B13.13 Bijlage 13 onderbouwing - archeologisch vooronderzoek

Afbeelding 10. Uitsnede uit de topografische kaart van 1995. Bron: topotijdreis. nl. 26 Bureauonderzoek en Inventariserend veldonderzoek - verkennende fase Noaberhoek en Laborijnlocatie te Doetinchem , gemeente Doetinchem , Gelderland Afbeelding 11. Uitsnede uit de topografische kaart van 2006. Bron: topotijdreis. nl. Afbeelding 12. Uitsnede uit de topografische kaart van 2019. Bron: topotijdreis. nl. 27 Bureauonderzoek | en | Inventariserend | veldonderzoek | - verkennende | fase | Noaberhoek | en Laborijnlocatie | te Doetinchem | , gemeente | Doetinchem | , Gelderland K U T S D F O O | 3 | CONCLUSIE | EN H VERWACHTINGSMODEL 3. 1 | CONCLUSIE Het | onderzoek | is uitgevoerd | conform | protocol | SIKB | KNA | 4002. Op | basis | van | de | inventarisatie | kan | het | volgende | geconcludeerd | worden. Aan | hand | van | de | geomorfologische | kaart | en | aardkundige | kaart | van | de | gemeente Doetinchem | ligt | deelgebied | Noaberhoek | in een | geul | op | een | terraslaagte | en deelgebied | Laborijnlocatie | ligt | op | de | overgang | van | een | zone | met | een | plaggendek | op dekzanden | in het | oosten | en | een | rivierterrasvlakte | van | de | Oude | IJssel | in het | westen.

Bodemkundig | worden | in het | oostelijke | deel | van | deelgebied | Laborijnlocatie | hoge bruine | enkeerdgronden | in leemarm | en | zwak | lemig | zand | verwacht | en | in de | rest | van het | plangebied | kalkloze | poldervaaggronden | in lichte | zavel. | Onder | het | plaggendek van | de | hoge | bruine | enkeerdgronden | kan | nog | podzolvorming | verwacht | worden. | Het plaggendek | fungeert | eveneens | als | een | beschermende | laag | tegen | bodemingrepen | uit moderne | tijden. In de | omgeving | van | het | plangebied | zijn | archeologische | resten | uit het | Neolithicum | tot en | met | de | Nieuwe | Tijd | bekend. | In historische | tijden | (vanaf | circa | 1832) | werd deelgebied | Noaberhoek | en | het | westelijke | deel | van | deelgebied | Laborijnlocatie omschreven | als weiland. | Het | oostelijke | deel | van | deelgebied | Laborijnlocatie | werd omgeschreven | als | bouwland. | Uit | oude | kaarten | blijkt | dat | in deelgebied | Noaberhoek rekening | is te houden | met | bodemverstoring | als gevolg | van | bebouwing | vanaf | ca. 1970. | In | deelgebied | Laborijnlocatie | is sprake | van | bebouwing | vanaf | ca. | 1893. 3.

2 | VERWACHTINGSMODEL De | ligging | van | deelgebied | Noaberhoek | op | een | geul | in de | terraslaagte | van | de | Oude IJssel | geven | dit deelgebied | een | lage | archeologische | verwachting | voor | alle | perioden vanaf | het | Paleolithicum | tot | en | met | de | Nieuwe | Tijd. | Voor | deelgebied | Laborijnlocatie geldt | een | hoge | verwachting | voor | archeologische | resten | vanaf | het | Paleolithicum | tot en | met | de | Late | Middeleeuwen | in verband | met | de | ligging | op | de | overgang | van | de hogere | dekzanden | en | de | rivierterrasvlakte | van | de | Oude | IJssel | , de | aanwezigheid | van archeologische | resten | in de | nabije | omgeving | en | de | aanwezigheid | van | een plaggendek. | In de | Nieuwe | Tijd | was | het | deelgebied | tot het | eind | van | 19 e eeuw | in gebruik | als | bouwland | en | weiland. Eventuele | nederzettingen | uit de | steentijd | hebben | een | omvang | van | 50 | – | 200 | m 2 (kleine | variant) | of 200 | – 1000 | m 2 (middelgrote | variant). | Nederzettingen | uit de periode | Bronstijd | – middeleeuwen | hebben | meestal | een | omvang | tussen | 500 | – 2000 28 Bureauonderzoek en Inventariserend veldonderzoek - verkennende fase Noaberhoek en Laborijnlocatie te Doetinchem , gemeente Doetinchem , Gelderland 2 33 2 m (huisplaats) of meer dan 8000 m (dorp).

Deze resten liggen in de top van de natuurlijke ondergrond , mogelijk dicht onder het maaiveld onder een bouwvoor of eventuele ophogingslaag. De natuurlijke bodem wordt hier gevormd door dekzand waarin zich een podzol heeft ontwikkeld. Eventuele resten bestaan uit vuursteenstrooiingen (voornamelijk Laat-Paleolithicum tot en met Neolithicum , in mindere mate Bronstijd en IJzertijd). Daarnaast kan (gefragmenteerd) aardewerk worden verwacht , evenals houtskool , verbrande e huttenleem en natuursteen. Vanaf ongeveer de 17 eeuw is ook baksteen te verwachten (rurale gebieden ; in bewoningskernen al eerder). Deze vondstcategorieën bevinden zich aan of in het pleistocene zand , direct onder een bouwvoor. Daarnaast kunnen grondsporen worden verwacht. Het gaat daarbij overwegend om paalkuilen , greppels en afvalkuilen en dergelijke. Deze bevinden zich in de top van de pleistocene ondergrond en kunnen zich tot op grote diepte uitstrekken. 3. 3 ADVIES Op basis van de resultaten van het bureauonderzoek worden archeologische resten verwacht , ook al is de archeologische verwachting laag voor deelgebied Noaberhoek. De geplande bodemingrepen zullen deze resten zeer waarschijnlijk aantasten. We adviseren daarom vervolgonderzoek aan in de vorm van een verkennend booronderzoek. Hierbij worden verspreid over de toegankelijke delen van het plangebied in totaal 35 grondboringen gezet.

De boringen hebben tot doel het archeologische verwachtingsmodel te toetsen en zonodig aan te vullen. Met dit booronderzoek wordt de bodemopbouw in kaart gebracht. Aangezien de daadwerkelijke bodemopbouw in het plangebied niet precies bekend is , vormt een verkennend booronderzoek de aangewezen onderzoeksmethode. Op basis van de resultaten van dit onderzoek kunnen kansrijke delen worden geselecteerd voor eventueel vervolgonderzoek , terwijl delen met geen of weinig kansrijke delen van vervolgonderzoek kunnen worden uitgesloten. 33 bron: Tol e.a. , 2006. 29 Bureauonderzoek en Inventariserend veldonderzoek - verkennende fase Noaberhoek en Laborijnlocatie te Doetinchem , gemeente Doetinchem , Gelderland H O O F D S T U K 4 VELDONDERZOEK 4. 1 BESCHRIJVING ONDERZOEKSMETHODIEK Het veldonderzoek heeft tot doel om meer inzicht te verkrijgen in de fysische situatie in het plangebied. Het dient de in het plangebied aanwezige bodems , de mate van verstoring en de aanwezigheid van potentiële archeologische niveaus in kaart te brengen. Aan de hand daarvan kan er voor het plangebied een gespecificeerd verwachtingsmodel worden opgesteld dat gedetailleerder en nauwkeuriger is dan een verwachtingsmodel dat louter gebaseerd is op bronnen en globalere bodem- en geomorfologische kaarten. Voor het booronderzoek niet-toegankelijke en/of verstoorde delen zijn aangegeven op de kaart in bijlage 3.

34 Voor aanvang van het veldonderzoek is een Plan van Aanpak (PvA) opgesteld gedeponeerd in Archis3. Het veldonderzoek bestond uit het zetten van 35 verkennende boringen. Verkennend booronderzoek is een snelle en kostenefficiënte onderzoeksmethode om de archeologische potentie van een plangebied in kaart te brengen. Aangezien de specifieke bodemopbouw in het plangebied niet bekend is , is verkennend onderzoek in dit stadium de meest geschikte onderzoeksmethode. en De boringen zijn uitgevoerd met een Edelmanboor met een diameter van 7 cm. De boorkernen zijn visueel geïnspecteerd op het voorkomen van archeologische indicatoren. De boringen zijn gemeten met GPS met een nauwkeurigheid van 3 m. Het bodemprofiel is beschreven volgens de norm NEN 5104 en ASB. De NAP- maaiveldhoogtes van de boringen zijn bepaald aan de hand van het AHN. De profielbeschrijvingen zijn opgenomen in Bijlage 11. De boorpuntenkaart met de posities van de boringen is opgenomen in bijlage 10. 4. 2 RESULTATEN: LITHOLOGIE , LITHOGENESE EN BODEMONTWIKKELING Lamborijnlocatie Gedurende het veldonderzoek bleek een deel van het plangebied niet toegankelijk te zijn omdat dit hermetisch was afgezet met bouwhekken. Verder was de bebouwing op dat deel al gesloopt. Heel onverwacht bleek dat dit deel van het plangebied al was 34 Wijnen , 2025.

