Bijlage 2 - Watertakenplan Olburgen 2018-2022

Watertakenplan Olburgen 2018-2022 Gemeentelijke rioleringsplannen en zuiveringsplan rwzi Olburgen versie Doesburg

Watertakenplan Olburgen 17.064/7, 23 januari 2018, blad 1

Inhoud

Inhoud Hoofdtekst Inhoud

2

Over dit plan

4

Zuiveringskring Olburgen

8

Ontwikkelingen

11

Visie

14

Doelen

17

Taakopvatting

20

Strategie

24

Ambities

32

Programma

37

Financiën

41

Watertakenplan Olburgen 17.064/7, 23 januari 2018, blad 2

Visie

Doelen

Strategie

Taakopvat ting

Ambities

Programma

Financiën

Inhoud

Inhoud Detailinformatie

Navigeren in dit rapport

Lees verder

47

Informatie voor bewoners

49

Informatie voor bedrijven

58

Informatie voor ontwikkelaars

61

Overzicht infrastructuur

64

Streefwaarden wateroverlast

69

Klimaatstrategie

74

Duurzaamheid en innovatie

78

Aanpak afkoppelen

81

Aanpak onderhoud, reiniging en inspectie

83

Aanpak rioolvernieuwing

87

Aanpak gegevensbeheer

90

Aanpak hydraulische maatregelen

92

Aanpak gezamenlijke acties

99

Kostendekkingsplan

110

Afkortingen

112

Begrippen

114

Literatuur

119

Colofon

123

Watertakenplan Olburgen, blad 3

Dit document is bedoeld voor digitaal gebruik. De blauwgekleurde teksten zijn links, waarmee u naar de verschillende onderdelen van dit rapport kunt springen. Op elk blad staat linksboven een link naar de inhoudsopgave. U kunt ook de navigeerknoppen van Acrobat reader gebruiken. Vanaf een gelinkte pagina, kunt u terug naar de vorige positie met de toetsen “Alt ”, of met de ronde pijlknop. Druk F8 in Acrobat reader om de knoppenbalken zichtbaar te maken of te verbergen.

Inhoud

Inhoud

Over dit plan

Dit watertakenplan (WTPO) is mede opgesteld om te voldoen aan wettelijke planverplichtingen. Het is vastgesteld beleid en mede bepalend voor het water-, riolerings- en zuiveringsbeheer in de komende jaren. Indirect heeft het plan gevolgen voor de inwoners en bedrijven in Bronckhorst, Doesburg en Rheden

Watertakenplan Olburgen, blad 4

Gezamenlijk plan Reikwijdte Status Functies Projectorganisatie Over dit plan

Inhoud

Gezamenlijk plan

Reikwijdte

De rioleringen van Bronckhorst, Doesburg en Rheden brengen het afvalwater naar de afvalwaterzuivering Olburgen van Waterschap Rijn en IJssel. De rioolstelsels en rwzi vormen samen één afvalwatersysteem. De drie gemeenten en het waterschap werken samen om hun inspanningen op elkaar af te stemmen, van elkaar te leren en gezamenlijke projecten te ondernemen. Zodoende kunnen zij effectiever en efficiënter werken. Gemeenten en waterschap hebben een gezamenlijke visie opgesteld en uitgewerkt in dit plan voor de riolering en zuivering: het Watertakenplan Olburgen. Dit plan, afgekort als WTPO, beschrijft het beleid en de planning voor de periode 2018 t/m 2022.

Inhoudelijk

Hiermee hebben Bronckhorst, Doesburg, Rheden en Waterschap Rijn en IJssel samen één beleidsplan voor het afvalwatersysteem. Op onderdelen is het beleid specifiek voor een van de gemeenten of het waterschap. Dit is met een kleur zichtbaar gemaakt. De donkerrode teksten zijn specifiek voor Doesburg en grijs betekent dat de tekst niet in alle vier versies van dit WTPO is opgenomen. Groene teksten zijn toelichtingen op de hoofdtekst.

Watertakenplan Olburgen, blad 5

Het WTPO gaat over de drie gemeentelijke watertaken (afvalwater, hemelwater en grondwater), de zuiveringstaak van het waterschap (rwzi) en de raakvlakken met het oppervlaktewater en de ruimtelijke omgeving.

Geografisch Het plangebied is het grondgebied van de gemeenten Bronckhorst, Doesburg en Rheden, plus de delen van het afvalwatertransportstelsel van Olburgen die net buiten dit grondgebied liggen. Onder dit laatste valt bijvoorbeeld rioolgemaal Angerlo, dat via Doesburg afvoert naar rwzi Olburgen. Een deel van gemeente Rheden en een klein deel van Bronckhorst voeren water af naar andere rwzi’s en vallen daarmee buiten het afvalwatersysteem Olburgen. Toch zijn ook die gebieden onderdeel van dit WTPO, omdat het plan de gehele rioleringszorg van de gemeenten omvat.

Geldigheid Het plan geldt voor de periode 2018 tot en met 2022. Dit wordt de planperiode genoemd. Daarnaast geeft het WTPO een doorkijk op lange termijn. De Over dit plan

Inhoud gemeentelijke kostendekkingsplannen geven een doorkijk tot 2100, zodat van keuzes ook de financiële gevolgen op lange termijn meegewogen worden.

Status De status van het WTPO is vastgesteld beleid van Gemeente Bronckhorst, Gemeente Doesburg, Gemeente Rheden en Waterschap Rijn en IJssel. Daarnaast heeft het voor de gemeenten een wettelijke status, omdat met het WTPO wordt voldaan aan de verplichting om een rioleringsplan vast te stellen (Wm art. 4.22). Naar verwachting verdwijnt of wijzigt deze planverplichting met de komst van de Omgevingswet. Het WTPO bevat bouwstenen voor de nieuwe planvormen, zoals de omgevingsvisie en het omgevingsplan met rioleringsprogramma. Voor het waterschap is het WTPO een aanvulling op en lokale uitwerking van het Waterbeheerplan 2016-2021.

Functies Dit WTPO dient als:  document waarmee wordt voldaan aan de wettelijke planverplichting (Wm art. 4.22);  document voor besluitvorming over het water-, riolerings- en zuiveringsbeleid en lokale ambities; Watertakenplan Olburgen, blad 6

 programma voor de periode 2018 t/m 2022;  basis voor de financiële planning vanaf 2019;  kader voor de uitvoering van het riolerings- en waterbeheer in de planperiode  informatiebron voor inwoners en bedrijven, waarin is vastgelegd wat de gemeente doet en waarvoor inwoners en bedrijven zelf moeten zorgen;  informatiebron voor projectontwikkelaars over lokale eisen zoals hemelwaterberging;  bouwsteen voor het toekomstige omgevingsplan.

Projectorganisatie Water en riolering zijn onderdeel van onze werk- en leefomgeving. Dit plan is dan ook afgestemd op de andere beleidsterreinen voor de werk-/leefomgeving en het beheer van de openbare ruimte. Vele medewerkers van gemeenten en waterschap hebben een bijdrage aan het plan geleverd. Om dit in goede banen te leiden is in groepen gewerkt:  een werkgroep van water- en rioleringsmedewerkers zorgde voor de vakinhoudelijke ervaring en afstemming tussen de organisaties en afdelingen;  een adviesgroep met beleidsmedewerkers van financiën, RO, wegen en groen zorgde voor

Over dit plan

Inhoud inbreng vanuit hun vakdisciplines en een bredere afweging van keuzes;  een stuurgroep met de verantwoordelijke portefeuillehouders gaf richting en zorgde voor bestuurlijke afstemming binnen hun organisatie.

Overlegpartners Het WTPO is in concept voorgelegd aan de wettelijke overlegpartners die niet aan de projectorganisatie deelnamen. Dit zijn Waterschap Vallei en Veluwe, Rijkswaterstaat en Provincie Gelderland.

De deelnemers van deze groepen zijn vermeld in het colofon. In diverse werkbijeenkomsten en overleggen hebben zij gezamenlijk dit WTPO tot stand gebracht. Broks-Messelaar Consultancy verleende procesmatige en inhoudelijke ondersteuning.

Watertakenplan Olburgen, blad 7

Over dit plan

Inhoud

Zuiveringskring Olburgen

Bronckhorst, Doesburg en Rheden beslaan een gebied van 38.374 hectare met 50 kernen, de IJssel, vele beken, grachten, sloten, vijvers en meer dan 1000 km riolering waardoor het water naar de rioolwaterzuivering Olburgen stroomt. De gemeenten en het waterschap zorgen samen voor de riolering, de zuivering en het watersysteem.

