Bijlage 1 01_03_B9_Toelichting_Vooronderzoek ontplofbare oorlogsresten.pdf
Tekst van het document
AVG Explosieven Opsporing NL
De Buitenplaats Park Ruimzicht Vooronderzoek ontplofbare oorlogsresten
OPDRACHTGEVER LOCATIE ONS PROJECTNR. VERSIE DATUM
: Pardal : De Buitenplaats Park Ruimzicht : 2162238 : 02 : 10-3-2022
AVG Bouwstoffen
AVG Explosieven Opsporing Nederland Veerweg 10, 5171 PW Kaatsheuvel Postbus 160, 6590 AD Gennep T +31 416 700220
AVG Explosieven Opsporing
eo@avg.eu www.avg.eu KvK 12029421
AVG Infra
AVG Transport
BTW-id: NL801449455B01 Betaalrekening: NL24RABO0353306797 G-rekening: NL46RABO0991487540
Distributielijst ◼ ◼
Pardal AVG Explosieven Opsporing Nederland
Dit document is bestemd voor de opdrachtgever. Opdrachtgever
Pardal
Rapport
2162238
Naam
De Buitenplaats Park Ruimzicht
Versie
VO-02, definitief, opgesteld conform het CS-VROO d.d. februari 2021
Datum
10-3-2022
Vrijgegeven door:
Menno Abee (manager)
Paraaf:
Vrijgegeven door:
Jeffry van den Bout (coördinator / senior deskundige OOO)
Paraaf:
Opgesteld door:
Dr. Wouter van den Brandhof (historicus/afdelingshoofd vooronderzoeken)
Paraaf:
Afbeelding voorblad. Luchtfoto van het onderzoeksgebied d.d. 24 december 1944. Bron: Universiteit Wageningen, afd. Speciale Collecties. Rechten voorbehouden. De in deze rapportage aanwezige informatie, waaronder de tekst en het kaartmateriaal, is eigendom van AVG. Het is de opdrachtgever toegestaan deze rapportage als één geheel aan derden kenbaar te maken, met het doel waarvoor het is vervaardigd. De verstrekking van afbeeldingen uit de rapportage, of de separaat meegestuurde digitale bijlagen die hiertoe behoren, is zonder toestemming van de auteur niet toegestaan in verband met mogelijke (beeld)rechten.
2162238-VO-02
De Buitenplaats Park Ruimzicht
2
INHOUD 1
INLEIDING ............................................................................................... 6 1.1
Aanleiding ................................................................................................ 6
1.2
Probleemstelling ........................................................................................ 6
1.3
Doelstelling .............................................................................................. 6
1.4
Onderzoeksgebied ..................................................................................... 6
1.5
Onderzoeksmethode .................................................................................. 7
1.5.1
Algemeen .............................................................................................. 7
1.5.2
Inventarisatie bronnenmateriaal ..............................................................10
1.5.3
Beoordeling bronnenmateriaal ................................................................12
1.5.4
Verantwoording ....................................................................................12
1.5.5
Personele deskundigheid ........................................................................12
1.5.6
Leeswijzer ............................................................................................13
2
INVENTARISATIE BRONNENMATERIAAL ......................................................14 2.1
Eerder uitgevoerde onderzoeken ................................................................14
2.1.1
Rapportages AVG ..................................................................................14
2.1.2
Derden ................................................................................................14
2.2
Literatuur ................................................................................................15
2.2.1
Meidagen 1940 .....................................................................................15
2.2.1.1 Beknopt algemeen historisch kader .........................................................15 2.2.1.2 Het onderzoeksgebied in de meidagen van 1940 .......................................15 2.2.2
Luchtoorlog 1940-1945 ..........................................................................16
2.2.3
Bezettings- en bevrijdingsperiode ............................................................17
2.2.3.1 Het onderzoeksgebied in 1945 ................................................................17 2.2.4
Munitieruimingen ..................................................................................18
2.3
Collectie kaarten Topografische Dienst Kadaster ...........................................19
2.3.1
Geallieerde stafkaarten/Defence Overprints ..............................................19
2.3.2
Historische kaarten ................................................................................19
2.3.3
Duitse stafkaart ....................................................................................19
2.4
Gemeentearchief gemeente Doetinchem .....................................................21
2.5
Nieuwsberichten .......................................................................................23
2.5.1
AVG bedrijfsarchief, internet en Koninklijke Bibliotheek ..............................23
2.6
Explosieven Opruimingsdienst Defensie .......................................................24
2162238-VO-02
De Buitenplaats Park Ruimzicht
3
2.6.1
Collectie ruimrapporten ..........................................................................24
2.6.2
Collectie mijnenkaarten ..........................................................................24
2.7
Nederlands Instituut voor Militaire Historie ..................................................26
2.7.1
Collectie Duitse verdedigingswerken ........................................................26
2.7.2
Beeldbank NIMH ...................................................................................27
2.8
Provinciaal archief / Militair Gezag ..............................................................27
2.8.1
Militair Gezag ........................................................................................27
2.8.1.1 Militair Gezag Gelderland........................................................................27 2.9
Nationaal archief ......................................................................................28
2.9.1
Inspectie Bescherming Bevolking tegen Luchtaanvallen ..............................28
2.9.2
Korps Hulpverleningsdienst ....................................................................28
2.10 Semi-Statisch Informatiebeheer .................................................................29 2.10.1 Archief Mijn- en Munitie Opruimings Dienst ..............................................29 2.11 Nederlands Instituut voor Oorlogsdocumentatie ...........................................29 2.11.1 Collecties Departement van Justitie en Generalkommissariat für das Sicherheitswesen ..............................................................................................30 2.11.2 Beeldbank Tweede Wereldoorlog .............................................................31 2.12 The National Archives Londen ....................................................................32 2.12.1 Daily Logs ............................................................................................33 2.13 The National Archives and Records Administration ........................................33 2.14 Bundesarchiv-Militärarchiv Freiburg ............................................................34 2.15 Imperial War Museums .............................................................................35 2.16 Library and Archives Canada......................................................................35 2.16.1 Collectie Defence Overprints en Overlays .................................................35 2.16.2 War Diaries
..........................................................................................35 2.17 Luchtfoto’s ..............................................................................................37 2.17.1 Geraadpleegde luchtfoto’s ......................................................................37 2.17.2 Veranderingen na-conflictperiode ............................................................42 3
CHRONOLOGIE RELEVANTE GEBEURTENISSEN ............................................44 3.1
4
Gebeurtenissentabel en gebeurtenissenkaart ...............................................44 BEOORDELING BRONNENMATERIAAL ..........................................................47
4.1
Indicaties voor explosieven in het onderzoeksgebied ....................................47
4.2
Leemten in kennis bronnenmateriaal ..........................................................47
2162238-VO-02
De Buitenplaats Park Ruimzicht
4
4.3
Soort, verschijningsvorm en aantallen ........................................................48
4.4
Horizontale en verticale begrenzing verdacht gebied .....................................48
4.5
Bodembelastingkaart ................................................................................48
5
CONCLUSIE EN AANBEVELINGEN ...............................................................50 5.1
Conclusie ................................................................................................50
5.2
Advies vervolgtraject ................................................................................50
6
BIJLAGEN ................................................................................................51 6.1
Bronnenlijst .............................................................................................51
6.1.1
Archieven en overige instanties ...............................................................51
6.1.2
Literatuur .............................................................................................51
6.1.3
Websites ..............................................................................................52
6.1.4
Overig .................................................................................................52
6.2
Certificaat vooronderzoek en risicoanalyse ..................................................53
6.3
Motivatie luchtfotobestelling ......................................................................54
6.4
Afkortingenlijst ........................................................................................56
6.5
Legenda Defence Overprint .......................................................................57
2162238-VO-02
De Buitenplaats Park Ruimzicht
5
1 INLEIDING 1.1
Aanleiding
AVG Explosieven Opsporing Nederland (hierna: AVG) heeft in opdracht van Pardal een vooronderzoek naar de aanwezigheid van ontplofbare oorlogsresten uitgevoerd ter plaatse van de projectlocatie De Buitenplaats Park Ruimzicht te Doetinchem (zie de kaarten op pagina 8 met de situatie tijdens de Tweede Wereldoorlog en op pagina 9 met de huidige situatie). Hier worden in de toekomst diverse civieltechnische bodemingrepen uitgevoerd. Het beoogde gebruik is stadslandbouw met bedrijfswoning/opslagruimte, een horecapaviljoen en zes gebouwen voor verblijfsrecreatie.1
1.2
Probleemstelling
Er kunnen ontplofbare oorlogsresten in het onderzoeksgebied zijn achtergebleven door gevechtshandelingen of dumpingen. Er ontstaat bij het spontaan aantreffen en beroeren van ontplofbare oorlogsresten uit de Tweede Wereldoorlog mogelijk een verhoogd veiligheidsrisico. Onbedoelde detonaties kunnen bij de uitvoering van werkzaamheden in het ergste geval leiden tot dodelijk letsel en zware schade aan materieel en omgeving. Spontane vondsten van ontplofbare oorlogsresten kunnen resulteren in meerwerkkosten door stagnatie van de uitvoeringswerkzaamheden.
