B13.07 Bijlage 7 onderbouwing - vooronderzoek ontplofbare oorlogsresten spoortrace Zevenaar-Winterswijk

een | enorme | voorbij | en explosie9? | , BeoBOM: | Volgens | werd de ORB de | van | het | uitvoerende No. | 266 tot | Squadron | actie | uitgevoerd | van 15:30 | 16:4053 | , Volgens | de | ORB | van | de | and | TAF | werd | door | 7 “ | Erfgoedcentrum | Achterhoel | en | Liemers | , | Inventaris | van | het | archief | van | de | gemeente | Didam | 1940-1980 | , | inventarisnummer | 728: Stukken | betreffende | het | opruimen | van | munitie | , | mijnen | en | het | opslaan | van | vervoer | van | gevaarlijke | stoffen. 48 | Operations | Record | Book | No. | 345 | Squadron | , | March | 1944. 49 | Operations | Record | Book | No. | 74 | Squadron | , | March | 1944. 50 | Operations | Record | Book | No. | 439 | Squadron | , | March | 1944. 51 | Zwanenburg | , | G. J , | En | nooit | was | het | stil. | Kroniek | van | een | luchtoorlog | (z. p. , zj. ) delen | len | Il. 52 | Operation | Record | Book , | and | Tactical | Air | Force. 53 | Operations | Record | Book | No. | 266 | Squadron | , | March | 1944. 44 ((ggeeaannoonniimmiisseeeerrdd)) | Aanvullend | vooronderzoek Typhoons | een | aanval | gedaan | op | het | spoor | bij Varsseveld | met | 14 | x | 500 | Ib. | bommen. | 1 voltreffer werd | gemeld | en | 1 locomotief | werd | verwoest. | '4 BeoBOM: | Volgens | de | ORB | van | het | uitvoerende No.

| 193 | Squadron | werd | de | actie | uitgevoerd tussen | 15:20 | en | 16:35. | °° 18 | maart | 1945 | Op | 18 | maart | 1945 | werd | te | Doetinchem | door de | Niet | relevant. niet | Exacte Terborgseweg/Broekweg | getroffen | locatie | bekend | , bornbardement. | °é | waardoor | niet | valt | vast | te stellen | of | deze | gebeurtenis het | werkgebied | heeft beïnvloed. 19 | maart | 1945 | 2nd | TAF: | Aanval | op | de | reparatieafdeling | voor | | | Niet | relevant. | Exacte vrachtwagens | in | Doetinchem. | Aanval | uitgevoerd | | | locatie | niet | bekend | , door | 30 | vliegtuigen | , | 26 | wierpen | samen | 14. 2 | ton | waardoor | niet | valt | vast | te brisant | af. | Volgens | logboek | zowel | 1000- | als | 500- | stellen | of | deze | gebeurtenis ponders. | *7 | het | werkgebied | heeft beïnvloed. Volgens | de | ORB | van | 2nd | TAF | werd | door | 30 Typhoons reparatiedepot | een | in | Doetinchem aanval | gedaan met | 20 | x op 1000 | een [b. , 16 | x | 500 | lb. | bommen | en | 64 | raketten. | Twee voltreffers het | op | en het | noordelijke | gebouw | Acht , | raketten vier op op | het oostelijke westelijk | 32 | raketinslagen. | Het | centrale stortte | in | en | brandde | gebouw. | af. | Resultaten | waren | gebouw door de | rook | moeilijk | te | zien. | Ook | luchtdoelgeschut ten | westen | van | de | stad | (A.

| 0275) | werd gebombardeerd resultaten | waargenomen. , | maar | '*® | er | werden | geen BeoBOM: | Volgens | de | ORB | van | het | No. | 193 Squadron | werd | de | actie | uitgevoerd | met | 8 Typhoons | tussen | 08:20 | en | og:10. | Er | werden | 14 | x 1000 | Ib. | en | 2 x | 500 | Ib. | afgeworpen. | ©° BeoBOM: | Volgens | de | ORB | van | het | No. | 266 Squadron | werd | de | aanval | uitgevoerd | door | 9 Typhoons | tussen | 08:05 | en | 08:45. | '6° BeoBOM: | Volgens | de | ORB | van | het | No. | 197 Squadron | werd | de | actie | uitgevoerd | door | 7 Typhoons | tussen | 08:10 | en | 08:45. | Dit | squadron nam | ook | de | Flak | voor | de | rekening. | De | noordelijke gebouwen | van | het | depot | werden | geraakt | met | 2 | x 1000 | Ib. 'é 54 | Operation | Record | Book | , | and | Tactical | Air | Force. 55 | Operations | Record | Book | No. | 193 | Squadron | , | March | 1944. 56 | ECG , | probleeminventarisatie | Voormalig | Intermeco-terrein | te | Doetinchem. 57 | Zwanenburg | , | GJ , | En | noot | was | het | stil. | Kroniek | van | een | luchtoorlog | (z. p. , zj. ) delen | | en | Il. 58 | Operation | Record | Book | , | znd | Tactical | Air | Force. 59 | Operations | Record | Book | No. | 193 | Squadron | , | March | 1944. 16 | Operations | Record | Book | No. | 266 | Squadron | , | March | 1944. 1é1 Operations | Record | Book | No.

| 197 | Squadron | , | March | 1944. 45 ((ggeeaannoonniimmiisseeeerrdd)) | Aanvullend | vooronderzoek BeoBOM: | werd Volgens de | actie de | ORB | van | het tussen No. | 08:02 263 en Squadron | Alle | uitgevoerd van | de | deden 09:10. '$? | squadrons | Wing mee. Op | 19 , | 21 | en | 23 | maart | bombardementen 1945 werd | Doetinchem | Niet | relevant. | Exacte gebombardeerd. | Deze | waren | locatie | niet | bekend | , niet | van | het | kaliber | zoals | in | de | voorafgaande | waardoor | niet | valt | vast | te maanden | , | waarbij | de | schade | beperkt | bleef. | Het | stellen | of | deze | gebeurtenis waren | dit | maal | bombardementen | waarbij | | | het | werkgebied | heeft doelbewust | grote | delen | van | de | binnenstad | | | beïnvloed. werden bommen | verwoest | Op | de 19 | maart | werden Vijverbergkwartier | gemeld | en | aan op | de | Waterstraat. Nemahofabriek | 4 | , Uit | een | brief | van | een | medewerker | van | de | LBD | | | Niet | relevant. | Exacte van | 4 | oktober | 1945 | blijkt | dat | er | op | 19 | maart | 1945 | | | locatie | niet | bekend | , bommen | waren | gevallen | op | de | stad. | Tevens | blijkt | waardoor | niet | valt | vast | te dat | er | op | 21 | maart | een | tweede | bombardement | stellen | of | deze | gebeurtenis plaatsvond. | '© | het | werkgebied | heef beïnvloed.

21 | maart | 1945 | De | 21° | maart | waren | in | de | ochtend | bommen | | | Relevant. | Hoewel | he gevallen | op | de | loodsen | van | de | GTM | , | in | de | avond | | | merendeel | van | de vielen | er | bommen | Boliestraat in de | binnenstad en | tevens bij de | | | genoemde | van Hamburgerstraat | , | Markt | , | | | schaderneldingen kwameb | er | omnme | n | in | de | driehoek de | Coöperatieve | | | straten | ruim | buiten | he Landbouwvereniging | aan | Terborgseweg | , | | | werkgebied | liggen | , | zijn | er Thorbeckestraat | terecht. en de | Papierfabriek Ook | de | aan | de | | | enkele | straten | aan | die | wel he Terborgseweg Stationsstraat | werd | getroffen. | ©® | Aan huidige | de | | | grenzen was | er | door | het | bombardement | | | werkgebied Terborgseweg | (Stationsstraat | , een | munitieopslagplaats | in | brand | gevlogen | , | Terborgseweg). | Daarom | is waarbij | veel | munitie | tot | ontploffing | kwam. | ” | Bij | dit | bombardement | alsnog een | derde | bombardement | op | deze | dag | werd | de | relevant | voor | het Wijnbergseweg | getroffen. | '©® | projectgebied. schade Uit schaderapporten te | hebben | blijken | de | volgende | door | straten het bombardement | op | 21 | maart opgelopen 1945:'°° e | _C.

| Missetstraat | 1/3 e | Wilhelminastraat | 14 e | _Boliestraat | 2/4/6/8/10 e | Waterstraat | 1/9/11/40 e | _ | Gasthuisstraat | 3/6 162 Operations | Record | Book | No. | 263 | Squadron | , | March | 1944. 163 Volker , | L , Doetinchem | in oorlogstijd. | Vijf | jaar | Duitse | bezetting | in | Doetinchem | en | Gaanderen | (1996). 164 | Volker , | | , Doetinchem | in | oorlogstijd. | Vijf | jaar | Duitse | bezetting | ín | Doetinchem | en | Gaanderen | (1996) | en | T&A | heeft | hier | als | bron genoteerd: | RailMaps | ProRail. 16 | Erfgoedcentrum | Achterhoek | en | Liemers | , | toegangsnummer | 0313: | Archief | van | het | Gemeentebestuur | van | Doetinchem | 1945 | — | 1969 , inventarisnummer | 1109: | Luchtbeschermingsdienst | ; | o. m. | liquidatie | , | 1944-1949. 166 | Volker | , | | , Doetinchem | in | oorlogstijd. | Vijf | jaar | Duitse | bezetting | in | Doetinchem | en | Gaanderen | (1996) | en | T&A | heeft | hier | als | bron genoteerd: | RailMaps | ProRail. " 6? Brendel | , | C , | Ahornblad | aan | de | beukenbomen. | Doetinchemse | herinneringen | 1940 | — 1945 | (1996) | en | T&A | heeft | hier | als | bron | genoteerd: 168 RailMaps | ProRail.