Watertakenplan Olburgen, blad 8

Plangebied Afvalwatersysteem Riolering Zuiveringskring Olburgen

Inhoud

Plangebied Het beleid en de maatregelen die in dit WTPO staan hebben betrekking op het plangebied. Dit is het gehele grondgebied van de gemeenten Bronckhorst, Doesburg en Rheden, plus het rioolgemaal en de persleiding van Angerlo die afvalwater afvoeren via de riolering van Doesburg. Het plangebied ligt in het beheersgebied van WRIJ en voor een klein deel (Laag Soeren) in het beheersgebied van Waterschap Vallei en Veluwe. In het plangebied liggen 50 kernen en buurtschappen. Dieren, Velp en Doesburg zijn de grootste kernen met samen circa 47.000 inwoners. Totaal wonen er ruim 90.000 mensen in het plangebied. Het grootste deel heeft een agrarisch karakter. In het westen ligt de IJssel met uiterwaarden en de hellingen van de Veluwezoom. Het plangebied omvat drie grondwaterbeschermingsgebieden: Ellecom (gemeente Rheden), Dennenwater en ’t Klooster (gemeente Bronckhorst).

rioolstelsels, rioolgemalen, transportleidingen en de zuivering Olburgen. Afvalwatersysteem versus plangebied Een deel van kern Velp voert af naar rwzi Nieuwgraaf en valt daarmee buiten het afvalwatersysteem. Toch valt geheel Velp binnen het plangebied en de reikwijdte van dit WTPO, omdat het onderdeel is van de rioleringszorg van Gemeente Rheden. Hetzelfde geldt voor enkele kernen en gebieden in Gemeente Bronckhorst. Halle en het buitengebied van Zelhem noord-oost lozen op rwzi Varsseveld, buitengebied Eldrik loost op rwzi Wehl, buitengebied Vierakker loost op rwzi Zutphen, Varssel, Veldhoek en buitengebied Hengelo Oost lozen op rwzi Ruurlo. Deze kernen en gebieden liggen daarmee buiten het afvalwatersysteem Olburgen, maar vallen wel onder de rioleringszorg van Gemeente Bronckhorst en dit WTPO.

Afvalwatersysteem Riolering en zuivering worden door verschillende organisaties beheerd, maar vormen samen één afvalwatersysteem. Het bestaat uit allerlei Watertakenplan Olburgen, blad 9

afbeelding 1

Transportsysteem Olburgen

Zuiveringskring Olburgen

Inhoud Totaal telt de zuiveringskring Olburgen 66 bemalingsgebieden en tientallen drukrioleringsgebieden. Hiermee wordt elke dag ongeveer 3 12.500 m afvalwater naar de rwzi afgevoerd. Dat is bij droog weer. Als het regent neemt de afvoer sterk toe, doordat ongeveer 90% van de afvoer afkomstig is van gemengd gerioleerde gebieden. Het rapportdeel voorzieningen bevat beknopte informatie over de rwzi Olburgen.

Het merendeel van het bebouwde gebied heeft gemengde riolering. De nieuwe woonwijken en bedrijventerreinen zijn meestal voorzien van een (verbeterd) gescheiden rioolstelsel. Kenmerkend voor Olburgen is de omvang van de drukriolering in het buitengebied van Bronckhorst. Deze gemeente heeft meer dan 2000 pompunits, 88 gemalen, IBA’s en 577 km druk-/persleidingen.

Riolering Riolering is vrijwel onzichtbaar, maar is omvangrijk en vertegenwoordigt een groot kapitaal. De vervangingswaarde van de riolen is circa € 300 miljoen. Dat is nog exclusief pompen, gemalen, bassin, meetinstrumenten, elektronische apparatuur en infiltratievoorzieningen. Het spreekt voor zich dat dit kapitaal goed beheerd moet worden. Overzicht voorzieningen Zoals voorgeschreven in de Wet milieubeheer bevat dit plan een overzicht van de aanwezige voorzieningen (infrastructuur). De verwachte vervangingsjaren zijn aangegeven in de digitale kostendekkingsplannen en de achterliggende vervangingsplannen, die deels met asset management-methoden zijn opgesteld.

Watertakenplan Olburgen, blad 10

Zuiveringskring Olburgen

Inhoud

Ontwikkelingen

Het stedelijk waterbeheer is volop in ontwikkeling. De klimaatverandering en de roep om doelmatigheid vragen om nieuwe werkwijzen. Alleen normgericht werken volstaat niet meer. Gemeenten en waterschappen werken norm-, effect- en kansgericht, aan een toekomstbestendig (afval)watersysteem, gebruikmakend van nieuwe inzichten en technieken en afgestemd op de stedelijke omgeving. Watertakenplan Olburgen, blad 11

Doelmatigheid Klimaatverandering Integraal omgevingsbeleid Nieuwe stoffen Buitengebied Grondwaterbeschermingsgebieden

Ontwikkelingen

Inhoud

Doelmatigheid In Nederland stijgen de kosten van het rioleringsbeheer, onder andere omdat de komende decennia veel geïnvesteerd moet worden in rioolvervanging en klimaatmaatregelen. Met het bestuursakkoord Water van 2011 is er een opgave om deze kostenstijging te beperken. Het water- en rioleringsbeheer moet doelmatiger, ofwel effectief en efficiënt. De focus ligt niet op het voldoen aan normen, maar op het efficiënt aanpakken van bestaande of dreigende problemen.

Klimaatverandering De gemiddelde temperatuur in Nederland is sinds 1951 met 1,4 graden gestegen en zal deze eeuw verder toenemen. Het klimaat heeft grote invloed op het water- en rioleringsbeheer. In de Deltabeslissing Ruimtelijke adaptatie hebben alle overheden samen de ambitie vastgelegd om Nederland voor 2050 zo goed mogelijk klimaatbestendig en waterrobuust in te richten. In de Nationale klimaatadaptatiestrategie “Aanpassen met ambitie” zijn de gevolgen van de verwachte klimaatverandering in beeld gebracht, en is aangegeven hoe Nederland zich kan aanpassen aan klimaatverandering. Gemeente Rheden heeft inmiddels een lokale uitwerking in de Agenda ruimtelijke klimaatadaptatie. En onlangs, op prinsjesdag 2017, is het Deltaplan Ruimtelijke Watertakenplan Olburgen, blad 12

Adaptatie 2018 verschenen. Hierin staat onder andere dat uiterlijk in 2019 de kwetsbaarheden geanalyseerd moeten worden in stresstesten. Het regeerakkoord van oktober 2017 sluit aan bij het klimaatbestendig en waterrobuust inrichten volgens het deltaplan. Dat het klimaat verandert staat vast, maar het is nog onzeker hoeveel en hoe groot de effecten op het waterbeheer zullen zijn. Modern waterbeheer betekent omgaan met onzekerheid. In dit WTPO wordt uitgegaan van de KNMI’14 klimaatscenario’s voor Nederland. Bij keuzes over investeringen in riolen gaat het upper WTPO uit van het extreme scenario 2085 W H (zie strategie voor Wateroverlast en klimaat).

Integraal omgevingsbeleid Water en riolering zijn nodig om de (stedelijke) omgeving goed te laten functioneren. Andersom geldt dat aanpassingen in de stedelijke omgeving nodig zijn om de riolering en het watersysteem goed Ontwikkelingen

Inhoud te laten functioneren. Het klimaatbestendig maken van de riolering kan niet met alleen ondergrondse maatregelen. Kortom water en riolering zijn verweven met de (stedelijke) omgeving. Het is dan ook slimmer om keuzes en ontwerpen af te stemmen op (functies van) de omgeving als geheel. Met de invoering van de Omgevingswet wordt de regelgeving hierop aangepast. Vooruitlopend daarop gaat dit WTPO uit van de integrale benadering van de stedelijke omgeving.

Nieuwe stoffen Een goed functionerende riolering en zuivering zorgen ervoor dat er niet teveel verontreinigingen in het oppervlaktewater of de grond terecht komen. Tot circa 2010 werd vooral gelet op nutriënten (zuurstofverbruik), metalen en bestrijdingsmiddelen, die de waterkwaliteit bedreigen. Pas recent is er aandacht voor stoffen die in zeer kleine hoeveelheden voorkomen, maar toch schadelijk zijn, zoals medicijnresten. In de afvalwaterketen moet rekening worden gehouden met deze nieuwe stoffen.

