2025-11 Bijlage 1 - Lokale Energie Strategie Doetinchem.pdf

Door middel van een groepsaansluiting kunnen bedrijven onderling afspraken maken over het gebruik van het beschikbare vermogen. Hiervoor zijn maatwerkafspraken nodig met de netbeheerders Liander en TenneT. • Netbewuste nieuwbouw en verduurzaming van bestaande bouw. Door netcongestie staat de nieuwbouwopgave onder druk. Met netbewuste nieuwbouw wordt op gebiedsniveau de beste (energie-)oplossing gerealiseerd door de energievoorziening van opslag en slimme aansturing te voorzien. Hierdoor neemt de netbelasting van de ontwikkeling op gebiedsniveau en tussen netvlakken (laagspanning en middenspanning) af. Hiervoor zijn ontwerpprincipes ontwikkeld en gepubliceerd die als leidraad kunnen dienen. Het Ministerie van VRO werkt aan inbedding van netbewust bouwen in toekomstige normeringen. Voor netbewust renoveren is het doel eveneens om de impact van de energiesystemen in woningen zo laag mogelijk te houden. In de komende jaren wordt gemeenten in Gelderland gevraagd terughoudend te zijn met elektrificatie door volledig elektrische warmtepompen en hybride warmtepompen of warmtenetten als alternatief te overwegen. Het Ministerie van VRO werkt aan nieuwe normen voor warmtepompen om deze op termijn aanstuurbaar te maken zodat pieken in het verbruik vermeden kunnen worden. • Slim laden.

Slim laden is één van de knoppen waaraan gedraaid kan worden als het gaat over energiemanagement en flexibiliteit. Wanneer publieke laadpalen slim aangestuurd kunnen worden zullen zij tijdens piekmomenten (met name in de winter aan het begin van de avond) minder vermogen afgeven. Het laden duurt dan weliswaar langer maar het levert een belangrijke bijdrage aan het tegengaan van pieken op het moment dat bewoners thuiskomen en het licht aandoen, gaan koken en de auto opladen. Slim laden bij publieke palen wordt georganiseerd tussen de concessiehouder (Provincie Gelderland) en de operators van de laadpalen. Slim laden bij bewoners helpt hierbij zeker ook, hier heeft de gemeente echter geen instrumenten om te ‘sturen’. Slim laden van het eigen wagenpark behoort zeker wel tot de mogelijkheden om een eigen bijdrage te leveren, temeer daar het aandeel van elektrische auto’s in het wagenpark steeds verder toeneemt. Genoemde oplossingen vragen om samenwerking tussen de gemeente, bedrijven, netbeheerders, vastgoedontwikkelaars, woningcorporaties en bewoners. 3. Alternatieve warmtebronnen onderzoeken Naast het afstemmen van vraag en aanbod en het beter benutten van de bestaande capaciteit is het voorkomen van een (te) grote toename van elektriciteitsvraag bij het aardgasvrij maken van de gebouwde omgeving en industrie essentieel. Het zoeken naar alternatieve warmtebronnen helpt hierbij.

• Bronnenstudie bodemenergie. De bodem is een (bijna) onuitputtelijke bron van energie. Naast geothermie (diepte ca 2.000-4.000 m) waarbij de warmte uit diepere aardlagen gewonnen wordt, spelen open en gesloten warmtebronnen zoals HTO (500-1.000 m), WKO (30-150 m) en bodemlussen (2-80 m), waarbij warmte en koude in balans moeten zijn, een significante rol in de warmtetransitie. De studie naar de toepassing van bodemenergie in Doetinchem door IF Technology wijst uit dat geothermie en hoge temperatuuropslag in de bodem weinig kansrijk zijn. Bodemenergie is voor delen van de gemeente Doetinchem een kansrijke oplossing en wordt al veel toegepast door middel van gesloten systemen (bodemlussen) bij nieuwbouwprojecten. Open systemen kunnen goed worden toegepast ten oosten en westen van Doetinchem (Wehl, Gaanderen). Een bronnenstudie zal de kansrijkheid van bodemenergie beter inzichtelijk maken. • Afwegingskader warmtesystemen. De technische en economische haalbaarheid van (alternatieve) warmtesystemen speelt een doorslaggevende rol in de keuze voor de warmteoplossing in een wijk of buurt. Door ook de impact op het energiesysteem op te nemen in een integraal afwegingskader warmtesystemen vormt een robuust energiesysteem een stevige basis bij de uiteindelijke wijkkeuze en prioritering. • Thermische buffersystemen.

Bij het voorkomen en oplossen van congestieproblematiek wordt doorgaans gekeken naar opslag van elektriciteit in batterijen. De impact van thermische buffers (opslag van warmte) op het beperken 25

Onze referentie: TEZJR2KWNVZA-442182706-426:1.0 - Datum: 17 december 2024 - Confidential

LOKALE ENERGIE STRATEGIE DOETINCHEM

van elektriciteitspieken van warmtesystemen, zowel door het uitsmeren van de piek als het verplaatsen hiervan naar een ‘luwe’ periode op het elektriciteitsnet is een onderdeel van de hiervoor genoemde netbewuste nieuwbouw en verduurzaming. De focus bij thermische opslag ligt momenteel vooral op collectieve warmtesystemen maar kan ook bij individuele systemen in woningen toegepast worden. Thermische opslag speelt een belangrijke rol spelen in een robuust en flexibel energiesysteem. Thermische buffers kunnen onderdeel zijn van open bodemenergiesystemen (WKO) of als grote buffertanks of boilers bij bijvoorbeeld blokverwarming. • Duurzame gassen. Vastgoed, zoals historische panden, in de vaak dichtbebouwde kern is niet altijd zonder meer aardgasvrij te maken door een all-electric oplossing of collectief warmtenet. Dat geldt ook voor verschillende productieprocessen. Duurzame gassen kunnen dan een oplossing bieden, zoals groengas. Waterstof behoort ook tot de mogelijkheden. Het is echter, vanwege het gebrek aan een realistische afzetmarkt van waterstof, onwaarschijnlijk dat waterstof voor 2030 op grote schaal binnen de gemeentegrenzen van Doetinchem wordt toegepast. De LES volgt hierin de lijn van de provincie, die aangeeft dat waterstof voor 2030 geen rol van betekenis zal spelen, maar in navolging van pMIEK verder onderzoek hiernaar doet.

26

Onze referentie: TEZJR2KWNVZA-442182706-426:1.0 - Datum: 17 december 2024 - Confidential

LOKALE ENERGIE STRATEGIE DOETINCHEM

5

De Energiestrategie voor Doetinchem

De LES van Doetinchem bevat drie onderdelen. Ten eerste, doelstellingen die raken aan het thema energie. Ten tweede, de sturende principes om richting en focus te bepalen hoe de doelen kunnen worden bereikt. Tot slot, de strategische prioriteiten en actieplannen om de doelen te verwezenlijken. De strategie is daarmee nadrukkelijk een lange-termijndocument en vormt het fundament voor de vertaling naar de uitvoering voor de korte, middellange en lange termijn. De korte en middellange plannen krijgen in gemeentelijke organisaties vaak de vorm van uitvoeringsprogramma, wat een logische volgende stap na deze LES is.

5.1

Doelstelling

Zoals reeds toegelicht in paragraaf 2.2 heeft de gemeente verschillende doelstellingen die raken aan het thema energie. Deze doelstellingen zijn nogmaals weergegeven in onderstaande tabel. Tabel 3 Doelstellingen Doetinchem op verschillende prioriteiten

Prioriteit

Doelstellingen

Brondocument

Wonen

•

Doetinchem is aardgasvrij in 2050 en de eerste (15) buurten aardgasvrij in 2030. Gemeente heeft ambitie om te groeien naar 70.000 inwoners in 2036.