| te 169 | ECG , | probleeminventarísatie Achterhoek | Voormalig en | Intermeco-terrein | Doetinchem | van | het | Gemeentebestuur | van | Doetinchem | — inventarisnummer Erfgoedcentrum | 146: | Oorlogsschade | Liemers 1946-1961. , toegangsnummer | 0313: | Archief | 1945 | 1969 , 46 ((ggeeaannoonniimmiisseeeerrdd)) | Aanvullend | vooronderzoek » | Kerksteeg | 6 * | Holterweg e | _ | Frielinkstraat | 1/3 * | _Varsseveldseweg | 7/48 e | _Verheulsestraat | 12 e | Nieuwstad | 74-76 21 | maart | 1945 | In | diverse | schaderapporten | staan | de | onder | Niet | relevant. | De | straten inventarisnummer | 146 | (zie | boven) | genoemde | die | vermeld | worden | in | de straten | wederom | genoemd | als | zijnde | beschadigd | schaderapporten | liggen door | het | bombardement | van | 21 | maart | 1945. | allen | op | geruime | afstand Gaanderen Bovendien | werden | er | nog welke een | aantal | percelen | te | van | het | werkgebied. geraakt | tijdens | gemeld het | bormbardernent | beschadigd van | 21 | maart zijn 1945. | 7° 23 | maart | 1945 | Bij | het | bombardement | van | 23 | maart | vielen | er | Relevant. | De | omschreven circa | 15 | bomrnen | , | waarvan de | 5 | blindgangers. IJsselkade | De | locatie | ligt | binnen | het de inslagen Ds. Van waren | aan | het Grutstraat | , | en | werkgebied. Dijkweg | bij | Hovenstraatje.

| ”' Volgens | de | ORB | van | and | TAF | werd | door | 12 Typhoons bommen | met het | 24 | x | 500 | Ib. | (11 | sec. | vertraging) Aalten spoor | aangevallen. | Bij (A. Duitsland 2271) | werd werd | het | doel spoor | onderbroken | en | in een | geraakt”? BeoBOM: | Volgens | de | ORB | van | het | uitvoerende No. | 439 | Squadron | werd | de | actie | uitgevoerd tussen | 13:15 | en | 14:00. | Het | oorspronkelijk | doel was | Duitsland. | Het | is | onduidelijk | hoeveel bommen | op | het | spoor | bij | Aalten | werden maart | geworpen. | maart » | werd | Aalten | door | Relevant. | De | omschreven 24 | 1945 | Op | 24 | 1945 | getroffen een | bomrnentapijt | waarbij | vooral | het | zuidelijke | locatie | ligt | binnen | het deel | van | het | dorp | werd | getroffen: | Stationsstraat | , | werkgebied. Dijkstraat | , | Kerkstraat | , | Hofstraat | , | Wehmerstraat | , enz. Boomkampstraat ”1 | , | Parallelweg | , | Koopmanstraat Dijkstraat | 28 | te | Aalten | werd | zwaar | beschadigd ten | gevolge | van | het | bombardement | op | 24 | maart 194575 Volgens | de | ORB | van | and | TAF | werd | door | 11 Spitfires | 7 | x | soo | lb. | en | 8 | x | 250 | lb.

| bommen 70 | Erfgoedcentrum | Achterhoel | en | Liemers | , | toegangsnummer | 0313: | Archief | van | het | Gemeentebestuur | van | Doetinchem | 1945 | — | 1969 , inventarisnummer | 1468: | Oorlogsschade | gemeente-eigendommen. | Overzicht | + aangiften | , | 1949 | — 1960. 1 | Volker , | L , | Doetinchem | in | oorlogstijd. | Vijf | jaar | Duitse | bezetting | in | Doetinchem | en | Gaanderen | (1996) | en | T&A | heeft | hier | als | bron genoteerd: | RailMaps | ProRail. 72 | Operation | Record | Book , | and | Tactical | Air | Force. 13 | Operations | Record | Book | No. | 439 | Squadron | , | March | 1944. Ma | T&A | heeft | hier | als | bron | genoteerd: | RailMaps | ProRail. 5 | Erfgoedcentrum | Achterhoek | en | Liemers | , | toegangsnummer | 0981: | Dienst | Gemeentewerken | Aalten , | (1896) | 1906 | — | 1958 , inventarisnummer | 252: | Stukken | betreffende | taxatie | en | andere | maatregelen | t. a. v. door | oorlogsgeweld | beschadigde | panden. 4 | 7 ((ggeeaannoonniimmiisseeeerrdd)) | Aanvullend | vooronderzoek afgeworpen | op | het | spoor | in | Aalten | (A. | 2170). | Er werden | twee | voltreffers | gemeld. | 7é BeoBOM: | Uit | de | ORB | van | het | uitvoerende | No. 317 | Squadron | blijkt | dat | de | actie | werd | uitgevoerd tussen | 09:00 | en | 11:40? 24 | maart | 1945 | Jabo | aanvallen | op | Terborg | met | 12 | vliegtuigen. | 7® | Relevant.

| De | omschreven de | ORB | van | 2nd | wordt | door | x | locatie | ligt | binnen | het Volgens | raketaanval | TAF | 3 | 4 | werkgebied. Typhoons | een | uitgevoerd | op | Terborg waarbij rangeerterrein onder | werden andere | 20 | wagons | op | he geraakt. | 79 BeoBOM: | Volgens | de werd ORB | de van | het | uitvoerende No. | 174 | Squadron | actie | uitgevoerd tussen | 06:40 | en | 07:25 | met | 4 | Typhoons. | Geen doel raketten opgegeven. en | Terborg | dorp | aangevallen | me boordgeschut. | '8° BeoBOM: | Volgens | de | ORB | van | het | uitvoerende No. | 175 | Squadron | werd | de | actie | uitgevoerd tussen | 08:55 | en | 10:00. | ° BeoBOM: | Volgens | de werd ORB | de van | het | uitvoerende No. | 184 | Squadron | actie | uitgevoerd tussen | 08:15 | en | 08:55. | 'è° 25 | maart | 1945 | Op | 25 | maart | 1945 | werd | Aalten | weer | getroffen | , | Niet | relevant | , | er | worden hotel | Beskers | , | de | achterzijde | van | het | pand | van | geen | feitelijke | details | (zoals Bulten’s | Zaadhandel | en | de | woning | achter | garage | ingezette | CE‚ , | hoeveelheid | , Wisselink. | '®3 | exacte | locaties | inslagen) genoemd. 26 | maart | 1945 | Op | 26 | maart | 1945 | werd | Doetinchem | getroffen | | | Niet | relevant. | Exacte door | een | bombardement.

| locatie | niet | bekend | , waardoor | niet | valt | vast | te Volgens | de | ORB | van | 2nd | TAF | werd | door | 4 | stellen | of | deze | gebeurtenis Typhoons | een | aanval | uitgevoerd | met | 32 | het | werkgebied | heeft Varsseveld raketten. | Er | werden | het | meer | dan raakte | 15 | wagons | in | beïnvloed. geraakt | ; | spoor | beschadigd. BeoBOM: | Volgens | de | werd ORB | de van | actie het | uitvoerende tussen No. | 60g | Squadron en | uitgevoerd maart | 06:35 de | ORB | 07:40. | van | °° | 2nd | TAF | werd | door | 6 | Niet | relevant. | Exacte 2/ | 1945 | Volgens | het | bij | Aalten | locatie | niet | bekend | , | valt | op Typhoons | luchtdoelgeschut 76 | Operation | Record | Book , | and | Tactical | Air | Force. 77 | Operations | Record | Book | No. | 317 | Squadron | , | March | 1944. 78 | Zwanenburg | , | G. J , | En | nooit | was | het | stil. | Kroniek | van | een | luchtoorlog | (z. p. , z. j. ) delen | | en | IL. 179 | Operation | Record | Book , | and | Tactical | Air | Force. 180 | Operations | Record | Book | No. | 174 | Squadron | , | March | 1944. ‘81 Operations | Record | Book | No. | 175 | Squadron | , | March | 1944. " 82 Operations | Record | Book | No. | 184 | Squadron | , | March | 1944. " 8 | T&A | heeft | hier | als | bron | genoteerd: | RailMaps | ProRail.

