Bijlage 2 Nota van BevindingenNota van Bevindingen Doesburg
Tekst van het document
Doesburg zelfs het laagste in vergelijking met de landelijke, provinciale en regionale gemiddeldes en de gemiddeldes van
‘Betaalbare en schone energie’ gaat over toegang tot betaalbare,
omliggende gemeenten. Op het gebied van de ‘Bescherming
betrouwbare, duurzame en moderne energie voor iedereen.
van bos, land en bodem’ scoort Doesburg lager dan de lande-
‘Klimaatverandering aanpakken’ gaat over de dringende
lijke, provinciale en regionale gemiddeldes. Van de omliggende
actie om klimaatverandering en haar impact te bestrijden.
gemeenten scoren alleen Duiven en Montferland lager. Als
‘Bescherming van bos, land en bodem’ gaat over (1) de bescher-
gekeken wordt naar ‘Betaalbare en schone energie’ dan scoort
ming, het herstel en bevordering van het duurzaam gebruik
Doesburg hoger dan het Achterhoekse gemiddelde, maar verge-
van ecosystemen op het vasteland, (2) het duurzame beheer
lijkbaar met de andere regionale gemiddeldes en het gemiddelde
van bossen en wouden, (3) de bestrijding van woestijnvorming,
van de provincie Gelderland. Ten opzichte van omliggende
(4) het stoppen van landdegradatie en (5) het terugdraaien
gemeenten scoort Doesburg gemiddeld (tabel 13).
en een halt toeroepen van het verlies aan biodiversiteit. Het
7. Betaalbare en schone energie [score (0-100)]
13. Klimaat-verandering aanpakken [score (0-100)]
15. Bescherming van bos, land en bodem [score (0-100)
Doesburg
45
23
37
Arnhem
57
58
59
Bronckhorst
25
99
51
Doetinchem
50
98
47
Duiven
65
51
34
Montferland
41
100
33
Renkum
32
72
58
Rheden
44
74
47
Rozendaal
26
69
74
Westervoort
48
60
57
Zevenaar
43
53
39
Regio Arnhem/Nijmegen
47
64
48
Regio Achterhoek
41
98
40
De Liemers
47
79
39
Provincie Gelderland
44
68
47
Nederland
49
58
47
Tabel 13
Telos - SDG, 2017
B
B
Profiel van Doesburg
60
4.7
Financiële positie
Doesburg heeft een stevige financiële positie. Zo is de solvabi-
schuldquote hoger dan 130% minder alarmerend. Door de
liteitsratio van Doesburg hoog (73,3%). Normaal bevindt de
uitleenquote en de voorraadquote van de netto schuldquote
solvabiliteitsratio van een gemeente zich tussen de 30% en 80%.
af te trekken krijg je de schuld die werkelijk op de exploitatie
Een solvabiliteitsratio van onder de 20% wordt als risicovol
drukt. Het exploitatieresultaat voor mutatie reserves betekent
beoordeeld. Uit de onderstaande tabel komt verder naar voren
in hoeverre de exploitatie bijdraagt aan een toename of afbouw
dat Doesburg een negatieve netto schuld per inwoner heeft
van de schuld. De structurele exploitatieruimte voor Doesburg
evenals een negatieve netto schuldquote. De netto schuldquote
is benedengemiddeld. Dit betekent dat de gemeente, hoewel
is de mate waarin de schuld met het inkomen gedragen kan
niet alarmerend, potentieel minder goed in staat is financiële
worden. Dit percentage is voor Doesburg zeer gunstig (-43,9%).
tegenvallers op te vangen.
Normaal bevindt de netto schuldquote van een gemeente zich tussen de 0% en 100% en bij een netto schuldquote van meer
Tot slot geeft de onbenutte OZB-capaciteit weer hoeveel ruimte
dan 130% is er sprake van een zeer hoge schuld.
er is om de inkomsten door belastingverhoging te vergroten. Deze mogelijkheden zijn voor Doesburg minder groot ten
Bij een meer dan gemiddelde voorraad bouwgrond (voorraad-
opzichte van de Nederlandse, provinciale en regionale gemid-
quote) of een grote portefeuille uitgeleend geld (uitleenquote)
deldes (tabel 14).
– bijvoorbeeld geld dat in verbonden partijen zit – is een netto
Solvabiliteitsratio
Netto schuld per inwoner
Netto schuldquote incl. uitgeleende gelden
Exploitatieresultaat voor mutatie reserves
Uitleenquote
Voorraadquote
Onbenutte OZB capaciteit
Doesburg
73,3%
-1255
-43,9%
-0,4%
12,6%
7,0%
2,0%
Arnhem
15,9%
3741
75,5%
1,9%
8,7%
6,7%
-0,9%
Bronckhorst
60,7%
-116
-5,4%
3,9%
3,6%
2,2%
4,8%
Doetinchem
18,3%
3252
77,1%
0,7%
7,4%
19,2%
1,6%
Duiven
31,2%
1020
40,3%
7,2%
27,3%
40,8%
3,0%
Montferland
24,2%
2104
78,7%
0,3%
6,1%
17,7%
2,4%
Renkum
27,4%
599
22,5%
-4,0%
5,6%
2,0%
4,0%
Rheden
32,7%
1490
59,7%
-9,1%
2,5%
2,0%
2,9%
Rozendaal
82,4%
-5639
-133,1%
29,4%
19,9%
0,1%
5,1%
Westervoort
21,4%
1450
60,2%
-7,1%
4,2%
2,5%
1,4%
Zevenaar
21,7%
2526
85,6%
-3,8%
10,9%
30,6%
1,1%
Regio Arnhem/Nijmegen
23,4%
2274
60,8%
0,2%
10,2%
20,0%
0,8%
Regio Achterhoek
34,8%
1621
49,8%
0,2%
13,7%
9,5%
2,9%
De Liemers
23,7%
2306
74,1%
-0,2%
10,7%
20,4%
1,9%
Provincie Gelderland
29,3%
1806
52,7%
0,4%
10,8%
17,8%
2,9%
Nederland
33,1%
1971
56,7%
0,4%
9,7%
14,5%
3,2%
Tabel 14
VNG, 2017
Nota van Bevindingen ten behoeve van de Toekomstvisie Doesburg
61
B
B
62
Relevante trends en ontwikkelingen voor Doesburg Hoofdstuk 5 Als gevolg van diverse trends en ontwikkelingen zijn er de afgelopen jaren nieuwe taken op de gemeente Doesburg afgekomen en liggen er ook de komende jaren nieuwe uitdagingen in het verschiet. In dit hoofdstuk wordt ingegaan op de belangrijkste (boven)nationale en regionale ontwikkelingen die naar verwachting de komende jaren doorwerken op lokaal niveau en daarmee voor de toekomst voor Doesburg relevant kunnen zijn. 64)
64) Gebaseerd op: Sociaal Cultureel Planbureau 2016; Overzicht trends en ontwikkelingen door Vereniging Nederlandse Gemeenten, 2015.