Buitengebied Voor en rond de eeuwwisseling is veel drukriolering aangelegd om de percelen in het buitengebied op de riolering aan te sluiten. Naast de aanleg blijkt ook het Watertakenplan Olburgen, blad 13

beheer en onderhoud relatief duur, waardoor drukriolering in sommige situaties en gebieden niet de meest doelmatige oplossing is. Er is behoefte aan effectiever beheer en/of alternatieve oplossingen. Dit is een leerproces. Het onderzoek drukriolering geeft hiervoor aanknopingspunten en in het WTPO is rekening gehouden met verkennende acties. De nieuwe inzichten worden ook toegepast bij ruimtelijke ontwikkelingen in het buitengebied, zoals nieuwbouw op voorheen agrarische percelen. De nieuwbouw zal niet altijd op de (druk)riolering worden aangesloten. Per situatie wordt bezien wat de meest doelmatige oplossing is.

Grondwaterbeschermingsgebieden Artikel 3.3.3.8 van de provinciale omgevingsverordening stelt eisen aan afvalwaterriolen in grondwaterbeschermingsgebieden. Dit heeft gevolgen voor het rioleringsbeheer in de drie gebieden Ellecom, Dennenwater en ’t Klooster, waaronder frequente inspecties (≤ 1x/10jr) en snelle actie in geval van lekkage. Gemeente Rheden en Bronckhorst nemen de extra eisen op in hun rioleringsbeheer in deze gebieden. In Doesburg liggen geen grondwaterbeschermingsgebieden.

Ontwikkelingen

Inhoud

Visie Gemeenten en waterschap hebben een gezamenlijke visie op de afvalwaterketen Olburgen. Het is de basis van dit WTPO. Er is gekozen voor duurzame oplossingen om het afvalwatersysteem toekomstbestendig te maken.

Speerpunten Duurzaam én doelmatig Uitwerking

Watertakenplan Olburgen, blad 14

Visie

Inhoud

Speerpunten De visie op de afvalwaterketen geeft drie (maatschappelijke) opgaven voor de komende decennia. Dit zijn:  Klimaatadaptatie;  Duurzaamheid en innovatie;  Aanvaardbare lokale lasten. Door de klimaatverandering zijn er meer extreme regenbuien, (te) droge of juist (te) natte periodes en hittestress in stedelijk gebied. De schadelijke gevolgen gaan we beperken. Uitgangspunt hierbij is het zoveel mogelijk scheiden van waterstromen, ofwel het regenwater van de riolering afkoppelen. We willen de afvalwaterketen ook op andere manier verduurzamen, zoals het energieverbruik verminderen en grondstoffen terugwinnen. Mede door de klimaatverandering zullen de kosten van het water- en rioleringsbeheer (in heel Nederland) stijgen. We willen die kostenstijging beperken, ofwel ‘minder meerkosten’. De tarieven van de rioolheffing en zuiveringsheffing moeten aanvaardbaar blijven, hetgeen we mede door samenwerking willen bereiken.

Watertakenplan Olburgen, blad 15

afbeelding 2

“Trends en ontwikkelingen” uit Visiedocument

Duurzaam én doelmatig Met de visie op de afvalwaterketen is gekozen voor duurzame oplossingen, zoals het scheiden van vuil en schoonwater en het sluiten van kringlopen (terugwinnen en hergebruiken van water, energie en grondstoffen). De keuze voor duurzaamheid komt terug in de strategie en maatregelen van dit WTPO. Tegelijkertijd ligt er een opgave om dit doelmatig te doen. Daarom wordt altijd gelet op het effect en de kosten van maatregelen.

Visie

Inhoud

Visie Wat vinden we belangrijk en hoe gaan we te werk?

Doelen

Waarvoor dienen de watertaken en wat levert het op?

Taakopvatting Waarvoor zorgen we en waarvoor niet?

Uitwerking De visie is in dit WTPO uitgewerkt tot een concreet plan voor de komende 5 jaar. Dit is te kort om alle voornemens uit de visie te realiseren, maar eind Hoe gaan we de taken 2022 moeten we een flink eind en doelen realiseren? op weg zijn. De strategie beschrijft hoe we dit willen doen en de ambities geven aan wat eind 2022 gerealiseerd moet zijn. Hierbij is een programma (planning) gemaakt en een berekening van de financiële gevolgen.

Strategie

Watertakenplan Olburgen, blad 16

Ambities Wat willen we in 2022 bereikt hebben?

Programma

Financiën

Wat is de werkplanning voor 2018-2022

Hoeveel kost het en welk heffingstarief is daarvoor nodig

Visie

Inhoud

Doelen

In dit rapportdeel staan de algemene doelen voor de afvalwaterketen. Deze doelen zijn niet gebonden aan een planperiode, maar gelden voor de lange termijn. De strategie, ambities en het uitvoeringsprogramma die verderop in het plan staan, zijn allemaal gericht op het realiseren of zekerstellen van de lange termijn doelen.

Watertakenplan Olburgen, blad 17

Werk- en leefomgeving Volksgezondheid Dienstverlening Randvoorwaarden Doelen

Inhoud

Werk- en leefomgeving Water en riolering zijn verweven met onze omgeving. We hebben de openbare ruimte nodig voor een goed, toekomstbestendig stedelijk waterbeheer. Anderzijds zijn water en riolering nodig om de omgeving goed te laten functioneren. Daar doen we het voor. De afvalwaterketen moet bijdragen aan een goede, schone en prettige werk- en leefomgeving.

In het waterbeheerplan van het waterschap zijn de doelen voor de afvalwaterketen in 2016-2021:  Een effectieve en efficiënte behandeling van afvalwater voor een bijdrage aan een goede volksgezondheid en een schoon watersysteem.  Een effectieve en efficiënte (afval)waterketen door partnerschappen met gemeenten en andere partijen.  Het leveren van een bijdrage aan een meer circulaire economie door samen met bedrijven en andere partners te werken aan het terugwinnen van energie en grondstoffen uit afvalwater.

Volksgezondheid Het belangrijkste doel van de afvalwaterzorg is de volksgezondheid. Met de komst van de riolering is de levensverwachting van Nederlanders sterk verhoogd. Dit moet gewaarborgd blijven.

Dienstverlening Uiteindelijk zijn het de bewoners en bedrijven die baat hebben bij een goede afvalwaterketen. Zij zijn de ‘klanten’ die bediend worden. We leveren een schone en prettige werk-/leefomgeving, afvoer en verwerking van afvalwater, veiligheid en een ‘loket’ voor vragen, meldingen en vergunningen. Andersom gaat de gemeente ook om medewerking en inzet van bewoners vragen, bijvoorbeeld bij het afkoppelen van regenwater. Watertakenplan Olburgen, blad 18

Randvoorwaarden Het bereiken van bovenstaande doelen mag niet ten kosten van alles gaan. Randvoorwaarden zijn doelmatigheid, beperken van nadelige gevolgen voor het milieu (lokaal en regionaal) en het sluiten van kringlopen van grondstoffen en energie (wereldwijd).

Doelmatigheid De zorg voor de afvalwaterketen is doelmatig als de doelen worden gerealiseerd tegen minimale kosten. In het stedelijk waterbeheer moet dit worden beschouwd over lange termijn, vanwege de lange levensduur van investeringen. Het doel is:  zo laag mogelijke kosten over lange termijn  en aanvaardbare lokale lasten op korte termijn. Doelen

Inhoud

Beperken nadelige gevolgen voor het milieu (lokaal en regionaal) De afvalwaterketen mag niet te veel nadelige gevolgen voor het milieu hebben. Dit betreft met name de bodem, het grondwater en de oppervlaktewateren. Een voorbeeld is verontreiniging van open water door overstortingen vanuit gemengde rioolstelsels. Tot de doelen van de afvalwaterketen behoren:

Het opwekken van energie en verminderen van het verbruik is geen doel op zich, maar wel een middel om het grondstofverbruik en de CO2-uitstoot te verminderen.

 niet overmatig verontreinigen van bodem en oppervlaktewater  voorkomen van verdroging.

Sluiten van kringlopen (wereldwijd) Het waterschap en alle drie gemeenten voeren een duurzaamheidsbeleid met betrekking tot klimaat en grondstoffen. De afvalwaterketen vergt grondstoffen en veroorzaakt CO2-uitstoot, maar biedt ook kansen voor (terug)winning van grondstoffen en energie. Op termijn kunnen we evenveel (terug)winnen als we gebruiken en misschien zelfs meer. Dit behoort tot de lange termijn doelen van de afvalwaterketen:

afbeelding 3

Lineaire versus circulaire economie

 geen netto grondstofverbruik, door hergebruik en terugwinning (circulaire economie)  geen netto uitstoot van broeikasgassen (klimaatmitigatie) Watertakenplan Olburgen, blad 19

Doelen

Inhoud

Taakopvatting

Gemeenten en waterschappen hebben wettelijke zorgtaken voor water en riolering. Daarbij is er enige keuzevrijheid en ruimte voor afstemming op de lokale situatie. In dit rapportdeel staat waarvoor de gemeente en het waterschap zorgen en waarvoor bewoners en bedrijven zelf verantwoordelijk zijn.

