Bijlage 2 - Rapport onderzoek bestuurskracht

67.

8.7. Dienstverlening Norm: de gemeente handelt vanuit een visie op dienstverlening die samenhangt met de opgaven van de gemeente en de visie op gemeente-samenleving. Er zijn bewuste keuzes gemaakt in de wijze van dienstverlening. De gemeente volgt structureel de tevredenheid van inwoners en bedrijven en verbetert actief. In hoofdstuk 2 van de meetlat over Gemeentelijke dienstverlening zijn deze aspecten in kaart gebracht. Wij verwijzen dan ook naar de krachten en kwetsbaarheden die daar geschetst worden. 8.8. Extern samenspel Norm: de gemeente hanteert een beleidskader voor samenwerking in de regio en samenwerkingsverbanden. Kosten, kwaliteit en kwetsbaarheid zijn onderwerp van aandacht en sturing. Er is een rolverdeling tussen raad, college en organisatie afgesproken vanuit regie en beïnvloeding. De gemeente voert een actief samenspel met spelers in de samenleving. Het college en strategisch adviseurs hebben inzicht in het krachtenveld en beheren actief relaties met strategische partners. Onder hoofdstuk 6 Regionale samenwerking is de zeer beperkte bestuurskracht in de regio in kaart gebracht. Een belangrijke bevinding is dat de gemeente niet expliciet formuleert hoe en op welke manier ze opgaven regionaal wil aangaan en welke oriëntatie daarin leidend is, al zijn informeel wel twee hoofdoriëntaties leidend.

Net zo belangrijk zijn de constateringen dat gemeentelijke capaciteit en aandacht te beperkt zijn om regionaal invloedrijk te zijn en om regionale samenwerking goed te laten renderen. Ook in het interne samenspel van raad en college worden niet de kansen benut om als gemeente invloed te ontwikkelen. Onder hoofdstuk 1 Identiteit, nabijheid en bestendigheid van het lokaal bestuur is kort stilgestaan bij de interactie met inwoners. Ondanks de benoemde korte lijnen, staan veel inwoners op afstand van de lokale democratie. Zij hebben niet het gevoel vertegenwoordigd te worden en vinden dat de gemeente niet bezig is met zaken die zij belangrijk vinden. Daar is nog een wereld te winnen. En zoals hierboven genoemd, ervaren ook maatschappelijke partners korte lijnen, maar zijn die voor hen niet altijd gemakkelijk te verzilveren, omdat voor hen niet altijd navolgbaar is wat de keuzes zijn die de gemeente maakt.

68.

Bijlagen Bijlage 1. Gevoerde gesprekken Oriënterende gesprekken: Datum gesprek

Gesprekspartner(s)

18 juni 2024

Plv. directeur Groene Metropoolregio

25 juni 2024

Maatschappelijke partners

27 juni 2024

Vertegenwoordigers ondernemers/toerisme

2 juli 2024

Mevr. L. van der Meijs (burgemeester)

2 juli 2024

Dhr. P. Werkman (gemeentesecretaris)

2 juli 2024

Mevr. B. van Veldhuizen, dhr. B. Elbers en dhr. S. Hillenaar (wethouders)

2 juli 2024

Mevr. D. Voorhof (griffier)

Gesprekken tijdens het hoofdonderzoek: Datum gesprek

Gesprekspartner(s)

15 augustus 2024

Dhr. B. Elbers (portefeuillehouder sociaal domein) en ambtenaren

15 augustus 2024

Ambtenaren accounthouders Samenwerkingsverbanden

15 augustus 2024

Ambtenaren maatschappelijk vastgoed & subsidies

15 augustus 2024

Ambtenaren RES en klimaatadaptatie

27 augustus 2024

Directeur Woningcorporatie St. WIJ

29 augustus 2024

Directeur Groene Metropoolregio

29 augustus 2024

Manager Caleidoz en dagelijks bestuur PlusBus

2 september 2024

Directeur bibliotheek

2 september 2024

Dhr. C. van Eert en dhr. B. Drewes (burgemeester en gemeentesecretaris Rheden)