30 Bureauonderzoek | en | Inventariserend | veldonderzoek | - verkennende | fase | Noaberhoek | en Laborijnlocatie | te Doetinchem | , gemeente | Doetinchem | , Gelderland onderzocht | (Zaakidentificatienummer | 5500745100) | door | Hamaland | Advies | VOF in 2024 | (Terborgseweg | 106-110). | Dit | gedeelte | is niet | opnieuw | onderzocht. | De boringen | die | vervallen | zijn | omdat | een | deel | al bleek | te | zijn | onderzocht | staan | verder niet | afgebeeld | in Bijlage | 10. | Verder | waren | er | een | heel | aantal | boringen | die | gestuit zijn | in een | opgebracht | grondpakket | vanwege | puin | en/of | puinlagen | (boringen | 5 , 6 , 11 t/m | 15). | De | diepte | waarop | deze | boringen | gestagneerd | zijn | varieert | van | 40 | à | 130 | cm -mv. | Omdat | de | boringen | 5 , 6 , 11 | t/m | 15 | gestuit | zijn | is daar | onbekend | wat | er | onder het | opgebrachte | grondpakket | te verwachten | is. Verder | zijn | voornamelijk | boringen | aangetroffen | met | een | dikke | A-horizont (plaggendek) | met | direct | eronder | de | natuurlijke | ondergrond | (C-horizont) | bestaande uit dekzanden | (Formatie | van | Boxtel | , Laagpakket | van | Wierden) | en/of terrasafzettingen | (Formatie | van | Kreftenheye).

| In | de | boring | 8 bestaat | deze | dikke | A- horizont | heel | waarschijnlijk | uit een | subrecente | ophoging | , omdat | in de | onderste subhorizont | kolengruis | is aangetroffen | (100 | tot 140 | cm | -mv). | Verder | is in boring | 7 op | 60 | tot | 80 | cm | -mv | een | rest | van | de | A-horizont | onder | een | opgebracht | grondpakket aangetroffen. | In | de | boringen | 4 | en | 9 | zijn | mogelijke | sporen | aangetroffen | onder | een matig | dikke | A-horizont | op | respectievelijk | 30 | en | 40 | cm | -mv | (1309 , | en | 1278 , | m +NAP). | Het | materiaal | van | deze | sporen | bestaat | uit | lichtbruin | , (zeer) | zwak | humeus | , zwak | siltig , matig | fijn zand | met | enkele | houtskoolspikkels. | Behalve | in boring | 1 waar tot | 110 | cm | -mv | (1245 , | m | +NAP) | een | (zichtbare) | verstoorde | , humeuze | bovengrond | is aangetroffen | is de | bovengrond | (afgezien | bovenin | in | de | bovengrond | van | boring | 7) niet | zichtbaar | verstoord. Als | representatie | van | een | onverstoord | profiel | binnen | het | plangebied | is boring | 3 beschreven: 0 | tot | 40 | cm | -mv | (1245 , | tot | 1285 , | m | +NAP): | donker | grijsbruin | , zwak | humeus | , zwak | siltig | , matig | fijn zand | met | een | fragmentje | (modern) | vensterglas | , A- horizont | , bouwvoor.

40 | tot | 100 | cm | -mv | (1185 , | tot | 1245 , | m | +NAP): | bruin | , zwak | humeus | , zwak siltig | , matig | fijn | zand | met | een | enkele | baksteen- | en | houtskoolspikkel | , A- horizont | , akkerlaag. 100 | tot | 130 | cm | -mv | (1155 , | tot | 1185 , | m | +NAP): | lichtgeel | , zwak | siltig | , matig fijn | zand | , C-horizont | , terrasafzettingen | (Formatie | van | Kreftenheye). De | natuurlijke | ondergrond | die | het | potentiële | archeologische | niveau | representeert | is aangetroffen | op | 80 | à 140 | cm | -mv | ( m | +NAP). Noaberhoek Binnen | dit deelgebied | zijn | een | aantal | variaties | aangetroffen | qua | profielopbouw. | Deze variaties | zijn | deels | door | de | mate | van | verstoring | (in | de | boring | 6 en | 7 ligt | een | dik opgebracht | grondpakket | direct | op | de | Laag | van | Wijchen) | , de | profielopbouw | qua afzettingen | en | de | dikte | van | de | A-horizont. | In | het | plangebied | komt | voornamelijk | de opeenvolging | voor | van | rivierduinafzettingen | (Laagpakket | van | Delwijnen | , Formatie van | Boxtel)-op-Laag | van | Wijchen | , Formatie | van | Kreftenheye-op-afzettingen | van vlechtende | rivieren | (Formatie | van | Kreftenheye) | voor. | Verder | varieert | de | dikte | van | de A-horizont | nogal | van | 30 | tot | 120 | cm | dikte | (matig | dikke | tot | dikke | A-horizont).

| In de boringen | 1 | t/m | 3 is | een | matig | dikke | A-horizont | aangetroffen | , terwijl | in de | boringen | 4 en | 5 een | dikke | A-horizont | is aangetroffen. | Daarbij | moet | worden | opgemerkt | dat | het in de | boringen | 1 t/m | 3 | om | een | initiële | bouwvoor | gaat | omdat | de | oorspronkelijke | A- horizont | waarschijnlijk | door | afgraving | is verdwenen. | In | een | deel | van | de | boringen | is een | Bw-(verwerings)horizont | aangetroffen | in | de | rivierduinafzettingen | (boringen | 1 , 2 en | 4) | en | deels | ook | in de | Laag | van | Wijchen | (boring | 1 | en | 2) en | in de | afzettingen | van de | Formatie | van | Kreftenheye | in boring | 3. Tegelijkertijd | ontbreekt | de | Bw-horizont | in de | boring | 5 | met | een | AC-profiel | en | de | boringen | 6 en | 7 waar | de | Laag | van | Wijchen 31 Bureauonderzoek | en | Inventariserend | veldonderzoek | - verkennende | fase | Noaberhoek | en Laborijnlocatie | te Doetinchem | , gemeente | Doetinchem | , Gelderland direct | onder | een | respectievelijk | 130 | en | 170 | cm | dik | opgebracht | grondpakket | is aangetroffen. | In | deze | boringen | is geen | Bw-horizont | aangetroffen.

Als representatie | van | de | bodemopbouw | binnen | dit | deelgebied | is boring | 2 beschreven: 0 tot | 30 | cm | -mv | (1217 , | tot | 1247 , | m | +NAP): | licht | grijsbruin | , zwak | humeus | , zwak | siltig , matig | fijn , matig | grindig | zand | , bouwvoor | (initiële | A-horizont | ; oorspronkelijke | A-horizont | is verdwenen). 30 | tot | 50 | cm | -mv | (1197 , | tot | 1217 , | m | +NAP): | lichtbruin | , zwak | humeus | , zwak siltig , matig | fijn , matig | grindig | zand | , Bw-horizont | in | rivierduinafzettingen (mogelijk | met | enige | verspoeling). 50 | tot | 70 | cm | -mv | (1177 , | tot | 1197 , | m | +NAP): | bruin | , zwak | humeuze | , zwak zandige | klei , Bw-horizont | , Laag | van | Wijchen | , Formatie | van | Kreftenheye. 70 | tot | 90 | cm | -mv | (1157 , | tot | 1177 , | m | +NAP): | geel | , zwak | siltig , matig | grof zand | , C-horizont | , Formatie | van | Kreftenheye. De | natuurlijke | ondergrond | die | de | top | van | het | potentiële | archeologische | niveau representeert | is aangetroffen | op | 30 | à 170 | cm | -mv | (1095 , | à | 1240 , | m | +NAP). | Er kunnen | (in | ieder | geval | theoretisch) | ook | archeologische | resten | in | de | Laag | van Wijchen | verwacht | worden. | De | top | daarvan | is aangetroffen | op | 50 | à 190 | cm | -mv | ( 1095 , | à | 1197 , | m | +NAP). 4.

3 | RESULTATEN: | ARCHEOLOGIE Lamborijnlocatie In de | verstoorde | humeuze | bovengrond | van | boring | 1 is kolengruis | , een | fragmentje (modern) | vensterglas | , plastic | en | een | enkele | baksteenspikkel | aangetroffen | als bijmenging. | Verder | zijn | in | de | gestuite | boringen | , boringen | 5 , 11 | t/m | 15 , wat | grind | , baksteenfragmenten | en | puin | aangetroffen | als | bijmenging. | Een | (modern) vensterglasfragmentje | is aangetroffen | in | de | bouwvoor | van | boring | 3. In | de | A-horizont (akkerlaag) | van | de | boringen | 2 , 3 , 7 en | 10 | zijn | enkele | baksteen- | en | houtskoolspikkels aangetroffen | in de | akkerlaag | (A-horizont) | en | in boring | 9 zaten | deze | in de | bouwvoor. In de | boringen | 4 en | 9 is een | mogelijk | spoor | aangetroffen | met | enkele houtskoolspikkels. | Opsporing | hiervan | vergt | normaalgesproken | meer | intensieve vormen | van | archeologisch | veldonderzoek | en | was | niet | het | doel | van | het | hier uitgevoerde | verkennende | booronderzoek | (zie | paragraaf | 1. 7). Noaberhoek In de | initiële | A-horizont | (bouwvoor) | van | de | boringen | 1 en | 3 is een | enkele | puin- | en/of baksteenspikkel | aangetroffen. | Terwijl | in het | opgebrachte | grondpakket | van | boring | 6 wat | baksteenfragmentjes | zijn | aangetroffen.

| Verder | is een | enkele | houtskool- | en baksteenspikkel | aangetroffen | in de | dikke | A-horizont | (plaggendek) | van | boring | 5. Deze | in potentie | archeologische | indicatoren | zijn | weinig | relevant | omdat | deze | heel waarschijnlijk | zijn | opgebracht. | Wel | relevant | is de | enkele | houtskoolspikkel | , die bovenin | de | Bw-horizont | van | boring | 4 is aangetroffen. | Opsporing | hiervan | vergt (normaalgesproken) | meer | intensieve | vormen | van | archeologisch | veldonderzoek | en was | niet | het | doel | van | het | hier | uitgevoerde | verkennende | booronderzoek | (zie paragraaf | 1. 7). | Om | die | reden | is een | archeologische | vindplaats | op | de | Noaberhoek waarschijnlijk | , al kan | deze | houtskoolspikkel | net | zo | goed | een | natuurlijke | herkomst hebben. 32 Bureauonderzoek en Inventariserend veldonderzoek - verkennende fase Noaberhoek en Laborijnlocatie te Doetinchem , gemeente Doetinchem , Gelderland H O O F D S T U K 5 CONCLUSIE EN VERWACHTING Binnen het deelgebied Laborijnlocatie zijn een heel aantal boringen gestuit. Om die reden kon de natuurlijke ondergrond niet onderzocht worden in bepaalde zones (zie Bijlage 12 en Bijlage 13) en daarmee kon ook niet worden bepaald of er in de top van een potentieel archeologisch niveau te verwachten is.