Watertakenplan Olburgen, blad 20

Stedelijk afvalwater Bedrijfsafvalwater Hemelwater Grondwater Aanspreekpunt

Taakopvatting

Inhoud

Stedelijk afvalwater Binnen de bebouwde kom zorgt de gemeente voor het inzamelen en afvoeren van stedelijk afvalwater vanaf de perceelgrens. In het buitengebied doet de gemeente dit voor zover het doelmatig is. Het waterschap zorgt voor zuivering van het stedelijk afvalwater dat via de gemeentelijke riolering wordt aangevoerd. Uitzonderingen vanwege doelmatigheid  In delen van het buitengebied waar geen riolering ligt, is het niet altijd doelmatig dat de gemeente voor het afvalwater zorgt. In die gevallen is de gemeente ontheven van de zorgplicht en hebben de bewoners of eigenaren een eigen afvalwatervoorziening, zoals een IBA. In heel Doesburg is er slechts één IBA. De IBA’s van bewoners kunnen gehandhaafd blijven. Dit kan veranderen als de gemeente daar riolering of andere afvalwatervoorzieningen aanlegt, maar daar zijn geen plannen voor.  In de toekomst ontstaan wellicht meer (wettelijke) mogelijkheden voor particuliere afvalwatervoorzieningen, bijvoorbeeld op plaatsen waar drukriolering niet (meer) doelmatig is. In dat geval kunnen de gemeente en eigenaren afspraken maken over particuliere Watertakenplan Olburgen, blad 21

afvalwatervoorzieningen, voor zover dit volgens (toekomstige) wetgeving is toegestaan.

Bedrijfsafvalwater Bedrijven zijn zelf verantwoordelijk voor verwerking van het bedrijfsafvalwater. Het waterschap zorgt voor zuivering van het bedrijfsafvalwater dat via de riolering wordt aangevoerd, waarbij er een zuiveringsheffing wordt opgelegd aan de bedrijven die afhankelijk is van de hoeveelheid en samenstelling van het geloosde bedrijfsafvalwater.

Hemelwater De gemeente zorgt voor het inzamelen en verwerken van hemelwater, voor zover het niet redelijk is dat bewoners en bedrijven dit zelf doen. Globaal betekent dit dat de gemeente in stedelijk gebied zorgt voor de afvoer van hemelwater van bestaande verhardingen en bouwwerken, vanaf de perceelgrens. Uitzondering zijn bedrijfspercelen 2 vanaf 10.000 m . Bij nieuwbouw moeten bewoners of eigenaren zorgen voor een regenwaterberging (en infiltratie) op eigen terrein. Deze berging moet voldoende groot zijn. Bij nieuwbouw zorgt de gemeente alleen voor

Taakopvatting

Inhoud het teveel aan water dat bij grote buien niet in de berging past (piekafvoer). In het buitengebied en bij bedrijfspercelen vanaf 2 10.000 m wordt geen hemelwater ingezameld. Hier moeten bewoners of eigenaren zelf het hemelwater verwerken. Uit voorgaande alinea blijkt dat de gemeente lang niet in alle gevallen voor het hemelwater zorgt. Wat bewoners en bedrijven zelf moeten doen is afhankelijk van het gebied, bouwjaar, soort perceel en het type rioolstelsel. De details staan bij de informatie voor bewoners en informatie voor bedrijven. Hier is ook aangegeven hoe bewoners het hemelwater moeten aanbieden op de perceelgrens. Het waterschap zorgt voor zuivering van hemelwater dat, gemengd met vuil water, via de gemeentelijke riolering wordt aangevoerd. Dit gebeurt zolang het voor de gemeente nog niet mogelijk of doelmatig is om het schone hemelwater gescheiden in te zamelen.

Wateroverlast Bij het afvoeren en verwerken van hemelwater zorgt de gemeente er ook voor dat de kans op wateroverlast klein blijft. Bij streefwaarden

Watertakenplan Olburgen, blad 22

wateroverlast staat hoever de gemeente de risico’s wil verminderen.

Grondwater De gemeente neemt maatregelen tegen grondwateroverlast, als  er structurele overlast is door de grondwaterstand,  die met maatregelen in openbaar gebied verholpen of verminderd worden  en deze maatregelen doelmatig zijn. De grondwatertaak betekent niet dat de gemeente voor een bepaalde grondwaterstand zorgt. Het gaat om maatregelen tegen overlast door grondwater. En soms kan de overlast niet met doelmatige maatregelen in het openbare gebied mogelijk worden opgelost. Wat precies wordt verstaan onder structureel en doelmatig is beschreven bij de informatie voor bewoners.

Aanspreekpunt Inwoners en bedrijven kunnen met al hun vragen, aanvragen en meldingen bij de gemeente terecht, uitgezonderd vragen over de diensten van het drinkwaterbedrijf. Gemeenten en waterschap werken Taakopvatting

Inhoud samen bij de behandeling van de (aan)vragen. Voor vragen over waterkwaliteit, zuivering, peilbeheer en waterkeringen kunnen bewoners en bedrijven ook direct contact opnemen met het waterschap.

Watertakenplan Olburgen, blad 23

Taakopvatting

Inhoud

Strategie

De strategie geeft aan hoe de taken en doelen gerealiseerd worden. Gemeenten en waterschap kiezen voor een duurzame aanpak, waarbij de werkwijzen betaalbaar, uitvoerbaar en effectief zijn. Samenwerking is vereist, zowel tussen overheden als met bewoners en bedrijven. Watertakenplan Olburgen, blad 24

Algemeen Wateroverlast en klimaat Afkoppelen Samenwerken Communiceren Kringlopen sluiten Beheer van de infrastructuur Stedelijk oppervlaktewater

Strategie

Inhoud

Algemeen Zoals vermeld in de visie gaan we de opgaven te lijf met een “integrale en gebiedsgerichte aanpak geborgd in de gemeentelijke omgevingsvisies, actief burgerschap en organisatieontwikkeling”. Dit moet leiden tot een duurzame, klimaatbestendige waterketen en zoveel mogelijk gesloten kringlopen op het gebied van water, energie en grondstoffen. Om dit te realiseren worden bij het water- en rioleringsbeheer de volgende gidsprincipes gehanteerd:  We werken norm-, effect- en kansgericht. Waar nodig voldoen we aan minimum eisen. Bij investeringskeuzes wegen we het effect en de kosten (zie ook Beheer van de infrastructuur). Daarnaast maken we gebruik van kansen om dingen te realiseren die anders (voor lange tijd) niet gerealiseerd kunnen worden.  Niet afwentelen Indien mogelijk en doelmatig lossen we problemen direct op, zo dicht mogelijk bij de bron. We willen (water)problemen niet afwentelen op benedenstroomse gebied of toekomstige generaties.

Watertakenplan Olburgen, blad 25

 Voorkomen, scheiden, zuiveren We proberen te voorkomen dat vuil water ontstaat en als dat niet haalbaar is houden we het vuil en schoon water gescheiden. Pas in laatste instantie kiezen we voor het zuiveren van gemengd water.  Gebruiken, vasthouden, bergen, afvoeren Regenwater wordt zoveel mogelijk lokaal (her)gebruikt of in de bodem geïnfiltreerd. Voor zover dat niet haalbaar is wordt het lokaal geborgen en pas in laatste instantie (vertraagd) afgevoerd. Bij projecten wordt een duurzaamheidsscan gedaan om na te gaan hoe het project op een doelmatige manier kan bijdragen aan de duurzaamheid van het afvalwatersysteem en de (stedelijke) omgeving. Berging Conform de principes “ niet afwentelen” en de trits “vasthouden-bergen-afvoeren” moet bij nieuwe ruimtelijke ontwikkelingen voor waterberging worden gezorgd. Om het watersysteem klimaatbestendig te maken is veel berging nodig. Dit hoeft echter niet helemaal op de woon- en bedrijfspercelen. Ook de riolering, het stedelijk water en retentiegebieden dragen bij aan de berging van water. In de planperiode gaan gemeenten en waterschap samen Strategie

Inhoud onderzoeken wat doelmatig is en hoe de berging het best verdeeld kan worden. Dit wordt ook afgestemd op de resultaten van de stresstest van het Deltaplan ruimtelijke adaptatie. Strategie van het AWT U kunt meer lezen over de strategie van het afvalwaterteam in de notitie Klimaatstrategie en de notitie Duurzaamheid en innovatie. Hier onderbouwt het AWT de stap van visie naar strategie en aanpak

Wateroverlast en klimaat Met de verdergaande klimaatverandering nemen de risico’s op wateroverlast toe. De strategie voor het inperken van de risico’s op middellange termijn bestaat uit de volgende punten:  Onderscheid tussen hinder, overlast en schade en duidelijke communicatie hierover met bewoners en bedrijven;  Werken aan acceptatie van hinder, beperken van overlast en voorkomen van schade;  Risico’s verminderen, onder andere door het afkoppelen van verharde oppervlakken;  Gevolgen van ‘water-op-straat’ verminderen door het water bovengronds naar onschadelijke locaties te leiden.