3 september 2024

Manager MEE en gebiedsmanager Santé

4 september 2024

Dhr. P. Drenth (gedeputeerde Gelderland)

4 september 2024

Vertegenwoordigers sportaccommodatie en sportvereniging

4 september 2024

Mevr. B. van Veldhuizen (portefeuillehouder financiën) en ambtenaar

10 september 2024

Ondernemer

11 september 2024

Ondernemer

11 september 2024

Dhr. P. Werkman (gemeentesecretaris)

11 september 2024

Mevr. B. Van Veldhuizen (portefeuillehouder wonen) en ambtenaar

11 september 2024

Managementteam

11 september 2024

Voorzitter Achterhoek Toerisme

11 september 2024

Vertegenwoordigers raadsfracties en lokale politieke afdelingen

13 september 2024

Ondernemer

69.

16 september 2024

College van B&W

16 september 2024

Mevr. L. van der Meijs (burgemeester)

16 september 2024

Dhr. S. Hillenaar (portefeuillehouder economie en toerisme) en ambtenaren

16 september 2024

Lokale spelers toerisme

16 september 2024

Vertegenwoordiger sportvereniging

16 september 2024

Directeur Coöperatie IJsselstromen

17 september 2024

Ondernemer

17 september 2024

Mevr. M. van der Tas en dhr. M. Rommers (burgemeester en gemeentesecretaris Bronckhorst)

18 september 2024

Dhr. L. van Riswijk en mevr. D. Jansen (burgemeester en gemeentesecretaris Zevenaar)

1 oktober 2024

Ondernemer

15 oktober 2024

Vertegenwoordiger sportvereniging

70.

Bijlage 2. Geraadpleegde documenten Op 9 juli 2024 hebben de onderzoekers een informatieverzoek uitgezet bij de gemeente Doesburg. Hieronder staat een overzicht van de belangrijkste geraadpleegde documenten. Dit overzicht is vanwege de totale omvang van het aantal documenten niet uitputtend. Ook is gebruik gemaakt van openbare bronnen. Daarnaar wordt in de rapportage verwezen. Algemeen • Coalitieakkoord 2022-2026 • Toekomstvisie Doesburg (2021) • Adviesrapport Berenschot voor toekomstvisie Doesburg (2021) • Adviesrapport TwynstraGudde Verkenning gastheermodel (2023) • Organogram organisatie Identiteit, nabijheid en bestendigheid van het lokaal bestuur • Nota Ruimte voor ontwikkeling (2016) • Nota Uitwerking doorontwikkeling organisatie Gemeente Doesburg (2019) • Participatiewijzer Doesburg • Proces-verbalen verkiezingsuitslagen gemeenteraadverkiezingen 2014, 2018 en 2022 Dienstverlening • Cliëntervaringsonderzoek Wmo 2023 • Adviesnota Klanttevredenheidsonderzoek dienstverlening Circulus-Berkel (2020) • Jaarverslag ODRA (2023) Voorzieningen, wonen en oriëntatie • Woonzorgwelzijnsvisie 2024-2028 • Leidraad Duurzame Inrichting Openbare Ruimte gemeente Doesburg (2024) • Woningbehoefteonderzoek 2022-2040 van Companen • Memo financieel onderzoek sportaccommodaties gemeente Doesburg (2023) • Overzicht Woningbouwprogramma Doesburg (2024) Samenstelling bevolking en aanpak sociale

vraagstukken • Duidingsrapport minima dasboard 2023 • Beleidsplan Participatiewet 2014-2018 • Beleidsplan Onderwijskansen 2024-2027 • Minimabeleid 2021-2023 • Beleidsplan Wet maatschappelijke ondersteuning 2017-2020 • Lokale Inclusie Agenda • Nota Koers verleggen, een nieuwe route in het sociaal domein (2021) • Visie Publieke Gezondheidszorg (2017) • Doesburgs Vitaliteitsakkoord 2023-2026 • Uitvoeringsplan Schuldhulpverlening 2021-2025 • Rapport Integraal werken in het sociaal domein Doesburg (2019) • Armoedemonitor 2019 • Rapport Jeugdzorgbeleid Doesburg (2024) Economie, toerisme en cultuur • Visie Toerisme 2023-2030 • Uitvoeringsprogramma kwaliteitstoerisme en toegankelijke natuurrecreatie 2024-2027

71.