" 84 ECG , | probleeminventarisatie | Voormalig | Intermeco-terrein | te | Doetinchem 185 | Operations | Record | Book | No. | 609 | Squadron | , | March | 1944. 48 ((ggeeaannoonniimmiisseeeerrdd)) | Aanvullend | vooronderzoek | | (A1970) | tot | zwijgen | gebracht. | 'ë6 | basis | van | de | gegevens | niet vast | te | stellen. BeoBOM: | Volgens | de | ORB | deze | van | het | uitvoerende No. | 247 | Squadron | is | dag | geen | actie 30 | maart | 1945 | Op uitgevoerd. 30 | maart '®7 | 1945 | kwamen | er | overal | in | Niet | relevant | , | exacte Gaanderen | granaten | terecht. | locaties | niet | bekend. | Voor een | deel | van | deze Op | 1 april | trokken | de | geallieerden | ongehinderd | gebeurtenis | noemt | T&A Gaanderen | binnen. | De | Duitse | troepen | waren | Survey | geen | bron | , ondertussen | teruggetrokken | naar | Doetinchem | waardoor | het | gegeven | niet en | lieten | de | bruggen | en | spoorwegovergangen | , | herleidbaar | is. waaronder | die | aan | de | Terborgseweg | springen. 30 | maart | 1945 | Het | tramstation | van | de | G. T. | M. | werd | tijdens | de | Relevante | indicatie | voor | de oorlog | verwoest. | Op | 2 | mei | 1945 | werd | er | gerneld | aanwezigheid | van dat | er | al | sinds | 30 in het maart station | dat | jaar | een | niet- | geschutmunitie | in | de ontplofte | granaat | lag. | '°8 | genoemde | omgeving.

30 | maart | 1945 | Op | 30 | maart | 1945 | werd | Aalten | bevrijd. | '®9 | Niet | relevant. | Geen specifieke | vermeldingen m. b. t. | CE. 31 | maart | 1945 | Voor | de | bevrijding | van | Doetinchem | trokken | de | Niet | relevant. | Er | worden geallieerden | op | via | Ulft , | Silvold | en | Sinderen | naar | geen | specifieke | locaties Varsseveld. | Midden | in | de | nacht | , | op | 31 | maart | , | genoemd | , | waardoor | niet werd | Varsseveld | bevrijd | door | de | Canadezen. | '°® | In | kan | worden | vastgesteld Winterswijk | was | er | eest | een | hevige | tegenstand | wat | de | relevantie | voor | het van | de | Duitse | soldaten | maar | deze | zakte | daarna | in | werkgebied | is. terwijl | de | Duitse | soldaten | vluchten. | Op | 31 | maart werd | ook | Winterswijk | bevrijd. | '°! 1april1945 | Op Ruurlo 1 | april verdreven? waren | de | Duitse | soldaten | ook | uit | | | Niet | relevant. | Geen specifieke | vermeldingen 1 | trokken | de | m. b. t. | relevant. CE. | worden 1april1945 | Op | april | 1945 | geallieerden | vanuit | | | Niet | Er Gaanderen | richting | Doetinchem.

| Op | de | |geen | specifieke | locaties Terborgseweg | ter | hoogte | van | de | watertoren | | | genoemd | , | waardoor | niet werden | de | geallieerden | onder | vuur | genomen | , | | | kan | worden | vastgesteld maar | deze | konden | de | Duitse | vuurhaarden | snel | | | wat | de | relevantie | voor | het onschadelijk | raken. | In | het | stadscentrum | | | werkgebied | is. stootten | de | geallieerden | echter | op | heviger verzet. | Het | gevecht | was | hevig | en | duurde | de | hele dag , | pas | in | de | nacht | overmeesterd van 1 op 2 | april | werden | de Duitse | troepen | en | was Doetinchem | bevrijd. | '°3 2april | 1945 | In | april | 1945 | bombardeerden | de | geallieerden | | | Niet | relevant. | Er | worden verkeersknoppunten Doetinchem | , | onder | 2 | andere | het | kader bij | geen | specifieke waardoor | locaties vermoedelijk | op | april , | in | genoemd | , | niet 186 Operation | Record | Book , | and | Tactical | Air | Force. 187 Operations | Record | Book | No. | 247 | Squadron | , | March | 1944. 188 | Gelders | Archief | , | toegangsnummer | 1037: | Militair | Gezag | in Gelderland | , | inventarisnummer | 285: | Stukken | betreffende | door | gemeenten verstrekte | opgaven | van | aangetroffen | explosieven | (Districten | Doetinchem | en | Zutphen). 189 | Horst , | J. G. | van | der , | Aalten | in | oorlogstijd.

| Gebeurtenissen | uit | de | jaren | 1940 | — 1945 | (1985). 190 | Peters , | CHJ | , | Gelderland | bevrijd | (1994). 19 | Peters , | CHJ | , | Gelderland | bevrijd | (1994). 12 | Peters , | CHJ | , | Gelderland | bevrijd | (1994). 13 | Peters , | CHJ | , | Gelderland | bevrijd | (1994) | en | Volker | , | | , Doetinchem | in oorlogstijd. | Vijf | jaar | Duitse | bezetting | in Doetinchem | en | Gaanderen (1996). 49 ((ggeeaannoonniimmiisseeeerrdd)) | Aanvullend | vooronderzoek | | van | operatie | Plunder | waarbij | de | geallieerden | de | | | kan | worden | vastgesteld Rijn | overstaken | bij | Rees | en | Wesel. | !91 | wat | de | relevantie is , | voor | het werkgebied 3 | april | 1945 | Zevenaar | werd | op | 3 | april | 1945 | bevrijd. | '9 | > | Niet | relevant. | Geen specifieke | vermeldingen m. b. t. | CE. Op | een | kaart | van | de | gemeente | Didam | werd | | | Relevante | indicatie | voor schade | aan | panden | weergegeven. | Aangezien | | | oorlogshandelingen | in | de deze | schade | in | kaart | is | gezet | met | kadastrale | | | betreffende | omgeving. nummers | , | is | het | mogelijk | middels | deze | kaart slechts kadastrale voor | nummers de 26 | te | achterhalen. | Doordat | de kadastrale | nummers | beschadigde zijn gegeven | , | gebouwen is dit | echter slechts | beperkt | mogelijk.

| '96 Uit | een | schadekaart | van | Doetinchem | blijkt | dat | de | | | Relevante | indicatie | voor binnenstad | zwaar | getroffen | was. | De | binnenstad | | | oorlogshandelingen | in | de was | grotendeels | verwoest | of | zwaar | beschadigd. | | | betreffende | omgeving. Ten licht zuiden | van | de | Enkele binnenstad | de waren hoek | de | van huizen de Wilhelrninastraat beschadigd. | de | op en | Terborgsestraat | waren | er nog | enige | huizen | verwoest | , | met | daaromheen nog | werden enkele | zwaar | Doetinchem beschadigde | huizen? | relevant. Er | bij | munitie | , | mijnen | en | | | Niet | Exacte granaten werd | maar | ook | dat blindgangers te | gemeld. | Wehl '9® | zich | locatie | niet relevant. bekend. Er | gemeld | er | gemeente | | | Niet | Exacte munitie | , | mijnen | , | granaten | en | blindgangers | | | locatie | niet | bekend. bevonden. | '°9 | werden | te | Relevante | indicatie Te | Terborg | er | granaten | gemeld | en | | | voor Varsseveld | verschillende | bommen | , | vermoedelijk | | | oorlogshandelingen | in | de een | blindganger | in | een | winkel | , | een | raketbom | , | | | betreffende | omgeving. een | pantservuist | en | granaten. | Op | de | spoorlijn Varsseveld | — | Aalten | werd | er | gemeld | bij:°°® . | ilometer | 20. | 65 | een | blindganger . | ilometer | 20. | 6 | één | granaat . | ilometer | 19. 55 | landmijnen .

| ilometer | 18. | 9 | een | granaat . | ilometer | 18. 6 | een | blindganger . | ilometer | 18. 5 | één | blindganger . | ilometer | 18. 1 | twee | blindgangers . | ilometer | 16. 9 | één | blindganger 12 | april | 1945 | Op | 12 | april | 1945 | werd | er | ook | gemeld | dat | er | te | | | Niet | relevant. | Exacte Gaanderen | nog | munitie | en | granaten | lagen?! | locatie | niet | bekend. 194 Klep , | C. (red. ) , | De | bevrijding | van | Nederland | 1944 | —1945. | Oorlog | op | de | flank | (Den | Haag | 1995). 195 Groot , | |. de , Wat | de | oorlog | bracht | over | Zevenaar. | 1940 | —1945 | (1985) | en | Peters , | CHJ | , | Gelderland | bevrijd | (1994). é | Erfgoedcentrum | Achterhoel | en | Liemers | , | Inventaris | van | het | archief | van | de | gemeente | Didam | 1940-1980 | , | inventarisnummer | 1056: Stukken | betreffende | het | verlen | en | van | vergoedingen | aan | particulieren | voor | herstel | materiële | oor | logsschade. 7 | Erfgoedcentrum | Achterhoel | en | Liemers | , | toegangsnummer | 0313: | Archief | van | het | Gemeentebestuur | van | Doetinchem | 1945 | — 1969 , inventarisnummer | 146: | Oorlogsschade | 1946-1961. 18 | Erfgoedcentrum | Achterhoel | en | Liemers | , | geen | toegangsnummer: | Nieuw | Archief | Wehl , | 1816 | — 1949 , | inventarisnummer | 426: | Militair Gezag.

