Bijlage 1.2.1 Bestemmingsplan Parapluherziening Cultuurhistorie - 2023_Bijlagen toelichting.pdf

De vensters zijn aan de bovenzijde afgesloten met gepleisterde strekken. Centraal in het voorste dakschild is een houten dakkapel geplaatst die door de kroonlijst en goot steekt. waardering Grutstraat 45 is voor de gemeente Doetinchem cultuurhistorisch waardevol vanwege de cultuurhistorische, architectuurhistorische en stedenbouwkundige waarde. Het accent van de waardering ligt op de hierboven beschreven onderdelen. cultuurhistorische waarde (I.1) Grutstraat 45 is van plaatselijke betekenis als pand met bewaard gebleven onderdelen van een laatmiddeleeuws casco. Het pand is van cultuurhistorisch belang vanwege de tastbare herinnering aan de ontwikkeling en bebouwing van Doetinchem na de grote stadsbrand van 1527. architectuurhistorische waarde (II.3, II.5, II.6, II.7 en II.8) Het pand is van belang als herkenbaar en voor Doetinchem zeer zeldzaam voorbeeld van stadswoonhuis, waarvan de hoofddraagconstructie (deels) teruggaat tot de 16e- of 17e eeuw. Het pand is van belang vanwege de geschiedenis van de bouwtechniek, de afleesbaarheid van de bouwgeschiedenis en is van grote bouwhistorische waarde vanwege de ouderdom van de samengestelde eiken verdiepingsbalklaag.

stedenbouwkundige waarden (III.2 en III.3) Het huis is van betekenis vanwege de situering in het deel van de Grutstraat waarvan de percelering en bebouwing teruggaat tot de late middeleeuwen en welke niet door oorlogsgeweld, wederopbouw en stadssanering in de vorige eeuw is aangetast.

Grutstraat 45 Doetinchem (425)

CULTUURHISTORISCHE WAARDERING Nummer: Adres: Oorspronkelijke functie: Opdrachtgever: Ontwerp- en bouwjaren: Architect: Datum:

426 Hamburgerstraat 4 en 6 / Simonsplein 7-8, 7001AK Doetinchem Winkel, bank en woning H.W. Smits (1919) en Fa. Mogendorff (1952 en 1961) 1919 en 1952 (nr. 6) en 1961 (nr. 4) B. Ovink (1919), G.A.H. Clerx en H.J.L. Ovink jr. (1961) 17 januari 2020

inleiding Het bouwblok tussen de Hamburgerstraat en de Boliestraat werd in maart 1945 door het geallieerde bombardement vrijwel geheel verwoest, net als een groot deel van de rest van de binnenstad. De bebouwing op de hoek van de Hamburgerstraat en de Markt (Simonsplein) bleef echter totale verwoesting bespaard. Aan de Hamburgerstraat (nr. 6) was hier in 1919 het modemagazijn van G.J. Keller grondig verbouwd met o.a. een nieuwe voorgevel van de winkel. Het ontwerp was van Bernard Ovink. De aangrenzende bebouwing op de hoek werd in 1949 door de gemeente onteigend en uiteindelijk gesloopt om de wederopbouw van het blok aan de Markt met een teruggeschoven rooilijn mogelijk te maken. Op deze prominente plek vestigde zich de grote Doetinchemse meubelzaak van de firma Mogendorff. Het bedrijf was voor de Tweede Wereldoorlog gevestigd aan de Gart Seevinckgang/Boliestraat. Eigenaren Maurits Mogendorff (1868-1941) en Justus Mogendorff (1897-1943) werden tijdens de oorlog door de Duitse bezetters gedeporteerd naar Sobibor en zijn daar omgekomen. Na de bevrijding werden de bedrijfsactiviteiten van de meubelzaak voortgezet aan de Hamburgerstraat. Daartoe werd eerst Hamburgerstraat 6 in gebruik genomen als winkel met toonzaal. Er volgde een verbouwing in 1952, waarbij de huidige gevelindeling boven de begane grond tot stand kwam.

In de jaren daarna ontwikkelt de firma Mogendorff meerdere plannen voor uitbreiding op de hoek van de Markt (nr. 4). In 1961 verrijst hier uiteindelijk modernistische nieuwbouw, met op de begane grond links een uitbreiding van de winkel en rechts een vestiging van de Twentsche Bank. Op de verdiepingen worden magazijnen en bovenwoningen gemaakt. Later was hier de Graafschapbode gevestigd. beschrijving Hamburgerstraat 6 is gebouwd op een rechthoekige plattegrond en telt drie bouwlagen onder een plat dak. De voorgevel bevat op de begane grond een moderne winkelpui. De verdiepingen worden grotendeels ingenomen door een dubbele rij van vijf grote houten vensters in een betonnen kader. De vensters op de tweede verdieping zijn uitgevoerd als vierruits vensters. De borstweringen tussen deze vensters zijn voorzien van kleine ruitvormige decoraties. Rondom het betonnen kader is de gevel opgetrokken in schoon metselwerk, aan de bovenzijde afgesloten met een betonnen lijst die in het midden onderbroken wordt en een flauw hellend ‘fronton’ vormt. In de top is expressionistisch siermetselwerk aangebracht: tandlijst onder de daklijst, siermetselwerk in vijf getrapt toelopende velden in de top en smalle verticale stroken met overhoeks geplaatste bakstenen op de eerste en tweede verdieping.

