Bijlage 1 01_03_B9_Toelichting_Vooronderzoek ontplofbare oorlogsresten.pdf
Tekst van het document
Nee
De relevantie voor het onderzoeksgebied kan niet worden bepaald, waardoor er geen nadere analyse kan worden uitgevoerd.
Het CS-VROO schrijft voor om in overleg met de opdrachtgever Kriegstagebücher van Record Group 242 te raadplegen. AVG heeft het raadplegen van Kriegstagebücher bij het NARA ondervangen door standaard de microfilms T1022-2726 en T1022-2784 te raadplegen. 12
2162238-VO-02
De Buitenplaats Park Ruimzicht
34
2.15 Imperial War Museums De Imperial War Museums beschikken over een grote collectie foto’s en films van Nederland in de Tweede Wereldoorlog, waaronder opnames die tijdens bombardementen werden gemaakt. Er zijn geen relevante foto’s of films aangetroffen met betrekking tot het onderzoeksgebied.
2.16 Library and Archives Canada 2.16.1
Collectie Defence Overprints en Overlays
Library and Archives Canada beschikt over een collectie zgn. Defence Overprints. Dit zijn geallieerde stafkaarten waarop, op basis van o.a. geanalyseerde luchtfoto’s uit de Tweede Wereldoorlog, Duitse militaire objecten werden ingetekend. Tevens zijn er hier Overlays ondergebracht. Er zijn bij Library and Archives Canada geen relevante Defence Overprints en Overlays van het onderzoeksgebied gevonden. Het betreft Doetinchem sheet 4003 d.d. 19 maart 1945 en 25 maart 1945. Er staan ten noorden van Ruimzicht o.a. loopgraven en wapenopstellingen ingetekend. Op de volgende pagina is een Defence Overprint weergegeven die voor het onderzoeksgebied van toepassing is.
2.16.2
War Diaries
Uit het geraadpleegde bronnenmateriaal blijkt dat Canadese landmachteenheden betrokken waren bij de oorlogshandelingen in het onderzoeksgebied. Derhalve zijn er relevante War Diaries van de betreffende eenheden geraadpleegd. Dit onderzoek is gericht op het vergaren van informatie ten aanzien van getroffen locaties, aantallen en kalibers ingezette geschutmunitie. De volgende bron is ingezien. War Diaries. Library and Archives Canada.
Inventarisnummer
The Calgary Highlanders. April 1945.
RG24-C-3, Volume number: 15021, File number: 192
Er zijn hierin geen relevante vermeldingen met betrekking tot het onderzoeksgebied aangetroffen.
2162238-VO-02
De Buitenplaats Park Ruimzicht
35
2.17 Luchtfoto’s 2.17.1
Geraadpleegde luchtfoto’s
De volgende luchtfotoarchieven zijn geraadpleegd: ◼
◼
◼
◼
◼
Archief van de Afdeling Speciale Collecties van de Wageningen Universiteitsbibliotheek. Dit archief bevat ruim 94.000 luchtverkenningsfoto’s die zijn gemaakt door de Royal Air Force (RAF) en United States Army Air Forces (USAAF) tijdens de Tweede Wereldoorlog. Er zijn hier relevante luchtfoto’s van het onderzoeksgebied aanwezig. Er is hier een luchtfotobestelling gedaan. Archief van het Kadaster te Zwolle. Dit archief bevat circa 110.000 luchtverkenningsfoto’s uit de oorlogsperiode, gemaakt door de RAF en USAAF. Het archief bestaat ook deels uit voor- en naoorlogse luchtfoto’s (in 1939 en 1940 zijn bijvoorbeeld de Grebbelinie en de Nieuwe Hollandse Waterlinie in beeld gebracht). Er zijn hier geen relevante luchtfoto’s van het onderzoeksgebied aanwezig. Er is hier geen luchtfotobestelling gedaan. Archief van The National Collection of Aerial Photography (NCAP) te Edinburgh. Dit archief bevat circa 11 miljoen luchtverkenningsfoto’s, gemaakt door de RAF en USAAF. Er is gezocht in de collecties ‘JARIC’ en ‘ACIU’. Er was geen noodzaak om hier luchtfoto’s te bestellen, omdat geschikte opnamedata reeds via andere archieven konden worden verkregen. Er is hier een luchtfotobestelling gedaan. Laurier Military History Archive (LMH), Waterloo (Canada).