199 Gelders | Archief | , | toegangsnummer | 1037: | Militair | Gezag | in Gelderland | , | inventarisnummer | 285: | Stukken | betreffende | door | gemeenten verstrekte | opgaven | van | aangetroffen | explosieven | (Districten | Doetinchem | en | Zutphen). 200 | Gelders | Archief | , | toegangsnummer | 1037: | Militair | Gezag | in Gelderland | , | inventarisnummer | 285: | Stukken | betreffende | door | gemeenten verstrekte | opgaven | van | aangetroffen | explosieven | (Districten | Doetinchem | en | Zutphen). 21 | Gelders | Archief | , | toegangsnummer | 1037: | Militair | Gezag | in Gelderland | , | inventarisnummer | 285: | Stukken | betreffende | door | gemeenten verstrekte | opgaven | van | aangetroffen | explosieven | (Districten | Doetinchem | en | Zutphen). 50 ((ggeeaannoonniimmiisseeeerrdd)) | Aanvullend | vooronderzoek | | 27 | april | 1945 | In | de | ‘opgave | mijnen | , | bommen | , | munitie | enz. | ’ | van | | | Niet | relevant. | Exacte 27 | april | 1945 | werden | er | bij | woonhuizen | in | Didam | | | locaties | niet | _ | allemaal bommen | gemeld. | In | de | omgeving | van | Didam | | | bekend | , | meeste | vondsten werden | er | ook | mijnen | en | granaten | gemeld. | Ook | | | buiten | het | werkgebied. wordt | er | een | blindganger | gemeld. | Op | andere data | wordt | er | meerdere | malen | de | vondsten | van raketbommen | gemeld.

| Middels | de | vermelde kadastrale | nummers | zijn | met | behulp | de va | de locaties kaart achterhaald. uit inventarisnummer Voor | alle 1056 vondsten | dat ze | buiten | vrijwel | geldt is | de | melding onderzoeksgebied van | ‘bornmen | lagen. bij | woonhuis’ Uitzondering | bij onderzoeksgebied perceel F1 , wat | zeer lag. waarschijnlijk °°? | nabij | of | in | het 11 | mei | 1945 | Op | 1 | mei | 1945 | werd | er | gemeld | dat | er | nog | | | Relevante | indicatie | voor munitie | lag | bij | het | Feestgebouw | aan | de | | | oorlogshandelingen | in | de Spoorstraat | te | Varsseveld | , | onder | de | toren | van | de | | | betreffende | omgeving. N. H. | Kerk | in | de | kom | van | Terborg | en | in | het Haverbos | langs | de | weg | Varsseveld | — | Terborg. | ° 28 | mei | 1945 | In | de | ‘opgave | mijnen | , | bommen | , | munitie | enz. | ’ | van | | | Niet | relevant. | Exacte 28 | mei | 1945 | werden | er | bij | woonhuizen | in | Didam | { | locaties | niet | bekend. werden bommen | gemeld. ook | In | de | omgeving | van | Didam Ook er | mijnen | en | granaten | gemeld. wordt | er | twee | blindgangers | gemeld. | Een | groot deel | hiervan | werd | op | 2 juli | 1945 | geruimd.

| ?°4 | Relevante | indicatie 8 | juni | 1945 | Het | munitie-opgave-rapport | van | 8 | juni | 1945 | | | in voor de meldt:205 | oorlogshandelingen * | _Terborgseweg | , | munitie | , | landmijnen | en | | | betreffende | omgeving. handgranaten | Exacte | locaties | niet e | Wijnbergseweg | , | 7 | _ | kistjes | met | | | bekend. * | springlading | Wehl | de Wei | richting | over | spoorlijn | , landmijnen * | _Hazenlaan | 4 , | kist | met | geweerpatronen Verder | werden | er | bij | Doetinchem | meer | munitie | , mijnen | en | granaten | gemeld | maar | ook | drie blindgangers | en | een | vliegtuigbom. 24 | juli | 1945 | Op bommen 24 | juli | 1945 | werden | eerste er | twee | de niet-ontplofte | | | Relevante | indicatie | in voor de gemeld. | De | op | spoorlijn | bij | | | oorlogshandelingen kilometerpaal het | 37. 0 , tweede links | van | de het lijn bouwland op 2. 5 | meter | | | betreffende | omgeving. bom | De van | spoor. | De | in | nabij | | | niet-ontplofte | bij het | kruispunt | spoorlijn | — | Dassenboormse | allee | , | in | | | kilometerpaal | 37. | 0 | is | vrij het | Stilliwald. | 2°6 | nauwkeurig | te | plaatsen | ; | de tweede | minder.

| Onduidelijk 2 | Erfgoedcentrum | Achterhoel | en | Liemers | , | Inventaris | van | het | archief | van | de | gemeente | Didam | 1940-1980 | , | inventarisnummer | 728: Stukken | betreffende | het | opruimen | van | munitie | , | mijnen | en | het | opslaan | van | vervoer | van | gevaarlijke | stoffen. 203 | Gelders | Archief , | toegangsnummer | 1037: | Militair | Gezag | in | Gelderland | , | inventarisnummer | 285: | Stukken | betreffende | door | gemeenten verstrekte | opgaven | van | aangetroffen | explosieven | (Districten | Doetinchem | en | Zutphen). 204 | Gelders | Archief , | toegangsnummer | 1037: | Militair | Gezag | ín | Gelderland | , | inventarisnummer | 285: | Stukken | betreffende | door | gemeenten verstrekte | opgaven | van | aangetroffen | explosieven | (Districten | Doetinchem | en | Zutphen). 205 | Gelders | Archief , | toegangsnummer | 1037: | Militair | Gezag | in | Gelderland | , | inventarisnummer | 285: | Stukken | betreffende | door | gemeenten verstrekte | opgaven | van | aangetroffen | explosieven | (Districten | Doetinchem | en | Zutphen).

206 | Erfgoedcentrum | Achterhoek | en | Liemers | , | geen | toegangsnummer: | Nieuw | Archief | Wehl , | 1816 | — 1949 , | inventarisnummer | 427: | Militair Gezag | en | Gelders verstrekte Archief , | toegangsnummer van | 1037: | Militair | Gezag | in | Gelderland Doetinchem , inventarisnummer en | 285: | Stukken | betreffende | door gemeenten | opgaven | aangetroffen | explosieven | (Districten | Zutphen). D1 ((ggeeaannoonniimmiisseeeerrdd)) | Aanvullend | vooronderzoek | | | is | of | de | gernelde | bommen ook | zijn | geruimd. 5 | oktober | 1945 | Op | 5 | oktober Onder | 1945 andere werden in | de | er schoorsteen granaten | te van Wehl de | | | Relevante | indicatie | in voor de gemeld. | | | oorlogshandelingen R‚K. | Pastorie | en | in | het | wegdek | bij | de | RK. | | | betreffende | omgeving. 10 | mei | begraafplaats. 10 mei | ” werd | er | dat | er | munitie | Relevante | indicatie | voor 1971 | Op | 1971 | de | gemeld | te | Didam. | lag | | | de begraven | aan | Oldegoorweg | oorlogshandelingen | in betreffende | omgeving. werden | Exacte | locatie | niet | bekend. 28 | mei | 1971 | Op | 28 | mei | 1971 | er | explosieven | gemeld | op | | | Binnen | werkgebied | , de | grond | van | perceel | Frieslandweg | 1. °°% | derhalve | relevant. | Niet bekend | om | welk | type | CE het | hier | gaat.

207 | Erfgoedcentrum | Achterhoek | en | Liemers | , | geen | toegangsnummer: | Nieuw | Archief | Wehl , | 1816 | — 1949 , | inventarisnummer | 427: | Militair Gezag. 208 | Erfgoedcentrum | Achterhoek | en | Liemers | , | Inventaris | van | het | archief | van | de | gemeente | Didam | 1940-1980 | , | inventarisnummer | 728: Stukken | betreffende | het | opruimen | van | munitie | , | mijnen | en | het | opslaan | van | vervoer | van | gevaarlijke | stoffen. 209 | Erfgoedcentrum | Achterhoek | en | Liemers | , | Inventaris | van | het | archief | van | de | gemeente | Didam | 1940-1980 | , | inventarisnummer | 728: Stukken | betreffende | het | opruimen | van | munitie | , | mijnen | en | het | opslaan | van | vervoer | van | gevaarlijke | stoffen. 52 Aanvullend vooronderzoek ((ggeeaannoonniimmiisseeeerrdd)) | Nem 4. Luchtfotoanalyse Ten behoeve van dit aanvullende vooronderzoek zijn de van ProRail ontvangen luchtfoto’s , alsmede enkele aanvullende relevante luchtfoto’s geanalyseerd. De geselecteerde luchtfoto’s zijn geïnterpreteerd op de aanwezigheid van schade aan het landschap als gevolg van oorlogshandelingen en militaire werken. Bij de uiteindelijke positionering van de diverse gesignaleerde verstoringen is een tolerantie in acht genomen van circa 10 meter in verband met de nauwkeurigheid van het gepositioneerde luchtfotomateriaal.