• •

TVW Woonvisie 2023 – 2036

Nieuwbouw en verduurzaming van bestaande bedrijventerreinen, op weg naar aardgasvrij in 2050. Gemeente heeft de ambitie om te groeien naar 70.000 inwoners, met bijbehorende prognoses voor de arbeidsmarkt. Er is geen prognose gegeven voor de hoeveelheid banen.

• •

TVW Omgevingsvisie

C02-uitstoot met 55% verminderen in 2030 ten opzichte van 1990 Achterhoek energieneutraal in uiterlijk 2050 (exclusief industrie en mobiliteit) 3.391 TJ energiebesparing in 2030, waarvan de helft in de gebouwde omgeving.

• • •

Gelders Energie Akkoord Akkoord van Groenlo 3.0 Regionaal Uitvoeringsprogramma Energietransitie Achterhoek

• Werken

• •

Energie

• • •

Om deze doelstellingen te bereiken legt de gemeente haar focus op de volgende onderwerpen: • Opstellen van een energiestrategie per gebiedsontwikkeling. • Faciliteren van netuitbreidingen door de netbeheerders bij ruimtelijke procedures en vergunningverlening zodat het net voldoende capaciteit heeft voor de benodigde groei en verduurzaming (woningbouw, economie en mobiliteit). • Bodemenergie en collectieve energiesystemen voor woningen en bedrijven, waardoor de aanwezige en beschikbare bodemwarmte maximaal wordt benut en de impact van elektrisch opgewarmde energie op het elektriciteitsnet zoveel mogelijk wordt beperkt. • Netbewuste oplossingen voor nieuwbouw en bestaande bouw, zoals bijvoorbeeld toegepast in de pilot van Liander in de Balanswijk in Almere. • Slim benutten van het net om onnodige uitbreiding van het net te voorkomen, lokaal opgewekte energie zo optimaal mogelijk te benutten, congestie te voorkomen of beperken. • Benodigde expertise en capaciteit van de eigen organisatie versterken, zodat deze is voorbereid op de uitdagingen waar de gemeente zich bij de energiestrategie voor gesteld ziet.

27

Onze referentie: TEZJR2KWNVZA-442182706-426:1.0 - Datum: 17 december 2024 - Confidential

LOKALE ENERGIE STRATEGIE DOETINCHEM

5.2

Sturende principes

Sturende principes worden gebruikt om de richting en focus van de strategie vast te stellen. Deze principes dienen als leidraad om beslissingen te nemen en acties uit te zetten die helpen bij het behalen van de doelen van de strategie. De sturende principes zijn opgesteld in werkbijeenkomsten met ambtenaren en de klankbordgroep. Vervolgens heeft de Stuurgroep deze bekrachtigd. De principes zijn als volgt: • De gemeente Doetinchem is, samen met de regio, uiterlijk in 2050 energieneutraal. Dit blijft staan totdat in regionaal verband eventueel anders besloten wordt. • De gemeente hanteert bij keuzes voor energieoplossingen als randvoorwaarde dat de opwek van en vraag naar elektriciteit zodanig op elkaar worden afgestemd dat het net optimaal wordt benut en lokale energie lokaal wordt verbruikt. • De gemeente stelt per gebiedsontwikkeling een energiestrategie op en hanteert de principes van netbewust bouwen. • Vergunningen voor grootschalige opslag van energie worden alleen afgegeven als deze installaties een maatschappelijk doel dienen, namelijk het ondersteunen van het elektriciteitsnet bij onbalans. • De gemeente richt zich bij nieuwbouw en de verduurzaming van de gebouwde omgeving op het maximaal benutten van bodemenergie (local for local principe) en neemt de regie in de verdeling hiervan.

• De verduurzaming van de industriële sector ter instandhouding en bevordering van het vestigingsklimaat voor bedrijven wordt op regionaal niveau belegd. • De gemeente stimuleert (particuliere) woningeigenaren om bestaande woningen via de Trias Energetica te verduurzamen. Om een keuze te kunnen maken tussen collectieve en individuele aardgasvrije warmteoplossingen, maakt de gemeente op buurtniveau de afweging tussen netimpact, eindgebruikerskosten en maatschappelijke kosten. • De gemeente ondersteunt de samenwerking tussen bedrijfsleven en netbeheerders bij het vinden van oplossingen om het elektriciteitsnet optimaal te benutten, waaronder het vinden van korte termijn oplossingen voor netcongestie. • De gemeente weegt per initiatief met planologische impact de beschikbare ruimte af ten opzichte van de benodigde ruimte voor netuitbreidingen en prioriteert - binnen de wettelijke mogelijkheden - de vergunningaanvragen voor energie-infrastructuur die de congestie verzacht. • De gemeente haakt aan bij regionale ontwikkelingen op waterstofgebied en groen gas.

5.3

Strategische prioriteiten

We verdelen de energiestrategie in zeven prioriteiten. Deze zijn uitgewerkt tot actieprogramma’s (zie Tabel 4). Er is een onderscheid gemaakt tussen acties die al lopen, korte, middellange en lange termijn acties. In het algemeen kan gesteld worden dat acties met betrekking tot verduurzaming van de gebouwde omgeving al voor een groot deel lopen. Het zijn met name de acties die passen bij het toekomstige energiesysteem en een antwoord moeten geven aan uitbreiding van het net en het optimaal benutten hiervan, die redelijk nieuw zijn. Ze komen in een stroomversnelling omdat hiermee netcongestie het hoofd kan worden geboden. Deze actieprogramma’s hebben effect op de verschillende dorpen, wijken, buurten en bedrijventerreinen in de gemeente. Dit vraagt daarom om een gebiedsgerichte aanpak waarbij op een integrale manier naar de verschillende strategische prioriteiten wordt gekeken. Afhankelijk van de gemeentelijke ambitie bij de acties – die mede bepaald wordt door de beschikbare middelen en de samenwerking met partners - kunnen haalbaarheidsonderzoeken en analyses aangevuld worden met pilots. Om die reden zijn die nu nog niet nadrukkelijk toegevoegd.

28

Onze referentie: TEZJR2KWNVZA-442182706-426:1.0 - Datum: 17 december 2024 - Confidential

LOKALE ENERGIE STRATEGIE DOETINCHEM

Prioriteren van activiteiten Het aantal activiteiten overschrijdt waarschijnlijk de gemeentelijke capaciteit. Dit vraagt om afwegingen en het maken van keuzes waarbij – naast sturende principes – ook een aantal praktische uitgangspunten zijn uitgewerkt. In vet staan de acties die noodzakelijk zijn omdat ze de basis leggen voor de verduurzaming van het energiesysteem, voor nieuw of gewijzigd beleid of om no-regret keuzes te kunnen maken die horen bij de gewenste doelen. De overige acties zijn ook relevant, maar kunnen als gevolg van bijvoorbeeld een tekort aan capaciteit of middelen, later worden opgepakt. Als aanvullende keuzes nodig zijn, dan kan een aantal praktische afwegingen gemaakt worden bij de keuze om een actie of project te starten én om te zorgen dat een project integraal wordt aangepakt. • • • • •

29

Is er al een energiestrategie in het gebied waar de activiteit betrekking op heeft? Is er kortom een beeld hoe verduurzaming of nieuwbouw gaat plaats vinden, wat dit voor het energiesysteem en de energievraag betekent en of deze tijdig gefaciliteerd kan worden door de netbeheerder? Waar is de activiteit voorwaardenscheppend voor? Draagt het op dit moment voldoende bij aan versnelling van het bereiken van het doel waartoe de activiteit is opgesteld en zijn opvolgende activiteiten voldoende geborgd? Als er geen opvolgende activiteiten gepland kunnen worden, heeft het dan zin om de huidige activiteit in te zetten? Is de netbeheerder gekend in de impact van a) ontwikkelingen op het elektriciteitsnet en b) de toekomstige ruimte die er nog is voor ontwikkeling van het net en zijn negatieve implicaties bekend en tijdig oplosbaar? Heeft voorafgaand aan een project al integrale afstemming plaats gevonden op de thema’s ruimte, koppelkansen bij infra-werken, participatie van bewoners en bedrijven en het – indien van toepassing - efficiënt benutten van lokaal opgewekte energie?