In de top zijn gepleisterde blokken aangebracht in de hoeken en in het middelste veld siermetselwerk (met een opening voor een vlaggenmast). De rechter zijgevel is aan de voorzijde opgetrokken met groen-grijs geglazuurde bakstenen. Hamburgerstraat 4 / Simonsplein 7-8 is gebouwd op een L-vormige plattegrond en telt drie bouwlagen onder een plat dak. Het volume waarin de verdiepingen ondergebracht zijn onderscheidt zich van de terugliggende winkelzone op de begane grond. De puien op de begane grond zijn gemoderniseerd. De bovenbouw rust op de uitkragende verdiepingsvloer van gewapend beton. De voorgevel bestaat in zijn geheel uit een vliesgevel met grote gekoppelde vensters in een aluminium raamwerk. De vensters zijn om en om voorzien van naar buiten kleppende middenramen. Op drie plaatsen geven dubbele deuren toegang tot een klein balkon. De linker en rechter zijgevel zijn opgetrokken in zandkleurig geglazuurde bakstenen, met in de linker zijgevel twee liggende vensters in een opgelegd kader.

Hamburgerstraat 4 en 6 / Simonsplein 7-8 (426)

waardering Hamburgerstraat 4 en Hamburgerstraat 6 / Simonsplein 7-8 is voor de gemeente Doetinchem cultuurhistorisch waardevol vanwege de cultuurhistorische, architectuurhistorische en stedenbouwkundige waarde. Het accent van de waardering ligt op de hierboven beschreven onderdelen. cultuurhistorische waarde (I.1, I.2, I.3 en 1.4) Hamburgerstraat 4 / Simonsplein 7-8 is van belang vanwege de tastbare herinnering aan de wederopbouw van de Doetinchemse binnenstad na de geallieerde bombardementen in maart 1945. Het verschil tussen de grotendeels in de jaren ’50 in traditionalistische stijl gebouwde panden aan het Simonsplein en de modernistische nieuwbouw voor de firma Mogendorff uit 1961 geeft blijk van een architectuurhistorische (vernieuwende) ontwikkeling in de eindfase van de wederopbouw van het centrum. Het complex als geheel is van belang vanwege de herinnering aan de ontwikkeling van de grote Doetinchemse meubelzaak Mogendorff, die zich na de dood van de joodse eigenaren Maurits en Justus Mogendorff vestigde op deze prominente plek aan het Simonsplein. architectuurhistorische waarde (II.1, II.2, II.3, II.5 en II.6, II.7 en II.8) Hamburgerstraat 4 / Simonsplein 7-8 is van belang als zeldzaam en gaaf bewaard gebleven voorbeeld van een modernistisch winkelpand (met bank) met bovenwoningen.

Het pand is van belang vanwege het vernieuwende ontwerp uit 1961 van het Doetinchemse architectenbureau van G.A.H. Clerx en H.J.L. Ovink jr. en vanwege de esthetische kwaliteiten van het ontwerp, het materiaalgebruik en voor de geschiedenis van de architectuur, bouwhistorie en bouwtechniek. Hamburgerstraat 6 is van belang als herkenbaar en in Doetinchem zeldzaam voorbeeld van een groot winkelpand uit het interbellum in expressionistische stijl, met vensterindeling uit 1952. Het pand is van belang vanwege de esthetische kwaliteiten van het ontwerp, het materiaalgebruik en de detaillering. Het gebouw vormt een wezenlijk onderdeel van het oeuvre van de in Doetinchem zeer bekende architect B. Ovink. Het complex als geheel is van belang vanwege de afleesbaarheid van de bouwgeschiedenis op deze locatie. stedenbouwkundige waarden (III.1, III.2, III.3, III.4 en III.5) Hamburgerstraat 6 vormt samen met Hamburgerstraat 4 / Simonsplein 7-8 een waardevol ensemble vanwege de historisch-ruimtelijke relatie. Het complex is vanwege de situering op de hoek van het Simonsplein en vanwege de onderscheidende bouwvolumes en vormgeving zeer beeldbepalend voor het ruimtelijke beeld ter plaatse. Het hoekpand uit 1961 vormt de laatste opvulling van de na de Tweede Wereldoorlog herbouwde zuidelijke gevelwand van het Simonsplein.

Hamburgerstraat 4 en 6 / Simonsplein 7-8 (426)

CULTUURHISTORISCHE WAARDERING Nummer: Adres: Oorspronkelijke functie: Opdrachtgever: Ontwerp- en bouwjaren: Architect: Datum:

276 Hamburgerstraat 12 X 01, 7001AK Doetinchem Transformatorhuisje PGEM 1954 PGEM (in eigen beheer) 8 januari 2020

inleiding Gedurende de wederopbouw van de Doetinchemse binnenstad na de Tweede Wereldoorlog wijzigde men de indeling van het grotendeels verwoeste bouwblok tussen de Markt (Simonsplein), Hamburgerstraat en Boliestraat. Vanuit de bestaande Hoopensteeg werd (naar moderne inzichten) dwars door het nieuwe bouwblok een expeditiestraat aangelegd, zodat de bevoorrading van de winkels niet langer in de winkelstraten zelf plaatsvond. Ter verbetering en uitbreiding van het bestaande laagspanningsnet bouwde de NV Provinciale Geldersche Electriciteits Maatschappij (PGEM) in 1954 in de expeditiestraat een nieuw transformatorhuisje. beschrijving Trafohuisje op een nagenoeg rechthoekige plattegrond en afgedekt met een plat dak van gewapend beton met dakoverstek. Op het dak staat een gemetselde ventilatieschacht onder plat dak met rondom ventilatieroosters. De gevels zijn opgetrokken in schoon metselwerk in Noords verband. De plintzone is afgesloten met een betonband. Het interieur is ingedeeld in drie ruimten, een ondiepe laagspanningsruimte aan de oostzijde, een hoogspanningsruimte aan de westzijde en een transformatorruimte aan de zuidzijde. Deze ruimtes zijn afzonderlijk toegankelijk via vlakke stalen deuren in een betonnen kader. Bovenin de gevels zijn vierkante vensters geplaatst in een betonnen kader, gevuld met kathedraalglas.