Op het luchtfotomateriaal zijn verschillende indicaties voor het achterblijven van CE langs spoortracé Zevenaar - Winterswijk gesignaleerd. Voor de overzichtelijkheid van de analyse is ervoor gekozen om uitsneden te maken van enkele locaties op de luchtfoto’s. Deze locaties zijn in onderstaand figuur weergegeven binnen de blauwe kaders (1 t/m 6). Daarnaast is er ook nog een uitsnede gemaakt van het laatste stuk van het tracé ter hoogte van Winterswijk-Zuid. lln 30km 50km TOkm 90km Figuur 5. Overzichtskaart van uitsneden 1 t/m 6 op de luchtfoto's. Het groene kader op de foto’s geeft de projectlocatie weer. 1: Verdedigingslinie ten oosten van Zevenaar Op dit gedeelte van de luchtfoto is de omgeving van de nieuwe woonwijk Groot Holthuizen te zien. Tijdens de Tweede Wereldoorlog was dit gebied onderdeel van de Duitse verdedigingslinie van rondom met de meerdere spoorbaan Zevenaar. wapenopstellingen is Op daarnaast de luchtfoto omgevormd en is dan schuttersputten ook in een duidelijk militaire een (gele vesting uitgebreid kader). (bruine De loopgravenstelsel boerderij kader). net ten zichtbaar oosten 53 Aanvullend vooronderzoek ((ggeeaannoonniimmiisseeeerrdd)) Figuur 6. Op luchtfoto 3109 , daterend van 24 december 1944 , zijn duidelijk de loopgraven en wapenopstellingen te zien binnen het gele kader.

Om de boerderij is tevens een netwerk van loopgraven en wapenopstellingen gegraven (binnen rode kader). Aanvullend vooronderzoek ((ggeeaannoonniimmiisseeeerrdd)) | | Figuur 7. Tegenwoordig is deze locatie een nieuwbouwlocatie voor nieuwe woningen. De boerderij bestaat echter nog steeds (bruine kader) , maar van de verdedigingswerken zijn alle sporen uitgewist. 2: V-1 krater bij de Kerkwijkweg Ten westen van Didam is in het agrarische land tussen de Kerkwijkweg en de spoorbaan een grote krater waargenomen op de luchtfoto’s. Aan de hand van de door BeoBOM aangekochte nieuwe luchtfoto is duidelijk te zien dat de krater een omvangrijke diameter heeft van 10 meter en erg overeen te komen met de specificaties van een diep is. Deze eigenschappen lijken daarmee inslagkrater als gevolg van een V-wapen , in dit geval een V-1. Tevens is bekend dat in de omgeving van Didam en Zevenaar enkele V's zijn neergekomen tijdens de oorlog. Daarom is het aannemelijk dat deze krater van een dergelijk wapen afkomstig is. Figuur 8. De locatie op luchtfoto 3019 (links) van 24 december 1944 en de situatie anno 2014 (rechts). Binnen de rode cirkel is de inslagkrater van de V1 weergegeven op de luchtfoto. Op het recente satellietbeeld is tevens aangegeven waar diezelfde krater zich in de huidige topografie bevindt.

55 \ Aanvullend vooronderzoek ((ggeeaannoonniimmiisseeeerrdd)) 3: Verdedigingslinie Didam Niet alleen om Zevenaar lag een duidelijke Duitse verdedigingslinie , maar ook om het buurdorp Didam. Deze linie werd gecomplementeerd met een aantal geschutstellingen (oranje pijlen). Figuur 9. De spoorlijn ten westen va n Didam op luchtfoto 3019 , dateren d van 24 december 1944. rd : \ et AE ; q Je ET: Figuur 10. De huidige situatie van deze locatie laat een geheel ander beeld zien , met aan Sen weerszijden van het spoor nieuwe woningen. 56 Aanvullend vooronderzoek ((ggeeaannoonniimmiisseeeerrdd)) | ) 4: Station Wehl De omgeving van station Wehl is gedurende de oorlog enkele keren gebombardeerd ; om precies te zijn op 10 december 1944 , 27 februari 1945 , 1 en 5 maart 1945. Bij al deze bombardementen werden er in principe alleen 500 Ib. G. P. vliegtuigbommen afgeworpen. De kraters binnen de oranje cirkels zijn echter van kleiner formaat , waardoor het lijkt alsof er ook 250 Ib. bommen zijn ingezet. Op de luchtfoto zijn ook geschutopstellingen zichtbaar (blauwe kader) , beschadigde bebouwing (gele kader) , een loopgraaf (paarse kader) en enkele zogenaamde Splitterboxen (schuilplaatsen voor voertuigen in geval van luchtaanvallen). Binnen de rode cirkel is een duidelijke bomkrater zichtbaar. Figuur 11. Station Wehl en omgeving op luchtfoto 4025 , daterend van 3 maart 1945.

Op de luchtfoto is duidelijk de oorlogsschade zichtbaar ten noordoosten van het station (gele kader). Binnen de oranje cirkels zijn bomkraters zichtbaar. Ook de grote bomkrater (rode cirkel) aan de zuidkant van de spoorbaan spreekt boekdelen. Binnen het paarse kader is een loopgraaf zichtbaar en binnen de groene kaders enkele Splitterboxen. Ten slotte valt op dat ook in dit gebied er Duitse geschutopstellingen aanwezig zijn (blauwe kaders). 57 ((ggeeaannoonniimmiisseeeerrdd)) | Aanvullend | vooronderzoek | \ mt | Ets | £ | sj | „ | AE | dl | R Figuur | 12. | Dezelfde | locatie | op | een | satellietbeeld | van | 2014. | Het | gebied | ten | noorden | van | de | spoorbaan | ís voornamelijk | veranderd | , | Aan | de zuidkant | van | het | spoor | lijkt de | omgeving | nog | sterk | op | die | van | tijdens | de | Tweede | Wereldoorlog. | Wel | is echter | goed | te zien | dat | de | grond bouwrijp | is gemaakt | en | het | wegenplan | ís uitgebreid | voor | de | aanleg | van | nieuwbouw. | Volgens | het | plan | Heideslag | Ripperbansveen | moeten hier | enkele | starterswoningen | worden | gebouwd. | ”® 4: | Stationsgebied | Doetinchem De | omgeving | van | station | Doetinchem | was | tijdens | de | Tweede | Wereldoorlog | enkele | keren | doelwit van | geallieerde | bombardementen.

| Het | bekendste | bombardement | in | deze | omgeving | was waarschijnlijk | die | van | 30 | november | 1944 | , | waarbij | de | Beccon-fabriek | grotendeels | werd | verwoest. De | zware | Amerikaanse | bombardement | van | 19 , | 21 | en | 23 | maart | 1945 | , | waarbij | grote | delen | van | het historische | centrum | van | Doetinchem | werden | verwoest | , | lijkt | weinig | impact | op | het | stationsgebied te | hebben | gehad. Ho | www. | ripperbansveen. | nl ; | geraadpleegd | 8 september | 2015. 58 Aanvullend vooronderzoek ((ggeeaannoonniimmiisseeeerrdd)) Figuur 13. Luchtfoto 4021 , daterend van 21 maart 1945 , van de stationsomgeving Doetinchem. Wat opvalt , is dat de spoorbrug over de Oude IJssel op deze foto verwoest is (rode kader). Deze brug is waarschijnlijk door de Duitsers opgeblazen om de geallieerde opmars door de Achterhoek te hinderen. Aan de noordkant van het station zijn de ruïnes zichtbaar van de gebombardeerde Beccon-fabriek (gele kader). 59 Aanvullend vooronderzoek ((ggeeaannoonniimmiisseeeerrdd)) Nm \ À Mi / ij A | k er , BAPE Mer hes Mik Figuur 14. Afbeelding van de huidige situatie van het stationsgebied Doetinchem. Duidelijk Vee is te zien dat ten zuiden van het emplacement er een nieuw fabrieksterrein aan de Hamburgerbroeklaan is gebouwd.

Ook valt op dat er verschillende braakliggende terreinen bouwrijp zijn gemaakt ten behoeve van de herinrichting van het station en de omgeving. 5: Varsseveld Bij Varsseveld splitst het spoor zich ter hoogte van de spoorwegovergang Sinderenseweg uit in twee lijnen: Varsseveld — Winterswijk en de spoorlijn Varsseveld — van deze spoorknooppunten en de herkenbaarheid van deze splitsingen Dinxperlo. uit Vanwege de lucht het waren belang het Dinxperlo was echter al sinds de jaren dertig niet meer in (rode gebruik cirkels). voor personenvervoer. De lijn richting Vanwege onrendabele een lijntjes tekort door aan de ijzer Duitse voor bezetters de Duitse opgebroken. oorlogsindustrie Dat is werden ook duidelijk daarom te dergelijke zien op onderstaande luchtfoto. Om vervolgens nog wel hun voordeel op te doen met de vaak hoger gelegen spoorbanen , werden deze omgevormd tot Duitse verdedigingswerken. Ook dat is op de luchtfoto duidelijk zichtbaar ; de spoorbaan is gedeeltelijk veranderd in een loopgraaf met aan weerszijden geschutmunitie een zichtbaar. wapenopstelling (gele kader). Binnen de paarse cirkels zijn inslagen van geliefde doelwitten voor geallieerde duikbombardementen 60 Aanvullend vooronderzoek ((ggeeaannoonniimmiisseeeerrdd)) Figuur 15.