Onze referentie: TEZJR2KWNVZA-442182706-426:1.0 - Datum: 17 december 2024 - Confidential

LOKALE ENERGIE STRATEGIE DOETINCHEM

Tabel 4 LES prioriteiten en acties Prioriteit

Doel

Wat loopt al?

Verduurzaming gebouwde omgeving

In 2050 • alle woningen • aardgasvrij

Korte termijn acties 1-2 jaar

Isolatieprogramma’s • en energieloket TVW en Wijkuitvoeringsplannen

• •

Woningbouw

In 2036 70.000 inwoners met tot 2035 5440 extra woningen (woondeal, 2025)

• • •

Middellange termijn 2-5 jaar

Bronnenstrategie voor optimale benutting bodemwarmte in bestaande en nieuwbouw o.b.v. bodemenergie analyse en toekomstige vraag Opstellen warmteprogramma en Wijkuitvoeringsplannen Afwegingskader opstellen voor warmtesystemen in de bestaande bouw o.b.v. netimpact, eindgebruikers- en maatschappelijke kosten

•

Vaststellen energiestrategie per ontwikkeling Bronnenstrategie (zie ook hierboven) Onderzoek netbewuste nieuwbouw en benutting netgrenzen met Liander

•

• • •

•

•

Verduurzaming 14,3 Mton • en ontwikkeling minder bedrijventerreinen CO2uitstoot • industrie in 2030

30

Aansluiten bij nationale • en regionale • gremia/structuren Inventarisatie verduurzamings plannen en afstemming Liander

Faciliteren energyhubs Verkennen koppelkansen transformatie en herbestemming zodat toekomstige energievraag en netuitbreidings-behoefte in beeld komt

•

Lange termijn >5 jaar

Evaluatie • Wijkuitvoeringsplannen en Warmteprogramma Onderzoek alternatief voor complexe buurten en wijken Beleid netbewuste oplossingen individuele wijken Haalbaarheidsonderzoek thermische buffersystemen binnen collectieve systemen

Aanpak verder ontwikkelen op basis van leerervaringen en nieuwe technieken integreren

Integrale aanpak en kaders voor netbewuste nieuwbouw en integrale energiesystemen voor toekomstig onderzoek Coalities opzetten met ontwikkelaars en vastgoedeigenaren voor energieoplossingen op gebiedsniveau Langetermijn ontwikkelingen en warmteoplossing concretiseren als input voor investeringsplannen Liander

•

Aanpak verder ontwikkelen op basis van leerervaringen en technische ontwikkelingen

Meerjarenstrategie bedrijventerreinen als energiecluster

•

Onze referentie: TEZJR2KWNVZA-442182706-426:1.0 - Datum: 17 december 2024 - Confidential

LOKALE ENERGIE STRATEGIE DOETINCHEM

Opwek duurzame elektriciteit

De regio Achterhoek is in • 2050 energieneutraal •

Uitwerken RES2.0 (2025) Uitvoering realisatie Wind op land

•

Uitvoeringsstrategie zon op dak opstellen

•

Ontwikkeling elektriciteitsnet

Uitbreiden elektriciteitnet om toekomstige vraag te faciliteren

•

Uitbreiding TenneT station Doetinchem Langerak Integraal programmeren binnen de pMIEK Faciliteren buurtaanpak Liander voor uitbreiding van het LS/MS net.

•

Uitwerken inpassingsbeleid en voorwaarden opslagen tijdelijke opweksystemen (met Liander en TenneT) Integraal oppakken energieplanologie in gemeentelijke organisatie Prioriteren ROprocedures

•

Inventarisatie potentiële vraag naar duurzame gassen Inventarisatie langetermijn potentie lokaal opgewekt groengas

•

Vaststellen haalbaarheid van ketens van opwek tot afname

Onderzoek energiemanagement (dynamic load balancing) bij publieke laadpleinen en hubs als bijdrage aan de flexibiliteit in het elektriciteitsnet Aanjagen uitrol laadinfrastructuur

•

Inspanning opnemen innovaties in concessie laadinfrastructuur

• •

•

• Duurzame gassen

Inzicht bijdrage duurzame gassen in het energiesysteem

• •

Duurzame mobiliteit

Faciliteren van de ontwikkeling van elektrisch rijden in de gemeente conform nationaal beleid.

•

•

31

Onze referentie: TEZJR2KWNVZA-442182706-426:1.0 - Datum: 17 december 2024 - Confidential

Volgt uit RES 2.0 update

LOKALE ENERGIE STRATEGIE DOETINCHEM

5.3.1

Verduurzaming en aardgasvrij maken van de bestaande bouw

Doel In 2050 moeten alle woningen aardgasvrij zijn waarbij in de TVW van Doetinchem is vastgelegd dat jaarlijks voor twee kansrijke wijken een wijkuitvoeringsplan wordt opgesteld. Dit is nu gedaan voor de Kleurrijke buurt en de Romantische buurt-zuid. Belangrijkste opgaven De eerste opgave is isoleren en zo de warmtevraag te beperken. Daarnaast moet voor elke buurt en wijk het beste alternatief voor aardgas worden vastgesteld. Capaciteitstekorten in het elektriciteitsnet vragen om een warmteoplossing die het elektriciteitsnet zo min mogelijk belast. Tegelijkertijd willen bewoners betaalbare warmteoplossingen, terwijl het land gebaat is bij de laagst mogelijke maatschappelijke kosten. Dit vereist een zorgvuldige afweging in het warmteprogramma en de wijkuitvoeringsplannen. Belangrijke aandachtspunten bij het aardgasvrij maken van de bestaande bouw zijn: • Het aardgasvrij-ready maken van woningen door isolatie en aanpassingen in warmteafgiftesystemen. • Woningeigenaren en huurders meenemen en meekrijgen in de warmteoplossing, samen met woningcorporatie Sité. • De financiering en betaalbaarheid van zowel de investeringen als de jaarlijkse kosten voor woningeigenaren en bedrijven. Uitdagingen Het verduurzamen en aardgasvrij maken van de bestaande bouw kent diverse uitdagingen. Het verlagen van de warmtevraag door isolatie van woningen en kantoorgebouwen is de eerste stap.

Voor veel woning- en kantooreigenaren is de betaalbaarheid en financiering hiervan voor veel eigenaren een probleem. Met de isolatie aanpak en allerhande subsidies worden eigenaren ondersteund. De transitie naar een aardgasvrije oplossing vraagt om een inventarisatie op buurtniveau naar de beste oplossing. Onderdeel van de studie is de vraag hoeveel warmte uit verschillende duurzame bronnen beschikbaar gemaakt kan worden, zoals bodemenergie, zonne-energie en restwarmte. Is deze er onvoldoende of kan deze niet ontsloten worden, dan zal de warmte geleverd worden via individuele oplossingen, zoals warmtepompen. Daarbij is de vraag hoe de impact op het elektriciteitsnet zo beperkt mogelijk gemaakt kan worden gezien de congestieproblematieken de komende jaren. Daarom heeft een hybride warmtepomp waarbij tijdens echt koude dagen de gas-cv ketel de verwarming overneemt de voorkeur, totdat huidige congestie op het hoogspanningsnet van TenneT is opgelost (2029-2030). Bij de ontwikkeling van warmtenetten zijn de financiële haalbaarheid en het publieke eigendom de grote uitdagingen, als we er van uitgaan dat een warmtenet technisch en energetisch een goede oplossing in de betreffende buurt is. De nieuwe WCW en aanvullende subsidies zullen dit moeten ondersteunen maar zijn nog niet geconcretiseerd.