Op basis van de gezette boringen kon enkel een relatief klein deel van het deelgebied Laborijnlocatie als waarschijnlijk verstoorde zone worden aangewezen. Verder is er een zone afgebakend waar een dikke A-horizont op de natuurlijke ondergrond (C-horizont) en een matig dikke A-horizont met daaronder een mogelijk spoor en daaronder de natuurlijke ondergrond is aangetroffen (zie Bijlage 12). De natuurlijke ondergrond bestaat uit dekzandafzettingen en/of afzettingen van vlechtende rivieren. De zone met een onverstoorde A-horizont , al dan met sporen in de ondergrond staan aangegeven als zone met een hoge archeologische verwachting. Binnen deelgebied Noaberhoek is in het noordwestelijk deel van het plangebied de bodem tot op de Laag van Wijchen afgegraven en is grond opgebracht. Deze zone heeft in principe een lage archeologische verwachting (zie Bijlage 12 en Bijlage 13) , al kunnen er theoretisch in de Laag van Wijchen nog archeologische resten aanwezig zijn uit het Laat-Paleolithicum. Voor de rest heeft deelgebied Noaberhoek een hoge archeologische verwachting. Voor een deel is een Bw-horizont bewaard gebleven onder een bouwvoor (initiële A-horizont waar de oorspronkelijke A-horizont waarschijnlijk is afgegraven). Verder is in twee boringen een dikke A-horizont bewaard gebleven.

33 Bureauonderzoek en Inventariserend veldonderzoek - verkennende fase Noaberhoek en Laborijnlocatie te Doetinchem , gemeente Doetinchem , Gelderland H O O F D S T U K 6 SELECTIEADVIES Op de Laborijnlocatie en de Noaberhoek zijn met behulp van de resultaten van het verkennend booronderzoek archeologische verwachtingszones aangewezen (Bijlage 13). Voor de zones met een lage archeologische verwachting adviseren we geen vervolgonderzoek uit te voeren en het plangebied vrij te geven. In de zones met een hoge archeologische verwachting of waar deze onbekend is , omdat de boringen zijn gestuit wordt nader archeologisch onderzoek geadviseerd conform protocol 4003 IVO (landbodems). Gelet op de te verwachten prospectiekenmerken en prospecteerbaarheid van een eventuele vindplaats wordt geadviseerd dit vervolgonderzoek uit te voeren in de vorm van een proefsleuvenonderzoek conform de KNA Leidraad Inventariserend 35 Veldonderzoek Deel: Proefsleuvenonderzoek (IVO-P). De implementatie van dit advies is in handen van de gemeente Doetinchem , hierin vertegenwoordigd door de archeologisch adviseur van de gemeente , de regio- archeologen van de Omgevingsdienst Achterhoek. Mochten bij graafwerkzaamheden onverhoopt toch archeologische resten worden aangetroffen , dan geldt conform de Erfgoedwet (art. 5. 10) een meldingsplicht.

Dit kan bij Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (033 421 74 56) of via de website: www. cultureelerfgoed. nl/contact. 35 Borsboom e.a. , 2012 34 Bureauonderzoek | en | Inventariserend | veldonderzoek | - verkennende | fase | Noaberhoek | en Laborijnlocatie | te Doetinchem | , gemeente | Doetinchem | , Gelderland literatuur Bente | , D.A. | , 2001. | Tracé | Bedrijvenweg | te Doetinchem | , gemeente | Doetinchem | ; een Aanvullende | Archeologische | Inventarisatie | (AAI). | Amsterdam | , RAAP-Rapport | 731. Berendsen | , H.J.A. | , 2005 | (1997). | Landschappelijk | Nederland. | De | fysisch | geografische regio’s. | Assen. Berendsen | , H.J.A. | , 2008. | De | vorming | van | het | land. | Assen. Borsboom | , A. J. en | J. W. H. P. Verhagen | , 2012. | KNA | Leidraad | Inventariserend Veldonderzoek. | Deel: | Proefsleuvenonderzoek | (IVO-P). | Gouda. Bosch | , J.H.A.2008. , | Archeologische | Standaard | Boorbeschrijvingsmethode | versie | 1. 1. Op | basis | van | de Standaard | Boorbeschrijvingsmethode | versie | 5. 2. Deltares-rapport 2008-U-R0881/A. Broeke | , E. M. ten , 2011. | Archeologisch | bureauonderzoek | en | gecombineerd verkennend | en | karterend | booronderzoek. | Terborgseweg | (ong. | ) te Doetinchem | in de gemeente | Doetinchem. | Econsultancy-Rapport | 11075859. Broeke | , E. M. ten , 2012.

| Archeologisch | bureauonderzoek | en | gecombineerd verkennend | en | karterend | booronderzoek. | Fabriekstraat | 17 | te Doetinchem | in de gemeente | Doetinchem. | Doetinchem | , Econsultancy-Rapport | 11126420. Broeke | , E. M. ten , 2016. | Archeologisch | bureauonderzoek | en | verkennend booronderzoek. | Terborgseweg | 74-78 | en Stationsplein | 2 te Doetinchem | in de gemeente | Doetinchem. | Doetinchem | , Econsultancy-Rapport | 14116278. Broeke | , E. M. ten , 2021. | a Archeologisch | bureauonderzoek | Persleidingtracé papierfabriek | Doetinchem | – RWZI | Etten. | Doetinchem | , Econsultancy-Rapport 8665. | 001. Broeke | , E. M. ten , 2021. | b Archeologisch | verkennend | booronderzoek | Persleidingtracé papierfabriek | Doetinchem | – RWZI | Etten. | Doetinchem | , Econsultancy-Rapport 8665. | 007. Broeke | , E.M. | , 2025. | Rapportage | archeologisch | bureauonderzoek | en | gecombineerd verkennend | en | karterend | booronderzoek | Spoorstraat | (ong. | ) in Doetinchem | , Gemeente | Doetinchem. | Econsultancy-Rapport | 25501. | 001. Brouwer | , R.M. | , E. Eimermann | , W. | Jongbloed | , T. Klerks | en | C. W. | Koot | , 2022. Plangebied | Terborgseweg | 74-78 | te Doetinchem | , gemeente | Doetinchem.

35 Bureauonderzoek en Inventariserend veldonderzoek - verkennende fase Noaberhoek en Laborijnlocatie te Doetinchem , gemeente Doetinchem , Gelderland Inventariserend Veldonderzoek door middel van proefsleuven. Amersfoort , Vestigia- Rapport 2253. Hanemaaijer , M. , 2024. De Pas te Doetinchem , gemeente Doetinchem. Een bureauonderzoek en inventariserend veldonderzoek in de vorm van een verkennend booronderzoek. ADC Rapport 6375. Helmich , C. , 2010. Bureauonderzoek en Inventariserend Veldonderzoek verkennende fase Fabriekstraat te Doetinchem. Archeodienst Rapport 28. Hendriks , N. , 2023. Inventariserend veldonderzoek – proefsleuven Holterhoek te Doetinchem , gemeente Doetinchem (GD). Laagland Archeologie Rapport 1085. Jong , C. de , 2021. Bureau voor Archeologie Rapport 1055. Terborgseweg 74-78 , Doetinchem , gemeente Doetinchem: een inventariserend veldonderzoek in de vorm van boringen in de karterende fase. Utrecht , Bureau voor Archeologie Rapport 1055. Keunen , L.J. , 2008. Randweg-Oost te Doetinchem , gemeente Doetinchem ; archeologisch vooronderzoek: een bureau- en verkennend veldonderzoek ten behoeve van een MER. Weesp , RAAP-Notitie 2951. Mulder , E. F. J. de. , 2003. De ondergrond van Nederland. Groningen. Nederlands Normalisatie-instituut , 1989. Nederlandse Norm NEN 5104 , Classificatie van onverharde grondmonsters , Nederlands Normalisatie-instituut Delft.