Op luchtfoto 4225 , daterend van 8 april 1945 , zijn verschillende bomkraters zichtbaar op en vlak naast de spoorsplitsing Varsseveld — Dinxperlo. Ook zijn er verschillende granaatinslagen in het landschap zichtbaar (paarse cirkels) , waarschijnlijk Winterswijk — afkomstig van de recente gevechten om Varsseveld (het dorp werd op 31 maart bevrijd door de Britten). 61 ((ggeeaannoonniimmiisseeeerrdd)) | Aanvullend | vooronderzoek | Nm _‚N | MRP” | EN | Dd | d\A Figuur | 16. | De | situatie | anno | 2015. | De | huidige | situatie | ís ten | opzichte hd | van | 1945 | ten | noorden | van | de | spoorbaan | ingrijpend | GN veranderd | , | terwijl | de zuidkant de | nog | de | karakteristieken | draagt | van | het | vooroorlogse | landschap. | De | spoorbaan | richting | Dinxperlo | ís gedeeltelijk | getransformeerd in | Sturriskolkweg. 5: | Spoor | Varsseveld | — | Aalten Het | spoor | tussen | Varsseveld | en | Aalten | is | gedurende | de | laatste | maanden | van | de | oorlog herhaaldelijk | doelwit | geweest | van | duikbombardementen. | Alleen | al | tussen | 30 | september | 1944 | en 30 | maart | 1945 | (de | dag | waarop | Aalten | werd | bevrijd) | werd | de | spoorweg | een | kleine | tien | keer getroffen | door | vliegtuigbommen | , | variërend | van | 250 | tot | 1. 000 | Ib. | G. | P.

| Uit | de | archiefbronnen | valt op | te | maken | dat | de | Duitsers | tot | in | december | herstelwerkzaamheden | aan | het | spoor | hebben uitgevoerd | en | bomtrechters | hebben | gevuld. | In | de | maanden | daarna | zijn | daar | echter | geen indicaties | van | aangetroffen. 62 Aanvullend vooronderzoek ((ggeeaannoonniimmiisseeeerrdd)) \ ° } IN Figuur 17. Luchtfoto 3234 , daterend van 2 maart 1945 , van de spoorweg ter hoogte van kilometerpaal 18. 5. Op deze locatie zijn niet alleen bomkraters zichtbaar (rode cirkels) , variërend in grote overeenkomstig met de gebruikte kalibers , maar is ook een gebied getroffen door een artilleriebeschieting (oranje kader). Figuur 18 , Op een huidige satellietfoto ba van de locatie valt op dat het landschap nagenoeg niet veranderd is sinds de Tweede Wereldoorlog. Er heeft wat ruilverkaveling plaatsgevonden en de Varsseveldsestraatweg (de N318) lijkt verbreed te zijn. Maar verder is deze locatie , evenals andere spoorstukken door agrarisch gebied binnen het tracé Zevenaar — Winterswijk , amper veranderd , 63 Aanvullend vooronderzoek ((ggeeaannoonniimmiisseeeerrdd)) | | 6: De spoorwegovergang Wooldseweg/Wamelinkweg Het meest oostelijke gedeelte van de projectlocatie wordt begrensd door de spoorwegovergang bij de Wooldseweg in Winterswijk.

Net ten zuiden van deze spoorwegovergang is een grote bomkrater te zien , evenals enkele tussen de spoorsplitsing in (rode cirkels). Wat ook opvalt , is dat de rails aan de oostkant van de spoorsplitsing verwijderd lijken te zijn (gele kader). Omdat de spoorlijn Winterswijk — Borken — Bocholt al sinds 1931 voor personenvervoer was afgesloten en de Duitsers oorlog helemaal tijdens de opgebroken. oorlog ernstig verlegen zaten om rails en bielzen , werd de lijn gedurende de Figuur 19. De locatie op luchtfoto 3057 van 15 maart 1945. 64 Aanvullend vooronderzoek ((ggeeaannoonniimmiisseeeerrdd)) = - Clem nn Figuur 20. De situatie anno 2015. De huidige situatie is ten opzichte van 1945 niet ingrijpend veranderd , Langs de Wooldseweg en Wamelinkweg enkele nieuwe woningen verrezen. Ook ís nog net in de noordwestelijke hoek een stukje van het bedrijventerrein te zien zijn bij de Parallelweg. 8 & d NS Nh , ve Pe L AS OS Aal k Figuur 21. Als we naar deze locatie kijken in het Actueel Hoogtebestand Nederland valt ineens op dat , verscholen onder de bomen , zich nog een oude loopgraaf bevindt (blauwe kader). Deze is mogelijk aangelegd ter verdediging van de Wamelinkweg , destijds de hoofdweg richting de Duitse grens bij Oeding loopt.

; Ee - 65 ((ggeeaannoonniimmiisseeeerrdd)) | Aanvullend | vooronderzoek | | | 5 , | Naoorlogse | bodemroerende | werkzaamheden Om | na | te | gaan | in | hoeverre | op | de | projectlocatie | (ingrijpende) | bodemroerende | werkzaamheden hebben | plaatsgevonden | zijn | de | luchtfoto’s | uit | de | Tweede | Wereldoorlog | , | historisch | kaartmateriaal (afkomstig | van | watwaswaar. | nl , | geraadpleegd | op | 31-08-2015) | en | een | modern | satellietbeeld | met elkaar | vergeleken. | Om | een | volledig | beeld | te | krijgen | van | de | naoorlogse | werkzaamheden | binnen | en rond | de | projectlocatie | is ook | in | de | Basisregistraties | Adressen | en | Gebouwen | (BAG) | gekeken | naar de | huidige | bebouwing. | Deze | bebouwing | is | vervolgens | uitgesplitst | in | vooroorlogse | bebouwing (dat | wil | zeggen | ; | gebouwd | vóór | 1945) | en | naoorlogse | bebouwing | (gebouwd | na | 1945). | In onderstaande | figuren | zijn | de | luchtfoto’s | uit | de | oorlog | en | een | recente | satellietfoto | naast | elkaar gezet | ter | vergelijking | voor | verschillende | delen | van | het | spoortracé. Zevenaar | — | Didam De | omgeving | van | Zevenaar | en | Didam | is sinds | de | Tweede | Wereldoorlog | ingrijpend | veranderd.

| Zo | is ter | hoogte | van | de | spoorsplitsing | richting | Winterswijk | een | bedrijventerrein | aangelegd | (‘7Poort’) en | enkele | jaren | geleden | een | nieuwe | woonwijk | (‘Groot | Holthuizen’). | Ook | het | dorp | Didam | is sinds de | oorlog | flink | gegroeid. | Zo | is bijna | alle | bebouwing | langs | het | spoor | van | naoorlogse | datum | , | op | de gebouwen | aan | de | Spoorstraat | na. his a ol | “EN 3 | = | INT Figuur | 22. Op | deze | luchtfoto's | is duidelijk | de | situatie | te zien in maart | en september | 1945. 66 Aanvullend vooronderzoek ((ggeeaannoonniimmiisseeeerrdd)) | Figuur 24. Over de luchtfoto van 2014 zijn de contouren zichtbaar van de hedendaagse bebouwing. De oranje gebouwen zijn van vooroorlogse signatuur , terwijl de blauwe gebouwen na de Tweede Wereldoorlog zijn gebouwd. Door deze splitsing wordt het nog duidelijker dat er in de omgeving van de spoorbaan flink ís gebouwd sinds 1945. Wehl De oorspronkelijke bebouwing van het dorp was tot aan 1945 aan de huidige Stationsstraat , Grotestraat , Didamseweg , Keppelseweg en Beekseweg. In de naoorlogse jaren is er echter veel nieuwbouw gekomen in het dorp. Op het moment loopt er bijv. een nieuwbouwproject ten zuiden van het spoor bij de Veenweg , onder de naam Heideslag Ripperbansveen. 67 Aanvullend vooronderzoek ((ggeeaannoonniimmiisseeeerrdd)) | Figuur 27.

Over de luchtfoto van 2014 zijn de contouren zichtbaar van de hedendaagse bebouwing. De oranje gebouwen zijn van vooroorlogse signatuur , terwijl de blauwe gebouwen na de Tweede Wereldoorlog zijn gebouwd. Door deze splitsing wordt het nog duidelijker dat Wehl flink gegroeid is sinds 1945. 68 Aanvullend vooronderzoek ((ggeeaannoonniimmiisseeeerrdd)) | | Doetinchem Van alle plaatsen langs het spoortracé Zevenaar — Winterswijk heeft Doetinchem de ingrijpendste veranderingen ondergaan. Het stadscentrum heeft flink te lijden gehad onder een aantal zware bombardementen in maart 1945 , waardoor na de oorlog een groot woningentekort ontstond. Ook vanwege de groeiende bedrijvigheid op de industrieterreinen van de stad waren er nieuwe woonwijken nodig waar De Huet , aan de zuidwestkant van de stad , een mooi voorbeeld van is. Recenter is de wijk Dichteren aangelegd , terwijl tussen de A18 en het station Doetinchem het bedrijventerrein Verheulsweiden is gebouwd. Op het moment heeft de gemeente Doetinchem groen licht gegeven voor de herinrichting van het station Doetinchem en de omgeving. Zo wordt o. een a. Het nieuwe busplein doorsteek vernieuwd Terborgseweg , de fietsenstallingen — Stationsstraat verplaatst aangelegd. , het stationsgebouw Deze werkzaamheden gerenoveerd moeten en eind 2017 voltooit zijn. ” ke 5 4 Figuur 28.