5.1
Bovennationaal65)
Door de toenemende globalisering wordt dus vaker getracht overkoepelende problematiek niet nationaal, maar internati-
5.1.1 Toenemende internationalisering versus groeiend belang lokale betrokkenheid
onaal op te lossen. De uitvoering van deze oplossingen komt
Nederland is en raakt steeds nauwer verbonden met de wereld
gemeente Doesburg van belang om deze ontwikkelingen te
erbuiten. Economieën zijn steeds meer met elkaar verweven
monitoren en waar nodig in te spelen op veranderende taken
en door het openstellen van grenzen neemt het verkeer van
op lokaal niveau. Parallel aan deze toegenomen lokale focus,
personen en arbeidsmigratie toe. Door de internationalisering
voelen steeds meer mensen zich niet alleen buurtbewoner, maar
zal de oriëntatie van Nederlandse overheden zoals gemeenten
ook wereldburger: steeds bewuster van het effect van individuele
en provincies in toenemende mate diffuus worden. Met name
actie op de wereld. De trend: ‘think global, act local’ wordt een
Europa heeft een aanzuigende werking: beleid dat naar het
belangrijker fenomeen.67)
echter steeds vaker op lokaal niveau te liggen. Het is voor
Europese niveau wordt getild, wordt vaak ingestoken op ‘de regio’s neer te zetten, zodat ze aansluiting behouden met het
5.1.2 Technologische innovaties: digitalisering en informatisering
Europese niveau. Voor Doesburg in het bijzonder is dit rele-
Technologische innovatie is één van de bepalende factoren
vant, vanwege de ligging dichtbij Duitsland. Zo participeert
van verandering in de samenleving. Na de eerste (gietijzer en
de gemeente in de Nederlands-Duitse samenwerking Euregio
stoommachines) en tweede (staal, elektriciteit en verbrandings-
Rijn-Waal. De Euregio Rijn-Waal heeft als belangrijkste doel de
motoren) industriële revolutie, zitten we nu nog middenin de
grensoverschrijdende samenwerking op het gebied van econo-
derde industriële revolutie, gericht op communicatie en digita-
mie en maatschappij te verbeteren en te intensiveren.
lisering, en aangezwengeld door continue ICT-ontwikkelingen.
regio’s’. Dit zal gemeenten in de toekomst stimuleren robuuste
66)
Deze derde revolutie zorgt onder andere voor de decentralisatie
65) Gebaseerd op SCP 2016: Overzicht trends en ontwikkelingen door VNG (2015) 66) Euregio.org (over ons), z.d.
67) Stedenintransitie, 2014.
B
Profiel van Doesburg
64
van productie. Kenmerkend is de beschikbaarheid en ontwikke-
moet het klimaat op de aarde weer stabieler worden gemaakt
ling van technologieën met steeds bredere toepassingen. Denk
(planet) en het liefst wordt er in dit proces ook nog econo-
bijvoorbeeld aan 3D-printers, waarmee tegenwoordig steeds
mische vooruitgang geboekt (profit). Binnen het ecologische
meer kan worden gemaakt. De grenzen tussen online en offline
wereldsysteem bestaan drie belangrijke transities:
vervagen, winkels worden vervangen door online-shopping, •
‘robots’ nemen meer en meer werk over en de maatschappij
Energietransitie en verduurzaming: het anders omgaan met
wordt in toenemende mate datagedreven bestuurd (met een
en het anders opwekken van energie, circulaire en meer
veranderende ervaring en waardering van privacy als één van de
bio-based economie, bewustere omgang met productie
belangrijke gevolgen). Voor de context van gemeenten heeft dit
(inclusief grootschalige initiatieven) en consumptie, en
onder meer gevolgen voor/invloed op:
het voorkomen dat door opwarming het klimaat te veel verandert.
•
Digitalisering van de dienstverlening van gemeenten en de verwachtingen die burgers en ondernemers daarover hebben.
•
Circulaire transitie: het kunnen opvangen van de uitputting van grondstoffen.
•
Datagedreven sturing in beleidsvoorbereiding, -monitoring en -evaluatie. De sterk groeiende hoeveelheid data stelt over-
•
Eiwittransitie: het kunnen opvangen van een verdere
heden in staat effectiever beleid te formuleren. Het gebruik
stijging van de consumptie en daarmee een toenemend
van data in het uitvoeren van publieke taken zal een grote
grond(stoffen)gebruik van vlees- en zuivelproductie
verandering voor zowel het ambtelijk als het bestuurlijk
door de groeiende wereldbevolking en groter wordende
functioneren betekenen. Tegelijkertijd – en enigszins tegen-
middenklasse.
strijdig aan deze ontwikkeling – lijkt in maatschappelijke debatten, op fora en in het bestuurlijk domein de waarde
Als we specifiek kijken naar Nederland, dan heeft Nederland
van feiten af te nemen. Wetenschap en feitelijke onderbou-
in Europees verband afgesproken dat in 2020 minimaal 14%
wing lijkt te verworden tot een ‘mening’.
van de energie hernieuwbaar moet zijn. In het Nederlandse Klimaatakkoord, getekend op 28 juni 2019, is als centraal doel vastgesteld een CO2-reductie van minimaal 49% in 2030 ten
In 2015 heeft de Vereniging van Nederlandse Gemeenten in opdracht van de gemeenten de Digitale Agenda 2020 opgesteld .
opzichte van 1990 te realiseren.70) Gemeenten, provincies,
Een van de speerpunten hiervan is om de informatievoorziening
waterschappen, bedrijven en maatschappelijke partijen heb-
op collectiviteit te verbeteren en tegelijkertijd lokaal maatwerk
ben alle een rol in het behalen van deze doelstelling. De focus
mogelijk te maken. Veel gemeenten nemen lokaal of in regio
binnen deze organisaties komt daarmee steeds meer te liggen op
verband initiatieven om slim gebruik te maken van de mogelijkhe-
de energietransitie. Het gaat hierbij zowel op het verminderen
den van digitalisering. Tegelijkertijd vraagt het toenemend belang
van CO2-uitstoot als het opwekken van duurzame alterna-
van ICT ook om hoogwaardige en specialistische kennis (bij-
tieven voor fossiele brandstoffen. De opkomst van duurzame
voorbeeld op het gebied van privacy, beveiliging en datagestuurd
mobiliteit, waaronder elektrisch vervoer en Mobility as a Service
werken) en is deze nog niet overal in voldoende mate aanwezig.