Onder de dakrand bevinden zich kleine liggende ventilatieroosters. De westgevel bevat links de toegang tot de hoogspanningsruimte. Rechts springt de gevel in, ter plaatse van een betonnen bordes met deur naar de transformatorruimte. De noordgevel bevat links de toegangsdeur naar de laagspanningsruimte. Bovenin de gevel is een modern ventilatierooster geplaatst. De oostgevel en de zuidgevel zijn behoudens de kleine vierkante vensters aan de oostzijde blind, met aan de zuidzijde centraal het opschrift PGEM in smeedijzeren letters. waardering Hamburgerstraat 12 X 01 is voor de gemeente Doetinchem cultuurhistorisch waardevol vanwege de cultuurhistorische, architectuurhistorische en stedenbouwkundige waarde. Het accent van de waardering ligt op de hierboven beschreven onderdelen. cultuurhistorische waarde (I.2) Het transformatorhuisje is van belang als uitdrukking van de groei en de ontwikkeling van het Provinciale electriciteitsnet. architectuurhistorische waarde (II.1, II.2, II.3, II.6 en II.7.) Het transformatorhuisje is van belang als gaaf bewaard voorbeeld van een standaardontwerp van de PGEM in traditionalistische bouwstijl. Het pand is verder van belang vanwege de esthetische kwaliteiten van het ontwerp en het materiaalgebruik.

stedenbouwkundige waarden (III.1, III.2, III.3 en III.5) Het transformatorhuisje is van belang als beeldbepalend onderdeel van de expeditiestraat in het bouwblok tussen het Simonsplein, de Hamburgerstraat en de Boliestraat. Deze stedenbouwkundige structuur is na de Tweede Wereldoorlog tot stand gekomen en vormde een wezenlijk onderdeel van het wederopbouwplan van de binnenstad.

Hamburgerstraat 12 X 01 (276)

CULTUURHISTORISCHE WAARDERING Nummer: Adres: Oorspronkelijke functie: Opdrachtgever: Ontwerp- en bouwjaren: Architect: Datum:

334 Hamburgerstraat 71, 7001AJ Doetinchem Bioscoop Bioscoop Maatschappij “Luxor” 1934 B. Ovink 7 januari 2020

inleiding De voormalige bioscoop aan de Hamburgerstraat is in 1919 gebouwd voor de bioscoopmaatschappij “Luxor” en heeft tot in de jaren ’80 van de 20e eeuw als zodanig gefunctioneerd. Het ontwerp is gemaakt door architect Bernard Ovink van het architectenbureau H.J.L. Ovink en Zoon. Oorspronkelijk was de onderpui voorzien van vier entree’s met centraal een dubbele toegang. De rechter deur gaf toegang tot de bioscoopzaal op de begane grond. De entreehal aan de voorzijde bevatte tevens het trappenhuis dat het balkon ontsloot. De onderpui is later meerdere malen vernieuwd. Ook het oorspronkelijke bioscoopinterieur heeft plaats gemaakt voor een nieuwe indeling ten behoeve van opeenvolgende winkels. beschrijving Voormalige bioscoop, gebouwd op een rechthoekige plattegrond, voorzien van een schilddak aan de voorzijde en zadeldaken aan de achterzijde. In het voorste dakschild is een gemoderniseerde dakkapel opgenomen. De voorgevel is opgetrokken in schoon metselwerk in kruisverband (later groen geschilderd). De gevel kent een sterke verticale geleding in drie vensterassen (één brede in het midden en twee smalle aan weerszijden) en wordt aan de bovenzijde afgesloten door een bakgoot op eenvoudige houten klossen. De gevel is voorzien van smalle vensteropeningen met gestileerde lekdorpels en lateien.

Deze vensteropeningen zijn verdiept aangebracht in terugliggende gevelvlakken en gescheiden door lisenen. Elke vensteras is aan de bovenzijde afgesloten met een doorlopende gedecoreerde latei. De decoratieve onderdelen, waaronder de decoraties in vierkant bovenin de gevel, zijn uitgevoerd in expressionistische stijl (invloeden van art deco en Amsterdamse School). De achtergevel is grotendeels blind en gepleisterd. waardering Hamburgerstraat 71 is voor de gemeente Doetinchem cultuurhistorisch waardevol vanwege de cultuurhistorische, architectuurhistorische en stedenbouwkundige waarde. Het accent van de waardering ligt op de hierboven beschreven onderdelen. cultuurhistorische waarde (I.2 en I.4) Het gebouw is van groot belang vanwege de tastbare herinnering aan de oudste bioscoop van Doetinchem (Luxor), die hier vanaf 1919 was gevestigd. Het pand herinnert aan de ontwikkeling van de moderne massacultuur in Doetinchem en de enorme toename van filmvertoning in vaste (nieuw gebouwde) bioscopen na de Eerste Wereldoorlog. architectuurhistorische waarde (II.1, II.2, II.3, II.5 en II.6) Het pand is een zeldzaam en relatief gaaf bewaard representatief voorbeeld van een bioscoop van Luxor uit het interbellum. Het gebouw is van belang vanwege de esthetische kwaliteiten van het ontwerp, het materiaalgebruik en de ornamentiek.