Verder dient de warmtevraag van woningen en de geschiktheid van de bestaande afgiftesystemen voor duurzame alternatieven beoordeeld te worden. Dit kan leiden tot extra werkzaamheden en kosten in de woningen, die optellen bij de isolatiekosten en daardoor tot weerstand leiden. Te maken afwegingen en te nemen besluiten In het warmteplan en de wijkuitvoeringsplannen geeft de gemeente aan in welke gebieden geen aardgas meer gebruikt kan worden zodat bewoners, bedrijven en woningcorporaties en andere vastgoedeigenaren een solide basis hebben voor hun Meerjarenonderhoudsplan en nieuwbouwplannen. Bij de keuze voor een warmteoplossing moet een helder afwegingskader worden gevolgd, waarbij niet alleen de energetisch beste optie wordt overwogen, maar ook de kosten van voorbereidende maatregelen (zoals isolatie en aanpassing van warmteafgiftesystemen), de aanleg van infrastructuur en de kosten voor eindgebruikers worden meegewogen. Om de transitie naar aardgasvrij te faciliteren moet besloten worden over de beschikbare middelen en subsidies voor isolatie en andere voorzieningen. 32

Onze referentie: TEZJR2KWNVZA-442182706-426:1.0 - Datum: 17 december 2024 - Confidential

LOKALE ENERGIE STRATEGIE DOETINCHEM

Door de netcongestie zal ook een afweging moeten worden gemaakt over het hanteren van uitgangspunten voor netbewust verduurzamen bij individuele en collectieve warmteoplossingen en hoe deze effectief kunnen worden ingezet. Tabel 5 Acties verduurzaming en aardgasvrij maken van de bestaande bouw

Tijd

Acties

Eigenaarschap

Korte termijn (1-2 jaar)

•

• •

Middellange termijn (2-5 jaar)

Lange termijn (>5 jaar)

33

Onderzoeken potentie bodemenergie en koppeling warmtebronnen en toekomstige warmtevraag voor bestaande bouw en nieuwbouw.

•

Gemeente planvorming GWIB voor regionale warmtenetten Liander voor netimpact

•

Het Warmteprogramma opstellen waarin het beste warmte-alternatief per buurt en wijk bepaald wordt.

•

Gemeente

•

Opstellen afwegingskader warmtekeuze voor de gebouwde omgeving inclusief hybride (tussen) oplossingen (zoals hybride warmtepompen en buurtoplossingen als in de Bloemenbuurt in Didam)

•

Gemeente

•

Opstellen en uitvoering van wijkuitvoeringsplannen • waaronder een routekaart voor het aardgasvrij-ready maken van de eerste buurten.

Gemeente

•

Uitvoeren en door ontwikkelen van het Isolatieprogramma.

• •

Gemeente Energieloket

•

Gemeentelijk beleid opstellen ten aanzien van warmtekavels en publiek warmtebedrijf, waaronder invulling publiek eigenaarschap bij warmtenetten en de rol van de gemeente (overigens nu al voor een deel ondervangen in het GWIB).

• •

Gemeente gedeeld met: GWIB

•

Evalueren en bijsturen van de wijkuitvoeringsplannen en het warmteprogramma.

•

Gemeente

•

Onderzoek naar het beste warmte-alternatief voor buurten die moeilijk aardgasvrij te maken zijn.

•

Gemeente

•

Ontwikkelen en implementeren van beleid voor • netbewuste oplossingen in buurten die met individuele oplossingen zoals warmtepompen van het aardgas gaan. Dit om het bestaande en nog uit te breiden elektriciteitsnet optimaal te benutten en onnodig belasten van het net te voorkomen.

Gemeente

•

Op basis van leerervaringen de aanpak verder • ontwikkelen. Nieuwe technieken inpassen, eventueel met • pilots.

Gemeente

Onze referentie: TEZJR2KWNVZA-442182706-426:1.0 - Datum: 17 december 2024 - Confidential

LOKALE ENERGIE STRATEGIE DOETINCHEM

5.3.2

Woningbouw

Doel 5440 woningen bijbouwen vanaf 1 januari 2025 tot 31 december 2035 middels inbreiding en transformatie van met name de spoorzones bij Doetinchem en Wehl en de kantorenlocatie ten zuidoosten van station Doetinchem. Belangrijkste opgaven Voor elke bouwontwikkeling is een energiesysteem nodig dat bepaald wordt door de omvang, dichtheid en samenstelling van woningen en voorzieningen. De belangrijkste uitdaging tot 2030 is netcongestie, waardoor de totale vraag naar elektriciteit in het net van Doetinchem en de regio zoveel mogelijk beperkt moet worden. Voor ontwikkelingen van voorzieningen waar grootverbruik aansluitingen nodig zijn, geldt dat deze in principe geen capaciteit toegewezen krijgen totdat de congestie is opgelost. Pilots voor netbewuste nieuwbouw komen mogelijk ook in Gelderland beschikbaar, waardoor hier mogelijk uitzonderingen voor kunnen worden gemaakt. Er is een nieuwe, integrale benadering nodig met collectieve oplossingen voor warmte en koude, inclusief mogelijkheden voor buffering en vermogensmanagement. Dit kan gepaard gaan met nieuwe regels rondom ‘netbewust bouwen’, een van de maatregelen uit de Kamerbrief van 25 april 2024 over congestiemaatregelen voor de FGU-regio. De verwachting is dat bodemenergie een belangrijke bron zal worden.

Om de beschikbare energie goed te verdelen over de vraag (zowel voor nieuwbouw als voor verduurzaming van de bestaande bouw) en de bodem op verantwoorde wijze te benutten (rekening houdend met waterstanden, vervuiling en het voorkomen van kortsluiting tussen koude- en warmtesystemen), zullen bodemenergieplannen nodig zijn. Uitdagingen De beschikbaarheid van duurzame warmte uit verschillende bronnen vormt een belangrijke vraag. Daarnaast moet worden bepaald hoeveel warmte er uit de bodem kan worden gewonnen en hoe deze optimaal verdeeld kan worden onder toekomstige afnemers. Een andere overweging is of het elektriciteitsnet de extra belasting kan dragen die wordt veroorzaakt door de hoeveelheid warmte die moet worden opgewekt met individuele oplossingen, zoals warmtepompen. Het is nu nog onduidelijk welke vormen van thermische buffering (lage-, midden- en hoogtemperatuur systemen) beschikbaar zijn. Het is noodzakelijk te onderzoeken welke collectieve oplossingen kunnen bijdragen aan het optimaal benutten van de beschikbare duurzame bronnen, terwijl het elektriciteitsnet zo min mogelijk wordt belast. Daarbij is het van belang om oplossingen te vinden voor grootverbruikers die volgens de huidige regelgeving tijdens congestieperioden geen toegang tot vermogen hebben.

Te maken afwegingen en te nemen besluiten Bij de besluitvorming moet worden afgewogen hoe bodemenergie optimaal verdeeld kan worden en hoe collectieve systemen haalbaar blijven, vooral wanneer de planning van gebieden langere doorlooptijden kent. Het is cruciaal te beoordelen of planningen zodanig kunnen worden ingericht dat investeringen in collectieve systemen rendabel blijven. Daarnaast is het belangrijk om vast te stellen welke regels voor netbewust bouwen kunnen worden gehanteerd en hoe deze gehandhaafd kunnen worden totdat eventuele wijzigingen in het bouwbesluit van kracht zijn.