Watertakenplan Olburgen, blad 26

Voor de lange termijn is meer nodig en klimaatverandering heeft meer gevolgen dan alleen wateroverlast. Het is onzeker hoe ver de klimaatverandering doorzet en hoe groot de gevolgen zullen zijn. Om deze onzekerheden te kunnen managen, hanteren we een flexibele en robuuste aanpak. We nemen maatregelen die juist nu uitgevoerd moeten of kunnen worden. Denk bijvoorbeeld aan ingrepen die alleen mogelijk zijn bij de aanleg van een wijk. Maatregelen die ook later mogelijk zijn, nemen we (pas) op het moment dat het nodig is. Gemeenten en waterschap werken deze aanpak samen uit in een klimaatstrategie. Dit gebeurt mede op basis van dit WTPO en het klimaatbeleid van Rheden en het waterschap (klimaataanpak 20162020). Deltaplan – versnelling klimaatbeleid Op Prinsjesdag 2017 is het Deltaplan Ruimtelijke Adaptatie gelanceerd. Van gemeenten wordt verwacht dat zij hun kwetsbaarheid bij extreem weer in beeld brengen. Uiterlijk in 2020 moeten zij een klimaatbeleid hebben, opdat Nederland in 2050 klimaatbestendig is.

Het is nog onzeker hoe snel de klimaatverandering zal verlopen en groot de gevolgen voor het water- en rioleringsbeheer zullen zijn. In dit WTPO kiezen we Strategie

Inhoud ervoor om uit te gaan van het klimaatscenario 2085 upper WH . Deze keuze kan bijgesteld worden als in de toekomst de kennis over de klimaateffecten toeneemt. Ook is het mogelijk dat uitgangspunten worden bijgesteld naar aanleiding van de nationale ‘standaard gebeurtenissen’ die voor de stresstesten worden ontwikkeld. upper

Scenario 2085 WH Het KNMI heeft klimaatscenario’s opgesteld voor 2050 en 2085. Riolen hebben een lange levensduur en bij aanleg moet rekening worden gehouden met de omstandigheden over 60 à 80 jaar. Daarom wordt gekeken naar de scenario’s per 2085. En omdat de waargenomen klimaatverandering tot op heden aan de bovenkant van de upper voorspellingen ligt, is gekozen voor het scenario W H . De afkorting WH staat voor warm (+3,5 °C) met hoge waarde voor verandering van het luchtstromingspatroon. “Upper” is de bovenkant van de voorspelling voor neerslaghoeveelheden in ‘korte’ buien. De H moet niet worden verward met de regio H van de regimes L, G, H en H+. Olburgen ligt in de regio G (gemiddeld).

Watertakenplan Olburgen, blad 27

afbeelding 4

Bandbreedte klimaatscenario’s

Afkoppelen Afkoppelen draagt bij aan meerdere doelen. Het helpt tegen wateroverlast en verdroging, is energiebesparend, bespaart zuiveringskosten en het schept mogelijkheden voor het lokaal benutten van regenwater. Maar afkoppelen in bestaand gebied vergt substantiële investeringen. De strategie is om afkoppelen te combineren met andere werken. Alle kansen die zich voordoen gebruiken we om regenwater af te koppelen van gemengde riolering, mits dit doelmatig kan. Bij afkoppelprojecten in 2018 t/m 2022 wordt de voorzijde van woningen meegenomen, op kosten van de gemeente. In het hoofdstuk ambities staat een toelichting op de stand van zaken van het afkoppelen. Strategie

Inhoud

Samenwerken We gaan samenwerken omdat dit nodig en voordelig is. Niet alleen onderling, maar ook met andere organisaties, bewoners en bedrijven.

Samenwerken in het waterteam De zuivering en de riolering van de drie gemeenten vormen samen één afvalwatersysteem, dat we beter kunnen beheren als we samenwerken. Binnen de zuiveringskring Olburgen zullen gemeenten en waterschap hun samenwerking voortzetten en op onderdelen intensiveren. Het afvalwatersysteem raakt het oppervlaktewater (watersysteem) en onze hele fysieke leefomgeving. Het wordt steeds duidelijker dat we integraal moeten denken en van elkaar en met elkaar moeten leren. Voor de klimaatopgaven (wateroverlast, droogte en hitte) hebben we meer integrale oplossingen nodig. We gaan deze uitdagingen samen aan en betrekken daarbij de disciplines die onze fysieke leefomgeving bepalen, zoals water, ruimtelijke ordening, wegen en groen.

Samenwerking tussen organisaties De gemeenten en het waterschap werken ook samen in regioverband, om kennis op te doen (gezamenlijke onderzoeken) en om effectiever en Watertakenplan Olburgen, blad 28

efficiënter te werken, zoals bij het regionaal meetsysteem. Ook onderzoeksinstellingen, onderwijs en ondernemers komen in aanmerking voor samenwerking, vooral als dat tot innovatie leidt. Samen met de overheid worden deze organisaties de 4 O’s genoemd.

Samen met bewoners en bedrijven Een speerpunt van dit plan is om intensiever samen te werken met bewoners en bedrijven. Bij projecten die veel invloed hebben op de openbare ruimte, laten we bewoners en/of bedrijven participeren in het ontwerp en informeren we hen over de uitvoering. Zij krijgen ook informatie over de werking en het goed gebruiken van de water- en rioleringsvoorzieningen. Naast dit alles willen we dat bewoners en bedrijven actief bijdragen aan het verduurzamen van het water- en rioleringssysteem. De medewerking en inzet van bewoners is essentieel, omdat een groot deel van het verhard oppervlak op particuliere percelen ligt. Bewoners kunnen helpen door verhardingen van de riolering af te koppelen en hun tuin te vergroenen. Bij afkoppelprojecten in de planperiode 2018-2022 neemt de gemeente ook particuliere verhardingen mee aan de voorzijde van woningen, voor zover dit doelmatig kan. Tot en met 2022 gebeurt dit op kosten van de gemeente. Strategie

Inhoud In de toekomst liggen er mogelijk kansen om bewoners of bedrijven te betrekken bij het verwerken van afvalwater in het buitengebied. In sommige gevallen zijn alternatieven voor drukriolering doelmatiger. Voor zover wetgeving dit toelaat, wil de gemeente experimenteren met particuliere voorzieningen, als dat doelmatiger is dan de gemeentelijke drukriolering.

Bewonersinitiatief Ook bewoners kunnen initiatief nemen om de regenwateropvang te verbeteren of voorzieningen te beheren. Als het enigszins mogelijk is, werken gemeente mee (“Ja, tenzij”) en soms kan ondersteuning worden geboden. Voorbeelden van bewonersinitiatieven zijn het adopteren van wadi’s en het afkoppelen van een schooldak.

Communiceren Meer communicatie is nodig om de samenwerking met bewoners en bedrijven van de grond te krijgen. De strategie hierbij is specifieke communicatie. Dit wil zeggen communicatie bij gebeurtenissen en in projecten, op wijk- of straatniveau. De gemeente gaat bewoners benaderen op het moment dat dat voor hen relevant is. Bijvoorbeeld:

Watertakenplan Olburgen, blad 29

 Voor een afkoppelproject bewoners vragen om mee te doen;  Bij afronding bewoners voorlichten over goed gebruik van regenwatervoorzieningen;  Bij hevige neerslag bewoners informeren over de risico’s en het wateroverlastbeleid. We willen ook dat bewoners de gemeente en het waterschap informeren. Het helpt als bewoners problemen melden of bijvoorbeeld foto’s en filmpjes sturen van wateroverlast in hun straat.