Oosterhout , F. van , 2006. Plangebied Holterhoek , gemeente Doetinchem ; archeologisch vooronderzoek: een bureau- en inventariserend veldonderzoek. Amsterdam , RAAP-Notitie 1654. Oosterhout , F. van , 2008. Plangebieden Masterplan De Schil , gem , Doetinchem. RAAP-Rapport 1580. Ringenier , H. , 2008. Plangebied Uitvaartcentrum , gemeente Doetinchem. RAAP- Notitie 2634. Schabbink , M. , 2007. Plangebied Holterhoek te Doetinchem. Archeologisch vooronderzoek: een bureau- en inventariserend veldonderzoek. RAAP-Rapport 1337. Scholte Lubberink , H.B.G. , P. van der Kroft en G. Zielman , 2016. Oostelijke Randweg Doetinchem vindplaats 1 , gemeente Doetinchem ; archeologisch onderzoek: een opgraving. Weesp , RAAP-Rapport 3180. 36 Bureauonderzoek en Inventariserend veldonderzoek - verkennende fase Noaberhoek en Laborijnlocatie te Doetinchem , gemeente Doetinchem , Gelderland Schorn , E.A. , 2022. Archeologisch Bureauonderzoek en Inventariserend Veldonderzoek (booronderzoek) , verkennende fase Fabriekstraat 29 Doetinchem , Gemeente Doetinchem. KSP Rapport 22128. Schuurman , E.I. , 2009. Plangebied Oostelijk Randweg (tracé 2) te Doetinchem , gemeente Doetinchem ; archeologisch vooronderzoek: een inventariserend veldonderzoek (karterende fase). Weesp , RAAP-Notitie 3231. Schuurman , 2011.

Plangebied Randweg-Oost te Doetinchem (aanvulling) , gemeente Doetinchem ; archeologisch vooronderzoek: een inventariserend veldonderzoek (karterend booronderzoek). RAAP-Notitie 3897. Tol , A.J. , J. W. H. P. Verhagen en M. Verbruggen , 2012. Leidraad inventariserend veldonderzoek ; Deel: karterend booronderzoek v2. SIKB Wemerman , P.J.L. , 2020. Tot Verstercking van die Stede. Archeologische begeleiding Terborgseweg te Doetinchem. Econsultancy-Rapport 8185. 002. Wijnen , J. en R. Kost , 2025. Bureauonderzoek en Inventariserend veldonderzoek – verkennende fase Terborgseweg te Doetinchem , gemeente Doetinchem. Laagland Archeologie Rapport 1087. Wijnen , J , 2025: Plan van Aanpak IVO-verkennende fase Plangebied: Noaberhoek en Laborijnlocatie , Doetinchem , Doetinchem. Laagland Archeologie B. V. Eindhoven. Willemse , N.W. , L. J. Keunen , R. S. kok , J. A. T. Wijnen en S. van der Veen , 2019. Archeologie in de gemeente Doetinchem. Actualisatie van de archeologische waarden- en verwachtingskaart. RAAP-Rapport 2877. Wit , M. J. M. de Wit , 2015. Archeologische opgraving Terborgseweg Doetinchem , gemeente Doetinchem (GLD). MUG-publicatie 2015-3. Woolschot , D. en E. E. A. van der Kuijl , 2022. Bureauonderzoek en Verkennend Booronderzoek Archeologie. Plangebied Holterhoek te Doetinchem , gemeente Doetinchem. Hamaland Advies Project 213665. Zielman , G. , 2015.

Plangebied Terborgseweg 63 te Doetinchem , gemeente Doetinchem ; archeologisch vooronderzoek: een inventariserend , veldonderzoek (proefsleuven). RAAP-Rapport 2920. Wijnen , J. , 2025. Plan van Aanpak ivo-verkennend - Noaberhoek en Laborijnlocatie Doetinchem. Eindhoven. Archeologische databases/internetbronnen ArchisIII 37 Bureauonderzoek | en | Inventariserend | veldonderzoek | - verkennende | fase | Noaberhoek | en Laborijnlocatie | te Doetinchem | , gemeente | Doetinchem | , Gelderland www. | boorstaten. | nl www. | topotijdreis. | nl www. | hisgis. | nl www. | grondwatertools. | nl www. | kadastralekaart. | com Gebruikte | kaarten Actueel | Hoogtebestand | Nederland | (AHN4) | , nauwkeurigheid | Z-waarde | < = | 5 cm. | Bron: www. | ahn. | nl. Geraadpleegd | op | 8-8-2025 | 1 Kaart | waarnemingen | , AMK-terreinen | en | onderzoeksmeldingen. | Bron: www. | zoeken. | cultureelerfgoed. | nl. | Geraadpleegd | op | 8-8-2025 | 1 Bodemkaart | van | Nederland | , schaal | 1:50. | 000. | Bron: | www. | pdok. | nl. Geraadpleegd | op | 21-9- 2025 Geomorfologische | kaart | van | Nederland | , schaal | 1:50. | 000. | Bron: | www. | pdok. | nl. Geraadpleegd | op | 8-8-2025 | 1 Topografische | kaart | , schaal | 1:10. | 000. | Bron: | www. | pdok. | nl. Geraadpleegd | op | 18-8-2025 Verwachtingskaart. | Bron: | gemeente | Doetinchem.

| Geraadpleegd | op | 13-8-2025 Lijst | afbeeldingen Afbeelding | 1. | Ligging | van | het | plan- | en | onderzoeksgebied. | Bron: | pdok. | nl | 7 Afbeelding | 2. | Huidige | situatie | Noaberhoek | (boven) | en | Laborijnlocatie | (onder). | Bron: pdok. | nl | 10 Afbeelding | 4. | Detailopname | van | het | plangebied | op | het | AHN. | 13 Afbeelding | 5. | Uitsnede | uit de | eerste | kadastrale | kaart | , circa | 1832. | Bron: | hisgis. | nl. 23 Afbeelding | 6. | Uitsnede | uit de | topografische | kaart | van | 1850. | Bron: | topotijdreis. | nl. 24 Afbeelding | 7. | Uitsnede | uit de | topografische | kaart | van | 1893. | Bron: | topotijdreis. | nl. 24 Afbeelding | 8. | Uitsnede | uit de | topografische | kaart | van | 1931. | Bron: | topotijdreis. | nl. 25 Afbeelding | 9. | Uitsnede | uit de | topografische | kaart | van | 1955. | Bron: | topotijdreis. | nl. 25 Afbeelding | 10. | Uitsnede | uit | de | topografische | kaart | van | 1970. | Bron: | topotijdreis. | nl. 26 Afbeelding | 11. | Uitsnede | uit | de | topografische | kaart | van | 1995. | Bron: | topotijdreis. | nl. 26 Afbeelding | 12. | Uitsnede | uit | de | topografische | kaart | van | 2006. | Bron: | topotijdreis. | nl. 27 Afbeelding | 13. | Uitsnede | uit | de | topografische | kaart | van | 2019. | Bron: | topotijdreis. | nl.

27 38 BIJLAGE 1AMZ-CYCLUS BIJLAGE 2 ARCHEOLOGISCHE PERIODEN BIJLAGE 3 NIET-TOEGANKELIJKE DELEN VOOR VELDONDERZOEK BIJLAGE 4 AARDKUNDIGE KAART BIJLAGE 5 GEOMORFOLOGISCHE KAART BIJLAGE 6 ACTUEEL HOOGTEBESTAND NEDERLAND AHNkaart BIJLAGE 7 GEMEENTELIJKE ARCHEOLOGISCHE VERWACHTINGSKAART gwk BIJLAGE 8 BODEMKAART BIJLAGE 9 WAARNEMINGEN , AMK- TERREINEN EN ONDERZOEKSMELDINGEN BIJLAGE 10 BOORPUNTENKAART VELDONDERZOEK Boorpuntenkaart Lamborijnlocatie Boorpuntenkaart Noaberhoek BIJLAGE | 11 | BOORSTATEN Boorstaten | Laborijnlocatie Boring 1 | RD-coördinaten: | 217624/441421 | Boring 2 | RD-coördinaten: | 217554/441405 -mv (m) | NAP(m) | -mv (m) | _NAP(m) ithologie kleurbeeld | ithologie kleurbeeld 7 0 | 13,55 | OT | 12,92 | q r zand, | matig | fijn, zwak | E | zand, | matig | fijn, zwak siltig, goed | gesorteerd, | Î | siltig, goed | gesorteerd, zwak | humeus, | donkergrijs/ | i | zwak | humeus, | zwak bruin, A-horizont, | Ï | grindig, | grijs/ bruin, 0,251 | 13,3 | bouwvoor | 0,25-T | 12,67 | i | zwak | baksteenhoudend, A-horizont En zand, | matig | fijn, zwak | h Î | weinig elnig houtskool houtskoo 40 / siltig, goed | gesorteerd, | k zwak | humeus, | bruin/ | Î d | T 0,5 | 13,05 | grijs, zwak | 0,5 | 12,42 | N koolgruishoudend, | zwak | IE baksteenhoudend, | gevlekt/ | Î verstoord, | vensterglas, | E plastic | Î 12,8 | 12,17 EE | Ë 0,751 | zand, | matig | fijn, zwak | 0,75 | H | 80

siltig, goed | gesorteerd, | zand, | matig | fijn, zwak geel, matig | roesthoudend, | siltig, goed | gesorteerd, C-horizont, | scherp, | lichtgeel, | C-horizont, + 12,55 | terrasafzettingen | 1 | 11,92 | dekzand 110/ zand, | matig | fijn, zwak siltig, goed | gesorteerd, 120 | donkergeel, | zwak 12,3 | roesthoudend, | C-horizont, 1,257 | ’ | dekzand Projectnummer | Locatie-adres DONO25 | Hamburgerbroeklaan-Ambachtsstraat- | LAAGLAND Boormeester | Plaats | ARCHEOLOGIE (geanonimiseerd)(geanonimiseerd) | Doetinchem | Boring | 3 | RD-coördinaten: | 217519/441381 | Boring4 | RD-coördinaten: | 217483/441356 -mv | (m) | _NAP(m) | -mv | (m) | _NAP(m) ithologie | kleurbeeld | ithologie | kleurbeeld T | T 0 | 1285 | pr | mn: | 0 | 13,03 | El H | di zand, | matig | fijn, zwak | zand, | matig | fijn, zwak siltig, goed | gesorteerd, | siltig, goed | gesorteerd, zwak | humeus, | donkergrijs/ | zwak | humeus, | zwak bruin, | A-horizont, | grindig, | grijs/ bruin, 0,251 | 12,6 | bouwvoor | _, | 0,25 | 12,78 | A-horizont, | bouwvoor 30 7 | EE vensterglas | E | zand, | matig | fijn, zwak 40 | / zand, | matig | fijn, zwak | Ë | siltig, goed | gesorteerd, siltig, goed | gesorteerd, | E | zwak | humeus, | lichtbruin, + | zwak | zwak | + 05 | 1235 | humeus, | bruin, | 05 | 12,53 | E | spoor? ú | ú baksteenhoudend, | H | weinig | houtskool 7 H A-horizont | H | zand, | matig | fijn, zwak weinig |