1.3
Doelstelling
Het doel van het vooronderzoek is om aan de hand van een breed scala aan historisch feitenmateriaal een zo genuanceerd mogelijk beeld met betrekking tot het onderzoeksgebied in de Tweede Wereldoorlog te verkrijgen. Aan de hand van deze gegevens wordt een antwoord gegeven op de vraag of en zo ja in welke delen van het onderzoeksgebied er sprake is van een verhoogd risico op het aantreffen van ontplofbare oorlogsresten. Er wordt daarnaast ingegaan op de te verwachten soort(en) ontplofbare oorlogsresten, de verschijningsvorm en de mogelijke hoeveelheid. Het onderzoek resulteert in een horizontale en verticale afbakening van het verdachte gebied door middel van GIS kaartmateriaal en het advies om de werkzaamheden onder reguliere omstandigheden uit te voeren, of om vervolgstappen te zetten in de vorm van bijvoorbeeld een (projectgebonden) risicoanalyse of direct een detectieonderzoek.
1.4
Onderzoeksgebied
Het onderzoeksgebied bevindt zich te Doetinchem in de gelijknamige gemeente ter hoogte van de Ds van Dijkweg, de Haareweg en villa Ruimzicht. In deze rapportage worden feiten omschreven van oorlogshandelingen die in en nabij het onderzoeksgebied hebben plaatsgevonden.
1
Bron: e-mail van de opdrachtgever d.d. 19 oktober 2021.
2162238-VO-02
De Buitenplaats Park Ruimzicht
6
Er wordt bij het bepalen van de relevantie onderscheid gemaakt in de volgende opties: ◼ ◼
Het feit wordt niet in de rapportage opgenomen wanneer de locatie van de gevechtshandeling verder dan ca. 200 meter van het onderzoeksgebied af ligt. Binnen deze rapportages worden alle noemenswaardige feiten binnen een straal van ca. 200 meter rondom het onderzoeksgebied opgenomen, waarbij één van de volgende relevanties wordt benoemd: ◼ Het feit krijgt de relevantie “nee” wanneer deze buiten het onderzoeksgebied ligt en op voorhand al kan worden bepaald dat deze geen invloed heeft op het onderzoeksgebied. Het feit wordt niet opgenomen in de gebeurtenissentabel in deze rapportage en krijgt geen nummer op de gebeurtenissenkaart in de bijlage. ◼ Het feit krijgt de relevantie “mogelijk” wanneer het een melding betreft die buiten het onderzoeksgebied ligt en mogelijk van invloed is op het onderzoeksgebied, of wanneer de melding een groter gebied betreft dan binnen het onderzoeksgebied ligt. Het feit wordt opgenomen in de gebeurtenissentabel, wordt wel of niet afgebakend, en krijgt een nummer op de gebeurtenissenkaart, mits het feit binnen de contouren van de kaart valt. ◼ Het feit krijgt de relevantie “ja” wanneer met zekerheid kan worden bepaald dat deze binnen het onderzoeksgebied ligt en een afbakening invloed heeft op het onderzoeksgebied.
Het feit wordt opgenomen in de gebeurtenissentabel, de afbakening wordt gemotiveerd en het feit wordt van een nummer op de gebeurtenissenkaart voorzien.
Het onderzoeksgebied ligt in de volgende gemeente: Huidige gemeente
Gemeente tijdens de Tweede Wereldoorlog
Doetinchem
Doetinchem
1.5
Onderzoeksmethode
1.5.1 Algemeen Bij het vooronderzoek worden literatuur en historische bronnen verzameld en gestructureerd geordend. Het eindresultaat is een rapportage met een bijbehorende bodembelastingkaart. Het vooronderzoek dient conform het Certificatieschema Vooronderzoek en Risicoanalyse te worden uitgevoerd. Het vooronderzoek heeft tot doel om te beoordelen of er in het onderzoeksgebied sprake is van concrete aanwijzingen van de aanwezigheid van ontplofbare oorlogsresten, en indien deze concrete aanwijzingen er zijn, om het verdachte gebied af te bakenen. Dit komt samen in de gebeurtenissentabel in hoofdstuk 3. Het vooronderzoek bestaat uit zowel het inventariseren als beoordelen (analyseren) van bronnenmateriaal. Eindresultaat is een rapportage en een bijbehorende bodembelastingkaart ontplofbare oorlogsresten. Dit vooronderzoek heeft betrekking op de periode 1940-1945.
2162238-VO-02
De Buitenplaats Park Ruimzicht
7
1.5.2 Inventarisatie bronnenmateriaal Het bronnenonderzoek vindt plaats op basis van een inventarisatie van: ◼ ◼
Gebeurtenissen die hebben geleid tot de mogelijke aanwezigheid van ontplofbare oorlogsresten (indicaties) Gebeurtenissen die hebben geleid tot de verwijdering van ontplofbare oorlogsresten (contra-indicaties)
Medewerkers van AVG hebben (in het verleden) ten bate van dit vooronderzoek diverse archieven bezocht. Er was in alle gevallen sprake van fysiek archiefbezoek, tenzij het archief reeds gedigitaliseerd was, zoals ingeval de toegang 575 van het NIMH en de via de website van Delpher te raadplegen krantencollectie van het Nationaal Archief. Wij hebben de volgende archieven en collecties wel/niet geraadpleegd: Verplichte bronnen Bron
Korte omschrijving
Geraadpleegd
Hoofdstuk
Literatuur
O.a. De luchtverdediging in de meidagen 1940 en de groene serie
Ja
2.2
Gemeentearchief gemeente Doetinchem
Vermeldingen oorlogshandelingen
Ja
2.4
Provinciaal archief / Gelders Archief te Arnhem
Vermeldingen oorlogshandelingen
Ja
2.8
Nederlands Instituut voor Oorlogsdocumentatie (Amsterdam)
Toegangen 216k en 077
Ja
2.11
Nationaal Archief (’s-Gravenhage)
Inspectie Bescherming Bevolking tegen luchtaanvallen (toegang 2.04.53.15), Korps Hulpverleningsdienst (toegang 2.04.110)
Ja
2.9
Semi-Statisch Informatiebeheer (Rijswijk)
Mijn- en Munitie Opruimingsdienst
Ja
2.10
Explosieven Opruimings Dienst Defensie
Geruimde explosieven (mora’s/wo’s), mijnenkaarten
Ja
2.6
Luchtfotocollectie Bibliotheek Universiteit Wageningen
Luchtfoto’s Tweede Wereldoorlog
Ja
2.17
Luchtfotocollectie Topografische Dienst (Kadaster)
Luchtfoto’s Tweede Wereldoorlog
Ja
2.17
Luchtfotocollectie National Collection of Aerial Photography (NCAP, Edinburgh)
Luchtfoto’s Tweede Wereldoorlog
Nee
--
Koninklijke Bibliotheek / Delpher
Oude krantenberichten betreffende ontplofbare oorlogsresten
Ja
2.5
Nederlands Instituut voor Militaire Historie (’s-Gravenhage)
Toegang 575
Ja
2.7
The National Archives (Londen)
Gegevens aangaande luchtaanvallen door Royal Air Force
Ja
2.12
2162238-VO-02
De Buitenplaats Park Ruimzicht
10
Bron
Korte omschrijving
Bundesarchiv-Militärarchiv (Freiburg)
Gegevens Luftwaffenführungsstab
Geraadpleegd
Hoofdstuk
Ja
2.14
Geraadpleegd
Hoofdstuk
Aanvullende bronnen Bron
Korte omschrijving
Nederlands Instituut voor Militaire Historie (’s-Gravenhage)
Toegang 4092
Nee
--
The National Archives (Londen)
Gegevens aangaande artilleriebeschietingen3
Nee
--
The National Archives and Records Administration (Washington)
Kriegstagebuch Admiral in den Niederlanden. 1-31 december 1944, Kriegstagebuch Marinebefehlshaber Niederlande. 19401941, Gegevens 8th Air Force, 9th Air Force4
Nee
--
Getuigenverklaringen
Getuigenverslagen uit de eerste hand5
Nee
--
Kadaster Zwolle
Collectie Stafkaarten Topografische Dienst Kadaster te Zwolle / naoorlogs kaartmateriaal
Ja
2.3
Niet in het Certificatieschema Vooronderzoek en Risicoanalyse benoemde bronnen Bron
Korte omschrijving
Geraadpleegd
Hoofdstuk
Bedrijfsarchief AVG
Gegevens uit binnen- en buitenlandse archieven
Ja
2.1, 2.5
Bedrijfsdatabase AVG
O.a. oude webartikelen
Ja
2.1, 2.5
In het verleden uitgevoerde (voor)onderzoeken
(Voor)onderzoeken
Ja
2.1
Luchtfotocollectie Luftbilddatenbank
Luchtfoto’s Tweede Wereldoorlog
Nee
--
Imperial War Museums
Beeldmateriaal Tweede Wereldoorlog
Ja
2.15