(MaaS), is een belangrijke trend binnen de energietransitie.71)
5.1.3 Ecologisch systeem staat onder druk
In het Klimaatakkoord is daarnaast besproken dat een deel van
Het ecologische systeem staat onder druk. Het klimaat ver-
de energietransitie op regionale schaal moet worden vormgege-
andert en dit kan vergaande gevolgen hebben voor de leef
ven, aangezien dit het beste schaalniveau is voor de uitvoering.
68)
omgeving van de mens.
69)
Daarom wordt er op internationaal
Regio’s hebben dus een belangrijke rol in de energietransitie
niveau gestreefd om klimaatverandering terug te dringen.
en moeten een Regionale Energie Strategie (RES) opleveren.
Idealiter wordt dit gedaan op basis van de People Planet Profit-
Dit geldt ook voor de regio Arnhem-Nijmegen, waar Doesburg
benadering; met het oog op het welzijn van de mens (people),
onderdeel van uitmaakt.
68) Vereniging Nederlandse Gemeenten, 2016. 69) KNMI, 2018
70) Klimaatakkoord, 28 juni 2019. 71) OV Magazine, 2018
Nota van Bevindingen ten behoeve van de Toekomstvisie Doesburg
5.2
65
Nationaal
5.2.1 Verandering van de structuur van de economie72)
Een andere opvallende economische trend in Nederland is de
In Nederland verandert de structuur van de economie. Dit heeft
toenemende regiospecialisatie, met clusters rondom de grote
onder andere te maken met de digitaliseringstrend, maar ook
stedelijke gebieden. Regio Eindhoven focust zich bijvoorbeeld
de flexibilisering van de arbeidsmarkt. Nederland kende de
voornamelijk op High Tech Innovation, ICT en industrie en
afgelopen jaren een sterke economische groei, een gespannen
is daarmee de sterkst groeiende regio van Nederland.77) Door
(hoe krapper de arbeidsmarkt, hoe moeilijker
de toenemende regiospecialisatie ontwikkelt de werkgelegen-
arbeidsmarkt
73)
werkgevers aan personeel kunnen komen) en de grootste
heid zich ook variërend per regio. Dit geldt in het bijzonder
werkgelegenheid sinds 2007 . De werkeloosheid in Nederland
voor Doesburg, omdat de gemeente op de grens ligt van twee
verbeterde afgelopen jaren sterk. In 2014 waren er in Nederland
verschillende type economieën: de economie van de regio
nog 7,5% werkelozen. In 2018 was dit verminderd tot 3,9%.
Achterhoek en de economie van de regio Arnhem-Nijmegen.
Deze trend is ook terug te zien in Gelderland, waar de werkloos-
Hier wordt in paragraaf 4.4 (regionale ambities) uitgebreider bij
heid in 2018 3,6% was ten opzichte van 7% in 2014.
stilgestaan.
Vrijwel alle belangrijke sectoren in Nederland zullen in 2020
Tot slot zijn er een aantal transities die een relatie hebben met
blijven groeien, maar wel minder snel dan in 2018. Dit heeft
de verandering van de economische structuur in Nederland:
74)
75)
voornamelijk te maken met de afnemende transacties op de woningmarkt en de afnemende groei van de relevante wereld-
•
handel. De bouw, de zakelijke dienstverlening, en zorg en
Vastgoedtransitie – het anders denken over bouwen, verbouwen en slopen van vastgoed.
welzijn zijn de sectoren met de hoogste verwachte groei. De agrarische sector en onderwijs hebben de laagste verwachte
•
groei.76) Tegelijkertijd neemt in Nederland door bevolkingskrimp
Zorgtransitie – het opnieuw organiseren van de zorgbehoefte en het zorgaanbod met het oog op betaalbaarheid.
en vergrijzing de beroepsbevolking af. Voor Doesburg zijn deze ontwikkelingen over het algemeen goed nieuws. De grootste
•
Mobiliteitstransitie – een andere benadering van vervoer
sector in Doesburg is namelijk de (zakelijke) dienstverlening,
en de relatie tussen OV, auto, fiets en de bereikbaarheid
terwijl de agrarische sector relatief klein is. Vergrijzing zal echter
van stad en ommeland met de inzet van innovatieve
ook in Doesburg plaatsvinden en, net als in de rest van het
ICT-oplossingen hierbij (smart mobility). Daarnaast ook
land, een negatief effect hebben op de beroepsbevolking.
bijvoorbeeld vernieuwende concepten zoals MaaS (Mobility as a Service) waarbij verschillende vormen van vervoer
De economische herstructurering in Nederland zet door: we
worden gecombineerd tot een vervoersoplossing op maat.
zijn in toenemende mate een kenniseconomie met een sterke focus op dienstverlening, wat leidt tot veranderende com-
5.2.2 Individualisering, ontstaan nieuwe collectieven78)
petentie-eisen. Banen op MBO-2/3 niveau verdwijnen door
Door de opkomst van sociale media bestaan sociale netwerken
automatisering en robotisering, en komen niet meer terug.
uit meer, maar wel minder intensieve relaties. Deze ontwikke-
Tegelijkertijd stijgt het opleidingsniveau in Nederland, al con-
ling is in lijn met de individualiseringbeweging en stelt mensen
centreren deze hoger opgeleiden zich in stedelijke gebieden.
in staat hun sociale leven zelf in te richten, los van de minder
Vooral steden met universiteiten zijn aantrekkelijk voor hoger
vanzelfsprekend wordende traditionele verbanden. Hoewel de
opgeleiden, wat in minder stedelijke en landelijke gebieden,
negatieve verwachting bestond dat hierdoor ook de bereidheid
zoals Doesburg, leidt tot een braindrain. Tegenover het stijgende
om zich vrijwillig in te zetten zou afnemen, laten recente ont-
opleidingsniveau in Nederland staan ook 250.000 analfabeten
wikkelingen juist een toename van lokale coöperaties zien. In
en 1,5 miljoen laaggeletterden.
Doesburg is dit ook zichtbaar, hier doet bijvoorbeeld één op de drie inwoners vrijwilligerswerk79) Verder doen zich nieuwe vormen van zelforganisatie voor, die aansluiten bij de veranderende sociale structuur, zoals georganiseerde projecten die op het
72) Gebaseerd op: Trends en transities: strategie 2015-2018 door TNO (2014). 73) Centraal Bureau voor de Statistiek, 2018. 74) Pureluxe, 2018. 75) Centraal Bureau voor de Statistiek, 2019. 76) ING, 2018
77) Das Kapital, 2018 78) Gebaseerd op: SCP, 2016. 79) Gezondheidsmonitor GGD'en, CBS en RIVM, 2016.