De voormalige bioscoop vormt een belangrijk onderdeel van het oeuvre van de in Doetinchem zeer bekende architect Bernard Ovink. stedenbouwkundige waarden (III.2) Het pand maakt onderdeel uit van de bebouwing van de Hamburgerstraat van voor de Tweede Wereldoorlog en is vanwege de vormgeving van beeldbepalende betekenis voor het ruimtelijke beeld ter plaatse.

Hamburgerstraat 71 Doetinchem (334)

CULTUURHISTORISCHE WAARDERING Nummer: Adres: Oorspronkelijke functie: Opdrachtgever: Ontwerp- en bouwjaren: Architect: Datum:

332-333 Heezenstraat 12-14, 7001BR onbekend Dhr. Liewes (verbouwing 1905) Onbekend, verbouwing onderpui in 1905 Architectenbureau Ovink Doetinchem 24 januari 2020

inleiding De percelering van het huizenblok omsloten door Nieuwstad, Heezenstraat en Korte Heezenstraat vindt zijn oorsprong in de late middeleeuwen. Bij de bombardementen in het voorjaar van 1945 is dit deel van de stad niet direct getroffen, de kern van de bebouwing ter plaatse is ontstaan na de grote stadsbrand van 1527. Uit 1905 bleef een ingekleurde ontwerptekening van een nieuwe winkelpui bewaard, getekend door architectenbureau Ovink uit Doetinchem. Ovink tekende voor Liewes een nieuwe pui met in de toegangsportiek de voordeuren van twee winkels. beschrijving Het huis is gebouwd op een rechthoekige plattegrond en telt twee bouwlagen onder een dwars geplaatst zadeldak. Het dak is gedekt met gesmoorde oud-Hollandse dakpannen. De symmetrisch ingedeelde voorgevel is opgetrokken in schoon metselwerk (geschilderd) en wordt aan de bovenzijde afgesloten met een kroonlijst. De gevel wordt links en rechts beëindigd met pilasters, afgewerkt met een blokpleistering. De begane grond wordt over de gehele breedte ingenomen door een later gewijzigd winkelpui, links en rechts beëindigd met gemetselde pilasters met siermetselwerk. De bovenliggende gevel wordt opgevangen door een samengestelde ijzeren I-ligger, links en rechts van de portiek ondersteund door gietijzeren kolommen.

Dit kader is ingevuld met links en rechts een brede etalage met links en rechts van de centrale portiek kwartronde puien op een lage gemetselde borstwering. Deze etalagevensters zijn voorzien van afgeschoorde gedeelde bovenlichten, waarvan de openingen afgesloten zijn met keperbogen en gevuld zijn met gekleurd glas-in-lood in een geometrisch patroon. Op de verdieping heeft de gevel drie ongedeelde schuifvensters, waarvan de bovenlichten gevuld zijn met eenvoudig gekleurd glas-in-lood. Deze vensters zijn aan de bovenzijde afgesloten met segmentbogen en aan de onderzijde met lekdorpels. waardering Heezenstraat 12-14 is voor de gemeente Doetinchem cultuurhistorisch waardevol vanwege de cultuurhistorische, architectuurhistorische en stedenbouwkundige waarde. Het accent van de waardering ligt op de hierboven beschreven onderdelen. cultuurhistorische waarde (I.2 en 1.3) Het huis is van belang als bewaard gebleven voorbeeld van een aan het begin van de vorige eeuw gemoderniseerd winkelpand. architectuurhistorische waarde (II.1, II.2 en II.3) Het huis is vanwege de in 1905 ontworpen winkelpui van belang voor het oeuvre van architectenbureau Ovink. Deze winkelpui is vormgegeven in een destijds populaire stijl met een mix aan herkenbare elementen uit het eclecticisme en de art-nouveau in combinatie met eigentijdse materialen en constructieprincipes.

stedenbouwkundige waarde (III.2) Het huis is van betekenis vanwege de situering in een huizenblok waarvan de bebouwing is ontstaan na de grote stadsbrand van 1527 en dat niet door oorlogsgeweld, wederopbouw en stadssanering in de vorige eeuw aangetast is.

Heezenstraat 12-14 (332-333)

CULTUURHISTORISCHE WAARDERING Nummer: Adres: Oorspronkelijke functie: Opdrachtgever: Ontwerp- en bouwjaren: Architect: Datum:

143 Hovenstraatje 8, 7001LD Doetinchem Telefooncentrale PTT ca. 1949, 1966 en 1975 G. Pothoven 17 januari 2020

inleiding De telefoondienst was in Doetinchem aanvankelijk ondergebracht in het uit 1920 daterende postkantoor aan de Burgemeester van Nispenstraat. Vanwege de automatisering van het telefoonnet, de groei daarvan en de regiofunctie van Doetinchem, had de PTT na de Tweede Wereldoorlog behoefte aan een grote telefooncentrale in de stad. Kort voor 1950 kwam aan het Hovenstraatje straat een nieuw telefoongebouw tot stand naar ontwerp van architect G. Pothoven uit Amersfoort. De telefooncentrale bestond oorspronkelijk uit één rechthoekige vleugel (zuidzijde). Deze werd in 1966 uitgebreid met een tweede vleugel (oostzijde) naar plannen van C.A. Wijnhorst van de Rijksgebouwendienst. Een derde vleugel (westzijde) kwam in 1975 tot stand, ontworpen door het architectenbureau van G. Pothoven (1915-1997). De straalmast verrees in 1987. beschrijving Telefooncentrale, gebouwd op een T-vormige plattegrond met boven een kelder twee bouwlagen en een zolder onder met rode opnieuw verbeterde Hollandse pannen gedekte zadeldaken en een schilddak. De twee latere vleugels aan de oost- en westzijde zijn onder een kleine hoekverdraaiing geplaatst, zodat de hoekvertanding van het oorspronkelijke gebouw zichtbaar is. Op de nok van de zuidvleugel staat een gemetselde schoorsteen met spaarvelden.

De gevels zijn boven een plint opgetrokken in schoon metselwerk in Noords verband en worden aan de bovenzijde afgesloten met getrapt uitkragende rollagen. Op de hoeken vormen uitkragende blokken ‘hoekpilasters’. De zuidelijke en oostelijke kopgevels zijn uitgevoerd als topgevel met bakstenen fronton. De voorgevel van de zuidvleugel bevat centraal op de begane grond een kunststenen entreeportaal met koperen dakje. Daarboven een hoog verticaal venster in kunststenen omlijsting ter plaatse van het trappenhuis. Decoratieve vensters aan de linkerzijde en rechts naast de entree een omkaderde tegel met het logo van de PTT. In het fronton een boogvenster met roedeverdeling. Op de begane grond en de verdieping van de oost- en westgevel van de zuidvleugel bevinden zich kleine en grote rechthoekige vensters in kunststenen omlijstingen. De achtergevel van de zuidvleugel sluit aan bij de noordgevels van de latere uitbreidingen en bevat op de verdieping een hoog laad- en losluik met hijsbalk en op de begane grond vensters met kunststenen omlijsting. waardering Hovenstraatje 8 is voor de gemeente Doetinchem cultuurhistorisch waardevol vanwege de cultuurhistorische, architectuurhistorische en stedenbouwkundige waarde. Het accent van de waardering ligt op de hierboven beschreven onderdelen.

cultuurhistorische waarde (I.2 en I.4) Het gebouw is van belang vanwege de ontwikkeling in het telefoonverkeer in de loop van de 20e eeuw en de regiofunctie die Doetinchem daarin vervulde. architectuurhistorische waarde (II.1, II.2, II.3, II.5 en II.6) Het gebouw is een herkenbaar en relatief gaaf bewaard voorbeeld van een vroeg-naoorlogse telefooncentrale in Delftse Schoolarchitectuur met klassieke stijlinvloeden. De latere uitbreidingen zijn in dezelfde stijl vormgegeven. De telefooncentrale is van belang vanwege de esthetische kwaliteiten van het ontwerp, het materiaalgebruik en de ornamentiek. Het gebouw vormt een belangrijk onderdeel van het oeuvre van architect G. Pothoven uit Amersfoort.

Hovenstraatje 8 Doetinchem (143)

stedenbouwkundige waarden (III.5) De telefooncentrale is vanwege het bouwvolume en de vormgeving van beeldbepalende betekenis voor het ruimtelijke beeld ter plaatse en vormt vanwege de historisch-functionele relatie een ensemble met het voormalige postkantoor aan de Burgemeester van Nispenstraat.

Hovenstraatje 8 Doetinchem (143)

CULTUURHISTORISCHE WAARDERING Nummer: Adres: Oorspronkelijke functie: Opdrachtgever: Ontwerp- en bouwjaren: Architect: Datum:

302 Kapoeniestraat 52, 7001CB stalling en pakhuis J. Sachtleven N.V. kort voor 1911 onbekend 24 januari 2020

inleiding Johanna Gerharda van Hengel, weduwe van Gerrit Hendrik Sachtleven, stichtte in 1867 een kruidenierszaak in de Waterstraat. De winkel breidde snel uit en Sachtleven richtte zich daarnaast tevens op de handel in granen en veevoeders. Later had men ook een koffiebranderij. Het veevoer werd met een eigen bezorgdienst rondgebracht. De paarden en wagens waren ondergebracht in een kort voor 1911 tegenover de winkel in de Kapoeniestraat gebouwde schuur. beschrijving De schuur is gebouwd op een rechthoekige plattegrond en telt één bouwlaag onder een zadeldak. De beide topgevels worden afgesloten met overstekende windveren met waterborden. De gevels zijn opgetrokken in schoon metselwerk in kruisverband. De voorgevel heeft een gepleisterde plint en wordt afgesloten met een goot op klossen. In het voorste dakschild zijn drie forse dakkapellen met overstekende zadeldaken en met pakhuisdeuren die de goot onderbreken geplaatst. De gevel heeft openingen met verschillende afmetingen, afgesloten met lateien opgebouwd uit ijzeren profielbalken. In de tussenliggende muurdammen zijn twee kleine vensters met ramen met een roedeverdeling aangebracht. In de beide topgevels zijn gietijzeren rozetvensters geplaatst. De achtergevel bevat drie kleine gevelopeningen onder segmentbogen met in de linker een gietijzeren venster met roedeverdeling.