Participatie De hiervoor beschreven samenwerking en communicatie is gericht op water en afkoppelen. Daarnaast hebben de gemeenten een participatiebeleid voor projecten met impact op de openbare ruimte. Dit is breder dan alleen water. Bewoners kunnen actief participeren in het ontwerp en bij de uitvoering. Afhankelijk van het project varieert dit van ‘informeren’ (bijvoorbeeld bij herstelwerkzaamheden) tot en met ‘coproduceren’ (bijvoorbeeld bij herinrichtingen). In het laatste geval Strategie

Inhoud bepalen bewoners samen met de gemeente wat er gaat gebeuren en hoe het wordt uitgevoerd.

Kringlopen sluiten We kunnen de afvalwaterketen verduurzamen door water, grondstoffen en energie terug te winnen en te (her)gebruiken. Ofwel het sluiten van kringlopen. De strategie is om kansen op te zoeken en te benutten voor (her)gebruik van effluent en regenwater en voor winning van energie uit afvalwater, zon en wind. Hiermee werken we aan onze doelen “geen netto grondstofverbruik” (circulaire economie) en “geen netto uitstoot van broeikasgassen” (klimaatmitigatie). We gaan verder met de (terug)winning van grondstoffen en energie op de rwzi en onderzoeken welke mogelijkheden er zijn in/om de rioolstelsels.

Beheer van de infrastructuur Vervangingsinvesteringen vormen de grootste kostenpost van de watertaken. We kunnen kosten besparen en de kwaliteit verbeteren met een slimme, mede op risico’s gebaseerde, vervangingsstrategie op basis van goede informatie over de technische staat van riolen, transportleidingen en andere voorzieningen. Ofwel, met rationeel beheer zoeken we naar het optimum van prestaties en kosten. Watertakenplan Olburgen, blad 30

In de komende planperiode gaan we de rioleringsbeheergegevens optimaliseren en vervolgens een vorm van risicogestuurd beheer toepassen voor de Doesburgse riolering.

Stedelijk oppervlaktewater De waterkwaliteit van (stedelijke) oppervlaktewateren is van veel factoren afhankelijk, die voor een groot deel buiten de afvalwaterketen liggen. Maar er liggen wel relaties. Regenwater dat afstroomt van verhardingen en lozingen van riooloverstorten en regenwaterriolen kunnen waterkwaliteit beïnvloeden. Het waterschap gaat samen met de gemeenten de gewenste ‘basiskwaliteit’ van de stadswateren bepalen. Om de kwaliteit (waar nodig) te verbeteren volgt het waterschap twee sporen:  het huidige waterkwaliteitsspoor gaat integraal onderdeel uit maken van het stedelijk waterbeheer.  een doorlopende werklijst van projecten, gericht op de verbetering van de stedelijk waterkwaliteit, met daarin de prioritaire en urgente knelpunten, met ruimte voor innovatieve oplossingen.

Strategie

Inhoud Onderhoud stedelijk water Het waterschap stemt het onderhoud af op de functie en de betekenis van het water voor de omgeving. Samen met de gemeenten worden streefbeelden opgesteld of geactualiseerd, met onderscheid in basiswater, natuurwater, kijkwater en gebruikswater (waaronder viswater).

Watertakenplan Olburgen, blad 31

Strategie

Inhoud

Ambities De doelen in dit WTPO zijn algemeen en gelden voor de lange termijn. De ambities geven aan wat de gemeenten en het waterschap in de komende planperiode willen bereiken. Hoe ver zijn we eind 2022. Dit zijn concrete voornemens die achteraf getoetst kunnen worden. Varianten Voor dit WTPO zijn meerdere varianten bekeken, die verschillen in ambitieniveau. Dit rapport beschrijft de voorkeursvariant. Alternatieven zijn vermeld in de raadsvoorstellen behorende bij dit WTPO.

Watertakenplan Olburgen, blad 32

Wateroverlast Afkoppelen Communicatie Kringlopen sluiten Beheer van de infrastructuur Kosten Ambities

Inhoud

Wateroverlast Eind 2022 …  weten bewoners en bedrijven dat hinder door water-op-straat kan voorkomen en dat de gemeente zich richt op het beperken van overlast en schade.  is bekend welke locaties een verhoogd risico op waterlast hebben.  is in beeld waar ruimte en kansen zijn (of komen) voor opvang van water (waterkansenkaart).  zijn er maatregelen genomen om de wateroverlastrisico’s op de meest kwetsbare locaties te beperken.  is de afkoppelambitie voor 2022 gerealiseerd.  zijn de streefwaarden in dit WTPO voor waterhinder, -overlast en schade afgestemd op de stresstesten en zonodig bijgesteld.

Streefwaarden wateroverlast Het streven is om, ook op lange termijn, de risico’s op wateroverlast beperkt te houden. We leggen de ambitie vast in streefwaarden, die aangeven tot hoever we de risico’s willen verminderen. Daarbij maken we onderscheid in hinder, overlast en schade. De strategie is “hinder accepteren, overlast beperken en schade voorkomen”. We accepteren dat het Watertakenplan Olburgen, blad 33

(regen)water af en toe hinder veroorzaakt. Door de klimaatverandering kan dit in de toekomst vaker voorkomen. Bij intense regenbuien kan overlast ontstaan. We willen de ernst en frequentie van overlast beperken tot een acceptabel risico. Als het nog harder regent (extreme buien) dan kan het water schade veroorzaken. Schade willen we voorkomen, maar we kunnen het niet uitsluiten. Wat is hinder, overlast en schade? Bij hinder moet u denken aan hier en daar grote en diepe plassen, die binnen 1 uur na een regenbui verdwijnen. Het verkeer ondervindt hinder, maar de wegen blijven begaanbaar. We spreken van overlast als het water in delen van de straat tot de bovenkant van trottoirbanden blijft staan (±15 cm) en dit 1 tot 1½ uur blijft staan. Wegen zijn nog berijdbaar, maar moeilijker en alleen langzaam, mede vanwege risico op losgekomen putdeksels. Als het water nog langer blijft staan of tuinen, bijgebouwen of zelfs woningen instroomt, dan is er schade. Wegen zijn dan niet meer veilig te gebruiken.

Dit WTPO bevat een voorlopige streefwaardentabel. Deze tabel geeft aan tot hoe ver we de risico’s willen verminderen. De risico’s zijn uitgedrukt in de kans dat een bewoner in een willekeurig jaar te maken krijgt met hinder, overlast of schade. De essentie is dat we aan de streefwaarden blijven voldoen, ook als in de toekomst de buien heviger worden door de klimaatverandering. Bij de stresstesten in 2018-2019 Ambities

Inhoud bekijken we of bijstellingen nodig zijn, uit oogpunt van haalbaarheid en afstemming op de nationale richtlijnen die voor de stresstesten ontwikkeld worden. Als een locatie niet voldoet aan de streefwaarden, dan worden niet meteen maatregelen genomen. De afweging of en welke maatregelen wenselijk zijn, is afhankelijk van allerlei factoren, zoals de ernst, risico’s, kosten, combinatiemogelijkheden, geplande projecten, toestand van de riolen en de weg. afbeelding 5

Afkoppelen Het karakter van het bebouwd gebied is verschillend in de drie gemeenten en daarmee ook de mogelijkheden voor afkoppelen. Alle drie gemeenten werken aan afkoppelen tegen wateroverlast en uit oogpunt van duurzaamheid, maar ieder heeft een eigen ambitie en aanpak. Stand van zaken Een deel van de riolering is gescheiden aangelegd en de gemeenten zijn al ruim een decennia bezig met afkoppelen. Grofweg driekwart van het oppervlak is nog op gemengde riolering aangesloten. De stand van zaken per 2017 is als volgt:

Watertakenplan Olburgen, blad 34

Stand van zaken afkoppelen upper

In het klimaatscenario 2085 WH nemen neerslaghoeveelheden bij extreme buien toe met 30 à 40%. Om dit geheel met afkoppelen te compenseren zou 23 à 29% van het huidig aangesloten oppervlak afgekoppeld moeten worden. Daarbij komt het compenseren van toenemende (tuin)verhardingen in bebouwd gebied. Ofwel, om de klimaatverandering geheel met afkoppelen op te vangen, moet tussen nu en 2085 circa 30% worden afgekoppeld. Dit komt overeen met 4,4% per jaar.

Doesburg De insteek is om een hemelwaterinfrastructuur in de dichtbebouwde kern te realiseren. Hiermee wordt het mogelijk om straten en de voorzijde van woningen af te koppelen. Uiteindelijk wordt zoveel afgekoppeld dat voldaan wordt aan de streefwaarden Ambities

Inhoud wateroverlast (bij te stellen naar gelang de klimaatontwikkeling). In 2018 t/m 2022 is  een hemelwaterstructuurplan voor de kern Doesburg gemaakt;  is begonnen met de aanleg van het eerste deel van deze hemelwaterstructuur (‘blauwe ader’) en afkoppelen van aanliggende oppervlakken.