B
B
Profiel van Doesburg
66
internet zijn ontstaan en ad hoc acties. De genoemde individu-
Grensoverschrijdende vraagstukken
aliseringsbeweging biedt kansen. De dynamiek, het maatwerk
De werking van de woningmarkt, arbeidsmarkt en het gebruik
en eigen regie zullen toenemen. Dit leidt onder andere tot meer
van allerlei voorzieningen overstijgen de grenzen van de huidige
bewegingsruimte en vrijheden. Naast deze ontwikkelingen is
gemeenten, terwijl gemeenten juist op die beleidsterreinen
de verzuilde samenleving, die tot de jaren tachtig van de vorige
steeds meer taken en verantwoordelijkheden krijgen van de
eeuw dominant was, getransformeerd naar een meer horizon-
Rijksoverheid.81) Het groeiend belang van de regio/gemeenten
tale binding van groepen in de samenleving. Mensen met gelijk-
is dus te koppelen aan de regionale schaal van de economie, de
soortige oriëntaties creëren groepen, ook wel bubbels genoemd.
maatschappelijke en bestuurlijke werkelijkheid.82)
Er zijn ook minder zonnige kanten aan deze ontwikkelingen: een toename aan onzekerheden en stress, kwetsbaarheden op
Verdere decentralisatie83)
het terrein van privacy en ook het buitengesloten voelen van
Er lijkt op dit moment brede politieke steun voor het verder
mensen die onvoldoende steun kunnen organiseren. Dit kan
decentraliseren van taken naar de lokale overheid na 2019. Er is
leiden tot een tweedeling in de samenleving: enerzijds mensen
geen aanleiding om te veronderstellen dat met deze trend gebro-
die kunnen meekomen in de ontwikkelingen en steun kunnen
ken gaat worden, noch dat decentralisaties teruggedraaid zullen
organiseren (sociale netwerken) en anderzijds mensen die dat
worden. Dit betekent dat de beleidsagenda van gemeenten, in
– om welke reden dan ook – niet kunnen. Deze laatste groep is
elk geval de komende jaren, structureel en fors zwaarder zal
in de jaren 2018 en 2019, ondanks hoogconjunctuur, gegroeid.
blijven en worden. In het fysieke domein wordt met invoering
Deze tweedeling wordt ook ervaren in Doesburg, waar vaak
van de Omgevingswet (2021) een kanteling beoogd die net zo
een onderscheid wordt gemaakt tussen verschillende wijken.
ingrijpend zal zijn als de decentralisatie in het sociaal domein.
Mensen die mee kunnen met de ontwikkelingen wonen vaak
Gebruikers van de wet worden centraal gesteld. De bestuurlijke
in de binnenstad en Beinum I en Beinum II, mensen die dat
(lokale) afwegingsruimte voor de fysieke leefomgeving wordt
minder goed kunnen wonen vaker in Zuidelijk Molenveld en
vergroot en de fysieke leefomgeving moet meer vanuit samen-
De Ooi.
hang benaderd worden. Daartoe dienen gemeenten onder meer
80)
een integrale Omgevingsvisie vaststellen, die wordt vertaald
5.2.3 Ontwikkelingen rondom de overheid
in omgevingsplannen. De komst van de Omgevingswet vraagt voorbereiding en implementatie in de organisatie. Daarvoor
Groeiend belang regio’s en gemeenten
zijn capaciteit, kennis en middelen nodig. Dit is enerzijds
De opkomst van regio’s heeft, naast tal van andere redenen,
afhankelijk van het bestuurlijke ambitieniveau, anderzijds van
te maken met het zoeken naar de optimale schaal voor lokaal
wettelijke verplichtingen en verwachtingen van inwoners en
bestuur. Dit gaat over het ‘optimaal in één hand brengen van
ondernemers.
kosten en baten voor publieke investeringen’ en over ‘het laten voelen van de lusten en lasten van gevoerd beleid door dezelfde
Groter belastinggebied voor lokale overheden
mensen’. De trend is en blijft dat steden nog steeds aan kracht
In het kader van het Belastingplan 2016 zond het kabinet een
en belang winnen. Daarnaast raken stad en ommeland in
brief aan de Tweede Kamer met de bouwstenen voor een ver-
toenemende mate met elkaar vervlochten en worden meer en
ruiming en hervorming van het gemeentelijk belastinggebied.
meer afhankelijk van elkaar.
Het gaat om een verschuiving van vier miljard met ingang van 2019. In het Belastingplan 2019 staan ook belangrijke vernieuwing voor het belastingstelsel, met onder andere de verhoging van het lage btw-tarief en een vernieuwde energiebelasting.84) Naast gevolgen voor de verdeling tussen de gemeenten, heeft dit consequenties voor het fiscale beleid, de gemeentelijke financiën en de uitvoering hiervan binnen de gemeente Doesburg.
80) Zie ook het feitenboek in hoofdstuk 4
81) Gebaseerd op: Doorlichting van de verkiezingsprogramma’s door Berenschot (2017). 82) Studiegroep Openbaar Bestuur, 2016. 83) Gebaseerd op: SCP, 2016. 84) Rijksoverheid, 2018
Nota van Bevindingen ten behoeve van de Toekomstvisie Doesburg
67
5.3
Regionaal
Opnieuw vormgeven rol overheid85)
5.3.1 Demografische ontwikkelingen
Veranderende maatschappelijke ontwikkelingen én ontwikke-
Op dit moment telt Nederland ruim 17,2 miljoen inwoners.
lingen binnen het openbaar bestuur brengen een andere rol
De verwachting is dat de bevolking tot 2050 blijft groeien
van de overheid met zich mee. De ‘participatiemaatschappij’ is
tot ruim 18,5 miljoen inwoners. De prognose voor Doesburg
zowel een gevolg van grotere mogelijkheden en zelfstandigheid
laat een lichte bevolkingsafname (-1%) tot en met 2030 zien.
van inwoners (mede door een hoger gemiddeld opleidingsni-
Na 2030 is naar verwachting weer sprake van een lichte bevol-
veau en meer welvaart), als minder geloof in maakbaarheid en
kingsgroei (+1%). Verder is er in Nederland sprake van dubbele
afnemende financiële ruimte van de overheid. De opkomst van
vergrijzing (met meer ouderen die gemiddeld ouder worden) en
deze participatiesamenleving, waarbij de overheid niet langer
ontgroening (minder geboorten).
de instantie is die alles regelt in het publieke domein, heeft gevolgen voor de gemeentelijke organisatie. Gemeenten maken
Door de dubbele vergrijzing en ontgroening is er een relatief
steeds vaker in samenspraak met andere organisaties en burgers
forse groei van het aantal eenpersoonshuishoudens. Dit geldt
afspraken over het besturen van dit publieke domein. Dat
ook voor de gemeente Doesburg. Ruimtelijk heeft de ver-
betekent onder meer dat de overheid minder vanuit regelgeving
anderende samenstelling van de bevolking sterke gevolgen.
opereert en meer optreedt als partner. Ontwikkelingen in het
Er ontstaat minder vraag naar bijvoorbeeld scholen en sport-
maatschappelijke domein worden steeds meer ‘van onderop’
verenigingen en er is een grotere behoefte aan woon-zorgcon-
door burgers zelf geïnitieerd.
cepten. Een onzekere factor die op de bevolkingsgroeiprognose van invloed is, is de omvang van de migratie de komende jaren. De toenemende culturele diversiteit die migratie met zich meebrengt biedt kansen, maar leidt ook tot opgaven, bijvoorbeeld met betrekking tot werkgelegenheid en integratie.