Er zijn in de geraadpleegde verplichte bronnen geen aanwijzingen aangetroffen waaruit blijkt dat er gevechtshandelingen in of nabij het onderzoeksgebied hebben plaatsgevonden in de meidagen van 1940. Derhalve is toegang 409 van het NIMH niet geraadpleegd. 3 Er zijn in de geraadpleegde verplichte bronnen geen aanwijzingen aangetroffen waaruit blijkt dat er geallieerde beschietingen met geschutmunitie en/of grondgevechten in of nabij het onderzoeksgebied hebben plaatsgevonden. Derhalve zijn er geen gegevens aangaande grondgevechten en/of artilleriebeschietingen bij The National Archives in Londen geraadpleegd. 4 Er zijn in de geraadpleegde verplichte bronnen geen aanwijzingen aangetroffen waaruit blijkt dat er Amerikaanse luchtaanvallen in of nabij het onderzoeksgebied hebben plaatsgevonden. Derhalve zijn er geen gegevens van de 8th Air Force en 9th Air Force geraadpleegd. 5 AVG beschikt niet over adresgegevens van relevante getuigen. 2
2162238-VO-02
De Buitenplaats Park Ruimzicht
11
Bron
Korte omschrijving
Geraadpleegd
Hoofdstuk
Library and Archives Canada
Defence Overprints
Ja
2.16
Centre Historique des Archives à Vincennes
Franse gevechtsverslagen
Nee
--
The Polish Institute and Sikorski Museum
Poolse gevechtsverslagen
Nee
--
Heemkundekringen / historische kringen
Plaatselijke archieven
Nee
--
Locatiedeskundige
Expert op het gebied van lokale historie
Nee
--
1.5.3 Beoordeling bronnenmateriaal In deze fase van het vooronderzoek worden de indicaties en contra-indicaties uit het bronnenonderzoek beoordeeld. Op basis van deze gegevens wordt gemotiveerd vastgesteld of er sprake is van een op ontplofbare oorlogsresten verdacht gebied. Indien er sprake is van een verdacht gebied, dan wordt tevens bepaald: de (sub)soort, de mogelijke aantallen en de verschijningsvorm van de vermoedelijk aanwezige ontplofbare oorlogsresten, alsmede de horizontale en verticale afbakening van het verdachte gebied (indien mogelijk). Bij de beoordeling van het bronnenmateriaal is gebruikgemaakt van het geografisch informatie systeem (GIS). De indicaties en contra-indicaties zijn vertaald naar een locatie in het RD-coördinatenstelsel en verwerkt in GIS. De GIS dataset wordt mede gebruikt om te beoordelen of het onderzoeksgebied, of delen daarvan, verdacht is op de mogelijke aanwezigheid van ontplofbare oorlogsresten.
1.5.4 Verantwoording Het vooronderzoek is tot stand gekomen dankzij de volgende personen: ◼ ◼ ◼ ◼ ◼
Dhr. Dr. W. van den Brandhof (historicus/afdelingshoofd vooronderzoeken): opstellen van het vooronderzoek en luchtfotoanalyse Dhr. P. Gieben (GIS-coördinator): GIS kaartmateriaal en verificatie luchtfotoanalyse Dhr. M.A. Abee (manager): interne beoordeling opzet en inhoud rapportage Dhr. G. den Braven MA (historicus): interne beoordeling inhoud rapportage Dhr. J. van den Bout (coördinator / senior deskundige OOO): interne beoordeling inhoud rapportage
1.5.5 Personele deskundigheid Het opstellen van het vooronderzoek vereist een multidisciplinaire aanpak. Hierbij is personeel (of zijn derden) betrokken die deskundige zijn op het gebied van meerdere expertises. Bij het vooronderzoek dienen meerdere deskundigen betrokken te zijn, die tenminste beschikken over de volgende expertises: deskundigheid op het gebied van het opstellen van een historisch vooronderzoek, deskundigheid op het gebied van ontplofbare oorlogsresten, deskundigheid op het gebied van de civiele techniek, deskundigheid op het gebied
2162238-VO-02
De Buitenplaats Park Ruimzicht
12
van luchtfoto-interpretatie en deskundigheid op het gebied van geografische informatiesystemen (GIS). In de hierop volgende tabel staat weergegeven wie er bij dit vooronderzoek betrokken zijn en op welk gebied zij deskundige zijn. Naam
Historisch onderzoek
Deskundigheid ontplofbare oorlogsresten
Civiele techniek
Luchtfoto-interpretatie
Geografische Informatiesystemen
Wouter van den Brandhof
X
X
X
Gijs den Braven
X
X
X
Paul Gieben
X
X
X
X
X
X
X
Menno Abee Jeffry van den Bout
X X
1.5.6 Leeswijzer Hoofdstuk 2 bevat de resultaten van het literatuur- en archiefonderzoek. In hoofdstuk 3 zijn de relevante indicaties en contra-indicaties chronologisch in een lijst van gebeurtenissen geordend en middels een kaart weergegeven. In dit hoofdstuk is tevens bepaald of de lijst met gebeurtenissen voldoende indicaties bevat voor de mogelijke aanwezigheid van ontplofbare oorlogsresten ter plaatse van de onderzoeklocatie. Hoofdstuk 4 is het resultaat van de beoordeling van bronnenmateriaal. Hierin is tevens de bijbehorende bodembelastingkaart opgenomen. Conclusies en aanbevelingen komen aan de orde in hoofdstuk 5.
2162238-VO-02
De Buitenplaats Park Ruimzicht
13
2 INVENTARISATIE BRONNENMATERIAAL 2.1
Eerder uitgevoerde onderzoeken
2.1.1 Rapportages AVG Medewerkers van AVG hebben in het verleden vooronderzoeken op het grondgebied van de gemeente Doetinchem uitgevoerd. Eén van de rapportages heeft betrekking op een locatie die op ca. 420 meter afstand van het onderzoeksgebied ligt: ◼
AVG Explosieven Opsporing Nederland, Vooronderzoek CE. Omgevingsonderzoeken Onderstation Doetinchem – Schakelstation Olde Kaste d.d. 3-7-2020. Projectnummer 2062060
De aangetroffen relevante informatie is in deze rapportage verwerkt (zie o.a. paragraaf 2.2).
2.1.2 Derden Er zijn in het AVG bedrijfsarchief door civiele explosieven opruimingsbedrijven in de gemeente Doetinchem uitgevoerde (voor)onderzoeken aanwezig. Deze rapportages hebben echter geen betrekking op (de directe omgeving van) het onderzoeksgebied. Tevens zijn de volgende bronnen geraadpleegd: ◼ ◼ ◼
De VEO bommenkaart De provincie Gelderland6 De gemeente Doetinchem7
Er was geen noodzaak om ProRail te raadplegen, omdat er geen railinfrastructuur in het onderzoeksgebied aanwezig is. Tevens was er geen noodzaak om Waterschap Rijn en IJssel, alsmede Rijkswaterstaat te raadplegen, omdat er hier geen infrastructuur behorende tot deze instanties aanwezig is. Een zoekslag naar vooronderzoeken op het internet heeft geen relevante informatie opgeleverd.
6 7
De gemeente Doetinchem kon AVG niet van relevante rapportages voorzien. AVG heeft tot op heden geen reactie van de provincie Gelderland ontvangen.
2162238-VO-02
De Buitenplaats Park Ruimzicht
14
2.2
Literatuur
2.2.1 Meidagen 1940 2.2.1.1 Beknopt algemeen historisch kader Het Zesde en het Achttiende Duitse leger vielen op 10 mei 1940 Nederland binnen in kader van het door Hitler bevolen Fall Gelb. Het Zesde Leger trok door het zuidelijk deel van Nederland richting het Albertkanaal. De hoofdaanval van het Achttiende Leger was gericht op de Moerdijkbruggen die door Duitse parachutisten waren veroverd. De Moerdijkbruggen waren de toegangspoort naar Vesting Holland waar het Nederlandse opperbevel, koningin Wilhelmina en de regering zetelden. Nederland was van groot belang voor de Luftwaffe (de Duitse luchtmacht). De vliegvelden zouden worden gebruikt voor de strijd tegen Groot-Brittannië en tegelijkertijd kon het Ruhrgebied alleen afdoende worden beschermd tegen vijandelijke luchtaanvallen wanneer er Nederlands grondgebied aan het Derde Rijk was toegevoegd. 2.2.1.2 Het onderzoeksgebied in de meidagen van 1940 In de hierop volgende tabellen staan de onderzoeksresultaten m.b.t. de meidagen van 1940. Datum
Gebeurtenis (bron: H. Amersfoort / P.H. Kamphuis (red.), Mei 1940. De strijd op Nederlands grondgebied)
Relevant
Mei 1940
Geen relevante vermeldingen met betrekking tot het onderzoeksgebied aangetroffen.