Het betreft hier luchtfoto’s van First Canadian Army die oorspronkelijk werden gebruikt door de Air Photo Interpretation Section in de jaren 1944-1945. De collectie bestaat uit meer dan 130.000 luchtfoto’s en heeft onder andere betrekking op Neerlands grondgebied. Er was geen noodzaak om hier luchtfoto’s te bestellen, omdat geschikte opnamedata reeds via andere archieven konden worden verkregen. The National Archives and Records Administration (NARA), College Park (Verenigde Staten). Het NARA beschikt over een zeer uitgebreide luchtfotocollectie van meer dan 35 miljoen luchtfoto’s die betrekking hebben op de periode 1918-2011. Deze luchtfoto’s hebben deels betrekking op Nederland in de Tweede Wereldoorlog. Er was geen noodzaak om hier luchtfoto’s te bestellen, omdat geschikte opnamedata reeds via andere archieven konden worden verkregen.
De bestelde luchtfoto’s worden in hoofdstuk drie in de gebeurtenissentabel per luchtfotoarchief besproken. Datzelfde geldt voor de analyseresultaten. De luchtfoto’s zijn als categorie A, B en C gekwalificeerd.13 Dat betekent dat de verkrijgbare luchtfoto’s geen of een (grote) kwalitatieve beperking hebben voor wat betreft de luchtfoto-interpretatie. Uit de geïnventariseerde luchtfoto’s zijn de meest geschikte luchtfoto’s geselecteerd. Bij de selectie is rekening gehouden met de dekking, de opnamedatum in relatie tot oorlogshandelingen, alsmede de kwaliteit van het fotobeeld en de schaal. Er is gezocht naar luchtfoto’s van zo kort mogelijk voor en na de gevechtshandelingen (mits van voldoende
13
Kwalificatie van de luchtfoto’s: A = goed, B = matig, C = slecht.
2162238-VO-02
De Buitenplaats Park Ruimzicht
37
kwaliteit voor interpretatie op oorlogsschade). In bepaalde gevallen zijn er geen luchtfoto’s besteld. Dit wordt in bijlage 6.3 gemotiveerd. Een belangrijk selectiecriterium voor de luchtfoto’s uit de Tweede Wereldoorlog is de opnamedatum. De voorkeur is uitgegaan naar luchtfoto’s die zo kort mogelijk voor en na de belangrijkste gevechtshandelingen zijn gemaakt. Er is daarnaast rekening gehouden met de kwaliteit van de luchtfoto’s, alsmede de schaal. Bij de classificatie van objecten op luchtfoto’s is de validiteit van de classificatie in GIS vastgelegd in de volgende drie niveaus van betrouwbaarheid: ◼ ◼ ◼
Bevestigd: betrouwbaarheid grenst aan zekerheid. De waarneming kan worden bevestigd met een tweede bron (betrouwbaarheid 99%) Waarschijnlijk: de organisatie is overwegend zeker van de validiteit van de classificatie van het object op de luchtfoto (betrouwbaarheid 50% of hoger) Mogelijk: de organisatie is overwegend onzeker van de validiteit van de classificatie van het object op de luchtfoto (betrouwbaarheid lager dan 50%)
De optimalisatie van de luchtfoto’s heeft plaatsgevonden vanuit de GIS applicatie ArcGIS Pro. Naar aanleiding van de luchtfotoanalyse wordt geconcludeerd dat er geen sporen van gevechtshandelingen in het onderzoeksgebied zichtbaar zijn. Dit wordt verder uitgewerkt in de gebeurtenissentabel in hoofdstuk 3. Op de hierna volgende pagina’s zijn de volgende kaarten weergegeven: ◼ ◼ ◼
Een kaart met daarop de geanalyseerde luchtfoto’s. Een kaart met daarop een collage van de geanalyseerde luchtfoto’s. Een kaart met daarop een weergave van luchtfotoanalyse.