34

Onze referentie: TEZJR2KWNVZA-442182706-426:1.0 - Datum: 17 december 2024 - Confidential

LOKALE ENERGIE STRATEGIE DOETINCHEM

Tabel 6 Acties woningbouw

Tijd

Acties

Korte termijn • (1-2 jaar)

Middellange termijn (2-5 jaar)

Coalitie(s) en samenwerkingsovereenkomsten met ontwikkelaars en vastgoedeigenaren opzetten om nieuwbouw en verduurzamingsplannen binnen een gebied in beeld te brengen (toekomstige energiebehoeften, tijdpaden, randvoorwaarden voor samenwerking)

• • • •

Gemeente gedeeld met: Vastgoedontwikkelaars Vastgoedeigenaren Netbeheerder

•

Vaststellen van energiestrategie per gebiedsontwikkeling op basis van de bronnenstrategie en warmte- en koudevraag.

•

Gemeente

•

Onderzoek doen naar netbewuste nieuwbouw. Samen met Liander onderzoeken naar mogelijkheden en condities benutting netbudget individuele aansluiting ten behoeve van collectieve oplossingen.

•

Gemeente

•

Per ontwikkelgebied samenwerking en kaders opstellen als onderlegger voor de ontwikkeling, waardoor integrale aanpak van het energiesysteem geborgd is.

•

Gemeente

•

Concretiseren langtermijnontwikkelingen en beoogde warmteoplossing als input voor investeringsplannen Liander.

•

Gemeente

Lange termijn • (>5 jaar)

5.3.3

Eigenaarschap

Op basis van leerervaringen de aanpak verder ontwikkelen.

Verduurzaming en ontwikkeling bedrijventerreinen

Doel De industrie staat voor een stevige afspraak in het Klimaatakkoord: in 2030 14,3 miljoen ton minder CO2-uitstoot in Nederland. Deels maakt de industrie zelf afspraken met het Rijk via de sectortafel industrie. Anderzijds kan de gemeente zelf ook sturen op verduurzaming van bedrijventerreinen. Belangrijkste opgaven De verduurzaming van bestaande bedrijven en bedrijventerreinen, evenals de ontwikkeling van nieuwe terreinen, vereist een integrale visie op de toekomst van bedrijventerreinen in de regio. Er lopen verschillende regionale ontwikkelingen, waaronder voor het bedrijventerrein A18. In de meeste gevallen gaat verduurzaming hand in hand met elektrificatie, wat de vraag naar duurzame energie verhoogt. Dit legt extra druk op de infrastructuur, waardoor samenwerking in zogenaamde energiehubs een logische stap is. Dit moet echter wel aansluiten bij de mogelijkheden en ambities van de bedrijven, zoals krimp, uitbreiding of verplaatsing. Op de lange termijn kunnen er nieuwe bedrijvenclusters ontstaan, waardoor bedrijven een toekomstbestendige locatie hebben. Tegelijkertijd kan de vrijgekomen fysieke ruimte door hun vertrek worden gebruikt voor bijvoorbeeld woningbouw.

Momenteel kunnen bedrijven die willen uitbreiden of een kavel willen ontwikkelen echter geen transportcapaciteit krijgen, waardoor ze in feite niet operationeel kunnen zijn, tenzij ze zelf voorzieningen aanleggen. Dit vormt een bedreiging voor de economische groei van de regio en vraagt om oplossingen om de periode tot het einde van de congestie te overbruggen. Uitdagingen De uitdaging voor de gemeente ligt in het verbinden van integrale korte-en langetermijndoelen en uitdagingen van bedrijven en gemeente. Daarnaast zorgt netcongestie ervoor dat het ontwikkelen van nieuwe bedrijventerreinen niet op de traditionele manier kan worden uitgevoerd. Innovatieve samenwerkingsverbanden en andere netbewuste oplossingen zijn nodig om het gerealiseerd te krijgen.

35

Onze referentie: TEZJR2KWNVZA-442182706-426:1.0 - Datum: 17 december 2024 - Confidential

LOKALE ENERGIE STRATEGIE DOETINCHEM

Te maken afwegingen en te nemen besluiten Besluiten hoe de gemeente bedrijven kan stimuleren om deel te nemen aan een lokale transformatie- of verduurzamingsstrategie. Tabel 7 Acties verduurzaming en ontwikkeling bedrijventerreinen

Tijd

Acties

Eigenaarschap

Korte termijn (1-2 jaar)

•

Inventarisatie van verduurzamingsplannen van de verschillende bedrijven(terreinen) en in beeld brengen toekomstige energiebehoefte (horizon 2029, einde congestieperiode). Inclusief afstemming Liander over beoogde knelpunten.

• • • •

Gemeente gedeeld met: Provincie Bedrijven Bedrijvencollectieven-en verenigingen

•

Faciliteren van samenwerking in energyhubs of andere initiatieven om het net en de duurzame opwek op bedrijventerrein optimaal te benutten.

•

Gemeente

•

Verkenning koppelkansen (zoals clustering vraag en aanbod) bij lopende transformatie en herbestemming.

•

Gemeente

•

Aansluiten bij nationale en regionale gremia voor het verduurzamen • van bedrijventerreinen (zoals programma verduurzaming bedrijventerreinen).

Gemeente

•

Meerjarenstrategie ‘bedrijventerreinen als energiecluster’

• • • •

Gemeente gedeeld met: Regiopartners Provincie Bedrijven

Bepalen wanneer bedrijventerreinen van het aardgas worden afgekoppeld.

•

Gemeente

Middellange termijn (2-5 jaar)

Lange termijn • (>5 jaar)

5.3.4

Opwek duurzame elektriciteit

Doel De regio Achterhoek wil in 2050 energieneutraal zijn. Die ambitie is ook opgenomen in het coalitieakkoord van de gemeente. In de RES is afgesproken dat Doetinchem 0,06 TWh opwekt met windenergie. Belangrijkste opgaven De realisatie van 3 zonneparken zijn bijna klaar. De resterende opgave is de realisatie van het windpark. Het beoogde Windpark Doetinchem, gepland op Landgoed Keppel, heeft voldoende ruimte om ongeveer 0,06 TWh te kunnen leveren. Dit is in lijn met de RES-afspraken. Uitdagingen De doelstelling om in 2050 energieneutraal te worden hangt sterk af van het succes van de energiebesparing bij inwoners en bedrijven. Met alleen besparen gaat het niet lukken om energieneutraal te zijn in 2050. Opwek van duurzame energie is noodzakelijk maar wordt op dit moment sterk beperkt door netcongestie en ruimtegebrek. De inpassing van wind- en zonne-energie in het landschap brengt de nodige uitdagingen met zich mee. Ook de realisatie van zon op dak loopt tegen de knelpunten van het elektriciteitsnet aan. Netbewuste projecten, waarbij naast opwek ook opslag gerealiseerd moet worden, zullen nodig zijn om de potentie van duurzame energie in de gemeente te kunnen benutten. Te maken afwegingen en te nemen besluiten: • De opwek van duurzame elektriciteit wordt beperkt door de beperkte ruimte.

Afhankelijk van de nieuwe kaders voor inpassing van windmolens in 2025 zal de gemeente bepalen hoe de ontwikkeling op Landgoed de Keppel gerealiseerd kan worden. • Binnen de RES zullen verder besluiten genomen worden over de duurzame opwek in de regio.

36

Onze referentie: TEZJR2KWNVZA-442182706-426:1.0 - Datum: 17 december 2024 - Confidential

LOKALE ENERGIE STRATEGIE DOETINCHEM

Tabel 8 Acties opwek duurzame elektriciteit

Tijd

Acties

Eigenaarschap

Korte termijn (1-2 jaar)

•

Uitwerken van de RES 2.0

• • •

Gemeente RES partners Liander

•

Herijken Beleidskader duurzame energie op basis van ontwikkelingen RES 2.0, inclusief verkenning en aanscherpen zoekgebieden

•

Gemeente

•

Bestaande procedure voor de windparkontwikkeling op Landgoed Keppel afronden

•

Provincie gedeeld met gemeente

•

Uitvoeringsstrategie zon op dak

•

Gemeente

•

Uitvoering geven aan RES 2.0.