--
Datum
Gebeurtenis (bron: V.E. Nierstrasz, De operatiën van het veldleger en het Oostfront van de Vesting Holland)
Relevant
Mei 1940
Geen relevante vermeldingen met betrekking tot het onderzoeksgebied aangetroffen.
--
Datum
Gebeurtenis (bron: F.J. Molenaar, De luchtverdediging in de meidagen 1940. Deel 1 en deel 2)
Relevant
Mei 1940
Geen relevante vermeldingen met betrekking tot het onderzoeksgebied aangetroffen.
--
2162238-VO-02
De Buitenplaats Park Ruimzicht
Motivatie
--
Motivatie --
Motivatie --
15
2.2.2 Luchtoorlog 1940-1945 In de hierop volgende tabellen staan vermeldingen die betrekking hebben op de luchtoorlog in de periode 1940-1945. Datum
Gebeurtenis (bron: T. Eversteijn Bombardementen en verongelukte vliegtuigen in de periode 10 mei 1940 – 5 mei 1945)8
Relevant
1940-1945
Geen relevante vermeldingen met betrekking tot het onderzoeksgebied aangetroffen.
--
Datum
Gebeurtenis (bron: P. Grimm, Verloren luchtruim. De geallieerde luchtoperaties boven Nederland in mei 1940)
Relevant
Mei 1940
Geen relevante vermeldingen met betrekking tot het onderzoeksgebied aangetroffen.
--
Datum
Gebeurtenis (bron: E.H. Brongers, de gebroken vleugel van de Duitse adelaar)
Relevant
Mei 1940
Geen relevante vermeldingen met betrekking tot het onderzoeksgebied aangetroffen.
--
Datum
Gebeurtenis (bron: G.J. Zwanenburg, En nooit was het stil…Deel 1& 2)
Relevant
1940-1945
Geen relevante of naar het onderzoeksgebied herleidbare vermeldingen aangetroffen.
--
Datum
Gebeurtenis (bron: M. Middelbrook en C. Everitt, Bomber Command War Diaries)
Relevant
1940-1945
Geen relevante vermeldingen met betrekking tot het onderzoeksgebied aangetroffen.
--
Datum
Gebeurtenis (bron: SGLO crashregister, webeditie)
Relevant
1940-1945
Geen relevante vermeldingen met betrekking tot het onderzoeksgebied aangetroffen.
--
Datum
Gebeurtenis (bron: K. Lusink, Lijst van de in de gemeente Doetinchem neergeschoten vliegtuigen tijdens de 2e Wereldoorlog)
Relevant
1940-1945
Geen relevante vermeldingen met betrekking tot het onderzoeksgebied aangetroffen.
--
Motivatie
--
Motivatie
--
Motivatie --
Motivatie --
Motivatie --
Motivatie --
Motivatie
--
AVG weet uit ervaring dat niet alle vermeldingen van T. Eversteijn betrouwbaar zijn. Derhalve moet deze bron altijd in combinatie met andere bronnen (ter verificatie van de genoemde gebeurtenissen) worden gebruikt. 8
2162238-VO-02
De Buitenplaats Park Ruimzicht
16
Datum
Gebeurtenis (bron: W. Rhebergen / P. Rhebergen, Vermist boven de Achterhoek: neergestorte geallieerde vliegtuigen tijdens de Tweede Wereldoorlog)
Relevant
1940-1945
Geen relevante vermeldingen met betrekking tot het onderzoeksgebied aangetroffen.
--
Datum
Gebeurtenis (bron: H. Koopman, Vergeltungswaffen in Nederland)
Relevant
1944-1945
Geen relevante vermeldingen met betrekking tot het onderzoeksgebied aangetroffen.
--
Datum
Gebeurtenis (bron: www.vergeltungswaffen.nl)
1944-1945
Geen relevante vermeldingen met betrekking tot het onderzoeksgebied aangetroffen.
Relevant --
Motivatie
--
Motivatie --
Motivatie --
2.2.3 Bezettings- en bevrijdingsperiode 2.2.3.1 Het onderzoeksgebied in 1945 In de hierop volgende tabellen staan vermeldingen over de bezettingsperiode, alsmde over de periode rond de bevrijding. Datum
Gebeurtenis (bron: C. Klep en B. Schoenmaker, De bevrijding van Nederland 1944-1945. Oorlog op de flank)
1 en 2 april 1945
In Doetinchem werd in het reeds gehavende centrum zwaar gevochten. (p. 288)
Nee
Datum
Gebeurtenis (bron: G.W. Velhorst, Van bezetting tot bevrijding: periode eind 1944 tot de bevrijding)
Relevant
Motivatie
Eind 1944 – begin 1945
Het LW (=Luftwaffe)-verbindingsnetwerk (FLUKO) was gevestigd in Ruimzicht. Dit centrum was verbonden met de grote radar-raamantennes die halverwege aan de torenspits van de Catharinakerk waren opgehangen, gekoppeld aan een achter zandzakken opgestelde radiowagen aan de voet van de toren. (p.2)
Mogelijk
Ruimzicht ligt nabij het onderzoeksgebied.
Datum
Gebeurtenis (bron: P. Bresser e.a. (red.), Jaarboek Achterhoek & Liemers 43. De bevrijding van Achterhoek en Liemers)
Relevant
Motivatie
1945
Geen relevante vermeldingen met betrekking tot het onderzoeksgebied aangetroffen.
--
2162238-VO-02
De Buitenplaats Park Ruimzicht
Relevant
Motivatie Het onderzoeksgebied ligt buiten het centrum van Doetinchem.
--
17
Datum
Gebeurtenis (bron: M. Zuehlke, On to victory: the Canadian liberation of The Netherlands)
Relevant
April 1945
Geen relevante vermeldingen met betrekking tot het onderzoeksgebied aangetroffen.
--
Datum
Gebeurtenis (bron: W.P. Nederkoorn en G.J.B. Stork, Er op of er onder, hoe achterhoek en Lijmers de Duitsche bezetting doorstonden en ervan werden bevrijd)
Relevant
1944
Ruimzicht was het domein van den Ortskommandant. (p. 435)
Nee
Motivatie --
Motivatie Geen indicatie voor ontplofbare oorlogsresten.
2.2.4 Munitieruimingen De onderzoeksresultaten betreffende literatuur inzake munitieruimingen zijn als volgt: Datum
Gebeurtenis (bron: A. Meijers, Achtung Minen – Danger Mines. Het ruimen van landmijnen in Nederland 1940-1947)
Relevant
1940-1947
Er zijn geen relevante vermeldingen met betrekking tot het onderzoeksgebied aangetroffen.
--
Datum
Gebeurtenis (bron: J. van Woensel, Vrij van explosieven. De geschiedenis van het EOCKL en zijn voorgangers 1944-2004)
Relevant
Geen datum vermeld
Vliegtuigbommen geruimd in o.a. Doetinchem. (p. 174)
Nee
Datum
Gebeurtenis (bron: S.L. Veenstra, In de schaduw van de glorie: overzicht van vliegtuigbergingen in Nederland)
Relevant
Oktober 1972
Kleine stukken van een op 18 maart 1945 neergestorte Spitfire van No. 2 Squadron werden te Doetinchem gevonden en geborgen. (p. 130)
2162238-VO-02
De Buitenplaats Park Ruimzicht
Nee
Motivatie
--
Motivatie Deze vliegtuigbommen zijn reeds geruimd.
Motivatie Uit het SGLO verliesregister blijkt dat dit toestel buiten de begrenzing van het onderzoeksgebied is neergestort.