2162238-VO-02
De Buitenplaats Park Ruimzicht
38
2.17.2
Veranderingen na-conflictperiode
Er is ten bate van het vooronderzoek middels historische kaarten gezocht naar indicaties betreffende veranderingen na de conflictperiode.14 Het onderzoeksgebied is in de huidige situatie geanalyseerd met behulp van Google Maps, Google Earth en Bing Maps. Uit een vergelijking van deze luchtfoto’s met historisch kaartmateriaal van www.topotijdreis.nl en historische luchtfoto’s blijkt dat er diverse naoorlogse veranderingen in het onderzoeksgebied hebben plaatsgevonden. Doetinchem is na de Tweede Wereldoorlog uitgebreid, daarnaast zijn woningen in de omgeving van het onderzoeksgebied gesloopt. Tevens hebben er naoorlogse ruilverkavelingswerkzaamheden plaatsgevonden. Op de volgende pagina zijn door middel van kaarten van verschillende jaartallen de veranderingen in het onderzoeksgebied weergegeven.
Het betreft hier geen onderzoek na-conflictperiode (hoofdstuk 3.4 van het CS-VROO d.d. februari 2021) maar een beknopte aanvulling op het vooronderzoek 1940-1945. 14
2162238-VO-02
De Buitenplaats Park Ruimzicht
42
3 CHRONOLOGIE RELEVANTE GEBEURTENISSEN 3.1
Gebeurtenissentabel en gebeurtenissenkaart
AVG heeft geen feiten gevonden die bruikbaar zijn voor de afbakening van een verdacht gebied op ontplofbare oorlogsresten. De gebeurtenissentabel op de volgende pagina bevat de gevonden feiten die (mogelijk) betrekking hebben op het onderzoeksgebied en daarnaast een overzicht van de geraadpleegde luchtfoto’s. De in deze tabel verwerkte nummering correspondeert met de in de gebeurtenissenkaart verwerkte feiten.
2162238-VO-02
De Buitenplaats Park Ruimzicht
44
HISTORISCH FEIT Begindatum
Eind 1944
Einddatum
Begin 1945
10-11-1944
1-11-1944
1-11-1944
31-1-1945
31-1-1945
4-11-1944
19-11-1944
24-12-1944
19-3-1945
20-11-1944
Tijdstip
Gebeurtenis
LOCATIE Nationaliteit Organisatie /herkomst
OMSCHRIJVING FEIT Naam/nummer
Omschrijving feit Het LW (=Luftwaffe)-verbindingsnetwerk (FLUKO) was gevestigd in Ruimzicht. Dit centrum was verbonden met de grote radar-raamantennes die halverwege aan de torenspits van de Catharinakerk waren opgehangen, gekoppeld aan een achter zandzakken opgestelde radiowagen aan de voet van de toren.
GEB1
Onverdacht. Villa Ruimzicht ligt buiten de begrenzing van het onderzoeksgebied.
GEB2
Onverdacht. Villa Ruimzicht ligt buiten de begrenzing van het onderzoeksgebied.
GEB3
Onverdacht. AVG heeft op basis van de beschikbare gegevens (waaronder luchtfoto's uit de Tweede Wereldoorlog) niet kunnen aantonen dat er een mitrailleur-kazemat in het onderzoeksgebied aanwezig was.
GEB3
Onverdacht. AVG heeft op basis van de beschikbare gegevens (waaronder luchtfoto's uit de Tweede Wereldoorlog) niet kunnen aantonen dat er een mitrailleur-kazemat in het onderzoeksgebied aanwezig was.
Luftwaffe
Doetinchem
Ruimzicht
Literatuur
Nachrichtenzentrum
Luftwaffe
Doetinchem
Ruimzicht
Archieven
NIMH, toegang 575, inventarisnr. 434
Dienststelle L. 37410. Nachrichtenzentrum in Ruimzicht; 2 antenna poles: 100 brown.
Archieven
Gemeentearchief gemeente Doetinchem, toegang 0942, inventarisnrs. 400254, 1176
De uitgang (toegang) tot het Ruimzicht is door de Duitsers met prikkeldraad versperd. Daarnaast een mitrailleur-kazemat.
De uitgang (toegang) tot het Ruimzicht is door de Duitsers met prikkeldraad versperd. Daarnaast een mitrailleur - kazemat. Doetinchem, november 1944 en januari 1945.