Rioolvreemd water Naast het afval- en regenwater wordt de riolering en zuivering belast met drainage- en bronneringswater en grondwater dat lekke riolen instroomt. Hiervoor wordt de verzamelterm ‘ rioolveemd water’ gebruikt, omdat dit water niet in de riolering thuis hoort. In het afvalwatersysteem Olburgen is dit slechts 4%. Waterschap en gemeenten willen dit laag houden.

Communicatie In 2018 t/m 2022 …  hebben omwonenden kunnen participeren in (het ontwerp van) projecten met een grote impact op de openbare ruimte;  hebben gemeenten en waterschap gecommuniceerd met bewoners en bedrijven over water en

Watertakenplan Olburgen, blad 35

riolering, met gelijkluidende kernboodschap en eenduidig taal- en beeldgebruik en daarbij is ook het onderscheid tussen waterhinder, -overlast en -schade onder de aandacht gebracht;  zijn bij de afkoppelprojecten bewoners geïnformeerd over goed gebruik van de hemelwatervoorzieningen en zijn bewoners gevraagd naar hun opmerkingen, verbeterpunten en ideeën.  is mede door goed communiceren bij de afkoppelprojecten, langs de nieuwe hemelwaterstructuur in het centrum, ook de voorzijde van aanliggende percelen afgekoppeld;

Kringlopen sluiten Eind 2022 …  hebben gemeenten hun afkoppelambitie voor 2022 gerealiseerd.  zijn de mogelijkheden onderzocht en/of project uitgevoerd voor hergebruik van het effluent van rwzi Olburgen.  is onderzocht of en waar er in de rioleringsgebieden kansen liggen voor (terug)winning en/of besparing van water, energie en grondstoffen.

Ambities

Inhoud  is de (terug)winning van energie en grondstoffen op rwzi Olburgen voortgezet. Eind 2025 …  heeft het waterschap haar ambitie ‘energieneutraal’ gerealiseerd. Dit betekent dat het waterschap, over het hele beheersgebied gezien, evenveel of meer energie produceert dan verbruikt. Energie- en grondstoffenfabriek Rwzi Olburgen heeft de eerste Nederlandse energie fabriek, waarmee energie uit het afvalwater wordt gewonnen. Tevens heeft de rwzi een grondstoffenfabriek waar struviet wordt gemaakt (een grondstof voor kunstmest of de fosfaatverwerkende industrie). In de komende jaren wordt de energieopwekking uitgebreid met zonnepanelen. In het plaatje hiernaast zijn in blauw mogelijke oppervlakken voor zonnepanelen aangegeven (bron: concept Quickscan Kansen zonne-energie projecten).

Beheer van de infrastructuur Eind 2022 …  zijn alle urgente reparaties uitgevoerd of in uitvoering; Watertakenplan Olburgen, blad 36

 zijn de benodigde rioolvervangingen t/m 2022 uitgevoerd, tenzij uit (risico)analyse blijkt dat de vervanging bij nader inzien geen prioriteit binnen de planperiode krijgt;  wordt samengewerkt bij beheertaken, waar dat doelmatigheidsvoordelen oplevert (bijvoorbeeld beheer drukriolering en beheer persleidingen achter gemalen);  is een gezamenlijke innovatieagenda uitgewerkt;  zijn de inspecties uitgevoerd die nodig zijn voor het (risicogestuurd) beheer en de rioolvervangingsplannen;

Kosten In 2023 …  is de kostenontwikkeling geëvalueerd;  is de kwetsbaarheid in de uitvoering van beheertaken onderzocht;  is de boekwaarde van nog af te schrijven beperkt overeenkomstig de kostendekkingsplannen.  zijn de tarieven van de rioolheffing maatschappelijk acceptabel en (uitgezonderd eventuele afwijkende keuzes tijdens de planperiode) maximaal gelijk aan de geplande ontwikkeling in de kostendekkingsplannen plus de inflatiecorrectie van 2017 naar 2023. Ambities

Inhoud

Programma Gezamenlijke projecten Beleid, beheer en onderhoud Investeringsprogramma Personele capaciteit

Werkplanning voor het beheer en de investeringen in de planperiode

Watertakenplan Olburgen, blad 37

Programma

Inhoud Onderzoek en planvorming

Gezamenlijke projecten Op basis van de visie en dit WTPO zijn gezamenlijk uit te voeren projecten en acties bepaald. Door samenwerking kunnen deze projecten efficiënter, met betere kennisuitwisseling of kunnen beleid en werkwijzen binnen de drie gemeenten worden afgestemd. De projecten en acties zijn gelinked aan de ambities met de iconen Wateroverlast, Afkoppelen, Communicatie, Kringlopen sluiten, Beheer van de infrastructuur en Kosten. De gezamenlijke projecten zijn ook gelinked aan de omschrijvingen in Aanpak gezamenlijke acties. Beheer / doorlopende acties

planning

planning

Verkennen kwetsbaarheid beheertaken

2018

Ontwikkelen klimaatstrategie en waterkansenkaarten

2018

Stresstesten neerslag, droogte en hitte

2018-2019

Uitwerken innovatieagenda

2019

Maatwerkafstemming van extra berging in systeem als totaal

vanaf 2018

Agenderen (stedelijke) waterkwaliteit

2018-2020

Streefbeelden stedelijk water

2018-2020

Beleid, beheer en onderhoud In de uitvoering van de watertaken worden de volgende activiteiten toegevoegd (t.o.v. voorgaande planperiode):

Afstemmen ruimtelijke initiatieven

continu

Evalueren kostenontwikkeling en herijken besparingsambities

jaarlijks

Kennisuitwisseling over ‘toolbox’ wateroverlast en klimaatverandering

vanaf 2018

Wijzigingen en eenmalige acties

Voor elkaar beheren drukriolering

vanaf 2018

Uitvoeren gezamenlijke acties uit watervisie en 2018-2022 WTPO (zie Gezamenlijke projecten)

Kennisoverdracht asset management

2018-2019

Ontwerpen hemelwaterstructuur

2017-2018

Samenwerken bij communicatie

vanaf 2018

Actualiseren gegevensbeheer riolering

2018

Communicatie en stimuleren afkoppelen

vanaf 2018

Watertakenplan Olburgen, blad 38

Doesburg planning

Programma

Inhoud Rijn en IJssel Activiteiten voor Olburgen

Investeringsprogramma planning

Uitvoeren gezamenlijke acties uit watervisie en 2018-2022 WTPO (zie Gezamenlijke projecten) Inspectie transportleidingen Olburgen Afronden quick scan waterkwaliteit stedelijk water 2016.

2018-2021 2017

Uitvoeren maatregelen WKS en afronden WKS 2017-2018 2014-2018 Probleemlocaties identificeren, werklijst waterkwaliteit stedelijk water opstellen en maatregelen treffen

2017-2021

Actualiseren streefbeelden stedelijk water Aanwijzen specifieke streefbeelden per watergang met gemeenten en vertaling naar beheer- en onderhoudsplan (OBS)

Watertakenplan Olburgen, blad 39

In de planperiode 2018-2022 wordt geïnvesteerd in vernieuwing van de infrastructuur (vervanging en renovaties), het aanpakken van wateroverlastrisico’s, verbeteren van functioneren en het duurzaam en klimaatbestendig maken van de afvalwaterketen. Doesburg Investeringen

planning

Rioolvervangingen 2018-2022 (€ 3,3 milj)

2018-2022

Rioolvergrotingen Bergstraat en hwa

2019-2021

2017

Aanpassen stuw- en overstortdrempels

2017-2018

2017-2021

Optimaliseren metingen en RTC en telemetrie RG Buitengebied

2018-2019 2020

Verbeteren hwa bedrijventerrein Beinum

2018

Optimaliseren vijvers Beinum

2019-2020

Rioolvervanging Magnolialaan

2019

Rioolvervanging Vuurdoornstraat

2021

Afkoppelen PG-woningen, de Ooi

2019-2021

Aanpak wateroverlast Doesburg

2018-2019

Realiseren hwa-structuur binnenstad

na 2019

Overige maatregelen klimaatadaptatie

2019-2022

Programma

Inhoud

Personele capaciteit Dagelijks werken er ruim 20 mensen aan het beleid, beheer, onderhoud en de verbetering van het afvalwatersysteem Olburgen. De meesten hiervan werken bij de gemeenten. De medewerkers van het waterschap werken veelal voor meerdere afvalwatersystemen en besteden een deel van hun tijd aan Olburgen. De benodigde capaciteit is afhankelijk van de mate van uitbesteding en de lokale omstandigheden. Stichting Rioned heeft een methode ontwikkeld om globaal de benodigde personele capaciteit te berekenen. De uitkomsten staan in onderstaande tabel. NB: dit is louter informatief en moet gezien worden als een zeer globale indicatie. De getallen zijn niet geschikt om personele planningen op te baseren.