waardering Kapoeniestraat 52 is voor de gemeente Doetinchem cultuurhistorisch waardevol vanwege de cultuurhistorische, architectuurhistorische en stedenbouwkundige waarde. Het accent van de waardering ligt op de hierboven beschreven onderdelen. cultuurhistorische waarde (I.2 en 1.4) Het pand is sociaal-economisch van belang als representatief voorbeeld van de ontwikkeling van de groot- en detailhandel in het stadscentrum van Doetinchem en vanwege de directe verwijzing naar de bedrijfsactiviteiten van de familie Sachtleven. architectuurhistorische waarde (II.6) De schuur is van belang als utilitair vormgegeven kleinschalig bedrijfsgebouw met als functie pakhuis en paarden- en wagenstalling. stedenbouwkundige waarde (III.2 en III.4) Het pand is van betekenis vanwege de situering aan de rand van het stadscentrum nabij de Oude IJssel die verbonden is met de economische ontwikkeling van de stad in de tweede helft van de 19e en de eerste helft van de 20e eeuw. De schuur levert vanwege de solitaire situering aan de rand van de stedelijke bebouwing een belangrijke bijdrage aan het stadsbeeld ter plaatse.

Kapoeniestraat 52 (302)

CULTUURHISTORISCHE WAARDERING Nummer: Adres: Oorspronkelijke functie: Opdrachtgever: Ontwerp- en bouwjaren: Architect: Datum:

422, 423, 341 en 283 Plantsoenstraat 75, 81, 83-85 en 93, 7001AB Doetinchem Woonhuizen Doetinchemse Bouwmaatschappij (75, 81, 83-85) en P.G. Roodhuyzen (93) 1886 en later H.J.L. (Jan) Ovink sr. 7 januari 2020

inleiding De Plantsoenstraat is in de tweede helft van de 19e eeuw ontstaan ter plaatse van de geslechte stadswal en de gedempte buitengracht. De terreinen aan de noordzijde van de buitengracht waren daarvoor in gebruik als tuin met op twee plaatsen een (thee)koepel. Na de aanleg van een plantsoen op de voormalige vestinggronden tussen de straat en de binnengracht/stadsrand verrezen omstreeks 1885 aan de noordzijde van de Plantsoenstraat zeven vrijstaande woonhuizen voor welgestelde inwoners. Kort daarna aan de oostzijde van Plantsoenstraat 77 nog twee huizen gebouwd, zodat hier een rijtje van drie woonhuizen ontstond. Bijna alle villa’s werden gebouwd in opdracht van de Doetinchemse Bouwmaatschappij, alle naar ontwerp van stadsarchitect H.J.L. (Jan) Ovink (1836-1925) in eclectische stijl. Tot in de eerste helft van de 20e eeuw stroomde aan de oostzijde van de Plantsoenstraat de Slinge langs het plantsoen, met een bruggetje ter hoogte van de huidige Raadhuisstraat. De beek mondde voorheen uit in de in 1934 gedempte binnengracht en is later ‘gerioleerd’. beschrijving Hieronder volgt een korte beschrijving per pand. De overige villa’s aan de Plantsoenstraat maken eveneens deel uit van het historisch ensemble, maar zijn beschermd als gemeentelijk monument.

Plantsoenstraat 75 Vrijstaand woonhuis van twee bouwlagen en een zolder onder een met gesmoorde keramische pannen gedekt schilddak. De gevels met cordonlijst zijn boven een gepleisterde plint opgetrokken in roodbruine baksteen in kruisverband. De hoeken zijn voorzien van pilasters die doorlopen in de geprofileerde en gekorniste kroonlijst. In de hoekpilasters zijn banden van grijsbruine steen aangebracht. Deze steen is tevens toegepast in de segmentbogen van de gevelopeningen in de zijgevels. De voorgevel is asymmetrisch ingedeeld met vier vensterassen en links van het midden de hoofdentree. Deze bevat een dubbele houten paneeldeur met bovenlicht en gietijzeren roosters. De vensters in de voorgevel zijn voorzien van persiennes en gepleisterde hoek- en sluitstenen in de segmentbogen. De borstweringen onder de vensters op de verdieping zijn gevuld met balusters. In de linker zijgevel bevindt zich centraal op de begane grond een zijentree, verder twee vensters en op zolderniveau een rond venster met stervormige tracering. De rechter zijgevel is behoudens één venster op de begane grond blind. De aanbouw aan de achterzijde is later tot stand gekomen. De eerste bewoner van de villa was Dr. Schwartz, verbonden aan het Lyceum. Latere bewoners waren predikant V. Stuart en T. Zadelhoff. Na de Tweede Wereldoorlog is het pand in gebruik genomen als arbeidsbureau.

Later is de villa betrokken door makelaardij Ten Cate/Ten Hag. Plantsoenstraat 81 Woonhuis van twee bouwlagen en een zolder onder een met gesmoorde keramische pannen gedekt schilddak. De voorgevel met cordonlijst is opgetrokken in roodbruine baksteen in kruisverband en wordt afgesloten met een geprofileerde kroonlijst. De voorgevel is asymmetrisch ingedeeld met drie vensterassen en rechts op de begane grond de hoofdentree, toegankelijk via twee hardstenen treden en bestaande uit dubbele houten paneeldeuren met bovenlicht. Vensters voorzien van persiennes en gepleisterde hoek- en sluitstenen. In het pand was in 1887 een school voor M.U.L.O. gevestigd.