5.3.2 Bestuurlijke ontwikkelingen: belang van regionale samenwerking Afgelopen jaren is bestuurlijk Nederland in beweging gekomen: op steeds meer plekken treedt schaalvergroting op. Kleine en middelgrote gemeenten kiezen steeds vaker voor intensief samenwerking om sterk te staan op nationaal en internationaal vlak. Ook de provincie Gelderland sprak zich uit over het belang van samenwerking tussen gemeentes. Zo adviseerden zij in 2015 onder andere om regionale relaties te benadrukken, om regio brede vraagstukken regionaal op te pakken en op per gemeente politieke ruimte te creëren voor samenwerkingsverbanden. De gemeente Doesburg werkt op meerdere vlakken actief samen (zie paragraaf 3.4).
5.3.3 Multischaligheid in organiseren Het bestuurlijk landschap verandert. Europa is ‘erbij gekomen’ als bestuurslaag. Binnen Nederland wringt het traditionele huis van Thorbecke als inrichtingsprincipe voor de Nederlandse overheid door de opkomst van allerlei tussenlagen. Dit leidt tot herbezinning op de manier waarop en door wie taken worden uitgevoerd, en tot het vraagstuk van multischaligheid en hoe daarmee om te gaan. Deze trend van multischaligheid heeft sterk te maken met de eerder beschreven nationale trend van 85) Gebaseerd op: SCP, 2016; Onderzoek naar publiek-private samenwerking in Nederland en Vlaanderen door de Universiteit van Groningen (2016); Pionieren in Participatieland door Berenschot (2017).
de groei van de regio’s en gemeenten. Kleine en middelgrote gemeenten kiezen steeds vaker voor intensieve samenwerking,
B
B
68
om zo sterker te staan op nationaal en internationaal vlak. Doesburg vormt hierop geen uitzondering. Maatschappelijke problemen én oplossingen spelen steeds vaker op een hoger schaalniveau dan individuele gemeenten. Dit geldt voor grote(re) en kleine gemeenten. Ook de maatschappelijke partners en het bedrijfsleven denken en opereren steeds vaker (minimaal) op regioniveau. Voor Doesburg is het zaak om aan te sluiten bij deze schaal, maar tegelijkertijd het specifieke karakter te behouden van de lokale overheid die juist het verschil kan maken met maatwerk en kennis van de lokale situatie. Dat leidt tot de opgave om ‘multischalig’ te denken: gebruik maken van de voordelen van zowel grootschaligheid én kleinschaligheid en deze slim verbinden. Daarbij is samenwerking in netwerken nodig, want zelden is een enkele partij in staat om geheel op zichzelf tot oplossingen te komen. Het is een trend om als gemeente per taakveld op zoek te gaan naar de meest ideale regionale coalitie in plaats van het onderbrengen van gemeentelijke samenwerking in een samenwerkingsverband. Dit zit hem niet alleen in het schakelen tussen verschillende schaalniveaus (lokaal, subregionaal en regionaal) maar ook in het switchen tussen partners.
5.3.4 Urbanisatie De trend is en blijft dat steden nog steeds aan kracht en belang winnen. De aanwezigheid van kennis- en onderwijsinstituten, rijke voorzieningen en cultuur, een grote diversiteit aan werk-, woon- en verblijfmilieus hebben een onverminderde aantrekkingskracht wereldwijd, in Europa, in Nederland en in Gelderland. Het denken in stedelijke agglomeraties of netwerken (stad & ommeland) is hierdoor een belangrijke trend matige ontwikkeling voor een overheid die haar gebied wil laten meeprofiteren van de krachten van urbanisatie.
Profiel van Doesburg
Nota van Bevindingen ten behoeve van de Toekomstvisie Doesburg
69
B
B
70
Beelden over opgaven, ambities en uitdagingen van Doesburg Hoofdstuk 6 In de voorgaande hoofdstukken is een beeld geschetst van de huidige situatie in Doesburg en verwachtingen naar de toekomst toe op basis van feitelijke en cijfermatige inzichten. In dit hoofdstuk wordt dit feitelijke beeld aangevuld en kleur gegeven vanuit twee invalshoeken. Allereerst wordt stilgestaan bij de belangrijkste ambities, opgaven en uitdagingen die vanuit maatschappelijke organisaties, ondernemers en buurgemeenten voor Doesburg zijn meegegeven ten aanzien van het toekomstvisietraject. Tot slot wordt ingegaan op de belangrijkste lokale en regionale ambities op basis van recente beleidsstukken van Doesburg en regionale partners. Samen met de voorgaande hoofdstukken vormt dit het inhoudelijk fundament van de toekomstvisie en de basis voor de analyse die in het afsluitende hoofdstuk wordt gegeven: de rode draden.
6.1
Beelden over de kracht en vraagstukken van Doesburg
6.1.1 Algemeen beeld over Doesburg In de gesprekken en bijeenkomsten is op verschillende wijzen gevraagd om Doesburg in het kort te omschrijven, onder meer
Binnen en buiten de gemeente Doesburg is gesproken met
aan de hand van foto’s, woorden en voorwerpen. De gespreks-
stakeholders over hun beelden bij de stad Doesburg, het
partners zijn tevens gevraagd om te reflecteren op Doesburg en
huidig presteren van de gemeente en de belangrijkste ambities,
de verbinding met de regio. Daaruit komt het volgende beeld
opgaven en uitdagingen voor Doesburg nu en in de toekomst.
van Doesburg naar voren:
In deze paragraaf worden deze beelden over de vraagstukken en de kracht van Doesburg bijeengebracht. Deze beelden geven
•
Doesburgers zijn over het algemeen trots op hun stad en hetgene dat de stad te bieden heeft.
nadere kleuring en duiding aan de meer feitelijke analyse van Doesburg uit de voorgaande hoofdstukken. De uitkomsten van de consultaties zijn geordend langs de volgende twee
•
Doesburg wordt omschreven als een knusse, betrokken en
onderdelen:
gezellige Hanzestad, met dorpse allure. Inwoners kennen
•
Algemeen beeld over Doesburg.
elkaar en zetten zich graag voor elkaar in.