18
2.3
Collectie kaarten Topografische Dienst Kadaster
2.3.1 Geallieerde stafkaarten/Defence Overprints Bij het Kadaster te Zwolle is gezocht naar relevante geallieerde stafkaarten, alsmede Defence Overprints en historische topografische kaarten. Er zijn geen relevante Defence Overprints aangetroffen. Het onderzoeksgebied staat op de stafkaart Doetinchem sheet 4003 (Third Edition d.d. 1944) die is opgemaakt volgens het Nord de Guerre coördinatenstelsel. Deze stafkaart heeft een schaal van 1:25.000 en geeft een goed beeld van het onderzoeksgebied in de Tweede Wereldoorlog. Het onderzoeksgebied ligt binnen de kaartvierkanten A.0075 en A.0076. Stafkaarten worden tevens gebruikt om de locaties van geallieerde luchtaanvallen te achterhalen (zie hoofdstuk 2.13). Op de hierna volgende pagina is de stafkaart weergegeven met de hierbij behorende nummering van de kaartvierkanten.
2.3.2 Historische kaarten Historische kaarten zijn bij het Kadaster geraadpleegd via de website van www.topotijdreis.nl.
2.3.3 Duitse stafkaart Er is in het AVG bedrijfsarchief een relevante Duitse stafkaart aanwezig: ◼
Topografische Karte der Niederlande 1:50.000, Truppenkarte 40 Ost. Arnhem (derde uitgave d.d. augustus 1944).
Deze stafkaart is vergelijkbaar met het exemplaar uit de voorgaande paragraaf en wordt hier derhalve niet afgebeeld.
2162238-VO-02
De Buitenplaats Park Ruimzicht
19
2.4
Gemeentearchief gemeente Doetinchem
Het onderzoeksgebied lag in de Tweede Wereldoorlog in de gemeente Doetinchem. Er is in het gemeentearchief gezocht naar de volgende stukken: ◼ ◼ ◼
De luchtbeschermingsdienst Aangetroffen/geruimde ontplofbare oorlogsresten Oorlogsschaderapporten
Naar de volgende informatie is gezocht, indien het vooronderzoek conflictperiode daar aanleiding toe gaf: ◼ ◼ ◼ ◼
Ruimingen van verdedigingswerken Politie- en brand(schade)rapporten Vliegvelden (als in de nabijheid van het onderzoeksgebied een vliegveld aanwezig was) De naoorlogse omnummering van woningen: indien er sprake is van meldingen van oorlogshandelingen bij adressen waarvan de specifieke locatie niet bekend is.
Bij het Erfgoedcentrum Achterhoek en Liemers te Doetinchem zijn de volgende inventarisnummers geraadpleegd: Gemeentebestuur Doetinchem (1921) 1945 – 1969 (1988). Toegang 0313.
Periode
22 Militair gezag
1945
146 Wederopbouw – oorlogsschade
1946-1961
411 Gemeentehuis, Markt – Vergoeding oorlogsschade
1950-1967
500 Openbare werken – Strafoplegging aan personeel i.v.m. plichtverzuim bij bombardementen
1945
663 Wederopbouw – Commissie voor wederopbouw en herstel van de zuidelijke achterhoek
1945-1948
686 Wederopbouw – herbouw en herstel van werken; Moge t/m Oude
1946-1955
728 Burgerlijke stand – lijst oorlogsslachtoffers, vermiste en gewonde personen e.d. na bombardement
1945
791 Militaire graven – overzichten , opgravingen en inlichtingenformulieren
1945-1952
792 Militaire graven - Duitse – overzichten, overbrenging en inlichtingen
1945-1958
801 Militaire graven – Oorlogsgravenstichting (o.m. plaatselijk comité)
1947
802 Militaire graven – Nederlandse oorlogsgraven Comité (o.m. plaatselijk comité)
1946-1962
1109 Luchtbeschermingsdienst; o.m. liquidatie
1944-1949
1111 Ruiming van explosieven
1945-1946
1213 Herstel oorlogsschade aan bruggen
1945-1947
1214 Herstel oorlogsschade aan bruggen – Herbouw brug over Oude IJssel; algemene korrespondente en rapport
1946-1965
1215 Herstel oorlogsschade aan bruggen – Herbouw brug over Oude IJssel; bestekken bovenbouw en onderbouw
1948-1952
1219 Baileybrug over de Oude IJssel – Objectdossier
1945-1956
1370 Grafbezoek voor ouders van gesneuvelde militairen – Vergoedingen
1948-1956
1414 Oorlogsgedenktekenen
1945-1956
2162238-VO-02
De Buitenplaats Park Ruimzicht
21
Gemeentebestuur Doetinchem (1921) 1945 – 1969 (1988). Toegang 0313.
Periode
1415 Herdenking bombardement d.d. 21 maart 1945
1949-1960
1468 Oorlogsschade gemeente-eigendommen – Overzicht + aangiften
1949-1960
1472 Oorlogsmonument Fort Garry Horse in Canadapark – Korrespondentie + revisie tank
1960-1965
1701 Groen van Prinsterenschool, Loolaan 27 – Oorlogsschade
1949
Gemeentebestuur Doetinchem, 1920-1944. Toegang 0566
Periode
43 Notulen van het college van Burgemeester en Wethouders
1940
154 Journaals
1940-1942
155 Journaals
1943-1946
Gemeentebestuur Doetinchem, 1970-2004. Toegang 0758
Periode
2986 Opsporen, afvoeren en verwijderen van niet-gesprongen explosieven
1992-2000
3014 Opsporen, afvoeren en verwijderen van niet-gesprongen explosieven
1976-1989
Gemeentepolitie Doetinchem, 1920-1950. Toegang 0311
Periode
40 t/m 48 Dagrapporten9
1940-1945
Ph. Van Perlstein & Zn BV te Doetinchem, 1942-1999. Toegang 0466
Periode
152 Stukken betreffende de wederopbouw van de door bommen verwoeste fabriek en de problemen met de gemeente daaromtrent, 1945. 1 omslag
1945
Architectenbureau Ovink te Doetinchem, 1867-1980 (2013). Toegang 1117
Periode
845 Plattegrond op basis van een kadastrale kaart van de oorlogsschade als gevolg van het bombardement te Doetinchem, 1945
1945
Fotocollectie J.C.W. Massink, Doetinchem. Toegang 0942.
Periode
Er is hier gezocht op het trefwoord Ruimzicht. De aangetroffen relevante vermeldingen zijn in de hierop volgende tabel verwerkt.
1940-1945
De Luchtbeschermingsdienst was tijdens de Tweede Wereldoorlog onder andere verantwoordelijk voor het geven van luchtalarm bij bombardementen, het controleren van verduisteringsmaatregelen en het opnemen van schade na uitgevoerde bombardementen en vliegtuigbeschietingen. Er zijn in het gemeentearchief documenten van de Luchtbeschermingsdienst aanwezig.
9
Deze inventarisnummers zijn selectief doorgenomen.
2162238-VO-02
De Buitenplaats Park Ruimzicht
22
In het onderstaande overzicht zijn gegevens met betrekking tot de ontplofbare oorlogsresten opgenomen. De vetgedrukte vermelding heeft (mogelijk) betrekking op het onderzoeksgebied. Datum
Gebeurtenis (bron: gemeentearchief gemeente Doetinchem)
Relevant
Motivatie
Documentcode
Zomer van 1940
Het Ruimzicht. Alle ruiten door papierstroken beschermd tegen bominslag. (bron: toegang 0942, inventarisnrs. 1090, 1091)
Nee
Geen indicatie voor ontplofbare oorlogsresten.
GA-02220942-1090 en 1091
Ca. 1943, 1944
De ingang van Ruimzicht. Zichtbaar is een bord waarop Ortskommandantur staat vermeld. (bron: toegang 0942, inventarisnrs. 1174, 1175, 400256, 400055)
Nee
Geen indicatie voor ontplofbare oorlogsresten.
GA-02220942-11174 en 1175
November 1944 – januari 1945
De uitgang (toegang) tot het Ruimzicht is door de Duitsers met prikkeldraad versperd. Daarnaast een mitrailleurkazemat. (bron: toegang 0942, inventarisnrs. 400254, 1176)
Mogelijk
Ruimzicht ligt nabij het onderzoeksgebied.
GA-02220942400254 en 1176
2.5
Nieuwsberichten
2.5.1 AVG bedrijfsarchief, internet en Koninklijke Bibliotheek De collectie ontplofbare oorlogsresten gerelateerde nieuwsberichten in het AVG bedrijfsarchief, alsmede het internet en de oude krantencollectie van de Koninklijke Bibliotheek te ’s-Gravenhage, zijn geraadpleegd. Er zijn geen voor dit vooronderzoek bruikbare berichten gevonden. Het onderzoeksresultaat is in de hierop volgende tabel samengevat: Datum
Gebeurtenis (bron: AVG bedrijfsarchief, internet en Koninklijke Bibliotheek)
31 juli 1945
“Doodelijk ongeval door een granaat. Zaterdagmiddag j.l. heeft in het gebouw den Mijnopruimingsdienst aan de Ds. van Dijkweg hier ter stede een ernstig ongeval plaats gehad, dat aan den 31-j. H. J. Phlippeau, oorspronkelijk afkomstig uit Hengelo (O.), doch sedert eenige jaren hier woonachtig, het leven heeft gekost. P. die werkzaam was bij genoemde dienst, is blijkbaar aan het experimenteeren geweest met een mortiergranaat, waarbij dit gevaarlijke projectiel plotseling explodeerde.” (bron: De Nieuwsbode d.d. 31 juli 1945)
2162238-VO-02
De Buitenplaats Park Ruimzicht
Relevant
Nee
Motivatie
De mortiergranaat is reeds gedetoneerd (niet bekend is waar deze oorspronkelijk werd aangetroffen).