houtskool | siltig, goed | gesorteerd, Ë zand, | matig | fijn, zwak | H | donkergeel, | C-horizont, 0,75 | 12,1 | siltig, goed | gesorteerd, | 0,75 | 12,28 | Ë | dekzand geel, | C-horizont, | ij terrasafzettingen? | H EH H H 100 | Ù + | + 1 | 1185 | 1 | 1203 1,257 | 116 | 130 Boring | 5 | RD-coördinaten: | 217667/441391 | Boring6 | RD-coördinaten: | 217686/441355 -mv | (m) | _NAP(m) | -mv | (m) | _NAP(m) ithologie | kleurbeeld == | kleurbeeld 0 | 1346 | 0 | raad | ithologie Dk a: | zand, | matig | fijn, zwak | jk | zand, | matig | fijn, zwak siltig, goed | gesorteerd, | siltig, goed | gesorteerd, zwak | humeus, | zwak | zwak | humeus, | grijs/ grindig, | grijs/ | bruin, | bruin, | A-horizont, 0,25 | 13,21 | A-horizont, | bouwvoor | 0,25 | 13,15 | bouwvoor On zand, | matig | fijn, zwak | zand, | matig | fijn, zwak siltig, goed | gesorteerd, | siltig, goed | gesorteerd, lichtgeel, | opgebracht | zwak | humeus, | lichtgeel, —- | — | 0 0,5 | 12,96 | zand, | matig | fijn, zwak | 0,5 | 129 siltig, goed | gesorteerd, | 9 | 90,9 pain zwak | humeus, | zwak grindig, | grijs/ | bruin, matig | puinhoudend, | matig baksteenhoudend, | gestuit Projectnummer | Locatie-adres DONO25 | LAAGLAND Hamburgerbroeklaan-Ambachtsstraat- Boormeester | Plaats | ARCHEOLOGIE (geanonimiseerd)(geanonimiseerd) | Doetinchem | Boring | 7 | RD-coördinaten: | 217649/441355 | Boring8 | RD-coördinaten: |

217667/441310 -mv | (m) | _NAP(m) | -mv | (m) | _NAP(m) ithologie kleurbeeld | ithologie | kleurbeeld T | T O0 | 1297 | FEEE | 0 | 13,12 | TR | | H zand, | matig | fijn, zwak | Hi | zand, | matig | fijn, zwak siltig, goed | gesorteerd, | Kl | siltig, goed | gesorteerd, zwak | humeus, | grijs/ | Hi | zwak | humeus, | zwak bruin, | A-horizont, | grindig, | grijs/ | bruin, | | HE | 0,25 | 12,72 | bouwvoor | 0,25 | 12,87 | Ei | zwak | puinhoudend, | zwak F BO | Ii | baksteenhoudend zand, | matig | fijn, zwak | Ed siltig, goed | gesorteerd, | Ki zwak | humeus, | geel, | zwak | IE | + | + 0,5 | 1247 | baksteenhoudend, | 05 | 12,62 | HE opgebracht, | gevlekt | HE 60 | H zand, | matig | fijn, zwak | IE IE zwak | zwa sig, | goed humeus, genie, bruin, | | 1 0,75 | 12,22 | 0,75 | 12,37 | Ii go | baksteenhoudend, | Ei A-horizont | IE so_ | \weinig | houtskool Ei zand, | matig | fijn, zwak | NE + | + | 100 1 | 11,97 | siltig, goed | gesorteerd, | 1 | 1212 | He geel, | matig | roesthoudend, | Ë | zand, | matig | fijn, zwak C-horizont, | dekzand | Ë | siltig, goed | gesorteerd, weinig | houtskool | H | zwak | humeus, | bruin/ ee 120 | EH | grijs, zwak zand, | matig | fijn, zwak | Ë Siltia.

| oed | escrteerd | Ô | 125 | 11,87 | H | koolgruishoudend, | zwak 9, goed’ | g | Ë | baksteenhoudend, geel, | matig | roesthoudend, | : | A-horizont C-horizont, | dekzand | 14 Hi H | zand, | matig | fijn, zwak j 15 | 11,62 | H | siltig, goed | gesorteerd, H | geel, | C-horizont, | dekzand H H ij | 170 Projectnummer | Locatie-adres DONO25 | LAAGLAND Hamburgerbroeklaan-Ambachtsstraat- Boormeester | Plaats | ARCHEOLOGIE (geanonimiseerd)(geanonimiseerd) | Doetinchem | Boring | 9 | RD-coördinaten: | 217704/441310 | Boring10 | RD-coördinaten: | 217737/441326 -mv | (m) | _NAP(m) | -mv | (m) | _NAP(m) ithologie | kleurbeeld | ithologie kleurbeeld T | T Karr 0 | 1349 | 0 | 1349 nn | nn 0 | zwak | E | zwak h | zand, | matig | fijn, | zand, | matig | fijn, H | siltig, goed | gesorteerd, | siltig, goed | gesorteerd, Ë | zwak | humeus, | zwak | zwak | humeus, | donkergrijs/ H | grindig, | grijs/ | bruin, | bruin, | A-horizont, | 0,25 | 13,24 | Ë | zwak | baksteenhoudend | 0,25 | 13,24 | bouwvoor í H Ë | zand, | matig | fijn, zwak | | zand, | matig | fijn, zwak H | 40 / siltig, goed | gesorteerd, | Ee | 40 | siltig, goed | gesorteerd, zwak | humeus, | lichtbruin | Ë | zwak | humeus, | bruin, | zwak weinig | houtskool + | + 0,5 | 12,99 | 0,5 | 12,99 | Ë | baksteenhoudend, zand, | matig | fijn, zwak | k | A-horizont siltig, goed | gesorteerd, | H | weinig | houtskool bruin/ | grijs, zwak | Ë

roesthoudend, | C-horizont, | E 0,75 | 12,74 | dekzand | 0,75 | 12,74 | Ë so | | | EH zand, | matig | fijn, zwak | Ë siltig, goed | gesorteerd, | H zwak | grindig, | donkergeel, | Ë + | 100 | T 1 | 12,49 | C-horizont, | 1 | 1249 | Ë terrasafzettingen | H il | 110 i | zand, | matig | fijn, zwak 120 | ij | siltig, goed | gesorteerd, 1,25 | 12,24 | H | lichtgeel, | matig E | roesthoudend, | C-horizont, H | terrasafzettingen? ä | 140 Boring | 11 | RD-coördinaten: | 217683/441267 | Boring | 12 | RD-coördinaten: | 217655/441266 -mv | (m) | _NAP(m) | -mv | (m) | _NAP(m) ithologie | kleurbeeld | ithologie kleurbeeld T | T 0 | 13,52 | 0 | 135 zand, | matig | fijn, zwak | zand, | matig | fijn, zwak siltig, goed | gesorteerd, | siltig, goed | gesorteerd, zwak | humeus, | zwak | zwak | humeus, | zwak grindig, | grijs/ | bruin, | grindig, | grijs/ bruin, 0,25 | 13,27 | matig | puinhoudend, | matig | 0,25 | 13,25 | matig | puinhoudend, | matig baksteenhoudend, | gestuit | baksteenhoudend, | gestuit T 05 | 13 Projectnummer | Locatie-adres DONO25 | Hamburgerbroeklaan-Ambachtsstraat- | LAAGLAND ARCHEOLOGIE Boormeester | Plaats (geanonimiseerd)(geanonimiseerd) | Doetinchem | Boring13 | RD-coördinaten: | 217643/441223 | Boring14 | RD-coördinaten: | 217675/441229 -mv (m) | _NAP(m ) | NAP(m) ithologie kleurbeeld | ithologie kleurbeeld T 0 | 13,66 | 13,71 zand, | matig | fijn, zwak | zand, matig |

fijn, zwak siltig, goed | gesorteerd, | siltig, goed gesorteerd, zwak | humeus, | zwak | zwak | humeus, | zwak grindig, grijs/ bruin, | grindig, grijs/ bruin, 0,25T | 1341 | matig | puinhoudend, | matig | 0,25 | 13,46 | matig | puinhoudend, | matig baksteenhoudend, | gestuit | baksteenhoudend T | + 0,5 | 13,16 | 05 | 13,21 0,75 | 12,96 80 zand, matig | fijn, zwak siltig, goed gesorteerd, zwak | humeus, | bruin, zwak 12,71 | puinhoudend, | matig baksteenhoudend, | scherp zand, gestuit 1257 | 12,46 | 130 Boring 15 | RD-coördinaten: | 217720/441250 -mv (m) | _NAP(m) lithologie kleurbeeld T 0 | 13,52 zand, | matig | fijn, zwak siltig, goed | gesorteerd, zwak | humeus, | zwak grindig, | grijs/ bruin, 0,25 | 13,27 | matig | puinhoudend, | matig baksteenhoudend, | gestuit + 0,5 | 13,02 0,75 | 12,77 Projectnummer | Locatie-adres DONO25 | Hamburgerbroeklaan-Ambachtsstraat- | LAAGLAND Boormeester | Plaats | ARCHEOLOGIE (geanonimiseerd)(geanonimiseerd) Doetinchem nn IW UREISIOOG AAM - |UIMSIOOG EOILI % Z &T - 50 Paap ‘Bursinaqdo aseqsooy EOIED %5'0 VEP 1apurw ‘Bursynsqdo vaa WOL B300q aypstveGHAN 8 wast g300q ayostueudaw SOE %Z @ T “Bursinagdo ae Nz afer werper Sooplen wa QT > - WI € parga8sBueBsar0 snngIp WIE >-€'Q parga3sZuesano dsaypsuo wa £’Q > porge8sZueBsaro daoyos Jeej opuoddijsopuo Zurzuoidog BipuuB wars B _j Bypuud yemz Lj) we snewny Snew E) waren uoZui3aonaog 93119A0 Bnyis ‘pug