Op deze luchtfoto's ís duidelijk de situatie te zien in m aart en september 1945. Wat opvalt , ís de agrarische bestemming van het merendeel van het land. http://www. doetinchem. nlfinwoner/herinrichting-station-en-omgeving_42863 ; geraadpleegd 8 september 2015. 69 Aanvullend vooronderzoek ((ggeeaannoonniimmiisseeeerrdd)) \ el a Figuur gebouwen 7 30. Over zijn van de luchtfoto vooroorlogse van signatuur 2014 zijn , de terwijl contouren de blauwe zichtbaar gebouwen van de na hedendaagse de Tweede bebouwing Wereldoorlog ®__/ rondom zijn gebouwd. het projectgebied. Door deze De splitsing oranje wordt het nog duidelijker dat Doetinchem flink gegroeid is sinds 1945. 4 dk Gaanderen — Terborg Gaanderen is van oudsher opgedeeld in twee delen: Gaanderen-Noord en Gaanderen-Zuid , waarbij de spoorlijn de grens vormt tussen beide dorpsdelen. Na de oorlog heeft vooral Terborg. Gaanderen-Zuid Tijdens zich de Tweede flink uitgebreid Wereldoorlog , waardoor bezat het alleen dorp Terborg feitelijk een is vastgegroeid eigen station , aan aangezien de buurstad het station in Gaanderen in 1934 gesloten werd. Sinds 2006 bezit Gaanderen echter weer een eigen station aan de lijn Zevenaar — Winterswijk. 70 Aanvullend vooronderzoek ((ggeeaannoonniimmiisseeeerrdd)) % 3 S AR 0 , ’ REE > Ke A eN et í Cn re. À mn Figuur 33.

Over de luchtfoto van 2014 zijn de contouren zichtbaar van de hedendaagse bebouwing. De oranje gebouwen zijn van vooroorlogse signatuur , terwijl de blauwe gebouwen na de Tweede Wereldoorlog zijn gebouwd. Aanvullend vooronderzoek ((ggeeaannoonniimmiisseeeerrdd)) | | Varsseveld Het dorp Varsseveld was tot begin vorige eeuw het knooppunt van een aantal spoor- en tramlijnen. Hier kwamen o. a. de spoorlijnen Winterswijk — Doetinchem — Zevenaar en Varsseveld — Dinxperlo samen , samen met de tramlijn Zeddam — Terborg — Varsseveld — Lievelde. Het tijdens personenvervoer de oorlog de op lijn deze richting laatste Dinxperlo twee lijnen aan werd de Duitse in de grens jaren dertig opgebroken. beëindigd. Na de Vervolgens oorlog breidde werd het dorp zich o. a. flink uit aan de zuidwest- en zuidoostkant met nieuwe woningen en de bedrijventerreinen aan weerszijde van de N818. SRE | ni e Figuur 34. Op deze luchtfoto's ís duidelijk de situatie te zien ín april 1945. p Ld j 7 5 Figuur 35. Op deze satellietfoto uit 2014 is duidelijk zichtbaar dat Varsseveld flink ís uitgebreid aan de noordkant van het station. Ook ís duidelijk zichtbaar dat er een tweetal nieuwe N-wegen zijn aangelegd: de N318 van Varsseveld richting Winterswijk en de N818 tussen Terborg en Varsseveld.

72 Aanvullend vooronderzoek \ ((ggeeaannoonniimmiisseeeerrdd)) » eN À ke Figuur 36 , Over de luchtfoto van 2014 zijn de contouren zichtbaar van de hedendaagse bebouwing. De oranje gia gebouwen zijn van vooroorlogse signatuur , terwijl de blauwe gebouwen na de Tweede Wereldoorlog zijn gebouwd. Aalten Het esdorp Aalten ligt tegen de Duitse grens aan en kende van oudsher een bloeiende textielindustrie. Daarnaast Winterswijk kwamen en Lichtenvoorde in het dorp eveneens — Bocholt. meerdere Deze laatste spoor- (tram)lijn en tramlijnen werd tijdens samen: de de lijn Zevenaar — oorlog opgebroken tussen Aalten en de Duitse grens , terwijl het goederenvervoer tussen Aalten en Lichtenvoorde tot 1953 werd gehandhaafd. Hoewel na de oorlog de textielindustrie langzaam uit zuidkant het dorp van verdween het dorp , werden maakte nieuwe Aalten woningen toch een gebouwd verdere , groei terwijl door. de industriekern Vooral aan de ten west- zuiden en van het spoor eveneens werd uitgebreid. Figuur 37. Op deze luchtfoto's ís duidelijk de situatie rond station Aalten te zien în maart 1945. 73 Aanvullend vooronderzoek ((ggeeaannoonniimmiisseeeerrdd)) | | Figuur 39. Over de luchtfoto van 2014 zijn de contouren zichtbaar van de hedendaagse bebouwing. De oranje gebouwen zijn van vooroorlogse signatuur , terwijl de blauwe gebouwen na de Tweede Wereldoorlog zijn gebouwd.

Winterswijk-Zuid Het dorp Winterswijk ligt voor de Tweede Wereldoorlog nog vooral aan de noordkant van het stationsemplacement. Rond de spoorsplitsing Winterswijk — Zevenaar en Winterswijk — Borken was destijds vooral landbouwgrond en enkele boerderijen. Na de oorlog werd een groot deel van dit gebied (globaal tussen het emplacement en de Greversweg) echter ontwikkeld als uitbreiding van de bestaande nijverheid ten zuiden van het emplacement. 74 Aanvullend vooronderzoek ((ggeeaannoonniimmiisseeeerrdd)) Figuur 40. Op deze luchtfoto's ís duidelijk de situatie te zien in maart en september 1945. Paas On 4 jg 9 rl duidelijk de uitbreiding van het bedrijven- en industrieterrein van Winterswijk te zien. Figuur 41. Op deze satellietfoto uit 2014 ís 75 ((ggeeaannoonniimmiisseeeerrdd)) | Aanvullend | vooronderzoek | \ , 8 | af | Si | ti Figuur | 42. | Over | de | luchtfoto | van | 2014 | zijn | de | contouren | zichtbaar | van | de | hedendaagse | bebouwing. | De | oranje | gebouwen | zijn | van vooroorlogse | signatuur , | terwijl | de | blauwe | gebouwen | na de | Tweede | Wereldoorlog | zijn gebouwd.

Resultaat | vergelijking Op | basis | van | het | geraadpleegde | kaartmateriaal | en | de | luchtfoto’s | is vastgesteld | dat | er | binnen- | en rond | de | projectlocatie | diverse | naoorlogse | bodemroerende | werkzaamheden | zijn | uitgevoerd | , | met name | ten | behoeve | van | woningbouw | , | industrie | en | landbouw. | Binnen | het | gehele | werkgebied | heeft dus | in | enige | mate | ingrijpende | bodemroering | plaatsgevonden. | Zoals | echter | reeds | werd | gesteld | in het | door | opdrachtgever | aangeleverde | document | zijn | van | veel | bodemroerende | ingrepen | geen exacte | gegevens | m. b. t | de | uitgevoerde | werkzaamheden | voorhanden | , | waardoor | niet | in | alle gevallen | (delen | van) | het | werkgebied | kan | worden | beschouwd | als | vrijgegeven | van | de aanwezigheid | van | CE? | De | uitvoering | van | opsporingswerkzaamheden | blijft | de | enige | wijze waarop | locaties | verdacht | van | de | aanwezigheid | van | CE | vrij | kunnen | worden | gegeven. Onverdachte | en | vrijgegeven | gebieden Binnen | het | werkgebied | is één | locatie | (gedeeltelijk) | vrijgegeven | door | derden | voor | het | maken | van een | archeologische | proefsleuf | ten | zuiden | van | het | spoor | in | Wehl.

| Tijdens | het | graven | van | de proefsleuf | heeft | het | explosievenopsporingsbedrijf | REASeuro | het | gebied | onderzocht | op | de aanwezigheid | van | CE. | Bij | de | detectiewerkzaamheden | werden | er | binnen | het | verdachte | gebied (gebaseerd | op | de | oorspronkelijke | rapportage | van | T&A | Survey) | geen | explosieven | aangetroffen. Daarom | is dit | gebied | tot | 15 , | meter | min | maaiveld | vrijgegeven. | Dit | gebied | is | overgenomen | uit | het Proces-verbaal | van | Oplevering | en | ingetekend | op | de | CE | bodembelastingkaart | in | de | bijlage | van | dit rapport. | ”5 “2 ProRail , | Advies | OCE: | project | BBV | 2016 | Gelre | (D-002787) | ; | 19 maart | 2015. 23 REASeuro | , | Proces-verbaal | van | Oplevering. | CE-bodemonderzoek | spoorzone | Wehl | (Projectnr. | 71602) ; | 15 februari | 2013. 76 Aanvullend vooronderzoek ((ggeeaannoonniimmiisseeeerrdd)) Nm er 1 a zd en ch ene mn: ER as : Figuur 43. Afbeelding van het door REASeuro (beperkt) vrijgegeven gebied ten zuiden van het spoor in Wehl. Het blauwe vlak geeft het vrijgegeven gebied aan tot 15 , KA Cen 7 meter min maaiveld. 77 Aanvullend vooronderzoek ((ggeeaannoonniimmiisseeeerrdd)) | dd 6.