Plantsoenstraat 75, 79, 81, 83-85 en 93 (422, 423, 341 en 283)

Plantsoenstraat 83-85 Pand van twee bouwlagen en een zolder onder een met rode muldenpannen gedekt schilddak. Op het dak staan aan de achterzijde twee gemetselde schoorstenen. Tegen de rechter zijgevel staat een éénlaagse aanbouw uit 1912 op een taps toelopende plattegrond. Dit is de voormalige werkplaats/garage van rijwielfabriek De Pijl van B. Bulten, later entree van de bank. De voorgevel is uitgevoerd in schoon metselwerk in kruisverband en is later wit geschilderd. De gevel is symmetrisch ingedeeld met vier vensterassen en lisenen in het midden en op de hoeken. Op de hoeken kragen de lisenen uit en steken ze als torentjes boven de gootlijst uit. Onder de dakrand en ter markering van de verdieping zijn uitkragende tandlijsten aangebracht. De vensters zijn voorzien van segmentbogen en steenachtige onderdorpels met op de begane grond bakstenen lekdorpels. De vensters zijn op de begane grond uitgevoerd als stolpvensters met tweeruits bovenlichten en op de verdieping als zesruits vensters met geprofileerde middenstijl. In de voorgevel van de rechter aanbouw is in 1951 een houten toegangsdeur met bovenlicht opgenomen in een zwaar betonnen kader. Ook de betonnen daklijst dateert uit deze periode. Nadat hier in 1891 een kweekschool werd ondergebracht was (een deel van) het pand vanaf 1912 in gebruik als rijwielfabriek en showroom van B. Bulten.

Later was hier een kleuterschool ondergebracht. In 1952 kwam er een vestiging van Overlings Bank, later Nutsspaarbank.

Plantsoenstraat 75

Plantsoenstraat 93 Vrijstaand woonhuis van twee bouwlagen en een zolder onder een met gesmoorde keramische pannen gedekt schilddak. Linksvoor is op het dak een classicistisch vormgegeven dakkapel geplaatst. De gevels zijn boven een gepleisterde plint opgetrokken in roodbruine baksteen in kruisverband met banden, ontlastingsbogen en siermetselwerk in de boogtrommels in bruingrijze steen. De gevels zijn afgesloten met een kroonlijst. De voorgevel springt aan de rechterzijde in en bevat centraal de hoofdentree. In de linker zijgevel bevindt zich centraal een zij-entree en op zolderniveau een rond venster met stervormige tracering. Op verdiepingsniveau is hier in 1967 een venster dichtgezet. De huidige erker in de rechter zijgevel en de aanbouw aan de achterzijde zijn relatief recent tot stand gekomen. Het woonhuis van P.G. Roodhuyzen is vanaf 1911 achtereenvolgens in gebruik geweest als pastorie van de Evangelische Lutherse Gemeente, als praktijk met woning van tandarts H.C. Visser (1942-1946), als zusterhuis van het nabijgelegen Algemene Ziekenhuis (1951-1967?) en als bankgebouw van de Nederlandsche Middenstandsbank. waardering Plantsoenstraat 75, 81, 83-85 en 93 is voor de gemeente Doetinchem cultuurhistorisch waardevol vanwege de cultuurhistorische, architectuurhistorische en stedenbouwkundige waarde. Het accent van de waardering ligt op de hierboven beschreven onderdelen.

cultuurhistorische waarde (I.1, I.2 en I.4) De woonhuizen zijn als complex van belang vanwege de herinnering aan één van de vroegste stadsuitbreidingen van Doetinchem na de slechting van de vestingwerken in de tweede helft van de 19e eeuw. De panden zijn daarnaast individueel van belang vanwege de diverse gebruiksgeschiedenis, van woonhuis tot school, bedrijf en bankgebouw.

Plantsoenstraat 81

Plantsoenstraat 75, 79, 81, 83-85 en 93 (422, 423, 341 en 283)

architectuurhistorische waarde (II.1, II.2, II.3, II.5 en II.6) De woonhuizen zijn van belang als representatief en voor Doetinchem zeer zeldzaam voorbeeld van aaneengesloten villabebouwing uit de late 19e eeuw. De panden zijn als complex van belang vanwege de gelijkvormige massa-opbouw en schaal. De panden zijn op individueel niveau in verschillende gradaties van belang vanwege de esthetische kwaliteiten van het ontwerp en vanwege de detaillering in eclectische stijl. Plantsoenstraat 83-85 is van belang vanwege de afleesbaarheid van de bouwgeschiedenis. De woonhuizen vormen verder een zeer belangrijk onderdeel van het oeuvre van de in Doetinchem zeer bekende (stads)architect H.J.L. (Jan) Ovink. stedenbouwkundige waarden (III.2, III.3 en III.5) De panden vormen een zeer belangrijk onderdeel van het gaaf bewaard gebleven aaneengesloten ensemble van laat 19e-eeuwse voorname woonhuizen aan de Plantsoenstraat. De huizen staan in historisch-ruimtelijke zin in directe relatie tot het zuidelijk gelegen plantsoen en zijn vanwege de situering en de vormgeving van bijzondere beeldbepalende betekenis voor het ruimtelijke beeld ter plaatse.