Verdedigingsmaatregelen
Duits
Duits
Wehrmacht
Doetinchem
Ruimzicht
AFBAKENINGSANALYSE Kwaliteit
Afwijking
GIS GKnrs.
Bron
Luftwaffe-verbindingsnetwerk Duits
Beschouwing luchtfoto / Defence Overprint
Conclusie met motivatie
Verdedigingsmaatregelen
Duits
Wehrmacht
Doetinchem
Ruimzicht
Archieven
Website beeldbank WO2, beeldnummer 208577
Luchtaanval
Brits
RAF
Doetinchem
Nord de Guerre kaartvak A.0076
Archieven
The National Archives Londen, Air 37/715 t/m Air 37/718
No. 411 Squadron. Sheet 2017. 1 hit on road at A.0076.
Onverdacht. Het betreft hier een kaartvak van 1 kilometer bij 1 kilometer. Er zijn onvoldoende aanknopingspunten om een afbakening toe te kunnen passen.
Vliegtuigbeschieting
Brits
RAF
Doetinchem
Nord de Guerre kaartvak A.0075
Archieven
The National Archives Londen, Air 37/715 t/m Air 37/718
140 Wing. Sheet 2109. A.0075 – Strafed 5 lights – strikes seen.
Onverdacht. Het betreft hier een kaartvak van 1 kilometer bij 1 kilometer. Er zijn onvoldoende aanknopingspunten om een afbakening toe te kunnen passen.
Luchtfotoverkenning
Brits
RAF
Doetinchem
Haareweg
Luchtfotoarchief
Wageningen, 106GF10-3297, 3298, 3299
Brits
21 Army Group APIS
Kaartarchief
LAA, 4003 DFO 19-031945 en DFO 19-031945 overlay
Doetinchem
Archieven
LAA, 4003 DFO 25-031945
A
15
Defence overprint kaarten tonen annotaties op een geallieerde stafkaart op basis van luchtfotanalyses en militaire inlichtingen. Loopgraven in het Ruimzicht park waargenomen.
Doetinchem
Luchtfotoarchief
NCAP, 3G-TUD-S2135035
C
12
Geen nieuwe ontplofbare oorlogsresten gerelateerde bijzonderheden waargenomen.
Defence overprint
19-3-1945
Defence overprint
Brits
19-7-1945
Luchtfotoverkenning
Amerikaans
USAAF
2162238-VO-02
Locatie
G.W. Velhorst, Van bezetting tot bevrijding: periode eind 1944 tot de bevrijding, p. 2
21 Army Group APIS
25-3-1946
Plaatsnaam
Onderzoek naar landmijn
Doetinchem
Doetinchem
Haareweg
Ruimzicht
Archieven
SIB, archief Mijn-, Munitie Opruimingsdienst
B
A
Door gebrek aan geschikte lokaalruimte zullen enkele klassen van onze bij het bombardement getroffen school (Chr. school voor LO en ULO, Ds. Van Dijkweg 4) tijdelijk ondergebracht worden op Ruimzicht, gelegen aan de Ds. Van Dijkweg alhier. Volgens geruchten zouden daar nog mijnen liggen. In elk geval zeker is, dat de Canadezen destijds, toen ze in Ruimzicht gelegerd waren, aan de achterkant van het terrein een bordje hadden geplaatst met het opschrift mijnengevaar. Dat bordje ligt daar nu in het gras, door de wind of door baldadigheid losgerukt.
De Buitenplaats Park Ruimzicht
4
LG5165
Schuilloopgraaf aangelegd in het park tegenover de Haareweg 30.
Horizontale afbakening
Verticale afbakening
GIS BBKnrs.
Onverdacht. Er is geen indicatie voor ontplofbare oorlogsresten ter plaatse van de schuilloopgraaf.
Defence overprint kaarten tonen annotaties op een geallieerde stafkaart op basis van de luchtfotanalyse Onverdacht. Er zijn geen annotaties waargenomen en militaire inlichtingen. die van invloed zijn op het onderzoeksgebied.
15
GEB5
Onverdacht. Er zijn loopgraven in het Ruimzicht park ingetekend. Middels de geanalyseerde W.O.2 luchtfoto's kan echter niet worden aangetoond dat er indicaties voor ontplofbare oorlogsresten in het onderzoeksgebied zijn.