23
2.6
Explosieven Opruimingsdienst Defensie
2.6.1 Collectie ruimrapporten De Explosieven Opruimingsdienst Defensie (EODD) houdt sinds 1970 meldingen van aangetroffen ontplofbare oorlogsresten bij. Deze meldingen zijn tot 1992 als melding opdracht en ruim rapport (MORA) en na 1992 als uitvoeringsopdracht (UO) gearchiveerd. AVG heeft het overzicht van relevante MORA’s en UO’s van de gemeente Doetinchem opgevraagd. Er zijn in dit overzicht geen meldingen van het onderzoeksgebied geregistreerd.
2.6.2 Collectie mijnenkaarten De collectie mijnenveldkaarten van de EODD is in kader van dit vooronderzoek geraadpleegd. Dit geldt ook voor de collectie mijnenveld leg- en ruimrapporten. Er lagen geen gedocumenteerde mijnenvelden in het onderzoeksgebied (nabij het onderzoeksgebied lag het veld 8G -stafkaart 4003).
2162238-VO-02
De Buitenplaats Park Ruimzicht
24
2.7
Nederlands Instituut voor Militaire Historie
Het Nederlands Instituut voor Militaire Historie (NIMH) in Den Haag beheert collecties over de geschiedenis van de Nederlandse krijgsmacht in binnen- en buitenland vanaf de Tachtigjarige Oorlog tot heden. In dit archief is een groot aantal collecties met betrekking tot de Koninklijke Luchtmacht, Landmacht en Marine ondergebracht.10
2.7.1 Collectie Duitse verdedigingswerken De collectie ‘Duitse verdedigingswerken en inundaties van Nederlands grondgebied in de oorlog / rapporten van militaire aard vanuit bezet Nederland aan Bureau Inlichtingen Londen’, ook wel bekend als de 575-serie, is opgebouwd uit inlichtingenrapporten, plattegronden en verordeningen van zowel de Duitse bezettingsmacht als van het verzet / Bureau Inlichtingen te Londen. Deze zes meter lange collectie bestaat onder andere uit inlichtingen van de illegaliteit, kaarten van inundaties, gegevens betreffende Duitse mijnenvelden, Britse en Duitse kaarten, telegrammen en Duitse voorschriften. De volgende inventarisnummers zijn geraadpleegd: Collectie ‘Duitse verdedigingswerken en inundaties van Nederlands grondgebied in de oorlog / rapporten van militaire aard vanuit bezet Nederland aan Bureau Inlichtingen Londen’. Toegang 575
Inventarisnummer
Datum: 09-09-1943; Schaal/code/blz.: (1:100) CXXI; Serie/nummer: Margriet; Omschrijving: Bouwtekening van een standaard type vliegtuigloods, tekeningen uit de Nemaho-spanten- en zweefvliegtuigenfabriek te Doetinchem
195
Datum: december 1943; Schaal/code/blz.: GB/5298/44; Omschrijving: Berichten betreffende verdedigingswerken, herstel infrastructuur en SS oefeningen in Arnhem, tevens aanwezigheid Duitse hoge officieren in Oosterbeek en Duitse Dienststelle bij Doetinchem, van Geheime Dienst Nederland (GDN)
378
Datum: 04-06-1943; Schaal/code/blz.: NE/16/187; Omschrijving: Inlichtingenrapport van Engelandvaarder Eduardus Anthonius Barten, betreffende onder andere Arnhem, Doesburg, Doetinchem, Schiedam, Wilhelminahaven, Tilburg en Zandvoort
487
Datum: september 1944 - januari 1945; Schaal/code/blz.: E/785/45; Omschrijving: Inlichtingen betreffende tankgrachten en versterkingen in de Achterhoek, bij Doesburg en bij Doetinchem, van het Bureau inlichtingen der Nederlandsche regeering te Nijmegen
500
Het onderzoeksresultaat is in de hierop volgende tabel samengevat: Datum
Gebeurtenis (bron: NIMH, collectie 575)
Relevant
Motivatie
10 november 1944
Dienststelle L. 37410. Nachrichtenzentrum in Ruimzicht; 2 antenna poles: 100 brown. (bron: inventarisnr. 434)
Mogelijk
Ruimzicht ligt nabij het onderzoeksgebied.
Bij het NIMH is de collectie 492 ondergebracht. Het raadplegen van deze collectie is reeds geborgd, doordat AVG standaard de zgn. Groene Serie inzit. 10
2162238-VO-02
De Buitenplaats Park Ruimzicht
26
2.7.2 Beeldbank NIMH De beeldbank van het NIMH bevat een groeiende collectie foto’s en andere afbeeldingen uit de collectie van het NIMH, onder andere van de meidagen van 1940. Er is hier gezocht op plaatsnaam. Er zijn geen relevante afbeeldingen met betrekking tot het onderzoeksgebied aangetroffen.
2.8
Provinciaal archief / Militair Gezag
2.8.1 Militair Gezag Het Militair Gezag was verantwoordelijk voor het dagelijks bestuur van de bevrijde delen van Nederland. In dit archief zijn doorgaans per provincie gegevens over in gemeenten aanwezige ontplofbare oorlogsresten ondergebracht. Er is gezocht naar de volgende stukken: ◼ ◼ ◼
De luchtbeschermingsdienst Aangetroffen/geruimde ontplofbare oorlogsresten Oorlogsschaderapporten
2.8.1.1 Militair Gezag Gelderland Het archief van het Militair Gezag van de provincie Gelderland bevindt zich bij het Gelders Archief te Arnhem. De volgende inventarisnummers zijn geraadpleegd: Toegang 1037. Militair Gezag in Gelderland. Gelders Archief Arnhem.
Periode
39 - Correspondentie
1944 - 1945
62 - Stukken betreffende oorlogsschade en de uitkeringen van verzekeringen
1944-1945
69 - Stukken betreffende schade aan en wederopbouw van woningen en andere gebouwen
1944
190 - Correspondentie
1945
191 - Stukken betreffende het opruimen van mijnen en munitie
1945
211 - Stukken betreffende de vergoedingen van oorlogsschade, uitkeringen en oorlogsslachtoffers en verzekeringsaangelegenheden
1945
259-261, 265-266, 270-283, 285-286 - Dienst Burgermijnopruiming van het PMC Gelderland 372 - Districts Militaire Commissaris te Doetinchem: Stukken betreffende brandweer, luchtbescherming en mijnopruiming 409 - Stukken betreffende de luchtbescherming en mijnopruiming 433 - Oorlogsschade
Diversen 1945 1944 - 1945 1945
452 - Stukken betreffende de brandweer, luchtbescherming en mijnopruiming
1944 - 1945
540 - Stukken betreffende brandweer, mijnopruiming en luchtbescherming
1945
Er zijn in de geraadpleegde inventarisnummers geen relevante vermeldingen met betrekking tot het onderzoeksgebied aangetroffen.
2162238-VO-02
De Buitenplaats Park Ruimzicht
27
2.9
Nationaal archief
2.9.1 Inspectie Bescherming Bevolking tegen Luchtaanvallen In het archief van de Inspectie Bescherming Bevolking tegen Luchtaanvallen, periode 1937-1946, zijn meldingen en processen-verbaal van gemeenten over geallieerde luchtactiviteiten opgenomen. Het betreft gegevens betreffende de luchtoorlog. De in dit archief aanwezige bronnen bevatten informatie over onder andere bombardementen, noodafworpen en vliegtuigbeschietingen. Het navolgende inventarisnummer is geraadpleegd: Toegang 2.04.53.15. Archief van het Ministerie van Binnenlandse Zaken: Inspectie Bescherming Bevolking tegen Luchtaanvallen, 1937-1946. Nationaal Archief ’s-Gravenhage. Meldingen en processen -verbaal ontvangen van gemeenten over geallieerde Luchtactiviteiten.