Watertakenplan Olburgen, blad 40

Tabel 1

Personele capaciteit volgens Rioned-berekening

Plannen, onderzoek en facilitair Onderhoud Maatregelen Totaal

berekend 1,0 0,2 2,3 3,6

aanwezig 1,0 0,5 0,0 1,6

De personeelskosten zijn inbegrepen in de beheerkosten en de investeringen in het volgende hoofdstuk.

Programma

Inhoud

Financiën

Bij dit WTPO behoren digitale kostendekkingsplannen, waarmee de financiële gevolgen van de plannen zijn berekend. Dit rapportdeel beschrijft de werkwijze en resultaten op hoofdlijnen, waaronder de benodigde heffingstarieven. Alle bedragen zijn in prijspeil 2017, exclusief prijscorrectie.

Watertakenplan Olburgen, blad 41

Kostenstructuur Beheerkosten Investeringen Financieringswijze Totale kosten Kostendekking Financiën

Inhoud  Investeringen die worden afgeschreven over de gebruiksperiode leiden tot afschrijvingskosten en rente. Deze twee samen worden kapitaallasten genoemd. Dit zijn de kosten van investeringen in het verleden.

Kostenstructuur beheer vervangingen renovaties verbeteringen + investeringen ontrekkingen te activeren vervangingsvoorziening rioolheffing afbeelding 6

beheerkosten kapitaallasten dotaties bijkomende kosten + totale kosten opbrengsten tekort / overschot voorziening

Kostenstructuur gemeentelijke watertaken

Het schema hierboven toont de kostenstructuur van de gemeentelijke watertaken. Er zijn verschillende soorten kosten, als volgt:  Beheerkosten zijn de kosten van continue en jaarlijks terugkerende activiteiten, zoals onderhoud. Deze kosten bestaan voornamelijk uit loonkosten van medewerkers en diensten die worden uitbesteed. Watertakenplan Olburgen, blad 42

 Het is toegestaan om (een deel van) de vervangingsinvesteringen ‘ineens’ te betalen uit een vervangingsvoorziening. Het saldo van zo’n voorziening is opgebouwd door dotaties (stortingen). Het gebruiken van een vervangingsvoorziening is optioneel.  Als laatste zijn er bijkomende kosten, zoals btw en kosten van activiteiten die deels aan de riolering worden toegerekend. De kosten van straatvegen zijn een bekend voorbeeld. De kosten worden gedekt door de opbrengsten van de rioolheffing. De geraamde opbrengsten mogen maximaal gelijk zijn aan de geraamde kosten. Echter, na afloop van een jaar kan blijken dat er een tekort of overschot is gerealiseerd. Afhankelijk van de oorzaak moeten overschotten toegevoegd worden aan de rioleringsvoorziening (specifieke middelen). Deze voorziening wordt gebruikt om een deel van de kosten in volgende jaren te dekken.

Financiën

Inhoud

Beheerkosten De beheerkosten zijn in de planperiode € 0,41 miljoen per jaar. Door nieuw beleid (zie Beleid, beheer en onderhoud) en de stresstesten zijn de kosten in 2019 iets hoger dan gemiddeld.

Investeringen Diverse rioolvervangingen uit de planning van het voorgaande GRP zijn uitgesteld, mede in afwachting

wateroverlast. Deze rioolvervangingen zijn nu in uitvoering of voorbereiding, waardoor er een investeringspiek is van 2017 t/m 2020. Daarna dalen de investeringen naar circa € 0,5 miljoen per jaar. Het overgrote deel zijn vervangingsinvesteringen. Andere relatief grote investeringen zijn:  optimalisatie vijvers Beinum;  klimaat/wateroverlast (hemelwaterstructuur). De lange termijn planning is gebaseerd op de theoretische levensduur van de riolen (lichtgroene staven in de grafiek). Dit wordt geoptimaliseerd bij de uitwerking van de beheerstrategie met inspecties en daarna de asset management methodiek.

van het onderzoek naar maatregelen tegen Watertakenplan Olburgen, blad 43

Financiën

Inhoud

Financieringswijze Zoals gepland in het voorgaande GRP is Gemeente Doesburg gestart met een voorziening voor de vervangingsinvesteringen. De overstap gebeurt geleidelijk. In de variant “Midden” worden de dotaties aan de voorziening jaarlijks verhoogd met € 15.000,-, tot circa € 0,7 miljoen per jaar omstreeks 2060. Door de geleidelijke opbouw is het saldo van de voorziening (in het begin) niet voldoende voor alle investeringen. Het restant wordt afgeschreven over de gebruiksperiode (of later alsnog afgeboekt).

Watertakenplan Olburgen, blad 44

De grafiek toont het verwachte verloop van de voorziening. De gele vierkantjes zijn de delen van de investeringen die niet uit de voorziening betaald kunnen worden. Omstreeks 2060 zijn de dotaties voldoende voor alle investeringen. Met de nieuwe financieringswijze worden rentekosten bespaard, vermindert de gevoeligheid voor rentewijzigingen en daalt het aandeel vaste lasten (meer beleidsvrijheid).

Financiën

Inhoud

Totale kosten Door de investeringen van 2017 t/m 2020 stijgen de kapitaallasten en daarmee de totale kosten. De grafiek op deze bladzijde toont de totale kosten op lange termijn. Het meest opvallend is dat de kapitaallasten geleidelijk worden vervangen door dotaties. Na 2075 is een kostendaling te zien. De oorzaken daarvan zijn:  einde van de overstap naar dotaties, waardoor de kapitaallasten afnemen;

Watertakenplan Olburgen, blad 45

 einde van de rioolvervangingspiek in 2045-2070, waardoor ook de dotaties kunnen afnemen. De schijnbare kostenpiek in 2016 en 2018 wordt veroorzaakt door eenmalige onttrekkingen en dotaties aan de voorziening, mede vanwege vertraagde investeringen. In 2016 is € 126.598 gedoteerd voor “niet gerealiseerde kapitaallasten” en € 200.000 als resultaatbestemming aan de vervangingsvoorziening. In 2017 is € 862.841 gereserveerd voor maatregelen zoals vervanging duikers. De btw daarover komt ten laste van 2018 als de projecten worden afgerond.

Financiën

Inhoud

Kostendekking De kosten van de gemeentelijke watertaken worden gedekt door de opbrengsten van de rioolheffing. Voor de zuiveringskosten is dat de zuiveringsheffing. Berekende tarieven Met de kostendekkingsplannen is berekend welke opbrengst nodig is om de kosten te dekken. Dit is omgerekend naar het (gemiddeld) heffingstarief per woning. In Bronckhorst geldt dit tarief voor alle aanslagen. In Doesburg en Rheden betalen grootverbruikers en/of bedrijven een hoger tarief.

Het gemiddeld tarief voor 2018 is € 209,-. Dit komt overeen met € 205,91 in prijspeil 2017, vrijwel gelijk aan 2017. In de planperiode is een tariefstijging nodig van ±1,5% per jaar plus prijscorrecties. Bij deze stijging ontstaat een tekort, maar dat kan worden aangevuld uit de rioleringsvoorziening. Na 2022 is naar verwachting een stijging van 3,5% per jaar nodig om de rioolheffing kostendekkend te maken, voordat het saldo van de rioleringsvoorziening is uitgeput.

voorgaande GRP weer, omgerekend naar prijspeil 2017. De huidige verwachtingen zijn gunstiger door de lagere rente en een tragere overstap naar dotaties (variant “Midden”). Zonder overstap naar dotaties zijn de tariefstijgingen op korte termijn kleiner, maar is op lange termijn een hoger tarief nodig en blijft het tarief gevoelig voor rentewijzigingen. De rioolheffing moet toegroeien naar een niveau rond de € 300,- om kostendekkend te worden. Op lange termijn (na de vervangingspiek en overstap naar dotaties) kan het heffingstarief weer dalen, naar ongeveer het huidige niveau.

In de grafiek is het berekende tarief weergegeven met de groene lijn. De grijze lijn geeft de berekening van het Watertakenplan Olburgen, blad 46