Onverdacht. AVG heeft deze schriftelijke vermelding geverifieerd middels de mijnenveldkaarten uit het EODD-archief. Hieruit blijkt dat het mijnenveld buiten de begrenzing van het onderzoeksgebied lag. De door het bombardement getroffen Chr. School voor U.L.O. en L.O. lag in het Hovenstraatje 16, op geruime afstand van het onderzoeksgebied.
Pagina 45
4 BEOORDELING BRONNENMATERIAAL 4.1 ◼ ◼ ◼ ◼
◼ ◼ ◼
Indicaties voor explosieven in het onderzoeksgebied Er is in de meidagen van 1940 geen sprake geweest van grondgevechten in het onderzoeksgebied. Voorafgaand aan de bevrijding door de geallieerden was er geen sprake van grondgevechten in het onderzoeksgebied. In het onderzoeksgebied waren geen militaire objecten aanwezig. Er zijn geen militaire vliegtuigen in het onderzoeksgebied gecrasht (of de beschrijvingen zijn zodanig globaal dat niet kan worden bepaald of er sprake is van het onderzoeksgebied). Ter plaatse van het onderzoeksgebied is geen sprake geweest van vliegtuigbeschietingen, noodafworpen en bombardementen. Het onderzoeksgebied heeft niet geleden onder gevechtshandelingen. Er zijn in het verleden geen ontplofbare oorlogsresten in het onderzoeksgebied geruimd.
Op basis van de beschikbare feiten zijn er geen indicaties beschikbaar waaruit blijkt dat er mogelijk ontplofbare oorlogsresten in het onderzoeksgebied aanwezig zijn.
4.2 ◼
◼
◼
◼
Leemten in kennis bronnenmateriaal Bij een historisch onderzoek kan nooit een volledig overzicht van alle bronnen worden verkregen. Er is bij dit onderzoek gebruik gemaakt van een bronnenselectie. Getuigen die meer kunnen vertellen over munitiedumpingen, vliegtuigcrashes en bombardementen kunnen ondertussen zijn overleden. Luchtfoto’s van de Royal Air Force geven doorgaans een betrouwbare indicatie betreffende de vraag of er mogelijk ontplofbare oorlogsresten in het onderzoeksgebied aanwezig zijn. Luchtfoto’s geven altijd een momentopname weer. Er kunnen voor, na en tussen verschillende opnamedata ontplofbare oorlogsresten in het onderzoeksgebied zijn terechtgekomen. Het is, vanwege getroffen camouflagemaatregelen, maar zeer de vraag of alle geschutopstellingen etc. op luchtfoto’s kunnen worden teruggevonden. De ruimrapporten van de EODD kennen hun beperkingen voor wat betreft de nauwkeurigheid van de vindplaatsbeschrijvingen. Het is niet altijd mogelijk om exact aan te geven waar de ontplofbare oorlogsresten werden aangetroffen. Deze munitie is bovendien geruimd. Dergelijke beperkingen zijn er ook bij andere geraadpleegde bronnen, zoals bijvoorbeeld documenten uit de gemeentearchieven. Er kan alleen een op ontplofbare oorlogsresten verdacht gebied worden afgebakend met behulp van concrete locatiebeschrijvingen.
Op een Defence Overprint staan loopgraaf in het onderzoeksgebied weergegeven. AVG heeft dit middels de analyse van luchtfoto’s uit W.O.2 geverifieerd, echter niet kunnen aantonen dat er loopgraven in het onderzoeksgebied gesitueerd waren. Op basis van enkel de Defence Overprint kan er niet worden afgebakend, vanwege de onnauwkeurigheid van dergelijke kaarten.
2162238-VO-02
De Buitenplaats Park Ruimzicht
47
4.3
Soort, verschijningsvorm en aantallen
De soort, aantallen ontplofbare oorlogsresten en verschijningsvorm zijn in deze niet van toepassing vanwege het ontbreken van feitelijk bewijs voor de vermoedelijke aanwezigheid van ontplofbare oorlogsresten.