• • • • • •

Meting Toerisme in de Hanzesteden (2024) Monitor toerisme Achterhoek (2022) Algemene subsidieverordening gemeente Doesburg Subsidiebeschikkingen 2024 Cultuurnota 2017-2020 Overeenkomst regiocoördinatie 2024-2025

Regionale samenwerking • Overzicht verbonden partijen en overige samenwerkingsverbanden • Overzicht inkomensoverdrachten gemeenschappelijke regelingen 2020-2023 • Inventarisatie samenwerkingsvormen • Regionale agenda Groene Metropoolregio Arnhem-Nijmegen 2025-2028 • Kadernota Verbonden partijen 2016-2019 • Evaluatie energietransitie 2023-2024 • Projectplan Klimaatadaptatieplan 2024-2030 • Dashboard Energietransitie • Diverse dienstverleningsovereenkomsten Financiële bestendigheid • Alle P&C documenten van de gemeente van 2021 tot en met 2024 • Alle managementletters en controledocumenten van interne audits of externe audits door de accountant in de jaren 2021 tot en met 2024 • Meer regie en sturing op het gemeentelijke beleid – de flexibiliteit en transparantie van de begroting verhogen (adviesrapport BMC)

72.

Bijlage 3. Meetlat bestuurskracht Doesburg Op 3 juli 2024 is deze meetlat samengesteld in gesprek tussen gemeenteraad en onderzoekers. Tijdens de bijeenkomst op 8 juli is deze meetlat definitief vastgesteld in gesprek tussen onderzoekers en de werkgroep. Identiteit, nabijheid en bestendigheid lokaal bestuur De waardering van de karakteristieke kenmerken van Doesburg door inwoners en het belang dat wordt gehecht aan nabij bestuur. Meerwaarde van het lokale bestuur vanuit nabijheid (zichtbaar en vindbaar) en bestendigheid (kwaliteit en toekomst).

No.

Onderzoeksvragen

1

Welke elementen (sociaal en fysiek) bepalen volgens inwoners het karakter van de gemeente Doesburg? Wat vinden zij belangrijk om te behouden?

Inwoneronderzoek

2

Hoe ervaren inwoners het bestuur? In hoeverre ervaren zij nabijheid? Wat zien zij als de voor- en nadelen van de nabijheid van het bestuur? Welke uitdagingen zien ze voor de kwaliteit en toekomst van het bestuur en hoe spelen nabijheid en schaal daarin een rol?

Inwoneronderzoek

Hoe waarderen inwoners de responsiviteit van het bestuur en het vermogen om: 1) inwoners te betrekken bij ontwikkelingen die de gemeente wil initiëren; 2) aan te sluiten bij plannen en ideeën van inwoners.

Inwoneronderzoek

Wat zijn de kansen en kwetsbaarheden m.b.t. de bestendigheid en nabijheid van het bestuur in Doesburg (raad en college)? Wat zijn de uitdagingen waar bestuur en politiek voor staan en hoe gaan ze daar – ook qua samenspel – mee om?

Gesprekken

3

4

Onderzoeksmethoden

Gemeentelijke dienstverlening Niveau van dienstverlening en tevredenheid van inwoners. Toegang standaard dienstverlening (bv. paspoorten) en specifieke dienstverlening (bv. subsidies en vergunningen). Doelrealisatie en toekomstbestendigheid.

No.

Onderzoeksvragen

1

Hoe ervaren inwoners van Doesburg de dienstverlening van de gemeente? Hebben zij voldoende toegang tot begrijpelijke (online) informatie over diensten die de gemeente aanbiedt? Worden zij snel en efficiënt geholpen? En is het voor inwoners duidelijk bij wie en welk loket zij moeten aankloppen voor verschillende typen dienstverlening (standaard of specifiek)?

2

73.

Wat zijn de doelen van Doesburg voor de dienstverlening? Zijn die doelen haalbaar? Hoe is de dienstverlening georganiseerd, zowel intern als met externe partners? In welke mate is de ambtelijke organisatie in staat om aan de huidige en toekomstige dienstverleningsvraag te voldoen?