•

Gemeente

Middellange termijn (2-5 jaar) Lange termijn (>5 jaar)

5.3.5

Ontwikkeling elektriciteitsnet

Doel Het elektriciteitsnet moet worden uitgebreid om de toekomstige vraag te kunnen faciliteren. Grootverbruikers staan al sinds oktober 2023 op een wachtlijst. Tot 2029 is er echter sprake van netcongestie op het hoogspanningsnet, wat de mogelijkheden voor groei beperkt. Het belangrijkste doel is om deze congestie samen met TenneT en Liander op te lossen door netuitbreidingen. Belangrijkste opgaven De uitbreiding van het net vereist ruimte en is onderhevig aan verschillende ruimtelijke en vergunningprocedures. Eveneens relevant is het verschaffen van duidelijkheid over de alternatieven voor aardgas in bestaande wijken en nieuwbouwprojecten, zodat Liander haar investeringsplannen kan opstellen. Het is daarom essentieel om de plannen voor de komende jaren zodanig concreet te maken dat ze de ontwikkeling van het net én de transitie naar aardgasvrij niet vertragen. Uitdagingen Een belangrijke uitdaging is het vinden van voldoende ruimte voor de uitbreiding van het elektriciteitsnet. Daarnaast is het cruciaal om no-regretkeuzes te maken. Dit houdt in dat er beslissingen moeten worden genomen om het elektriciteitsnet tijdig en met de juiste capaciteit op te schalen, door de planningen van verschillende projecten op elkaar af te stemmen.

Te maken afwegingen en te nemen besluiten: • Bij iedere gebiedsontwikkeling een energiestrategie ontwikkelen zodat tijdig en integraal naar de energievraag en de realisatie van de energie infrastructuur wordt gekeken. • Binnen de wettelijke grenzen de procedures voor vergunningen en benodigde vooronderzoeken vergunnen. • Het opstellen van een beleids- en inpassingskader voor grootschalige batterij systemen. • Het benoemen van een functionaris die betrokken wordt bij alle gemeentelijke ontwikkelingen waar impact op het elektriciteitsnet van toepassing is, zodat deze impact zoveel mogelijk beperkt kan worden. De focus in de functie ligt op het combineren van lange termijn inzicht en visie op de korte termijn ontwikkelingen zodat ruimtegebruik bijvoorbeeld naast bodem- en watersturend, ook energiesturend wordt, dat energievisies in lijn liggen met mogelijkheden en beperkingen aan duurzame opwek, energie infrastructuur en lange termijn behoeften.

37

Onze referentie: TEZJR2KWNVZA-442182706-426:1.0 - Datum: 17 december 2024 - Confidential

LOKALE ENERGIE STRATEGIE DOETINCHEM

Tabel 9 Acties ontwikkeling elektriciteitsnet

Tijd

Acties

Korte termijn (1-2 jaar)

•

Integraal programmeren van de uitbreiding van het net op lokaal, regionaal • en provinciaal niveau (pMIEK).

Provincie

•

Maximaal faciliteren van uitbreiding van het net met behulp van de buurtaanpak van Liander

•

Gemeente

•

In samenwerking met Liander (en TenneT) beleid maken op de inpassing van batterijopslagsystemen die een bijdrage leveren aan het in balans houden van het energienet en daarmee congestie verzachtend zijn.

• •

Gemeente

•

Energieplanologie integraal oppakken binnen de gemeentelijke organisatie • (multidisciplinaire werkgroep) zodat ruimtelijke vraagstukken, maar ook de werkzaamheden in de wijk (aanleg en onderhoud), integraal worden opgepakt.

Gemeente

•

De gemeente prioriteert de vergunningaanvragen voor energie-infrastructuur binnen de wettelijke mogelijkheden.

•

Gemeente

•

Tweejaarlijkse bijstelling pMIEK door de provincie met bijdrage van de gemeente

•

Provincie

•

Jaarlijkse evaluatie en bijsturen netuitbreiding met Liander .

• •

Gemeente Liander

Middellange termijn (2-5 jaar)

Eigenaarschap

Lange termijn (>5 jaar)

5.3.6

Duurzame gassen: waterstof en groengas

Doel Duurzame gassen zullen een belangrijk onderdeel vormen van de energietransitie. Zo zijn er sectoren die redelijkerwijs niet terug kunnen vallen op elektriciteit of warmtebronnen. Of en hoe duurzame gassen in de gemeente Doetinchem een plek krijgen is nog niet duidelijk. Wel geldt voor duurzame gassen dat de gehele keten georganiseerd moet zijn om tot een rendabele business case te komen. Idealiter is de gehele keten aanwezig en de vraag is of dat lukt, zowel voor de productie als voor de afname. Belangrijkste opgaven De opgave is om aardgas uit te faseren en uiterlijk 2050 aardgasvrij te zijn. Uitdagingen Waterstof is nog niet beschikbaar en de landelijke keten is nog in ontwikkeling. De nationale backbone ligt op ongeveer 10 km van Doetinchem, maar er is nog onvoldoende vraag naar waterstof om een aftakking te rechtvaardigen. Vanaf 2026 zijn energieleveranciers verplicht om groen gas bij te mengen, waarbij de bijmengverplichting jaarlijks oploopt tot ongeveer 20% van het geleverde gas in de gebouwde omgeving in 2030. In Doetinchem is groengas al beschikbaar vanuit RWZI met een directe verbinding naar de papierfabriek. Verdere uitbreiding van de groengasproductie op andere locaties is door ontwikkelaars tot nu toe niet tot stand gekomen waardoor de invoeding van lokaal huishoudelijk groen afval en meststromen uit de agrarische sector onbenut blijft.

De vraag is of alternatieve gassen de oplossing kunnen worden voor die situaties waar gas noodzakelijk is voor verwarming of industriële processen.

38

Onze referentie: TEZJR2KWNVZA-442182706-426:1.0 - Datum: 17 december 2024 - Confidential

LOKALE ENERGIE STRATEGIE DOETINCHEM

Te maken afwegingen en te nemen besluiten: • Op provinciaal niveau worden studies naar verduurzaming van de industrie gedaan en wordt gekeken naar de mogelijkheden van waterstof. Het potentieel voor waterstofafname in de industrie is voorlopig niet aanwezig. Dit geldt evenzeer voor toepassing in transportdoeleinden. De gemeente wacht de marktontwikkelingen af alvorens initiatieven voor ontwikkeling van waterstofproductie of infrastructuur. • De gemeente moet een keuze maken om de ontwikkeling van groengas over te laten aan marktpartijen of zelf de ontwikkeling van groen gas productie te gaan stimuleren. Tabel 10 Acties duurzame gassen; waterstof en groengas

Tijd

Acties

Korte termijn (1-2 jaar)

•

Eigenaarschap

Inventarisatie beschikbaarheid duurzame gassen (zowel lokaal (biogas) • als via regionaal transport) • •

Middellange termijn (2-5 jaar)

Gemeente Regio (voor wat betreft groen gas) Provincie (voor wat betreft waterstof)

•

Onderzoek toepassing duurzame gassen in warmtetransitie (warmteprogramma), transport en op bedrijventerreinen.

• •

Gemeente Regio

•

Vaststellen van de haalbaarheid van ketens: bron-productie-opslag en transport-afname en mogelijkheden van aansluiting op regionale of landelijke netten voor im- of export van gassen.