•
Beelden over de ambities, opgaven en uitdagingen van Doesburg.
•
De culturele en historische waarde van de stad wordt gewaardeerd en maakt Doesburg ook voor haar omgeving een trekpleister.
Per onderdeel worden de belangrijkste opbrengsten uit de consultaties met de gemeenschap, de regio en de gemeente Doesburg meegenomen en waar relevant geëxpliciteerd.
•
De nabije natuur maakt het prettig wonen en recreëren in Doesburg.
B
Profiel van Doesburg
72
•
Doesburg profileert zich als een vrijblijvende vesting.
leveren. Daarnaast is gevraagd om de belangrijkste ambities
Doesburg hecht aan haar zelfstandigheid en vrijheid als
(dat wat Doesburg zou moeten nastreven), opgaven (ontwik
vestingstad en verbindt zich niet in sterke mate aan één
kelingen die op Doesburg afkomen waar je rekenschap van moet
van de omliggende gemeenten of regio’s. De relaties met de
geven) en uitdagingen (specifieke zorgen waar je mee aan de slag
omliggende gemeenten zijn goed en vriendelijk, maar niet
moet) voor Doesburg te benoemen. In de volgende paragraven
hecht en eenduidig.
worden de opbrengsten van de sessies en gesprekken geclusterd weergegeven.
Naast positiviteit en trots over Doesburg wordt ook geconstateerd dat het beeld niet in gelijke mate voor Doesburg als geheel
6.1.2.1 Onderwerpen en aandachtspunten voor Doesburg
opgaat.
In de bijeenkomsten met maatschappelijke organisaties en ondernemers is gevraagd om (digitaal) de drie belangrijkste
•
Doesburg wordt ervaren als een stad met twee gezichten.
onderwerpen voor Doesburg te benoemen en te prioriteren.
De tweedeling binnen de Doesburgse gemeenschap tussen
De belangrijkste onderwerpen die zowel door maatschappelijke
de binnenstad en de omliggende wijken qua voorzieningen,
organisaties als ondernemers veel genoemd worden betreft de
leefbaarheid en sociaaleconomische problematiek van de
sociale samenhang (28% en 21%), economie en werkgelegen-
inwoners is een terugkerend thema.
heid (26% en 13%) en de leefbaarheid en dynamiek van de wijken en kernen (18% en 12%). Voor ondernemers is tevens
6.1.2 Vraagstukken voor Doesburg
mobiliteit en bereikbaarheid een belangrijk onderwerp (18%),
In de consultaties is veel aandacht besteed aan de vraagstuk-
waar dat voor maatschappelijke organisaties minder prioritair
ken waar Doesburg nu en in de toekomst voor staat. Dat
is (4%). Voor maatschappelijke organisaties is daarentegen het
is langs twee lijnen gedaan. Allereerst is gevraagd naar de
sociaal domein een belangrijk onderwerp (17%), waar dit voor
belangrijkste onderwerpen voor Doesburg en de belangrijkste
ondernemers beduidend minder vaak als prioritair is aange-
onderdelen vanuit de gemeente om daar een bijdrage aan te
merkt (1%).
Maatschappelijke organisaties Ondernemers Gemiddelde 30% 25% 20% 15% 10% 5% 0%
Economie en werkgelegenheid
Sociaal domein (jeugdzorg, uitkeringen, wmo etc.)
Leefbaarheid Mobiliteit en dynamiek (wegen, fietsvan de wijken/ routes, openbaar kernen vervoer etc.)
Figuur 67 Belangrijkste onderwerpen voor Doesburg
Sociale en fysieke veiligheid
Kwaliteit van Duurzaamheid Sociale de openbare samenhang ruimte (wegen, (manier van met pleinen, parken etc.) elkaar omgaan, voorkomen van tweedeling, participatie etc.)
Nota van Bevindingen ten behoeve van de Toekomstvisie Doesburg
73
De maatschappelijke organisaties en ondernemers zijn ook
is. Daarnaast wordt ook het toerisme dat dit voortbrengt
gevraagd om aan te geven aan welke aspecten van de gemeente
gezien als een belangrijke bron voor de dynamiek in
zij het meeste belang hechten om op deze maatschappelijke
Doesburg en een versterking van de lokale economie.
vraagstukken in te zetten. Hieruit komt naar voren dat zij met
De gemeenschap geeft aan het van belang te vinden dit te
name belang hechten aan een hoge kwaliteit van visie en beleid
behouden en zoveel mogelijk te benutten en verder uit te
van de gemeente (22%), een grote deskundigheid van de amb-
bouwen, máár wel binnen de grenzen van het behoud van
telijke organisatie (16%) en het werken met participatie van
een goed woon- en leefklimaat en met oog voor de toegan-
de gemeenschap (16%). Aan de bereikbaarheid van raadsleden
kelijkheid voor heel Doesburg (ook de verbinding zoeken
(2%) en bestuurders (3%) wordt minder direct belang gehecht.
met wijken rondom de binnenstad).
Raadsleden goed bereikbaar Burgemeester en wethouders goed bereikbaar Ambtenaren makkelijk aanspreekbaar Grote deskundigheid ambtenaren door specialisatie Werken met participatie Kwaliteit van visie en beleid Kwaliteit gemeentebestuur Een efficiënte en betaalbare ambtelijke organisatie Gemeentelijke financiën (huishoudboekje op orde)
•
Stimuleren van verbinding tussen en binnen de gemeenschap en de wijken Het versterken van de sociale samenhang en het terugbrengen van de ervaren tweedeling tussen binnenstad en buitenwijk, tussen arm en rijk en tussen ‘oude’ en ‘nieuwe’ Doesburgers is een belangrijke punt van aandacht die in alle gesprekken is teruggekomen. In de bijeenkomsten wordt aangegeven dat de focus de afgelopen jaren veelal heeft gelegen op de binnenstad, maar dat ook juist de relatie
2% 12%
met de inwoners van de buitenwijken en de problematiek
3% 8%
bij minderbedeelden de aandacht verdient. Meer dan een kwart86) van de ondernemers en maatschappelijke organi-
10%
saties geeft aan zij het ‘bijeen houden’ van Doesburg het 16%
belangrijkste onderwerp voor Doesburg de komende jaren te vinden. Door in te zetten op het behouden en stimule-
11%
ren van saamhorigheid en verbinding in en tussen wijken, organisaties en de overheid, wordt geambieerd Doesburg een fijnere plek voor alle Doesburgers te maken.