Onderzoeksmethoden Inwonersonderzoek Documenten

Gesprekken Documenten

Voorzieningenniveau, wonen en oriëntatie Gebruik van voorzieningen en oriëntatie. Kansen en kwetsbaarheden van belangrijkste lokale voorzieningen en wonen in beeld. Belangrijke aspecten: rol van voorziening in samenleving, mate van gebruik en waardering, toekomstbestendigheid (geld, vrijwilligers, etc.)

No.

Onderzoeksvragen

1

Hoe oriënteren inwoners van Doesburg zich in de regio? Van welke voorzieningen in Doesburg en de regio maken de inwoners gebruik als het gaat om werk, scholing, samenleven en ontspannen? En hoe waarderen ze deze voorzieningen? Zijn er voorzieningen die zij missen? Welke voorzieningen zijn kenmerkend voor het eigen karakter van Doesburg? Welke inspanning zijn inwoners bereid te leveren voor het behoud van deze voorzieningen? Hoe zien Doesburgers het woningaanbod?

2

Wat zijn m.b.t. toekomstbestendigheid de kansen en kwetsbaarheden van enkele belangrijke lokale voorzieningen, namelijk sportvelden en de bibliotheek?

3

In welke mate kan in Doesburg worden voorzien in voldoende woningen, gegeven de bestaande woonbehoefte? Wat zijn hierin de uitdagingen en hoe slagkrachtig opereert de gemeente hierin?

Onderzoeksmethoden Inwonersonderzoek Gesprekken

Gesprekken Documenten Documenten Gesprekken Inwoneronderzoek

Samenstelling bevolking en aanpak sociale vraagstukken De sociale opgave van Doesburg, met speciaal oog voor de demografische kenmerken van Doesburg, en de kansen en kwetsbaarheden hierin.

No. 1

2

Onderzoeksvragen Hoe ontwikkelt de Doesburgse bevolkingssamenstelling zich door de jaren heen? Welke verschillen (leeftijd en buurt) zijn er tussen inwoners van de gemeente Doesburg? Wat betekent dit voor de sociale opgave, ook i.r.t. zorg en veiligheid? Wat zijn de sociale opgaven van Doesburg? Wat is de visie van Doesburg hierin? Hoe werkt Doesburg hierin samen met maatschappelijke partners en de regio? Wat zijn m.b.t. toekomstbestendigheid de kansen en kwetsbaarheden van de sociale aanpak? Wat is het niveau van sociale voorzieningen t.o.v. wettelijk kader en i.r.t. andere gemeenten?

Onderzoeksmethoden Data Documenten Gesprekken Documenten Gesprekken

Economie, toerisme en cultuur De veerkracht van Doesburg als gekeken wordt naar economie, toerisme, cultuur en de (aantrekkings) kracht van de historische binnenstad.

74.

No. 1

Onderzoeksvragen Wat zijn de kansen en kwetsbaarheden m.b.t. de economie, toerisme, cultuur? Welke rol speelt de aantrekkelijkheid van de binnenstad hierin?

2

In hoeverre stimuleert het gemeentelijk beleid en de inzet van bestuurders en ambtenaren het ondernemend klimaat in Doesburg in brede zin? Hoe wordt in binnenstad balans gehouden tussen prettig wonen en toerisme?

Onderzoeksmethoden Documenten Gesprekken Documenten Gesprekken

Regionale samenwerkingen, (boven)regionale opgaven De wijze waarop Doesburg opereert in de regionale samenwerkingen. De verschillende tafels in beeld, inzet en effectiviteit van bestuur en organisatie hierin, met speciale aandacht voor energietransitie en klimaatadaptatie.

No.

Onderzoeksvragen

1

Hoe ziet de samenwerkingskaart van Doesburg eruit? Aan welke samenwerkingsverbanden neemt Doesburg deel? Wat zijn daarin de oriëntaties en welke visie op de regionale positie van Doesburg krijgt hierin vorm?