[7] Bypuezyssayn ‘puug |+: vereen WE weoy Bipuez 11835 Lay ( Sypuez Baew Lany IJN Bipuez yemz ‘tort VO Bays vs1aun “Len Sj S LAAGLAND ARCHEOLOGIE Snts ars 1e NA Snapt ‘puez £ wor droog audsueudn Zipuez 1035 ‘puug yoorsnoy wamapsee ‘sed 'sinsBun og 'uind ‘vansveg } woor g200q oyosrueusow “mog "sjarsor 'uadjayrs “syarsom 'uaruerd ven vajsas) ua103e2}pul oyIs1dojoayzse/sarsn 2u} Bipuez Bnew ‘puyS Spuez yenz‘puug [f Sipuez ars ‘waar 8 | Bipuez yemz ‘Laan == Suapy 11235 “LOON | wo g100q ap1ssaarg Jooqsabanz woe gsing woz gsing (| we st gscoavewtapa wo 21 g 100quewjIPJ wa ot g10oquewjap3 pn ah manen mn | was g10oqvewjopg sor > wejeesaujw ‘uaaA =| adhuoog voor €<0T0/090 _ prsauosa8upars € >8'T 0T0/090 psoauosa8 Sgew 8'T> 010/090 _ psPanosa3 pao Snyts xssaun ‘puez 000Z>-0Ep 40,8 1S31jn Oy > - 00E Suys ars ‘puez 00E > - OTZ Snyis Snew ‘puez Says venz ‘puez jj: (asv ue ONL-DLIN ven wsousdurafiyssoqsoog ‘POTS NIN Wiojuos) epuodoy Ten Hamburgerbroeklaan-Ambachtsstraat- Locatie-adres Doetinchem Plaats Projectnummer DONO25 Boormeester (geanonimiseerd)(geanonimiseerd) Boorstaten | Noaberhoek Boring | 1 | RD-coördinaten: | 217161/441416 | Boring | 2 | RD-coördinaten: | 217201/441416 -mv (m) | NAP(m) | -mv | (m) | NAP(m) ithologie | kleurbeeld 7 | T Fx 0 | 1239 | 0 | 1247 | zand, | matig | fijn, zwak | zand, | matig | fijn, zwak siltig, goed | gesorteerd, | siltig, goed | gesorteerd, zwak |

humeus, | matig | zwak | humeus, | matig grindig, | lichtgrijs/ | grindig, | lichtgrijs/ 0,25 | 12,14 | | | É | bruin, | zwak | puinhoudend, | 0,25 | 12,22 | bruin, | bouwvoor, E | 30 | zwak | baksteenhoudend, | 30 | Ï | le A-horizont Ë | bouwvoor, | initiële Ë Ë | zand, | matig | grof, | zwak Ë | A-horizont Ë Ë | siltig, goed | gesorteerd, Ë Ë Ë | 50 d | zwak 11,89 | Ë | zand, | matig | grof, | zwak | humeus, | matig 0,5 | Ë Ë Ë | grindig, | lichtbruin, Ë | siltig, goed | gesorteerd, Ë Ë | rivierduin Ë | zwak | humeus, | matig | afzettingen, Ë | Bw-horizont Ë | grindig, | lichtbruin, Ë Ë Ë | rivierduin | afzettingen, Ë Ë | zwak Fr | klei, matig | grof, 0,75 | 11,64 | Ë | Bw-horizont | 0,75 | 11,72 E | B | zandig, | goed | gesorteerd, ä zand, | sterk | kleiig, | zwak | zwak | humeus, | matig 90 | humeus, | bruin, | Wijchen, | 9o | grindig, | bruin, \Bw-horizont | kleibrokjes, | Bw-horizont F 11,39 | zand, | matig | grof, | zwak | zand, | matig | grof, | zwak zo | siltig, goed | gesorteerd, | siltig, goed | gesorteerd, zwak | grindig, | donkergeel, | zwak | grindig, | donkergeel, C-horizont, | Form. | Van | C-horizont, | Form.

| Van Kreftenheye | Kreftenheye Projectnummer | Locatie-adres DONO25 | LAAGLAND Hamburgerbroeklaan-Ambachtsstraat- Boormeester | Plaats | ARCHEOLOGIE (geanonimiseerd)(geanonimiseerd) | Doetinchem | Boring | 3 | RD-coördinaten: | 217241/441416 | Boring4 | RD-coördinaten: | 217301/441456 -mv | (m) | _NAP(m) | -mv | (m) | _NAP(m) ithologie | kleurbeeld | ithologie | kleurbeeld T | T 0 | 126 | CT | 0 | 13,03 | q | | 6 zand, | matig | fijn, | zwak | H | zand, | matig | fijn, zwak jk | siltig, | goed | gesorteerd, | Ë | siltig, | goed | gesorteerd, 5 | zwak | humeus, | matig | E | zwak | humeus, | donkergrijs/ 20 | grindig, | lichtgrijs/ | bruin, | A-horizont Ei: | bruin, | zwak | puinhoudend, | Ë 0,251 | 12,35 | Hz | 0,25-T | 12,78 | H He | bouwvoor, | initiële | Ë HE | A-horizont | Ë HE | H E | zwak Ë | zand, | matig | grof, | Ë + | + 0,5 | 121 | HE | siltig, | goed | gesorteerd, | 0,5 | 12,53 | E He | zwak | humeus, | matig | Ë Ë dl | grindig, | bruin, | terras, | E HE | kleibrokjes, | Bw-horizont | Ë HE | H HEE | H 0,75 | 11,85 | HE | 0,75 | 1228 | E He | Ë He | ; H | H HE | H He | H He | H HE | H H + | + | 100 11,6 | HE | 12,03 | Ù H | H | EH Ee | H | zand, | matig | fijn, zwak Hi | E | siltig, | goed | gesorteerd, HE | H | zwak | humeus, | lichtbruin, de | 10 | H | B-horizont, | Bw-horizont 25t | 11,35 | zand, | matig | grof, | zwak | 25+ | 11,78 | weinig | houtskool en | Ë H

ed zwak | ed | H | zand, | matig | fijn, zwak grindig, | geel, | H | siltig, | goed | gesorteerd, C-horizont, | Form. | Van | H | d | : E | oranje/ | beige, Re | À Kreftenheye | H | C-horizont, | rivierduin + | 150 | + | H | 150/ 5 | 111 ’ | 5 | 11,53 ’ | H | 8 ’ | ’ E | afzettingen H H | klei, | matig | fijn, | zwak ij | zandig, | goed | gesorteerd, H | lichtbruin, | C-horizont, 175T | 11,28 | E | Wijchen H 190 200 + | DI 2 | 11,03 | dl Projectnummer | Locatie-adres DONO25 | Hamburgerbroeklaan-Ambachtsstraat- | LAAGLAND Boormeester | Plaats | ARCHEOLOGIE (geanonimiseerd)(geanonimiseerd) | Doetinchem | Boring5 | RD-coördinaten: | 217261/441456 | Boring6 | RD-coördinaten: | 217221/441456 -mv (m) | _NAP(m) | -mv | (m) | _NAP(m) ithologie kleurbeeld | ithologie kleurbeeld 4 OT | 13,04 | OT | 12,65 | # zand, | matig | fijn, zwak | zand, | matig | grof, zwak siltig, goed | gesorteerd, | siltig, goed | gesorteerd, zwak | humeus, | bruin, | zwak | matig | grindig, | bruin/ baksteenhoudend, | geel, | matig 0,25 | 12,79 | A-horizont | 0,25 | 124 | baksteenhoudend, weinig | houtskool | opgebracht + | + 0,5 | 12,54 | 0,5 | 12,15 | 075 | 12,29 | 0,75 | 119 90 zand, | matig | grof, zwak | [ + | + 1 | 12,04 | siltig, goed | gesorteerd, | 1 | 11,65 zwak | humeus, | grijs/ HO, | bruin, | A-horizont zand, | matig | grof, zwak L | In 125 | 11,79 | siltig, ne goed gesorteerd N | 4 | 125 | 11,4

lichtgeel, | C-horizont, rivierduin | afzettingen zand, | sterk | kleiig, | : bruin/ | geel, | zwak T | T 15 | 11,54 | mangaanhoudend, | 15 | 1115 | f C-horizont, | Laag | van Wijchen | 170 1,75} | 11,29 | 1,75 | 10,9 | klei, matig | zandig, 180, | bruin/ | geel, zwak mangaanhoudend, C-horizont, | Laag | van \ Wijchen In —- 8 | 10,65 zand, | matig | grof, zwak siltig, goed | gesorteerd, geel, | C-horizont, | Form. Van | Kreftenheye Projectnummer | Locatie-adres DONO25 | Hamburgerbroeklaan-Ambachtsstraat- | LAAGLAND Boormeester | Plaats | ARCHEOLOGIE (geanonimiseerd)(geanonimiseerd) | Doetinchem | Boring 7 | RD-coördinaten: | 217181/441456 -mv (m) | _NAP(m) kleurbeeld T | lithologie 0 | 1237 zand, | matig | grof, zwak siltig, goed gesorteerd, matig | grindig, bruin/ geel, opgebracht 0,25} | 12,12 | zand, | matig | grof, zwak siltig, goed gesorteerd, 40} bruin/ geel, opgebracht + 0,5 | 11,87 0,75 | 11,62 + 1 | 11,37 1,25T | 11,12 130. klei, matig | zandig, bruin/ geel, zwak mangaanhoudend, 150 + 1,5 | 10,87 | C-horizont, | Laag van Wijchen zand, | matig | grof, zwak 170 siltig, goed gesorteerd, geel, C-horizont, | Form.