Plantsoenstraat 83-85

Plantsoenstraat 93

Plantsoenstraat 75, 79, 81, 83-85 en 93 (422, 423, 341 en 283)

CULTUURHISTORISCHE WAARDERING Nummer: Adres: Oorspronkelijke functie: Opdrachtgever: Ontwerp- en bouwjaren: Architect: Datum:

342 Plantsoenstraat 87, 7001AB Doetinchem Woonhuis (‘Casa Cara’) P. van de Velde 1884 H.J.L. (Jan) Ovink sr. 20 september 2021

inleiding De Plantsoenstraat is in de tweede helft van de 19e eeuw ontstaan ter plaatse van de afgegraven stadswal en de gedempte buitengracht. Na de aanleg van een plantsoen op de voormalige vestinggronden tussen de straat en de binnengracht/stadsrand verrezen omstreeks 1885 aan de noordzijde van de Plantsoenstraat zeven vrijstaande woonhuizen voor welgestelde inwoners. Bijna alle villa’s werden gebouwd in opdracht van de Doetinchemse Bouwmaatschappij, alle naar ontwerp van stadsarchitect H.J.L. (Jan) Ovink (1836-1925). Tot in de eerste helft van de 20e eeuw stroomde aan de oostzijde van de Plantsoenstraat de Slinge langs het plantsoen, met een bruggetje ter hoogte van de huidige Raadhuisstraat. Plantsoenstraat 87 werd in 1884 gebouwd als woonhuis voor P. van de Velde, die docent was aan het Gymnasium. In 1915 werd de woning uitgebreid met een toilet en bergruimte tegen de linker zijgevel, werd de bergplaats aan de achterzijde vergroot en liet men tegen de achtergevel een serre bouwen. Na 1959 verrees achter de woning een magazijn voor fabrikant J. Hof. Later waren hier de lokalen van DOC opleidingen gevestigd. In 1988 vond een uitbreiding van het opleidingsinstituut plaats. Met de bouw van extra lokalen raakte de ruimte tussen het voormalige magazijn en de villa bebouwd en werden beide bouwmassa’s met elkaar verbonden.

beschrijving Het vrijstaande woonhuis is gebouwd op een samengestelde plattegrond en telt boven een kelder twee bouwlagen. Het gebouw is asymmetrisch van opzet en bestaat uit drie vleugels met elk een eigen zadeldak. De daken zijn overwegend met gesmoorde Oud-Hollandse pannen gedekt. De gevels zijn boven een gepleisterde plint opgetrokken in machinale baksteen in kruisverband. Met grijze verf zijn banden aangebracht en aanzet- en sluitstenen van ontlastingsbogen geaccentueerd. De gevels bevatten op de begane grond en verdieping staande en gekoppelde vensters in houten kozijnen, op de begane grond en verdieping met (grijs geschilderde) boogvelden. Deze vensters waren oorspronkelijk waarschijnlijk allen uitgevoerd met schuiframen. In de geveltoppen zijn kleinere vensters aangebracht, variërend in vorm. De topgevels zijn voorzien van overstekende windveren met waterborden, sierspanten met rijk gedecoreerd houtsnijwerk en een geprofileerde gevelmakelaar. De houten bakgoten van de dakoverstekken worden ondersteund door geprofileerde korbelen. Onder deze korbelen en ter plaatse van de verdiepingsvloer zijn dubbele uitkragende bakstenen lijsten aangebracht. In de topgevel links aan de voorzijde is met gesmede letters het opschrift ‘CASA CARA’ aangebracht. In het snijwerk tussen de windveren van de topgevel is het jaartal 1884 uitgespaard.

De achtergevel bestaat uit twee topgevels en is op de begane grond deels ingebouwd, deels uitgebroken. waardering Plantsoenstraat 87 is voor de gemeente Doetinchem cultuurhistorisch waardevol vanwege de cultuurhistorische, architectuurhistorische en stedenbouwkundige waarde. Het accent van de waardering ligt op de hierboven beschreven onderdelen. cultuurhistorische waarde (I.1, I.2 en I.4) Het pand is van belang vanwege de herinnering aan één van de vroegste stadsuitbreidingen van Doetinchem na het afbreken van de vestingwerken in de tweede helft van de 19e eeuw. Het gebouw is verder van belang vanwege de sterke herkenbaarheid van het historisch gebruik als voornaam woonhuis. Dit uit zich vanaf de openbare weg in het bouwvolume en het zorgvuldig vormgegeven exterieur.

Plantsoenstraat 87 (342)

architectuurhistorische waarde (II.1, II.2, II.3, II.5 en II.6) Het pand is van belang als representatief, gaaf bewaard en voor Doetinchem zeldzaam voorbeeld van een villa uit de late 19e eeuw met invloeden van de neorenaissance en chaletstijl. Het gebouw is verder van belang vanwege de esthetische kwaliteiten van het ontwerp, de detaillering en het materiaalgebruik van het exterieur. Het woonhuis vormt verder een belangrijk onderdeel van het oeuvre van de in Doetinchem zeer bekende (stads)architect H.J.L. (Jan) Ovink. stedenbouwkundige waarden (III.2, III.3 en III.5) Het pand vormt een zeer belangrijk onderdeel van het gaaf bewaard gebleven aaneengesloten ensemble van laat 19e-eeuwse voorname woonhuizen aan de Plantsoenstraat. Het huis staat in historisch-ruimtelijke zin in directe relatie tot het zuidelijk gelegen plantsoen en is vanwege de situering en de vormgeving van bijzondere beeldbepalende betekenis voor het ruimtelijke beeld ter plaatse.

Plantsoenstraat 87 (342)