2

Wat zijn de regionale tafels waarop Doesburg bestuurlijk en ambtelijk schakelt? Hoe brengen ambtenaren en bestuurders van Doesburg elkaar daar in positie? Hoe effectief is de beïnvloeding van Doesburg aan deze tafels? Hoe afhankelijk is Doesburg van samenwerking en wat haalt Doesburg eruit?

3

Hoe opereert Doesburg op de regionale opgaven energietransitie en klimaatadaptatie. Hoe staat het met de doelrealisatie op deze opgaven?

Onderzoeksmethoden Documenten Gesprekken Documenten Gesprekken Documenten Gesprekken

Financiën De financiële opgave en ontwikkeling van Doesburg. Grip op keuzemogelijkheden om hierin te sturen. Gevolgen voor de samenleving. Opvattingen van inwoners over keuzes en consequenties. Financiële beheersing.

No.

Onderzoeksvragen

1

Wat is de financiële opgave van Doesburg? Welke ontwikkelingen zijn er te verwachten ten aanzien van inkomsten en uitgaven (investeringen en exploitatie)? Welke onzekerheden en risico’s zijn er? Welke beïnvloedingsmogelijkheden? Hoe is het beeld i.r.t. gemeenten met gelijke grootte?

2

Zijn inwoners bereid om extra geld te betalen voor de opgaven en voorzieningen van Doesburg? Waarvoor wel of niet?

3

Hoe heeft de financiële beheersing ambtelijk en bestuurlijk in de afgelopen jaren plaatsgehad en op welke wijze wordt ambtelijk-bestuurlijk samengewerkt om de opgaven voor de komende jaren in kaart te brengen en besluiten voor te bereiden?

75.

Onderzoeksmethoden Documenten Gesprekken

Inwoneronderzoek Documenten Gesprekken

Bijlage 4. Analysekader bestuurskracht Onderstaand analysekader is gebruikt als leidraad bij het bezien van de bestuurskracht van Doesburg in dit rapport.

Kwaliteit

Criteria

Visie en strategie

• Gemeente heeft een helder beeld van de opgaven voor de (langjarige) toekomst, bijvoorbeeld in een toekomstvisie, dat als spiegel kan dienen voor een (korte termijn) politiek akkoord en het dagelijks opereren. • Dat beeld is gecreëerd in interactie met relevante stakeholders (inwoners, bedrijven en maatschappelijke partners). • De belangrijkste opgaven voor de toekomst zijn bekend bij de sleutelspelers binnen de gemeente (raad, college, DT, MT). • Er is een zichtbare relatie tussen het politiek akkoord (coalitie- /collegeprogramma) van de gemeente en de toekomstvisie van de gemeente, waarbij - indien nodig - ook sprake is van prioritering. • Toekomstvisie en coalitie- collegeprogramma worden vertaald en uitgevoerd in programma’s of plannen, waarin acties in de tijd worden gezet en instrumenten bewust gekozen. • De belangrijkste opgaven voor de toekomst van de gemeente zijn vertaald in de strategische organisatievisie, waarin de gewenste competenties van de organisatie op langere termijn zijn beschreven.

Intern Samenspel

• Er is sprake van een evenwicht in de continuïteit van politiek en bestuur. Enerzijds is de collectiviteit in houding en handelen van de gemeente geborgd. Anderzijds is er geen sprake van vastgeroeste verhoudingen. • Er is sprake van goed ambtelijk-politiek-bestuurlijk samenspel: Raad, college en ambtelijke organisatie respecteren elkaars rol en positie; Raadsvoorstellen zijn van een goede kwaliteit; Politiek-bestuurlijk-maatschappelijke sensitiviteit van ambtenaren is goed ontwikkeld. • Er is sprake van een dualistische praktijk: De raad benut een variëteit aan raadsinstrumenten; De griffier fungeert als adviseur voor Raadsleden; Raadsleden vervullen op actieve wijze hun (kaderstellende en controlerende) rol. • Er is sprake van een evenwicht in continuïteit en verloop in de ambtelijke organisatie.