16% 22%
•
Inzetten op het behoud en aantrekken van jongeren en jonge gezinnen Een belangrijke wens die in de bijeenkomsten van maat-
Figuur 68 Belangrijkste aspecten gemeente
schappelijke organisaties en ondernemers steeds naar voren is gekomen, is om in te zetten op de aantrekkelijkheid van Doesburg voor jongeren en jonge gezinnen, om de levendigheid in de stad te versterken en als aanwas van arbeids-
6.1.2.2 Ambities
krachten voor Doesburgse bedrijven. Belangrijke elementen die genoemd zijn die hierin moeten helpen betreffen: woon-
•
Aantrekkelijkheid en toegankelijkheid van binnenstad
voorzieningen (in het middensegment) die betaalbaar zijn
én buitengebied behouden en benutten
en aansluiten bij wensen van jongeren en jonge gezinnen,
De aantrekkelijkheid en toegankelijkheid van de binnenstad
een goed voorzieningenniveau en bereikbaarheid en verbin-
en het buitengebied wordt in de gesprekken en bijeen-
ding van Doesburg met het omliggende gebied.
komsten aangemerkt als een belangrijk punt om ook de komende jaren op in te zetten. De schoonheid van de stad, zowel cultureel en historisch, als de kwaliteit van de natuur en de oevers, wordt gezien als een belangrijke kracht van Doesburg die maakt dat het fijn wonen, leven en recreëren
86) Zie figuur 67.
B
B
Profiel van Doesburg
74
6.1.2.3 Opgaven
het ‘gat’ tussen het hoge aantal sociale huurwoningen en de duurdere koopwoningen er weinig ruimte is voor het
•
Een oude bevolking die vergrijst
middensegment om zich in Doesburg te vestigen.
Een belangrijke landelijke ontwikkeling die ook voor Doesburg relevant wordt geacht betreft de vergrijzing van de
•
Kwetsbaarheid van de gemeentelijke organisatie
toch al relatief oude bevolking. Dat brengt voor Doesburg
De kleine omvang van de gemeente en het ondersteunend
meerdere uitdagingen met zich mee. Er zijn zorgen over de
ambtelijk apparaat wordt op meerdere fronten als kwetsbaar
toenemende zorg(kosten), het aanpassen van de woonvoor-
ervaren, zowel door de gemeenschap, de buurgemeenten als
zieningen (steeds meer ouderen willen thuiswonen) maar
de eigen gemeentelijke organisatie.
ook dat wat dit vraagt van de gemeenschap en de gemeente om dit te ondersteunen. Tegelijkertijd wordt geconstateerd
Uit de rapportcijfers die in de sessies met de maatschappelijke
dat het aandeel van de gemeenschap waarop de ouderen
organisaties en ondernemers zijn uitgedeeld komt naar voren
kunnen ‘leunen’ ook onder druk staat, wat vragen opwerpt
dat deze kwetsbaarheid zich ook vertaalt in een lage beoordeling
met betrekking tot het aantal vrijwilligers, (mantel)zorg, de
van de deskundigheid van ambtenaren (5,1), de kwaliteit van
leefbaarheid en voorzieningen.
visie en beleid (5,0), en de kwaliteit van het gemeentebestuur (5,2) (zie figuur 69). Dit terwijl zij dit tegelijkertijd belangrijke
•
Behouden van (jong) talent en ruimte voor
aspecten vinden van de gemeentelijke organisatie (zie figuur
Doesburgse bedrijven
68). Wel zijn zij overwegend tevreden over de bereikbaarheid en
Doesburg heeft diverse lokale en regionale bedrijven die van
aanspreekbaarheid van ambtenaren (6,2), collegeleden (6,5) en
belang zijn voor de werkgelegenheid in de gemeente, maar
raadsleden (6,3).
ook de maatschappelijke verbinding (bijvoorbeeld met het verenigingsleven en evenementen). Het wegtrekken van
De volgende beelden zijn gedeeld met betrekking tot de
potentiële arbeidskrachten, de beperkte bereikbaarheid en de
gemeente Doesburg:
begrensde groeimogelijkheden in Doesburg zijn belangrijke opgaven voor Doesburg.
•
Maatschappelijke organisaties en ondernemers geven aan dat de gemeenschap te maken heeft met veel wisselende
6.1.2.4 Uitdagingen
contactpersonen vanuit de ambtelijke organisatie en dat deze ambtenaren ook een wisselende mate van binding
•
Zorgwekkende sociale problematiek in bepaalde
hebben met Doesburg (zij komen veelal uit omliggende
delen van Doesburg
gemeenten). Een ervaren gevolg hiervan is dat relaties en
In de gesprekken en bijeenkomsten wordt de sociale proble-
verbindingen tussen de ambtelijke organisatie en onderne-
matiek in Doesburg aangestipt als een belangrijke uitdaging
mers en maatschappelijke organisaties steeds opnieuw moet
voor Doesburg. Er wordt aangegeven dat de sociale proble-
worden opgebouwd. Ook wordt mede hierdoor de dossier-
matiek in Doesburg op onderdelen eerder doet denken aan
kennis en ‘het geheugen van de organisatie’ als (te) beperkt
bijvoorbeeld de stedelijke problematiek in Arnhem dan die
ervaren. Hiertegenover staat dat er met bepaalde ambtena-
in dorpsere gemeenschappen. Deze sociale problematiek
ren en op bepaalde dossiers ook hele positieve ervaringen
wordt gezien als een belangrijke uitdaging voor Doesburg.
zijn. In die zin hangt het volgens de geconsulteerden in sterke mate ook af wie je treft.
•
Zorgen voor een gevarieerd, duurzaam en aantrekkelijk woningaanbod
•
Aan de bestuurlijke kant wordt Doesburg enerzijds gezien
Een andere belangrijke uitdaging die ondernemers en
als een betrouwbare partner die als zij aanwezig is haar
maatschappelijke organisaties zien, betreft de huidige
bijdrage levert. Desalniettemin wordt ook een kwetsbaar-
woonvoorziening in Doesburg. De mate waarin dit aansluit
heid geconstateerd. Doesburg acteert binnen meerdere
bij de huidige en toekomstige behoefte van de (vergrijzende)
regio’s, wat maakt dat zij alleen al in aanwezigheid bij
inwoners wordt als beperkt ervaren. Met name het ontbre-
vergaderingen keuzes moet maken in waar zij bij aanwezig
ken van passende woningen voor jonge gezinnen wordt als
is. Dit maakt dat Doesburg op regelmatige basis niet even
uitdaging ervaren. Daarnaast ervaren zij dat met name in
zichtbaar is, gemist wordt door sommige buurgemeenten en
Nota van Bevindingen ten behoeve van de Toekomstvisie Doesburg
75
6.2
Lokale en regionale beleidsambities
de samenwerkingsrelaties niet door alle buurgemeenten als
De afgelopen jaren zijn er zowel vanuit de gemeente Doesburg
hecht worden omschreven.