•

Gemeente

Lange termijn (>5 jaar)

5.3.7

Duurzame mobiliteit

Doel De (Rijks)overheid stimuleert elektrisch rijden. In 2035 moeten alle nieuw verkochte personenauto’s 100% fossielvrij zijn. Ook de transport- en logistieke sector gaan verduurzamen, waardoor emissieloos de norm wordt. De gemeente geeft in de Integrale Laadvisie Doetinchem aan de zogenaamde “ladder van het laden” te volgen om zo de druk op de publieke ruimte minimaliseren. Om die reden is het uitgangspunt dat EV-rijders zoveel mogelijk laden op privaat terrein. De gemeente neemt de verantwoordelijk om te zorgen voor een basisnetwerk van publieke laadpunten voor bewoners en bezoekers. Belangrijkste opgaven Het faciliteren van laadinfrastructuur in de publieke ruimte en – binnen haar mogelijkheden, het stellen van kaders aan laadfaciliteiten. Het laden van elektrische auto’s is namelijk zeer geschikt is stuurbaar te maken om daarmee balans in het net te houden. Uitdagingen De gemeente is afhankelijk van ontwikkelingen en innovaties op het gebied van smart charging en emissieloze alternatieven voor zwaar transport. Daarnaast wordt de adoptie van elektrisch rijden door particulieren sterk beïnvloed door het fiscale klimaat. Te maken afwegingen en te nemen besluiten: • Binnen haar mogelijkheden inzetten op het initiëren en faciliteren van publieke laadpleinen in combinatie met duurzame opwek, bijvoorbeeld slim laden als onderdeel van een energiesysteem bij nieuwe ontwikkelingen.

• Op termijn en afhankelijk van de ontwikkelingen rondom emissieloos transport beleid ontwikkelen dat de ontwikkeling stimuleert en kaders geeft, bijvoorbeeld bij eventuele groei van waterstof-elektrische voertuigen en bio compressed natural gas (Bio-CNG).

39

Onze referentie: TEZJR2KWNVZA-442182706-426:1.0 - Datum: 17 december 2024 - Confidential

LOKALE ENERGIE STRATEGIE DOETINCHEM

Tabel 11 Acties duurzame mobiliteit

Tijd

Acties

Eigenaarschap

Korte termijn (1-2 jaar)

•

Onderzoek naar het opnemen van de verplichting tot dynamic load balancing en andere netbewuste innovaties bij publieke laadpleinen, de eigen laadvoorzieningen en mobiliteitshubs.

•

Gemeente

•

Aanjagen van uitrol laadinfrastructuur logistiek en langs provinciale en rijkswegen via de Nationale Agenda Laadinfrastructuur.

•

Provincie

•

De gemeente spant zich in om bij een nieuwe concessie publieke laadinfrastructuur maatregelen te nemen die de belasting op het elektriciteitsnet beperken.

•

Gemeente

•

Onderzoek naar eventuele uitbreiding waterstoftankstation en andere potentiële energiebronnen zoals groen gas en Bio-CNG

•

Gemeente

Middellange termijn (2-5 jaar)

Lange termijn (>5 jaar)

40

Onze referentie: TEZJR2KWNVZA-442182706-426:1.0 - Datum: 17 december 2024 - Confidential

LOKALE ENERGIE STRATEGIE DOETINCHEM

5.4

Vervolgstappen

Nu de LES is uitgewerkt breekt het moment van actie aan. Hiervoor gaat de gemeente de volgende stappen zetten. 1. Vergroten van betrokkenheid bij strategie en actieplannen Het proces om tot de LES te komen heeft geleid tot meer inzicht en begrip onder betrokkenen over wat er binnen de gemeente nodig is om de strategische doelen te realiseren. Deze doelen gaan verder dan het klimaatneutraal maken van de regio in 2050. De energiestrategie ondersteunt ook de gewenste groeidoelen, zodat de gemeente in de toekomst aantrekkelijk blijft voor onder andere wonen en werken. Het verbreden van dit inzicht en begrip zal bijdragen aan een grotere betrokkenheid bij de actieplannen en maakt het mogelijk om, waar nodig, keuzes te maken. Hiervoor wordt een communicatie- en participatieplan opgesteld om niet alleen de gemeenteraad, maar ook inwoners, ondernemers en andere belanghebbenden te informeren. 2. Uitvoeren van actiepunten De strategische prioriteiten bevatten een groot aantal actieplannen. De gemeente zal prioriteiten stellen op basis van capaciteit en beschikbare middelen en, indien nodig, aanvullende middelen organiseren. Met de LES is inzichtelijk gemaakt dat een integrale aanpak over de gemeentelijke domeinen heen nodig is, zodat de strategie goed geborgd is. Dit geldt specifiek voor de ruimtelijke vraagstukken, ook wel energieplanologie genoemd.

Deze borging moet georganiseerd en bekrachtigd worden. Gezien de programmatische uitwerking van de prioriteiten ligt het voor de hand om een programmastructuur op te zetten. De positieve ervaring met de governance-structuur tijdens het opstellen van de LES, bestaande uit een stuurgroep, project-/programmateam, aangevuld met externe expertise en een klankbordgroep, kan als voorbeeld dienen. Zodra de prioritering gereed is, kan de uitvoering starten. 3. Evaluatie en bijsturing Een strategie met actieplannen vraagt om evaluatie en mogelijke bijsturing om de beoogde doelen te realiseren. Zodra de programmastructuur is vastgesteld en de verschillende actieplannen met mijlpalen zijn uitgewerkt, kan ook de evaluatiestructuur worden opgezet. Kritieke succesfactoren voor de evaluatie zijn: • De beschikbaarheid van de juiste expertise voor de uitvoering van de plannen. • Samenwerking met netbeheerders voor netuitbreiding en het aanpakken van knelpunten. • De capaciteit en beschikbaarheid van bodemenergie voor het toekomstige warmtesysteem en de wijze waarop deze wordt ingezet, met een passend kader gebruik van bodemenergie voor de nieuwbouw en bestaande bouw. • Betrokkenheid van bedrijven en bewoners bij het optimaal benutten van het net en de invloed hiervan op hun bijdrage (gedrag en eventuele maatregelen).

• Het in kaart brengen van afhankelijkheden, zoals het tempo van nieuwbouw en beschikbare warmtebronnen in relatie tot de keuze voor het type warmtesysteem (collectief of individueel) en de ontwikkeling van energyhubs in relatie tot groei en verduurzaming van bedrijventerreinen. Met name de afhankelijkheid van netcapaciteit zal leiden tot het moeten maken van keuzes. Elke megawatt lader voor vrachtwagens is circa 90 woningen minder die gebouwd kunnen worden. • Participatie van bewoners en bedrijven bij de plannen, specifiek bij toekomstige buurtplannen voortvloeiend uit de TVW.

41

Onze referentie: TEZJR2KWNVZA-442182706-426:1.0 - Datum: 17 december 2024 - Confidential

LOKALE ENERGIE STRATEGIE DOETINCHEM

Literatuur Overzicht van gebruikte literatuur en bronnen uit de LES. •

Boots, M., & Bos, T. (2023). Regionaal Uitvoeringsprogramma Energietransitie Achterhoek (Door Agem).

•

Bruchem, J. V. (2023). PlanMER Omgevingsvisie Doetinchem. Arcadis Nederland B.V.

•

De Lorijn, E., Boschma, T., H. van der Heide, & J.P. Pols. (2021). Transitievisie Warmte gemeente Doetinchem. In DWA B.V., Transitievisie Warmte Gemeente Doetinchem (Report Nr. 19072; p. 1). Gemeente Doetinchem.

•

Den Hartog, D., Schutte, C., Boersma, Q., & Rus, B. (2024). Bodemenergie in de achterhoek: Beleid en regulering bodemenergiesystemen (Report PR09831/BR/20240705; Definitief (1.4), pp. 3–59).

•

Gemeente Doetinchem. (2021). Kloppend hart van de Achterhoek: ontwerp omgevingsvisie.

•

Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties. (2022). Nationale prestatieafspraken. https://www.volkshuisvestingnederland.nl/onderwerpen/dossierprestatieafspraken/documenten/publicaties/2022/06/30/nationale-prestatieafspraken-2022.

•

Ministerie van Economische Zaken en Klimaat. (2023). Nationaal Plan Energiesysteem. In Rijksoverheid.nl. https://www.rijksoverheid.nl/documenten/rapporten/2023/12/01/nationaal-plan-energiesysteem.