4.4
Horizontale en verticale begrenzing verdacht gebied
De horizontale en verticale begrenzing zijn in deze niet van toepassing vanwege het ontbreken van feitelijk bewijs voor de vermoedelijke aanwezigheid van ontplofbare oorlogsresten.
4.5
Bodembelastingkaart
Op basis van de beoordeelde feiten is geconcludeerd dat er geen indicaties zijn voor de mogelijke aanwezigheid van ontplofbare oorlogsresten in het onderzoeksgebied. Derhalve is het onderzoeksgebied niet verdacht op de mogelijke aanwezigheid van ontplofbare oorlogsresten. De bodembelastingkaart is weergegeven op de hierop volgende pagina.
2162238-VO-02
De Buitenplaats Park Ruimzicht
48
5 CONCLUSIE EN AANBEVELINGEN 5.1
Conclusie
AVG heeft in opdracht van Pardal een vooronderzoek ontplofbare oorlogsresten uitgevoerd voor het onderzoeksgebied De Buitenplaats Park Ruimzicht. Op basis van de beoordeelde feiten is geconcludeerd dat er geen indicaties zijn voor de mogelijke aanwezigheid van ontplofbare oorlogsresten in het onderzoeksgebied. Derhalve is het onderzoeksgebied niet verdacht op de mogelijke aanwezigheid van ontplofbare oorlogsresten.
5.2
Advies vervolgtraject
AVG adviseert Pardal om de werkzaamheden onder reguliere condities uit te voeren. De kans op het aantreffen van ontplofbare oorlogsresten is net zo groot als de gemiddelde kans op het aantreffen van ontplofbare oorlogsresten op als ‘onverdacht’ aangemerkte locaties in de rest van Nederland. Grondroerende werkzaamheden kunnen in het onderzoeksgebied op reguliere wijze worden uitgevoerd en een vooronderzoek na-conflictperiode (hoofdstuk 3.4 van het CS-VROO d.d. februari 2021) is daarom niet van toepassing, zie de BBK-tekening op de voorgaande pagina.
2162238-VO-02
De Buitenplaats Park Ruimzicht
50
6 BIJLAGEN 6.1
Bronnenlijst
6.1.1 Archieven en overige instanties ◼ ◼ ◼ ◼ ◼ ◼ ◼ ◼ ◼ ◼ ◼ ◼ ◼ ◼ ◼ ◼
Explosieven Opruimings Dienst Defensie te Soesterberg / Semi-Statisch Informatiebeheer te Rijswijk Bedrijfsarchief AVG Bundesarchiv-Militärarchiv Freiburg Gemeentearchief gemeente Doetinchem Imperial War Museums te Londen Kadaster te Zwolle Koninklijke Bibliotheek te ’s-Gravenhage Laurier Military History Archive (LMH), Waterloo (Canada) Library and Archives Canada te Ottawa Nationaal Archief te ‘s-Gravenhage National Archives and Records Administration te Washington DC Nederlands Instituut voor Oorlogsdocumentatie te Amsterdam Nederlands Instituut voor Militaire Historie te ’s-Gravenhage Provinciaal Archief / Gelders Archief te Arnhem Universiteit Wageningen, afdeling Speciale Collecties The National Archives te Londen
6.1.2 Literatuur ◼ ◼ ◼ ◼ ◼ ◼ ◼
◼ ◼ ◼ ◼
H. Amersfoort, H. en P. Kamphuis (red.), Mei 1940. De strijd op Nederlands Grondgebied (’s-Gravenhage 2005) E. van Blankenstein, Bruggen in Nederland 1940-1945. Vernieling en herstel (Zutphen 2009) P. Bresser e.a. (red.), Jaarboek Achterhoek & Liemers 43. De bevrijding van Achterhoek en Liemers (Lichtenvoorde 2019) E.H. Brongers, De gebroken vleugel van de Duitse adelaar: inventarisatie van de Duitse verliezen in de luchtoorlog van mei 1940 boven Nederland (Soesterberg 2010) J. Foreman, The Fighter Command War Diaries: July 1944 to May 1945 (2004) P. Grimm, Verloren luchtruim. De geallieerde luchtoperaties boven Nederland in mei 1940 (Lichtenvoorde 2021) C.D. Kamerling, Algemeen overzicht van de strijd om en in de Vesting Holland (zonder het Oostfront)en de strijd tegen de luchtlandingstroepen rondom 's-Gravenhage, mei 1940 ('s-Gravenhage 1954) C.D. Kamerling, De krijgsverrichtingen in Zuid-Limburg, mei 1940 ('s-Gravenhage 1952) C. Klep, C. en B. Schoenmaker (red.), De bevrijding van Nederland 1944 – 1945. Oorlog op de flank (Den Haag 1995) H. Koopman, Vergeltungswaffen in Nederland. De inzet van V.1, V.2 & V.4 vanaf Nederlands grondgebied (Utrecht 2018) K. Lusink, Lijst van de in de gemeente Doetinchem neergeschoten vliegtuigen tijdens de 2e Wereldoorlog (Doetinchem 1986)
