B12.08 Bijlage 8 onderbouwing - Archeologisch onderzoek verkennende fase

| Er | zijn | sterke | vermoedens dat | resten | uit deze | periode | voor | een | belangrijk | deel | onder | de | huidige | oude | stads- | en dorpskernen | en | oude | akkercomplexen | liggen. | Vanaf | ongeveer | de | 10 e eeuw | ontstaat | er weer | enige | stabiliteit | en | is sprake | van | een | min | of | meer | centraal | gezag. | De | maatschappij raakt | gefeodaliseerd. | In | deze | periode | werd | een | begin | gemaakt | met | de | ontginning | van veen | , heide | en | bos. Paleolithicum | - Gedurende | het | Paleolithicum | (300. | 000 | – 8. 800 | voor | Chr. | ) is Nederland wel | bezocht | door | de | mens | (Homo | Sapiens | Sapiens | en | Homo | Sapiens | Neanderthalensis) gedurende | de | warmere | perioden. | Sporen | zijn | echter | schaars | en | vaak | verstoord. | De | mens trok | destijds | als | jager/verzamelaar | rond | in kleine | groepen. | Afhankelijk | van | het | seizoen | en aanwezige | voedselbronnen | werden | steeds | wisselende | , tijdelijke | kampementen | bewoond. Pleistoceen | - Het | Pleistoceen | is een | geologisch | tijdvak | binnen | het | Quartair | , van | ongeveer 2 miljoen | tot | 10 | duizend | jaar | geleden. | In | deze | periode | vond | een | afwisseling | van | ijstijden (stadialen) | en | warme | perioden | (interstadialen) | plaats. | Het | Pleistoceen | eindigde | met | de komst | van | het | Holoceen.

Programma | van | Eisen | (PvE) | – | een | PvE | is een | document | waarin | het | doel | , de vraagstelling | en | de | uitvoeringswijze | van | archeologisch | veldonderzoek | en | eventueel specialistisch | onderzoek | is aangegeven | , samen | met | de | randvoorwaarden. | Het | PvE beschermt | enerzijds | de | belangen | van | de | opdrachtgever | en | anderzijds | de | archeologisch- wetenschappelijke | belangen | van | aanwezige | archeologische | resten. Raatakkers | – Raatakkers | zijn | min | of meer | vierkante | of | rechthoekige | , aaneengesloten stukjes | grond | waar | landbouw | bedreven | werd | in de | prehistorie | , vanaf | de | Late | Bronstijd | tot in de | Romeinse | tijd. Rijksdienst | voor | het | Cultureel | Erfgoed | (RCE) | – | De | RCE | is | een | onderdeel | van | het ministerie | van | OCW. | Het | voert | wet- | en | regelgeving | uit , ontwikkelt | kennis | en | geeft | advies over | rijksmonumenten | , landschap | & | omgeving | , archeologie | en | roerend | erfgoed. Romeinse | tijd | - Met | de | komst | van | de | Romeinen | (van | 12 | voor | Chr. | tot | 450 | na | Chr. | ) eindigde | de | IJzertijd. | In | 47 | na | Chr. | werd | de | Rijn | als | rijkgrens | vastgesteld. | Langs | deze grens | (de | limes) | werden | castella | en | wachttorens | gebouwd.

| In | het | door | Romeinen | bezette gebied | verbeterde | de | infrastructuur | en | ontstonden | steden | als | Nijmegen. | Noordelijk | van | de limes | kon | de | inheemse | levenswijze | zich | grotendeels | handhaven | , maar | wel | zijn | veel Romeinse | invloeden | te | zien. Saalien | – een | geologische | periode | in het | Pleistoceen | die | duurde | van | 236 | – | 126 | duizend jaar | geleden. | Het | Saalien | was | de | voorlaatste | ijstijd | (voorlaatste | glaciaal). | Gedurende | deze periode | kwam | het | landijs | tot | in Midden-Nederland. Stuwwallen | - de | stuwwallen | zijn | in | de | loop | van | de | voorlaatste | ijstijd | (Saalien | , 238 | – 126 duizend | jaar | geleden) | gevormd. | Gedurende | deze | ijstijd | waren | grote | delen | van | Nederland bedekt | met | landijs. | Het | gewicht | van | het | ijspakket | , dat | vele | honderden | meters | dik | kon | zijn , perste | oudere | afzettingen | onder | het | ijs weg. | Aan | de | voor- | en | zijkanten | van | gletsjertongen ontstonden | hierdoor | opgestuwde | heuvels. | De | stuwwal | kenmerkt | zich | door | een | patroon | van min | of meer | evenwijdig | lopende | dagzomen | , die | soms | door | een | overschuivingsvlak | worden gescheiden. Weichselien | – een | geologische | periode | in het | Pleistoceen | die | duurde | van | 116 | – | 117 , duizend | jaar | geleden.

| Het | is de | laatste | ijstijd | (glaciaal) | die | we | in Nederland | gehad | hebben. Het | landijs | bereikte | de | Nederlandse | grenzen | niet | , maar | wel | was | de | bodem | van | grote | delen permanent | bevroren | (permafrost).