•

Planbureau voor de Leefomgeving. (2024). Klimaat- en energieverkenning 2024 (Nr. 5490). Den Haag.

•

Provincie Gelderland. (2023). Provinciaal meerjarenprogramma Infrastructuur energie en klimaat.

•

Quintel. (z.d.). Doetinchem [Dataset]. In Energy Transition Model Dataset Manager. https://data.energytransitionmodel.com/datasets/GM0222.

•

RES Achterhoek. (2021). Regionale Energiestrategie 1.0 Achterhoek. https://resachterhoek.nl/res+10/default.aspx.

•

Rijksdienst voor Ondernemend Nederland. (2024). Erkende maatregelenlijsten (EML). RVO.nl. https://www.rvo.nl/onderwerpen/energiebesparingsplicht/eml.

•

Rijksoverheid. (2019). Klimaatakkoord. Publicatie | Klimaatakkoord. https://www.klimaatakkoord.nl/documenten/publicaties/2019/06/28/klimaatakkoord.

•

Rijksoverheid. (2024). CO2-uitstoot Doetinchem. Regionale Klimaatmonitor. https://klimaatmonitor.databank.nl/dashboard/dashboard/CO2-uitstoot.

•

Woningwet 2015 (2022) geraadpleegd van https://wetten.overheid.nl/jci1.3:c: BWBR0005181&z=2024-07-01&g=2024-07-01.

42

Onze referentie: TEZJR2KWNVZA-442182706-426:1.0 - Datum: 17 december 2024 - Confidential

LOKALE ENERGIE STRATEGIE DOETINCHEM

Bijlage A Plannen Liander/TenneT Liander geeft aan dat TenneT bepalend is voor het versterken van het regionale elektriciteitsnet. Op hoogspanningsniveau meldt TenneT dat ze de capaciteit zullen vergroten via het 'Beter Benutten project’ en 'Pocketvorming'. Het Beter Benutten project omvat de opwaardering van de 380kV hoogspanningslijn-tussen Dodewaard en Doetinchem. Dit zal naar verwachting uiterlijk in 2030 gereed zijn (pMIEK, 2023). Dit gaat gepaard met de uitbreiding van het hoogspanningstation Doetinchem380/Langerak150. Vervolgens moet er een ontvlechting komen van het verknoopte netwerk met de Flevopolder en Utrecht, de zogenaamde 'Pocket vorming'.

Figuur 11 Toekomstig belasting van huidige stations (Liander)

43

Onze referentie: TEZJR2KWNVZA-442182706-426:1.0 - Datum: 17 december 2024 - Confidential

LOKALE ENERGIE STRATEGIE DOETINCHEM

Bijlage B ETM Model Het Energietransitiemodel (ETM) van Quintel is een interactieve, online simulatietool voor energiesystemen. Het model stelt je in staat om tot in groot detail mogelijke toekomstige energiesystemen te onderzoeken en kwantificeren. Het ETM wordt gebruikt door de netbeheerders voor het berekenen van de benodigde energie-infrastructuur in 2050, de zogenoemde II3050 studies die periodiek worden uitgevoerd. De Nederlandse overheid heeft het ETM gebruikt voor het doorrekenen van de Klimaatplannen. RES-regio’s gebruiken het ETM voor het doorrekenen van de RESplannen. En talloze provincies en gemeenten gebruiken het ETM voor het doorrekenen van energiescenario’s voor onder andere de PMIEK en energievisies. In deze opdracht hebben we het ETM gebruikt voor het doorrekenen van mogelijke toekomstscenario’s voor 2050 voor de gemeente Doetinchem. Gehanteerde methodiek In het ETM wordt gewerkt vanuit het startjaar 2019. Van daaruit worden de toekomstscenario’s gemaakt. De data zijn verzameld door Quintel en onder andere afkomstig van Klimaatmonitor. Het ETM wordt niet als monitoringstool gebruikt hoe de voortgang verloopt per gemeente ten opzichte van het startjaar tot het eindpunt. Scenario’s zijn vervolgens gemaakt door een inschatting te maken van trends en ontwikkelingen richting de toekomst.

Hiervoor is onder andere de Klimaat-en Energieverkenning (KEV) van PBL gebruikt (2023). De jaarlijkse Klimaat- en Energieverkenning wordt voorgeschreven door de Klimaatwet en is een verantwoordings- en monitoringsinstrument voor het Nederlandse klimaat- en energiebeleid. Situatie startjaar 2019 in het ETM In het ETM zien we dat voor het startjaar 2019 (zie Figuur 12) de totale broeikasemissies 292kTon bedroegen en dat 75% van de emissies energie gerelateerd zijn. De rest is veroorzaakt door mest, fermentatie en landbewerking in de landbouw. Ongeveer 80kTon van de broeikasemissies is afkomstig uit de gebouwde omgeving. Iets meer (95kTon) is afkomstig van de sector transport en mobiliteit. 60kTon komt van de industrie en de energiesector. Ruim 50kTon is afkomstig uit de sector landbouw, maar dit is zoals aangegeven inclusief niet-energiegerelateerde broeikasemissies. In 2019 bedroeg het aandeel hernieuwbare energie 6% en had Doetinchem 57.555 inwoners. Startscenario 2050 Het scenario (zie Figuur 9) is, zoals beschreven, eerst opgebouwd met de trends en ontwikkelingen vanuit de Klimaaten Energieverkenning (KEV) van het PBL (2023). Vervolgens is het scenario verrijkt met meer gedetailleerde informatie vanuit de gemeente (zoals de ontwikkeling van warmtenetten). De uitgangspunten voor het scenario 2050 worden in paragraaf 4.1.

44

Onze referentie: TEZJR2KWNVZA-442182706-426:1.0 - Datum: 17 december 2024 - Confidential

LOKALE ENERGIE STRATEGIE DOETINCHEM

Figuur 12 Startsituatie 2019 gemeente Doetinchem in het ETM model

45

Onze referentie: TEZJR2KWNVZA-442182706-426:1.0 - Datum: 17 december 2024 - Confidential

LOKALE ENERGIE STRATEGIE DOETINCHEM

Colofon LOKALE ENERGIE STRATEGIE DOETINCHEM DEFINITIEF, VERSIE 1.0

KLANT Gemeente Doetinchem AUTEUR Micky Westerbeek PROJECTNUMMER 30223745 ONZE REFERENTIE TEZJR2KWNVZA-442182706-426:1.0 DATUM 18 december 2024 STATUS Definitief

46

Onze referentie: TEZJR2KWNVZA-442182706-426:1.0 - Datum: 17 december 2024 - Confidential

LOKALE ENERGIE STRATEGIE DOETINCHEM

Over Arcadis Arcadis is de leidende wereldwijd opererende datagedreven duurzame ontwerp-, advies- en consultancyorganisatie op het gebied van de natuurlijke en gebouwde omgeving. Wij zijn met 36.000 architecten, data-analisten, ingenieurs, projectplanners, water- en duurzaamheidexperts. Onze gedeelde passie is: Improving quality of life. Toewijding aan de strategie ‘accelerating a planet positive future’ onderschrijft onze wereldwijde samenwerking met klanten en hoe we hen helpen met duurzame projectkeuzes. We combineren digitale met mensgerichte innovaties en omarmen toekomstgerichte vaardigheden op het gebied van milieu, energie, water, gebouwen, transport en infrastructuur. We werken vanuit meer dan dertig landen en rapporteerden in 2023 een bruto omzet van 5 miljard euro. www.arcadis.com www.arcadis.com

Arcadis Nederland B.V. Postbus 7895 1008 AB Amsterdam Nederland T +31 (0)88 4261 261

Arcadis. Improving quality of life

Volg ons op 47

Arcadis

Onze referentie: TEZJR2KWNVZA-442182706-426:1.0 - Datum: 17 december 2024 - Confidential