Van | Kreftenheye Projectnummer | Locatie-adres DONO25 | Hamburgerbroeklaan-Ambachtsstraat- | LAAGLAND Boormeester | Plaats | ARCHEOLOGIE (geanonimiseerd)(geanonimiseerd)Doetinchem | IW UREISIOOG AAM - |UIMSIOOG EOILI % Z &T - 50 Paap ‘Bursinaqdo aseqsooy EOIED %5'0 VEP 1apurw ‘Bursynsqdo vaa WOL B300q aypstveGHAN 8 wast g300q ayostueudaw SOE %Z @ T “Bursinagdo ae Nz afer werper Sooplen wa QT > - WI € parga8sBueBsar0 snngIp WIE >-€'Q parga3sZuesano dsaypsuo wa £’Q > porge8sZueBsaro daoyos Jeej opuoddijsopuo Zurzuoidog BipuuB wars B _j Bypuud yemz Lj) we snewny Snew E) waren uoZui3aonaog 93119A0 Bnyis ‘pug [7] Bypuezyssayn ‘puug |+: vereen WE weoy Bipuez 11835 Lay ( Sypuez Baew Lany IJN Bipuez yemz ‘tort VO Bays vs1aun “Len Sj S LAAGLAND ARCHEOLOGIE Snts ars 1e NA Snapt ‘puez £ wor droog audsueudn Zipuez 1035 ‘puug yoorsnoy wamapsee ‘sed 'sinsBun og 'uind ‘vansveg } woor g200q oyosrueusow “mog "sjarsor 'uadjayrs “syarsom 'uaruerd ven vajsas) ua103e2}pul oyIs1dojoayzse/sarsn 2u} Bipuez Bnew ‘puyS Spuez yenz‘puug [f Sipuez ars ‘waar 8 | Bipuez yemz ‘Laan == Suapy 11235 “LOON | wo g100q ap1ssaarg Jooqsabanz woe gsing woz gsing (| we st gscoavewtapa wo 21 g 100quewjIPJ wa ot g10oquewjap3 pn ah manen mn | was g10oqvewjopg sor > wejeesaujw ‘uaaA =| adhuoog voor €<0T0/090 _ prsauosa8upars € >8'T 0T0/090 psoauosa8 Sgew 8'T> 010/090 _ psPanosa3 pao Snyts xssaun ‘puez 000Z>-0Ep 40,8

1S31jn Oy > - 00E Suys ars ‘puez 00E > - OTZ Snyis Snew ‘puez Says venz ‘puez jj: (asv ue ONL-DLIN ven wsousdurafiyssoqsoog ‘POTS NIN Wiojuos) epuodoy Ten Hamburgerbroeklaan-Ambachtsstraat- Locatie-adres Doetinchem Plaats Projectnummer DONO25 Boormeester (geanonimiseerd)(geanonimiseerd) BIJLAGE 12 ZONERING BODEMOPBOUW OP BASIS VAN VORONOI-POLYGONEN Bodemopbouw Laborijnlocatie Bodemopbouw Noaberhoek BIJLAGE 13 ADVIES Advies Laborijnlocatie Advies Noaberhoek BIJLAGE 14 VERKLARENDE WOORDENLIJST Ambacht - een ambacht was vroeger een rechtsgebied , een ambtsgebied of vrije heerlijkheid , in Holland , Zeeland of Vlaanderen waar de landsheer een ambtenaar , de zogenaamde ambachtsheer , voor bestuur en rechtspraak had aangesteld , onder andere op waterstaatkundig gebied. AMK-terreinen - De AMK (Archeologische Monumentenkaart) is een bestand van alle bekende , behoudenswaardige archeologische terreinen in Nederland. Op de kaart staan terreinen van archeologische , hoge archeologische en zeer hoge archeologische waarde (al dan niet wettelijk beschermd) aangegeven. De AMK wordt niet meer geactualiseerd. ARCHIS3 - Archis3 (Archeologisch Informatiesysteem) is een databank waarin gegevens over archeologisch onderzoek , vindplaatsen en terreinen in Nederland zijn opgeslagen. Bodemhorizont – een laag of zone die wordt gevormd door bodemvorming.

Deze onderscheidt zich van andere lagen door kleur , textuur , structuur en abiotische factoren. De aan- of afwezigheid hiervan in podzolgronden geeft belangrijke informatie in hoeverre het vroegere loop-/woonniveau nog intact is en in welke mate daarmee archeologische resten zijn te verwachten. De A-horizont ligt meestal aan of vlak onder het maaiveld en is vaak humeus. Vaak vormt de bouwvoor de A-horizont. De E-horizont ligt meestal onder de A-horizont. De E-horizont is ontstaan onder invloed van (regen)water , waardoor klei , humus en/of aluminium omlaag zijn getransporteerd. De E-horizont is vaak lichtgrijs van kleur (‘loodzand’). De B-horizont ligt onder de E-horizont. Dit is een inspoelingslaag. De B-horizont is meestal bruin of donkerbruin gekleurd. De BC-horizont kan onder de B-horizont voorkomen. Dit is een overgangslaag van B- naar C-horizont. De kleur is meestal donkergeel , bruingeel of geelbruin De C-horizont is de minerale horizont van ongeconsolideerd materiaal. Het is het moedermateriaal waarin de bovenliggende horizonten zijn gevormd. Weichselien – een geologische periode in het Pleistoceen die duurde van 116 – 117 , duizend jaar geleden. Het is de laatste ijstijd (glaciaal) die we in Nederland gehad hebben. Het landijs bereikte de Nederlandse grenzen niet , maar wel was de bodem van grote delen permanent bevroren (permafrost). Bronstijd - In de Bronstijd (2.

000 – 800 voor Chr. ) werden voor het eerst voorwerpen van brons – een legering van koper en tin – gemaakt , hoewel vuursteen nog steeds breed toegepast werd. Aardewerk uit deze periode is meestal zeldzaam en van slechte kwaliteit (‘hondebrokaardewerk’). Waarschijnlijk werden veel tradities en gebruiken uit het Neolithicum in deze periode voortgezet. Bw-horizont - Bw-horizonten zijn ontstaan door (biologische) homogenisatie en interne verwering , waarbij nieuwgevormde kleimineralen en/of nieuwgevormd ijzer is ontstaan (verbruining). Formatie van Boxtel – de Boxtel-afzettingen bestaan overwegend uit zand en in wat mindere mate uit leem. Deze afzettingen zijn vooral onder koude , periglaciale omstandigheden gevormd. Het betreft onder andere afzettingen die door de wind zijn afgezet | (eolisch | zand | ; inclusief | stuifzandvlakte | , rivierduin) | , periglaciaal | eolisch | (dekzand | , löss , deflatielaag) | , periglaciaal | lacustrien | , kleinschalige | fluviatiele | afzettingen | (beek) | , hellingafzettingen | , lacustriene | afzettingen | en | moeras | (veen | en | gyttja). IJzertijd | - In | de | IJzertijd | (800 | – 12 | voor | Chr. | ) werden | de | eerste | ijzeren | voorwerpen gemaakt. | IJzer | was | harder | dan | brons | en | ijzererts | was | veel | breder | beschikbaar | dan | de grondstoffen | voor | brons | (koper | en | tin).

| Het | winnen | en | smeden | van | ijzer | vereiste | echter veel | kunde | en | kennis. | Naast | aardewerk | worden | vanaf | deze | periode | soms | resten | van ijzeroventjes | gevonden | of | afval | dat | is ontstaan | bij ijzerwinning. | Op | de | hogere | zandgronden kwamen | celtic | fields | (raatakkers) | tot | ontwikkeling. | Dit | waren | akkercomplexen | die | zich soms | tot | over | een | groot | gebied | konden | uitstrekken | en | gekenmerkt | werden | door | relatief kleine | akkertjes | die | omgeven | werden | door | raatvormige | wallen. | Men | woonde | temidden | van de | akkers. | Ten | opzichte | van | de | voorgaande | en | latere | perioden | werden | vaak | nattere gronden | opgezocht. | Vanaf | de | IJzertijd | ook | werden | de | zeekleigebieden | in gebruik | genomen. Laagpakket | van | Delwijnen | - Periglaciaal | eolisch | (rivierduin) | , ten | gevolge | van | relatieve droogte | en | verminderde | vegetatiebedekking | in samenhang | met | het | vlechtende rivierpatroon. | De | rivierduinafzettingen | zijn | voornamelijk | afkomstig | van | (deels) drooggevallen | riviervlakten | en | bestaan | uit opgewaaide | beddingzanden. | De rivierduinzanden | dateren | uit | het | Laat | Pleistoceen | (Jonge | Dryas | , Laat | Weichselien) | tot | vroeg Holoceen.