Beoordeling en evaluatie bronnenmateriaal Uit het reeds door T&A Survey uitgevoerde vooronderzoek en de door BeoBOM aangevulde gegevens , zijn verschillende indicaties voor de mogelijke aanwezigheid van CE binnen het werkgebied naar voren gekomen. Hieronder is een overzicht opgenomen van de verschillende indicaties en contra-indicaties voor de aanwezigheid van CE. De volgende indicaties zijn uit het literatuur- en archiefonderzoek , alsmede de luchtfotoanalyse achterhaald: 9 Uit de geraadpleegde literatuur en het archiefmateriaal is gebleken dat er zich (beperkte) grondgevechten binnen het werkgebied hebben voorgedaan in de laatste weken van maart 1945 ; Winterswijk & De verschillende stations en emplacementen langs het spoortracé Zevenaar — zijn diverse malen door bombardementen en beschietingen van geallieerde vliegtuigen getroffen ; & Binnen- en in de directe nabijheid van het werkgebied zijn door geallieerde jachtbommenwerpers diverse raketbeschietingen en duikbombardementen uitgevoerd op het spoor , spoorsplitsingen en overwegen ; &_Op het luchtfotomateriaal zijn vele indicaties voor de aanwezigheid van CE gesignaleerd waaronder ruim 100 kraters van afwerpmunitie , tientallen granaat- en raketinslagen , loopgraven , geschut- en wapenopstellingen en tankgrachten ; & Binnen het werkgebied zijn niet-geregistreerde mijnenvelden aangelegd of losse mijnen achtergelaten door

Duitse troepen waarvan een aantal niet of niet in zijn geheel zijn geruimd ; & De spoorbrug over de Oude IJssel bij Doetinchem is tijdens de laatste oorlogsmaanden verwoest door de inzet van Duitse vernielingsladingen ; & Binnen en in de directe nabijheid van het werkgebied zijn sinds 1945 door de MMOD en vanaf 1971 door de EODD vele tientallen CE geruimd. Onder de geruimde CE bevonden zich verschillende 60 Ib. raketten in Aalten en Doetinchem , een 4 Ib. brandbom , een 20 Ib. brisantbom bij Sleeg en een 500 Ib. vliegtuigbom in Winterswijk-Zuid. De volgende contra-indicaties voor de aanwezigheid van CE zijn achterhaald. & Op diverse locaties binnen het werkgebied heeft sinds 1945 grootschalige bodemroering , met name ten behoeve van de woningbouw langs , het industrie tracé , en zoals landbouw het , GOLS-station plaatsgevonden Wehl ; en 9 Een aantal oude spoorgebouwen & Varsseveld Tijdens eerdere , goederenloodsen onderhoudswerkzaamheden etc , zijn in de naoorlogse aan het spoortracé jaren gesloopt zijn of de vervangen ballastbedden ; vervangen , overwegen vernieuwd , etc.

; Aanvullend vooronderzoek ((ggeeaannoonniimmiisseeeerrdd)) | | ® Bij het graven van een archeologische proefsleuf ten zuiden van het spoor Wehl heeft het 2% explosievenopsporingsbedrijf REASeuro een strook grond vrijgegeven tot 15m-MV , De volgende leemten in de kennis zijn gesignaleerd: 9 De exacte locatie van diverse beschietingen van treinen op het tracé Zevenaar - Winterswijk kon niet worden vastgesteld ; }_Hetis niet voor elk bombardement bekend hoeveel vliegtuigbommen er zijn afgeworpen ; & Van niet alle bombardementen kon het exacte afwerpkaliber worden achterhaald ; ) Van achterhaald. niet alle Dit bombardementen komt o. a. doordat en er nog raketaanvallen bombardementen kon de plaatsvonden exacte locatie na de worden laatste luchtfoto-opnamedata van verschillende locaties ; & Het is niet bekend in hoeverre de Duitse militairen alle blindgangers hebben geruimd die in de laatste oorlogsmaanden vielen. Ook is onbekend in hoeverre de Duitsers nog herstelwerkzaamheden aan het spoor uitvoerden in die periode ; & Van Wereldoorlog de naoorlogse , is niet CE-ruimingen altijd precies , vooral bekend in welk de periode type CE vlak werd na geruimd het einde en op van welke de Tweede locatie & Van de explosieven niet alle bodemroerende werden aangetroffen werkzaamheden ; kon de invloed op het verdachte gebied worden bepaald.

In is op het de door volgende T&A Survey (sub)soorten opgestelde CE: vooronderzoek afwerpmunitie (verschillende wordt gesteld kalibers dat de , tot projectlocatie 1000 [b. , geallieerd) verdacht , raketten (60 Ib , geallieerd) en geschutmunitie (diverse kalibers vanaf 2 cm , Duits en geallieerd). BeoBOM ziet zich op het volgende punt genoodzaakt af te wijken van bovenstaande conclusie: & Binnen het projectgebied , vooral in de regio Zevenaar — Didam , bevonden zich verschillende loopgraven en stellingen die het spoor kruisten. Daarom zijn een aantal gebieden ook verdacht op (achtergelaten) klein-kalibermunitie , handgranaten , geweergranaten en (munitie voor) granaatwerpers. Op BeoBOM basis van verzamelde een analyse aanvullende van reeds informatie door , T&A kan Survey worden geïnventariseerde gesteld dat binnen gegevens het werkgebied en de door de volgende (sub)soorten CE kunnen worden aangetroffen: Brisantgranaat van 2 cm Brisantgranaat van 20 mm Pantserbrandgranaat van 20 mm Duits Geallieerd Geallieerd Geschutmunitie Geschutmunitie Geschutmunitie 24 REASeuro , Proces-verbaal van Oplevering. CE-bodemonderzoek spoorzone Wehl (Projectnr. 71602) ; 15 februari 2013.

*5 Ingevuld indien bekend met welk type ontsteker het aangetroffen CE was uitgerust , 79 ((ggeeaannoonniimmiisseeeerrdd)) | Aanvullend | vooronderzoek | | | Brisantgranaat | van | 57 | mm/6 | Pounder | Geschutmunitie | Geallieerd Brisantgranaat | van | 75 , | cm | Geschutmunitie | Geallieerd Brisantgranaat | van | 8 cm | mortier | Geschutmunitie | Met | schokbuis | | | Duits WgrZ | 34 | of | 38 Brisantgranaat | van | 88 , | cm | Geschutmunitie | Met | schokbuis | AZ | | | Duits Geschutmunitie | 23 Brisantpantsergranaat | van | 88 , | cm | Met | BZ | 5127 | Duits Brisantgranaat | van | 3. 7 | inch | mortier | Geschutmunitie | Brits Brisantgranaat | van | 105 , | cm | _(Oud- | | Geschutmunitie | Nederlands Hollands) Brisantgranaat | van | 105 , | cm | Geschutmunitie | Met | schokbuis | AZ | 1 | | Duits Brisantgranaat | van | 4. 2 | inch | mortier | Geschutmunitie | Brits Brisantgranaat | van | 12 | cm | mortier | Geschutm | uniti | e | Met | schokbuis | | | Duits WgrZ | 38 | of | AZ | 41 Lee | Enfield | en | . 30 | patronen | Klein-kalibermunitie | Brits Handgranaat | No.

| 36 | Mills | Handgranaten | Amerikaans Handgranaat | ei | Handgranaten | Nederlands Panzerfaust | klein | model | (Munitie | voor) | Duits granaatwerpers Panzerfaust | 100 | (Munitie | voor) | Duits in | granaatwerpers | Amerikaans Oefenantitankbrisantgranaatraket (M20) | | (Munitie | voor) raketwerper | granaatwerpers Tellermijn | nr. | 42 | Landmijnen | Duits 4 | lb. brandbom | Afwerpmunitie | Geallieerd 20 | Ib. scherfbom | Afwerpmunitie | Brits 30 | Ib. | brandbom | Afwerpmunitie | Geallieerd 250 | [b , | General | Purpose | (G. P. ) | | | Afwerpmunitie | Geallieerd vliegtuigbom Ib. G. P. | neusbuis | Amerikaans 5oo | vliegtuigbom | Afwerpmunitie | Met | AN- | | M103 | en | staartbuis AN-M101 1000 | Ib. | G. P. | vliegtuigbom | Afwerpmunitie | Geallieerd Gevechtskop | (60 | [b. | Semi-Armour | | | Raketten | Geallieerd Piercing) | van | 3 inch | raket Gevechtskop | (60 | [b. ) van | 4. 5 | inch | raket | | | Raketten | Amerikaans (Ms) Op | basis | van | bovenstaande | gegevens | is | vastgesteld | dat | het | maximaal | aan | te | treffen | kaliber binnen | het | werkgebied | een | 1000 | Ib. | G. P. | vliegtuigbom | betreft. | Afwerpmunitie | met | een | kaliber | van 1000 | Ib , | betreft | een | brisantbom | , | d. w. z. | een | type | CE | (bom) | met | een | brisante | werking. | Geen | enkel materiaal | is | bestand | tegen | deze | brisante | werking.