen in paragraaf 4.1.2 De toelichting op het overzicht van baten en lasten. Baten per taakveld | Bedrag | Bedrag Lasten per taakveld | Bedrag | Bedrag (bedragen x € 1.000) | bestaand | nieuw | (bedragen x € 1.000) | bestaand | nieuw beleid | beleid | beleid | beleid 7.3 Afval | 9.889 | 185 7.3 Afval | 7.776 | 185 7.2 Riolering | 7.514 | 319 5.7 Openbaar groen en | 6.235 (openlucht) recreatie 7.4 Milieubeheer | 1.722 | 7.2 Riolering | 5.504 | 319 5.7 Openbaar groen en | 86 | 7.4 Milieubeheer | 5.320 (openlucht) recreatie 7.5 Begraafplaatsen en | 59 | 7.5 Begraafplaatsen en | 18 crematoria | crematoria Totaal baten | 19.270 | 504 Totaal lasten | 24.853 | 504 programma 4 | programma 4 Toelichting algemeen nieuw beleid Voor de ontwikkeling van het bestaande beleid verwijzen we u naar hoofdstuk 4.1.2 De toelichting op het overzicht van baten en lasten. In dit hoofdstuk wordt per programma en per taakveld de ontwikkeling van de baten en lasten gespecificeerd per activiteit. De samenvattende tabel van het nieuwe beleid staat in paragraaf 2.4 Ontwikkelingen. In de onderstaande tabellen geven we een toelichting op het nieuwe beleid.

Nummer 29 | Bedragen x € 1.000 Omschrijving nieuw beleid | Bedragen per | Oorsprong | Portefeuillehouder begrotingsjaar 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Jaarlijkse ingroei DPRA (€ 69K per | Baten | - | - | - | 69 Aanmelding | R. Steintjes jaar t/m 2034) | begroting 2027 Lasten | - | - | - | 69 Saldo | - | - | - | - We voeren het Deltaplan Ruimtelijke Adaptatie (DPRA) uit om wateroverlast te verminderen en onze gemeente beter voor te bereiden op de gevolgen van klimaatverandering. Daarom investeren we de komende jaren in maatregelen aan de riolering en de openbare ruimte op locaties waar knelpunten zijn. De extra kosten voor deze uitvoeringsagenda waren voor 2030 nog niet in de begroting opgenomen en worden nu verwerkt. In 2026 heeft de raad het Water- en Rioleringsprogramma Doetinchem 2026-2035 (WRP) vastgesteld. Uit dit programma blijkt dat de eerder voorziene aanvullende tariefverhoging van 1,3% niet nodig is. De extra kosten voor klimaatadaptatie kunnen, samen met andere ontwikkelingen binnen het rioolprogramma, de komende jaren worden opgevangen binnen de reguliere indexatie van het riooltarief. Hierdoor is er geen aanvullende tariefverhoging nodig. 72 Nummer 30 | Bedragen x € 1.000 Omschrijving nieuw | Bedragen per | Oorsprong | Portefeuillehouder beleid | begrotingsjaar 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Prijsontwikkelingen BUHA | Baten | 504 | 504 | 504 | 504 Aanmelding begroting | R.