Inventarisnummer 73
Provincie Gelderland
Het onderzoeksresultaat is in de hierop volgende tabel samengevat: Datum
Gebeurtenis (bron: Nationaal Archief, toegang 2.04.53.15)
24/25 juni 1940
In de nacht van 24 op 25 juni 1940 om 02:30 uur luchtaanval op Doetinchem. Drie brisantbommen, ruim 30 brandbommen. Een houtopslagplaats getroffen. Overigen naast de spoorbaan.
Relevant
Nee
Motivatie De spoorbaan ligt buiten de begrenzing van het onderzoeksgebied (de locatie van de houtopslagplaats kan niet worden herleid).
2.9.2 Korps Hulpverleningsdienst De Hulpverleningsdienst is de voorganger van de Explosieven Opruimingsdienst Defensie. In het archief van de Hulpverleningsdienst zijn onder andere krantenknipsels betreffende geruimde ontplofbare oorlogsresten ondergebracht. De navolgende inventarisnummers zijn geraadpleegd: 2.04.110. Archief van het Korps Hulpverleningsdienst, 1945-1974. Nationaal Archief ’s-Gravenhage.
Inventarisnummer
Registers met krantenknipsels inzake explosieven. 1945-1959
20 t/m 22
Tijdschrift voor het personeel van de Hulpverleningsdienst. 1947
23
Register met krantenknipsels inzake ongevallen met oorlogstuig. 1965-1970
27
Verzameling krantenknipsels inzake de Hulpverleningsdienst. 1947-1970
28
Er zijn in de geraadpleegde inventarisnummers geen relevante vermeldingen met betrekking tot het onderzoeksgebied aangetroffen.
2162238-VO-02
De Buitenplaats Park Ruimzicht
28
2.10 Semi-Statisch Informatiebeheer Het Semi-Statisch Informatiebeheer (SIB) in Rijswijk beheert de archieven van het Ministerie van Defensie voordat deze aan het Nationaal Archief worden overgedragen. In dit archief zijn bronnen met betrekking tot naoorlogse ruimingen van ontplofbare oorlogsresten door de Mijn- en Munitie Opruimingsdienst en de Mijn Opruimings Dienst ondergebracht. Het betreft documenten uit de eerste jaren na de Tweede Wereldoorlog: een periode waarin er nog grote aantallen ontplofbare oorlogsresten in Nederland aanwezig waren.
2.10.1
Archief Mijn- en Munitie Opruimings Dienst
De MMOD en de MOD waren na de Tweede Wereldoorlog in Nederland verantwoordelijk voor het opruimen van mijnen en achtergelaten ontplofbare oorlogsresten. In het voorjaar van 1945 werden twee bataljons mijnenruimers opgericht onder de naam Mijn Opruimings Dienst (MOD). In maart 1946 werd deze dienst gereorganiseerd en werd de naam veranderd in de Mijn- en Munitie Opruimings Dienst (MMOD). Het archief bestaat uit meldingen, kaarten, plattegronden en ruimrapporten betreffende locaties binnen Nederlandse gemeenten waar ontplofbare oorlogsresten aanwezig waren. Het onderzoeksresultaat is in de hierop volgende tabel samengevat. Datum
Gebeurtenis (bron: SIB, archief Mijn-, Munitie Opruimingsdienst)
Relevant
25 maart 1946
Door gebrek aan geschikte lokaalruimte zullen enkele klassen van onze bij het bombardement getroffen school (Chr. school voor LO en ULO, Ds. Van Dijkweg 4) tijdelijk ondergebracht worden op Ruimzicht, gelegen aan de Ds. Van Dijkweg alhier. Volgens geruchten zouden daar nog mijnen liggen. In elk geval zeker is, dat de Canadezen destijds, toen ze in Ruimzicht gelegerd waren, aan de achterkant van het terrein een bordje hadden geplaatst met het opschrift mijnengevaar. Dat bordje ligt daar nu in het gras, door de wind of door baldadigheid losgerukt.
Ja
Motivatie
Het terrein van Ruimzicht ligt deels in het onderzoeksgebied.
Documentcode
SSA-MMOD-0222Doetinchem-6/8
2.11 Nederlands Instituut voor Oorlogsdocumentatie Het Nederlands Instituut voor Oorlogs-, Holocaust- en Genocidestudies (NIOD) houdt zich bezig met de bestudering van de Eerste en Tweede Wereldoorlog, de Holocaust en hedendaagse genociden. In het archief te Amsterdam is onder andere een grote collectie met foto’s uit de Tweede Wereldoorlog ondergebracht.
2162238-VO-02
De Buitenplaats Park Ruimzicht
29
2.11.1 Collecties Departement van Justitie en Generalkommissariat für das Sicherheitswesen Bij het NIOD zijn de onderstaande twee collecties geraadpleegd: ◼ ◼
Collectie Departement van Justitie (toegangsnummer 216k) Collectie Generalkommissariat für das Sicherheitswesen – Höhere SS- und Polizeiführer Nord-West (toegangsnummer 077)
Het betreft de volgende inventarisnummers: Collectie Departement van Justitie (toegangsnummer 216k), NIOD.
Inventarisnummer
Rapporten van de plaatselijke luchtbeschermingsdiensten, politiekorpsen en de Marechaussee inzake het geven van het sein luchtalarm, het neerstorten van vliegtuigen en vliegtuigonderdelen en de vondst van niet-ontplofte explosieven, 23 juni 1943 – 28 april 1944
180
Processen-verbaal van de plaatselijke luchtbeschermingsdiensten, politie en Marechaussee met betrekking tot vijandelijke vliegtuigen, bomaanvallen en ontploffingen in verschillende gemeenten
181-185
Meldingen van verschillende gemeenten betreffende ongevallen, beschietingen, bombardementen en het afwerpen van (lege) benzinetanks door vliegtuigen
186
188 Meldingen van luchtalarm in de provincies Gelderland en Overijssel, 18 september 1944 - 16 januari 1945
188
Telexberichten inzake meldingen van neergestorte geallieerde bommenwerpers, 20 – 24 februari 1944
328
Stukken betreffende het melden van schade door bombardementen en beschietingen uit vliegtuigen, 24 februari 1944 – 31 maart 1945
329
Stukken betreffende het opstellen van processen-verbaal inzake bombardementen en beschietingen in verschillende gemeenten, 28 september 1944 – 31 maart 1945
331
Proces-verbaal van de luchtbeschermingsleider inzake schade door luchtaanvallen door de geallieerden en afweergeschut van de Duitsers, 3 februari 1944
477
Stukken betreffende het instellen van een onderzoek naar de gevolgen van luchtaanvallen, 8 oktober 1944 – 6 februari 1945
493
Stukken betreffende het instellen van een onderzoek inzake het bombardement op 14 oktober, 17 oktober 1944
624
Rapporten van de onderluitenant van de Marechaussee F. Meems inzake het vinden van benzinetanks, die uit een vliegtuig waren geworpen, alsmede de inslag van een granaat, 20 januari – 20 maart 1944
642
703 Stukken betreffende het informeren van de commandant van het Gewest Arnhem door de commandant van de Afdeling Zwolle over neergestorte vliegtuigen, afgeworpen bommen, beschietingen en ontploffing van granaten van het afweergeschut, 4 december 1944 - 15 maart 1945
703
Collectie Generalkommissariat für das Sicherheitswesen – Höhere SS- und Polizeiführer Nord-West (toegangsnummer 077), NIOD.
Inventarisnummer
Dagberichten van de Befehlshaber der Ordnungspolizei Den Haag betreffende vijandelijke luchtaanvallen, 1940-1941
1328
Berichtgevingen betreffende neergekomen vliegtuigen, 1943
1759
2162238-VO-02
De Buitenplaats Park Ruimzicht
30
De onderzoeksresultaten zijn in de hierop volgende tabel samengevat: Datum
Gebeurtenis (bron: NIOD, collecties 216k en 077)
13 november 1940
04:00 Uhr. 4 Sprengbomben auf Ackerland. Davon 3 sofort und 1 um 09.45 Uhr explodiert. (bron: toegang 077, inventarisnr. 1328). Vertaling: 04:00 uur. 4 bommen neergekomen op akkerland. 3 direct en 1 om 09:45 uur geëxplodeerd.
2.11.2
Relevant
Nee
Documentcode
Motivatie De locaties van de bominslagen kunnen niet worden herleid. Derhalve kan de relevantie voor het onderzoeksgebied niet worden bepaald.
NIOD-077-1328-76
Beeldbank Tweede Wereldoorlog
Foto’s uit de Tweede Wereldoorlog, afkomstig van Nederlandse oorlogs- en verzetsmusea, herinneringscentra en het NIOD, zijn bijeengebracht in de databank Beeldbank WO2. Er is hier gezocht op plaatsnaam. De onderzoeksresultaten zijn in de hierop volgende tabel samengevat: Datum
Gebeurtenis (bron: www.beeldbankwo2.nl)
Zomer van 1940
Beeldnummers 208491, 208492. Het Ruimzicht te Doetinchem. Alle ramen zijn met papierstroken beplakt tegen het springen der ruiten door de luchtdruk van bommen. Ds. van Dijkweg Doetinchem, zomer 1940.