Sturing en • Toekomstvisie en coalitie- collegeprogramma worden vertaald en uitgevoerd in proverantwoording gramma’s of plannen, waarin acties in de tijd worden gezet en instrumenten bewust gekozen. • De planning-en-controlcyclus wordt in de gemeente als belangrijkste sturingsinstrument gebruikt. • Gebruikers (politiek-bestuurlijk-ambtelijk) zijn tevreden over hun mogelijkheden om via de planning-en-controlcyclus (bij) te sturen en invloed uit te oefenen. Financiële positie en risicobeheer

76.

• Risicomanagement is in de gemeente geborgd: Er is een werkwijze voor het inventariseren en managen van risico’s zowel voor projecten als in de lijnafdelingen; Voor het gemeentebrede risicoprofiel vindt ambtelijk centrale afstemming plaats; Risico(beheersing) heeft een plaats in de ambtelijke planning-en controlcyclus; Binnen de ambtelijke organisatie is aandacht voor het eenduidig hanteren van de methodiek; Bij raadsvoorstellen is een analyse opgenomen van de risico’s; De weerstandsratio van de gemeente is minimaal 1 (risico’s zijn gelijk aan de weerstandscapaciteit). • In welke mate wordt gestuurd op kasstromen en balansposities (EMU saldo, ratio tussen netto schuld/exploitatie (norm VNG 130%), verhouding afschrijvingen en investeringen? • De baten en lasten van de verschillende programma’s in de begroting, inclusief de te realiseren taakstellingen zijn deugdelijk onderbouwd. Structurele lasten zijn afgedekt door structurele baten.

Bedrijfsvoering • De gemeente heeft een besturingsfilosofie of kaderstellende notitie bedrijfsvoering die bekend is in de ambtelijke organisatie. • De strategie is vertaald naar uitvoeringsplannen en doelen en indicatoren voor alle niveaus van de organisatie. • Er is sprake van een vastgesteld strategisch personeelsbeleid, dat zo concreet is dat erop gestuurd kan worden. • De kwaliteit van de ICT-omgeving draagt bij aan het realiseren van doelen met betrekking tot de bedrijfsvoering: Er is sprake van een vastgesteld informatiebeleid; De informatiebeveiliging is geborgd; Er is sprake van een toegankelijke en betrouwbare infrastructuur. • De gemeente maakt gebruik van een kwaliteitssysteem (voor delen) van de ambtelijke organisatie (bijvoorbeeld ISO/INK, et cetera). • Medewerkerstevredenheid wordt structureel gevolgd en de ontwikkel-opgaven voor de organisatie zijn bekend. Dienstverlening • De gemeente handelt vanuit een visie op dienstverlening, in samenhang met de opgaven en de visie op gemeente-samenleving. • Er wordt een bewuste keuze gemaakt t.a.v. de ingezette kanalen van dienstverlening. Deze keuze is gebaseerd op informatie over de samenstelling en wensen van inwoners, bedrijven en organisaties. • De gemeente volgt structureel de tevredenheid van inwoners en bedrijven over zijn dienstverlening, en verbetert deze actief. Extern samenspel

77.

• De gemeente hanteert een algemeen beleidskader voor de (regionale) samenwerking in samenwerkingsverbanden (waaronder verbonden partijen). • In regionale samenwerking zijn kosten, kwaliteit en kwetsbaarheid onderwerp van aandacht en sturing. • De gemeente heeft een rolverdeling tussen raad, college en organisatie die bijdraagt aan succesvolle regie en beïnvloeding. • De gemeente hanteert een visie op burger- en of overheidsparticipatie die consistent is met de strategische opgaven en bestuurlijke ambities van de gemeente. • De gemeente voert een actief samenspel met spelers in de samenleving (inwoners, bedrijven verenigingen, maatschappelijke partners), heeft zicht op de (ervaringen met) ingezette instrumenten en leert actief. • Het college en strategisch adviseurs hebben inzicht in het (externe) krachtenveld en beheren actief relaties met strategische partners (in de realisatie van gemeenschappelijke opgaven en ambities).

Bijlage 5. Overzicht samenwerkingsverbanden

78.

Bijlage 6. Rapportage inwonersconsultatie Deze bijlage is los van dit rapport verstrekt.

79.