2162238-VO-02
De Buitenplaats Park Ruimzicht
51
◼ ◼ ◼ ◼ ◼ ◼ ◼ ◼ ◼ ◼
A. Meijers, Achtung Minen – Danger Mines. Het ruimen van landmijnen in Nederland 1940-1947 (Soesterberg 2013) M. Middlebrook, C. Everitt, The Bomber Command War Diaries. An Operational Reference Book, 1939-1945 (Suffolk 1985) F. J. Molenaar, De luchtverdediging in de meidagen van 1940. Deel 1 en deel 2 (’sGravenhage 1970) W.P. Nederkoorn en G.J.B. Stork, Er op of er onder, hoe achterhoek en Lijmers de Duitsche bezetting doorstonden en ervan werden bevrijd (Arnhem 1977) V.E. Nierstrasz, De operatiën van het veldleger en het Oostfront van de Vesting Holland, mei 1940 ('s-Gravenhage 1955) S.L. Veenstra, In de schaduw van de glorie: overzicht van vliegtuigbergingen in Nederland: 1960-1977 (Zutphen 1992) G.W. Velhorst, Van bezetting tot bevrijding: periode eind 1944 tot de bevrijding (Doetinchem 2005) J. van Woensel, Vrij van Explosieven. De geschiedenis van het EOCKL en zijn voorgangers 1944-2004 (Amsterdam 2004) M. Zuehlke, On to victory: the Canadian liberation of The Netherlands, March 23 May 5, 1945 (Vancouver 2010) G.J. Zwanenburg G.J., En nooit was het stil….Kroniek van een Luchtoorlog. Deel 1 & 2 (’s-Gravenhage 1990/1992)
6.1.3 Websites ◼ ◼ ◼ ◼ ◼ ◼ ◼ ◼ ◼ ◼ ◼ ◼ ◼
https://www.archieven.nl/nl/ http://www.avg.eu https://beeldbankwo2.nl/nl/ https://www.delpher.nl/ http://www.echodelta.net/mbs/eng-translator.php http://www.explosievenopsporing.nl https://www.explosievenopsporing.nl/veo-bommenkaart/ https://www.iwm.org.uk/collections https://www.oorloginblik.nl https://nimh-beeldbank.defensie.nl/beeldbank https://www.tracesofwar.nl/ http://www.vergeltungswaffen.nl http://verliesregister.studiegroepluchtoorlog.nl
6.1.4 Overig ◼
T. Eversteijn, Bombardementen en verongelukte vliegtuigen in de periode 10 mei 1940 - 5 mei 1945 (2003)
2162238-VO-02
De Buitenplaats Park Ruimzicht
52
6.2
Certificaat vooronderzoek en risicoanalyse
2162238-VO-02
De Buitenplaats Park Ruimzicht
53
6.3
Motivatie luchtfotobestelling
In bepaalde gevallen zijn er geen luchtfoto’s besteld. Dit wordt als volgt gemotiveerd: ◼ ◼
◼ ◼ ◼
◼ ◼
◼ ◼
◼ ◼
◼
Indien er geen kwalitatief goede luchtfoto’s beschikbaar zijn van (kort) voor/na een gebeurtenis Bij schermutselingen en kleinschalige grondgevechten, waarbij er enkel schotenwisselingen met klein kaliber munitie hebben plaatsgevonden en/of waarbij het gebruik van (grotere kalibers) geschutmunitie achterwege is gebleven Bij beschietingen met vliegtuigboordwapenmunitie. Inslagen van vliegtuigboordwapenmunitie zijn niet waarneembaar op luchtfoto’s Bij uit schriftelijke bronnen globaal bekende of niet/onvoldoende herleidbare bombardementen Indien reeds bekend is dat een gebied door meerdere (zware) bombardementen is getroffen, dan worden er luchtfoto’s van de begin- en eindsituatie na het laatste bombardement besteld Bij bombardementen met kleine (cluster-)bommen, zoals de SD1, de SD2 en staafbrandbommen. Inslagen van kleine bommen zijn niet waarneembaar op luchtfoto’s Bij schadevermeldingen op basis waarvan de aard van de schade niet kan worden herleid of waarbij niet bekend is door welk type ontplofbare oorlogsresten deze werd veroorzaakt, alsmede het ontbreken van de gegevens over de locaties waar de munitie is neergekomen. Indien de aard van de schade wel herleidbaar is, dan dient deze bron te worden geverifieerd middels een andere bron.