Nee
Geen indicatie voor ontplofbare oorlogsresten.
1944
Beeldnummers 208575, 208576. Toegang tot het Ruimzicht, waarin de Ortskommandantur van de Duitsers zetelde, Ds. van Dijkweg. Doetinchem.
Nee
Geen indicatie voor ontplofbare oorlogsresten.
November 1944 en januari 1945
Beeldnummer 208577. De uitgang (toegang) tot het Ruimzicht is door de Duitsers met prikkeldraad versperd. Daarnaast een mitrailleur - kazemat. Doetinchem, november 1944 en januari 1945.
Mogelijk
Het Ruimzicht ligt nabij het onderzoeksgebied.
2162238-VO-02
De Buitenplaats Park Ruimzicht
Relevant
Motivatie
31
Afb. 1. Prikkeldraadversperring en mitrailleurkazemat bij Ruimzicht. Bron afbeelding: beeldbank WO2.
2.12 The National Archives Londen The National Archives in Kew (Londen) is het officiële nationale archief van het Verenigd Koninkrijk. Er liggen hier gevechtsverslagen van Britse eenheden die op Nederlands grondgebied strijd hebben geleverd. In The National Archives zijn, afgezien van deze War Diaries, ook o.a. de logboeken van geallieerde luchtmachteenheden ondergebracht. Bronnen betreffende de volgende onderdelen van de RAF bevatten mogelijk relevante informatie voor dit vooronderzoek: ◼ ◼ ◼ ◼ ◼
Bomber Command AIR 14 day and night bomb raid sheets (1940-1945) en form E summaries (1940-1942); Coastal Command AIR 15 strike sheets; Fighter Command AIR 24 appendices; Allied Expeditionary Air Force (AEAF) / Second Tactical Air Force AIR 37 daily logs; Voor onderzoek naar ingezette squadrons: Operations Record Books AIR 27 Squadrondagboeken van relevante eenheden, indien raadpleging van de voorgaande toegangen daartoe aanleiding geeft.
In dit geval zijn, gezien de aard van de gevechtshandeling(-en), alleen bronnen betreffende de Second Tactical Air Force relevant voor dit vooronderzoek. Het onderzoek is gericht op het vaststellen van het aantal, de hoofd- en subsoort, het kaliber, het type ontsteker(s) en de inslaglocaties van de vliegtuigbommen en raketten die
2162238-VO-02
De Buitenplaats Park Ruimzicht
32
tijdens de luchtaanval(len) zijn ingezet. Indien beschikbaar zijn tevens de gegevens geanalyseerd die betrekking hebben op de afwerphoogte en vliegsnelheid ten tijde van het afwerpen. Deze gegevens zijn van belang voor het berekenen van de maximale indringingsdiepte van de ontplofbare oorlogsresten.
2.12.1
Daily Logs
Vliegtuigen van de 2nd Tactical Air Force (2nd TAF) gaven tactische luchtsteun aan geallieerde gevechtseenheden. De geallieerde jachtbommenwerpers vielen o.a. vijandelijke stellingen, tanks, treinen en hoofdkwartieren aan. De volgende Daily Logs van de 2nd Tactical Air Force zijn geraadpleegd: Daily Logs 2nd Tactical Air Force. The National Archives Londen
Inventarisnummer
2nd Tactical Air Force: Daily Log: Sept.-Oct. 1944
Air 37/715
2nd Tactical Air Force: Daily Log: Nov.-Dec. 1944
Air 37/716
2nd Tactical Air Force: Daily Log: Jan.-Feb. 1945
Air 37/717
2nd Tactical Air Force: Daily Log: Mar.-May. 1945
Air 37/718
Tevens is het volgende Operations Record Book geraadpleegd: Operations Record Books. The National Archives Londen
Inventarisnummer
No. 411 Squadron. November 1944.
Air 27/1084
De onderzoeksresultaten zijn als volgt: Datum
Gebeurtenis (bron: Air 37/715 t/m Air 37/718)
Relevant
Motivatie
4 november 1944
No. 411 Squadron. Sheet 2017. 1 hit on road at A.0076.11 Vertaling: het 411e Squadron. 1 keer de weg geraakt binnen kaartvak A.0076.
Mogelijk
Het onderzoeksgebied ligt deels in dit kaartvak.
19/20 november 1944
140 Wing. Sheet 2109. A.0075 – Strafed 5 lights – strikes seen. Vertaling: de 140e Wing. Kaartvak A.0075 – 5 lichten beschoten met vliegtuigboordwapens. Treffers gezien.
Mogelijk
Het onderzoeksgebied ligt deels in dit kaartvak.
2.13 The National Archives and Records Administration The National Archives and Records Administration (NARA) in Washington D.C. is het officiële nationale archief van de Verenigde Staten. In dit archief liggen de gevechtsverslagen van Amerikaanse eenheden die op Nederlands grondgebied strijd hebben geleverd. Tevens zijn hier (microfilms van) Duitse bronnen uit de Tweede Wereldoorlog ondergebracht, waaronder informatie betreffende de Kriegsmarine die op o.a. Nederlands grondgebied heeft gevochten. In The National Archives zijn tevens logboeken van geallieerde luchtmachteenheden ondergebracht.
11
Er is geen relevante aanvullende informatie over deze gevechtshandeling gevonden in Air 27/1084.
2162238-VO-02
De Buitenplaats Park Ruimzicht
33
De volgende bronnen zijn bij het NARA geraadpleegd 12: NARA Washington
Inventarisnummer
Kriegstagebuch Admiral in den Niederlanden. 1-31 december 1944.
T1022-2726
Kriegstagebuch Marinebefehlshaber Niederlande. 1940-1941.
T1022-2784
Er zijn in de geraadpleegde inventarisnummers geen relevante vermeldingen met betrekking tot het onderzoeksgebied aangetroffen.
2.14 Bundesarchiv-Militärarchiv Freiburg In het Bundesarchiv-Militärarchiv zijn de gevechtsverslagen van Duitse eenheden die in mei 1940 en in 1944-1945 strijd op Nederlands grondgebied hebben geleverd ondergebracht. Dit betreft bronnen met betrekking tot zowel het Heer, de Luftwaffe als de Kriegsmarine. De volgende bronnen van de Luftwaffenführungsstab Ic zijn bij het Bundesarchiv-Militärarchiv in Freiburg geraadpleegd: Bundesarchiv-Militärarchiv Freiburg.
Inventarisnummer
Luftlageberichte Luftwaffenführungsstab 10 mei 1940 t/m 9 november 1941
RL/2/II/205 t/m 269
Luftlageberichte Luftwaffenführungsstab 1 augustus 1940 t/m 10 november 1940
RM7/344 t/m 353
De onderzoeksresultaten zijn in de hierop volgende tabel samengevat: Datum
Gebeurtenis (bron: Bundesarchiv-Militärarchiv)
Relevant
2115. Doetinchem (Gelderland). Mehr. Sprb. Abwurf auf Ort (…). Einige Häuser und Strasse an mehr. Stellen beschädigt. 17 november 1940
29 augustus 1941
7 november 1941
31 augustus 1940
Vertaling: 21:15 uur. Doetinchem (Gelderland). Meerdere brisantbommen op deze plaats neergekomen. (…) Enige huizen en de straat op meerdere plaatsen beschadigd. 02.30. Doetinchem (Gelderland). 1 Sprb. Geringer Gebäudeschaden. Vertaling: 02:30 uur. Doetinchem (Gelderland). 1 brisantbom. Geringe schade aan het gebouw. 20.40. Doetinchem (Gelderland). 1 Sprb. 1 Bauernhof schwer beschädigt. Vertaling 20:40 uur. Doetinchem (Gelderland). 1 brisantbom. Een boerderij zwaar beschadigd. [.]115. Doetinchem (Gelderland). 1 [Bombe]. Glasschaden an einigen Häusern; 1 elektrische Leitung zerstört. Vertaling: 01:15 uur. Doetinchem (Gelderland). 1 bom. Glasschade aan enkele huizen. 1 electrische leiding beschadigd.
Motivatie
Nee
De relevantie voor het onderzoeksgebied kan niet worden bepaald, waardoor er geen nadere analyse kan worden uitgevoerd.
Nee
De relevantie voor het onderzoeksgebied kan niet worden bepaald, waardoor er geen nadere analyse kan worden uitgevoerd.
Nee
De relevantie voor het onderzoeksgebied kan niet worden bepaald, waardoor er geen nadere analyse kan worden uitgevoerd.