| Grijs | tot | bruin | , zeer | fijn tot | grof | zand | (105-420 | µm) | , matig | afgerond | (scherp aanvoelend) | , veelal | kalkloos | maar | kalkhoudend | aan | basis | , sporadisch | dun | leemlaagje | of snoertje | fijn | grind. Laagpakket | van | Wierden | - (Formatie | van | Boxtel). | Tot | dit | laagpakket | worden | de | (jonge) dekzanden | gerekend. | Dekzand | is gedurende | het | laat-Weichselien | – vroeg-Holoceen gevormd | onder | invloed | van | de | wind. Laag | van | Wijchen | - De | afzettingen | van | de | Laag | van | Wijchen | in het | Rijn-Maasdal | worden gerekend | tot | de | Kreftenheye | Formatie | , terwijl | de | Laag | van | Wijchen | in de | riviervlakte | van de | Maas | (nogal | onlogisch) | toebedeeld | wordt | aan | de | Beegden | Formatie. | De | Laag | van Wijchen | is afgezet | bij periodieke | overstromingen | van | meanderende | rivieren | in | het | Laat Pleistoceen | (Allerød/laat | Weichselien) | - Vroeg | Holoceen. | De | laag | markeert | een | fase | waarin de | Rijn | en | Maas | zich | aanpasten | aan | het | veranderde | afvoerregime | aan | het | einde | van | de laatste | ijstijd | en | de | rivieren | van | een | vlechtend | naar | een | meanderend | geulpatroon | waren overgegaan. | De | afzettingen | werden | afgezet | in een | overstromingsvlakte | , buiten | de riviervlakte.

| Deze | afzettingen | liggen | op | de | top | een | zand- | en | grindvlakte | (terras) | die afzettingen | van | vlechtende | rivieren | representeren. | De | Laag | van | Wijchen | bestaat | uit een zandige | , zeer | stugge | , lichtgrijze | tot | blauwgrijze | klei- | of | leemlaag | (ook | bekend | als ‘Hochflutlehm’). Mesolithicum | - Het | Mesolithicum | (8. 800 | – | 4. 900 | voor | Chr. | ) begon | tijdens | het | begin | van het | Holoceen. | De | gemiddelde | temperatuur | steeg. | Vegetatie | ontwikkelde | zich | sterk | en | de variatie | in flora | en | fauna | nam | toe. | De | mens | trok | als jager/verzamelaar | door | het | land. Materiële | resten | uit deze | periode | worden | gekenmerkt | door | kleine | vuursteenvoorwerpen (microlithen). Middeleeuwen | - De | Middeleeuwen | duurden | van | 450 | – | 1500 | na | Chr. | Over | de | periode | vlak na | het | definitieve | vertrek | van | de | Romeinen | uit | Nederland | is weinig | bekend. | Tot | op | heden zijn | relatief | weinig | vindplaatsen | uit | deze | periode | aangetroffen. | Er | zijn | sterke | vermoedens dat | resten | uit deze | periode | voor | een | belangrijk | deel | onder | de | huidige | oude | stads- | en dorpskernen | en | oude | akkercomplexen | liggen.

| Vanaf | ongeveer | de | 10 e eeuw | ontstaat | er weer | enige | stabiliteit | en | is sprake | van | een | min | of meer | centraal | gezag. | De | maatschappij raakt | gefeodaliseerd. | In deze | periode | werd | een | begin | gemaakt | met | de | ontginning | van veen | , heide | en | bos. Paleolithicum | - Gedurende | het | Paleolithicum | (300. | 000 | – 8. 800 | voor | Chr. | ) is Nederland wel | bezocht | door | de | mens | (Homo | Sapiens | Sapiens | en | Homo | Sapiens | Neanderthalensis) gedurende | de | warmere | perioden. | Sporen | zijn | echter | schaars | en | vaak | verstoord. | De | mens trok | destijds | als | jager/verzamelaar | rond | in kleine | groepen. | Afhankelijk | van | het | seizoen | en aanwezige | voedselbronnen | werden | steeds | wisselende | , tijdelijke | kampementen | bewoond. Pleistoceen | - Het | Pleistoceen | is een | geologisch | tijdvak | binnen | het | Quartair | , van | ongeveer 2 miljoen | tot | 10 | duizend | jaar | geleden. | In | deze | periode | vond | een | afwisseling | van | ijstijden (stadialen) | en | warme | perioden | (interstadialen) | plaats. | Het | Pleistoceen | eindigde | met | de komst | van | het | Holoceen. Profielverloop | – | Het | profielverloop | in | de | bodemkunde | zegt | iets | over | de | verandering | van de | aard | en | samenstelling | van | de | bodem | naar | beneden | toe.

| Het | zijn | complexe | definities | en er worden | vijf | profielverlopen | onderscheiden: Profielverloop | 1 – | ‘klei-op-veen’. | Kleigronden | met | meer | dan | 40 | cm | moerig | materiaal | (veen of venige | grond) | beginnend | tussen | 40 | en | 80 | cm | ; Profielverloop | 2 – | ‘klei-op-zand’. | Kleigronden | met | een | zandlaag | van | meer | dan | 20 | cm | dik | , die | begint | tussen | 25 | – 80 | cm | , uitgezonderd | profielen | met | kleiig | , uiterst | fijn | zand | en gronden | met | een | niet-kalkrijke | kleilaag | boven | het | zand | ; Profielverloop | 3 – | ‘met | een | niet-kalkrijke | , zware | tussenlaag’. | Kleigronden | met | een | niet- kalkrijke | , zware | kleilaag | die | a) | of begint | binnen | 25 | cm | en | doorloopt | tot | tenminste | 40 | cm | ; b) of | begint | tussen | 25 | en | 80 | cm | en | tenminste | 15 | cm | dik | is en | rust | op | lichtere | of | kalkrijke ondergrond | die | 1) | of binnen | 80 | cm | begint | en | tenminste | 40 | cm | dik | is ; 2) | dieper | dan | 80 | cm begint | en | doorloopt | tot | dieper | dan | 120 | cm. Profielverloop | 4 – | ‘met | een | niet-kalkrijke | , zware | ondergrond’.

| Kleigronden | met | een | niet- kalkrijke | , zware | kleilaag | die | tenminste | voldoet | aan | de | eisen | bij | profielverloop | 3 | en | die | a) doorloopt | tot | tenminste | 120 | cm | of | b) ten | hoogste | is | onderbroken | door | lichtere | en/of kalkrijke | en/of | moerige | lagen | die | samen | dunner | zijn | dan | 40 | cm | en | die | binnen | 120 | cm | weer overgaan | in niet-kalkrijke | , zware | klei. Profielverloop | 5 – | ‘homogene | , aflopende | en | oplopende | profielen’. | Alle | profielen | die | niet vallen | onder | de | definities | van | profielverlopen | 1 | t/m | 4. Raatakkers | – Raatakkers | zijn | min | of | meer | vierkante | of rechthoekige | , aaneengesloten stukjes | grond | waar | landbouw | bedreven | werd | in de | prehistorie | , vanaf | de | Late | Bronstijd | tot in de | Romeinse | tijd. Rijksdienst | voor | het | Cultureel | Erfgoed | (RCE) | – | De | RCE | is een | onderdeel | van | het ministerie | van | OCW. | Het | voert | wet- | en | regelgeving | uit , ontwikkelt | kennis | en | geeft | advies over | rijksmonumenten | , landschap | & | omgeving | , archeologie | en | roerend | erfgoed. Romeinse | tijd | - Met | de | komst | van | de | Romeinen | (van | 12 | voor | Chr. | tot | 450 | na | Chr. | ) eindigde | de | IJzertijd. | In | 47 | na | Chr. | werd | de | Rijn | als | rijkgrens | vastgesteld.

| Langs | deze grens | (de | limes) | werden | castella | en | wachttorens | gebouwd. | In | het | door | Romeinen | bezette gebied | verbeterde | de | infrastructuur | en | ontstonden | steden | als | Nijmegen. | Noordelijk | van | de limes | kon | de | inheemse | levenswijze | zich | grotendeels | handhaven | , maar | wel | zijn | veel Romeinse | invloeden | te | zien. Saalien | – een | geologische | periode | in | het | Pleistoceen | die | duurde | van | 236 | – | 126 | duizend jaar | geleden. | Het | Saalien | was | de | voorlaatste | ijstijd | (voorlaatste | glaciaal). | Gedurende | deze periode | kwam | het | landijs | tot | in | Midden-Nederland. Stuwwallen | - de | stuwwallen | zijn | in | de | loop | van | de | voorlaatste | ijstijd | (Saalien | , 238 | – | 126 duizend | jaar | geleden) | gevormd. | Gedurende | deze | ijstijd | waren | grote | delen | van | Nederland bedekt | met | landijs. | Het | gewicht | van | het | ijspakket | , dat | vele | honderden | meters | dik | kon | zijn | , perste | oudere | afzettingen | onder | het | ijs | weg. | Aan | de | voor- | en | zijkanten | van | gletsjertongen ontstonden | hierdoor | opgestuwde | heuvels. | De | stuwwal | kenmerkt | zich | door | een | patroon | van min | of meer | evenwijdig | lopende | dagzomen | , die | soms | door | een | overschuivingsvlak | worden gescheiden.

Voorde | – | Een | voorde | (ook | wel | drecht | , trecht | of | tricht | genoemd) | is een | doorwaadbare plaats | in een | beek | of | rivier. | Vaak | werd | een | voorde | verhard | met | stenen | of keien | , die | door houten | palen | op | hun | plaats | werden | gehouden.