Bij noodlandingen van militaire vliegtuigen, omdat deze toestellen inmiddels zijn verwijderd Bij vliegtuigcrashes waarvan de locaties niet direct herleidbaar zijn naar het onderzoeksgebied, omdat er alleen een plaats- of een straatnaam wordt genoemd. Indien de locatie herleidbaar is, dan wordt alleen een luchtfoto’s van vlak na de gebeurtenis gebruikt, indien op latere foto’s geen waarneming kan worden gedaan Bij opgeblazen bruggen en kunstwerken waarvan de locaties reeds uit (geschreven) bronnen bekend zijn Gevechtshandelingen waarvan de (geschreven) bronnen, niet zijnde de luchtfoto’s, afdoende duidelijkheid verschaffen over de door een gevechtshandeling getroffen locatie, waardoor er een afbakening kan worden toegepast Indien er een aan ontplofbare oorlogsresten gerelateerde waarneming door middel van de luchtfotoanalyse wordt gedaan, zonder dat er een koppeling met een geschreven bron kan worden gemaakt, dan worden geen extra luchtfoto’s ingekocht om de dag of periode van de gevechtshandeling vast te kunnen stellen
Wanneer er sprake is van de aanleg van militaire objecten, zoals stellingen, wapenopstellingen, loopgraven, verdedigingswerken, munitie-opslaglocaties, militaire kampementen en tankgrachten, dan wordt dit niet beschouwd als gevechtshandelingen, maar verdedigende maatregelen. In dit geval is het wenselijk om over luchtfotomateriaal van de eindsituatie te beschikken, dat wil zeggen: het moment waarop verdedigende maatregelen zijn getroffen. Bij grondgevechten in een gebied dat gedurende een langere periode aan het front heeft gelegen, zoals bijvoorbeeld het Maasfront en het Betuwefront, wordt op de volgende wijze de luchtfotoselectie toegepast: de frontperiode wordt in zijn geheel bezien, waarbij de
2162238-VO-02
De Buitenplaats Park Ruimzicht
54
begin- en einddatum van de frontperiode leidend zijn bij het bestellen van luchtfoto’s. Het uitgangspunt is dat de totale weerslag van de strijd het beste zichtbaar is op luchtfoto’s van na de gevechten.
2162238-VO-02
De Buitenplaats Park Ruimzicht
55
6.4 Afkortingenlijst Afkorting
Betekenis
2nd TAF
Second Tactical Air Force
ABTA
All Bombs in Target Area
ARTA
All Rockets in Target Area
A/C
Aircraft
D/H
Direct Hit
FO
Flight Officer
Jabo
Jachtbommenwerper
Kkm
Klein kaliber munitie
Lbs.
Ponden
MET
Military Enemy Transport
N/M
Near Miss
NRO
No Results Observed
NYR
Not Yet Returned
OO
Ontplofbare Oorlogsresten
PAG / Pag.
Pantser Afweer Geschut
Rly.
Railway
R/P
Rockets
TA
Target Area
2162238-VO-02
De Buitenplaats Park Ruimzicht
56
6.5 Legenda Defence Overprint
2162238-VO-02
De Buitenplaats Park Ruimzicht
57