als in regioverband diverse ambities vastgelegd en vastgesteld in beleidsdocumenten. Deze ambities en plannen geven een beeld
•
Daarnaast wordt aangegeven dat de bestuurlijke kracht in
van de publieke waarde die Doesburg nu en in de toekomst
sterke mate afhankelijk is van de bestuurder. In de rondgang
wil realiseren voor haar inwoners. In deze paragraaf wordt een
langs gemeenten zijn er verschillende hele positieve voor-
overzicht gegeven van de belangrijkste ambities die de afgelopen
beelden gegeven van de kennis, kunde en betrokkenheid van
jaren door de gemeente Doesburg en regioverbanden waarin zij
Doesburgse bestuurders op beleidsterreinen. Zo is er veel
participeert zijn opgesteld.
waardering voor de wijze waarop Doesburg bestuurlijk inzet op toerisme en het sociaal domein. Tegelijkertijd wordt ook
6.2.1 Ambities van de gemeente Doesburg
geconstateerd dat dit erg hangt aan de bestuurder. Doesburg wil vanuit zelfstandigheid drie strategische opgaven realiseren 7,0 6,3
6,5
Het college van Doesburg heeft in haar coalitieakkoord opge6,2
nomen dat zij een zelfstandige gemeente wil zijn.87) Belangrijke
6,0 5,1
5,0
5,3
5,0
5,2
5,0
5,3
kernwaarden die passen bij deze zelfstandigheid zijn voor Doesburg: open, transparant en dienstbaar. Dit betekent dat
4,0
de gemeente een klantgerichte, efficiënte en prestatiegerichte
3,0
gemeente wil zijn en dat zij eraan hecht dat inwoners en belangenpartijen nauw betrokken worden bij het politieke proces.88)
2,0
Vanuit deze zelfstandigheid wil zij de volgende strategische
1,0
opgaven realiseren: Gemeentelijke financiën (huishoudboekje op orde)
Een efficiënte en betaalbare ambtelijke organisatie
Kwaliteit gemeentebestuur
Kwaliteit van visie en beleid
Werken met participatie
Grote deskundigheid ambtenaren door specialisatie
Ambtenaren makkelijk aanspreekbaar
Burgemeester en wethouders goed bereikbaar
Raadsleden goed bereikbaar
0
Doesburg wil in 2050 energieneutraal zijn De gemeente Doesburg heeft de ambitie in 2050 energieneutraal te zijn. Dit geldt voor woningen, bedrijven, vervoer en de eigen gemeentelijke gebouwen en accommodaties.89) Deze ambitie krijgt handen en voeten in de Routekaart Energieneutraal Doesburg 2050 (29 augustus 2017). De Doesburgse wens is om deze opgave te vertalen naar een aanpak, waarbij drie tussenhaltes worden benoemd: 2022, 2030 en
Figuur 69 Gemiddeld rapportcijfer n.a.v. bijeenkomsten maatschappelijke organisaties en gemeenschap (N=81)
2040. De acties op de korte termijn (2022) en de lange termijn zijn gericht op de onderstaande aspecten: •
Energiebesparing woningen en bedrijven;
•
Opwekking duurzame energie;
•
Mobiliteit;
•
Gemeentelijk vastgoed en voorzieningen;
•
Nieuw bewustzijn en eigenaarschap creëren.
In de Meerjaren Investeringsagenda 2017-202290) is ‘Doesburg Energieneutraal’ één van de drie strategische investeringen waarop zij wil inzetten. Het betreffen investeringsvoorstellen die
87) Coalitieakkoord 2018-2022 88) Programmabegroting 2020 89) Programmabegroting 2020 90) Meerjaren Investeringsagenda 2017-2022; Woonvisie 2017-2022
B
B
Profiel van Doesburg
76
bijdragen aan het sneller voor elkaar krijgen dat de gemeente-
Deze ambitie heeft de gemeente vertaald in de
lijke organisatie, woningen en bedrijven energieneutraal zijn.
onderstaande pijlers:99) •
Integrale dienstverlening en het beleid verfijnen en verbeteren.
Doesburg wil toerisme naar een hoger plan tillen en de aantrekkelijkheid van de binnenstad versterken
•
Optimaal inzetten op preventief jeugdbeleid.
Het bestuur van Doesburg koestert het historische en monu-
•
Stimuleren aanpassingen en verbeteringen van de
mentale karakter van de stad.
91)
De gemeente heeft een hoge
zorg binnen het beschikbare veranderbudget.
cultuurhistorische waarde en deze waarde wil de gemeente
•
Ondersteunen van mantelzorgers en vrijwilligers.
verder ontwikkelen en uitdragen. Toeristen weten Doesburg
•
Eenzaamheid met name van ouderen tegengaan.
op dit vlak ook te vinden en Doesburg heeft ook de ambitie
•
Bevorderen gezonde leefstijl.
Een ambitie die
•
Zorgen voor een toename van uitstroom naar werk.
hiermee samenhangt is dat de Doesburg de aantrekkelijkheid
•
Optimaal inzetten op preventief beleid in
om toerisme naar een hoger plan te tillen.
92)
van de stad wil versterken. Het opknappen van de binnenstad
het kader van de participatiewet.
is één van de centrale drie strategische pijlers van de Meerjaren Investeringsagenda93). Ook zet de gemeente hierop in met de
De Doesburgse doelstelling is het voorkomen van armoede
projecten Herinrichting Kernwinkelgebied en Kloostertuin
zodat iedereen kan meedoen en voorzien in een financieel
en door uitvoering van het cultuurbeleid.94) Het Doesburgse
vangnet indien noodzakelijk. Doesburg heeft het minimabeleid
cultuurbeleid is langs vier lijnen opgesteld:
uitgewerkt via drie pijlers, te weten Preventie, Meedoen en
95)
•
Versterking lokale identiteit en kwaliteit;
•
Culturele educatie en participatie;
•
Bovenregionale positionering;
Het beleidsplan Wet maatschappelijke ondersteuning 2017-
•
Versterking samenwerking en culturele vermarkting.
2020 gaat uit van de eigen kracht van de inwoners, hun sociale
Vangnet.100)
netwerk (familie, vrienden, buurt) en algemene sociale voorzieDoesburg wil de aantrekkelijkheid van de wijken buiten de
ningen/structuren. Dit betekent dat Doesburg werkt vanuit het
binnenstad naar een hoger niveau tillen
perspectief van de inwoner. Hierbij onderscheidt Doesburg drie
Doesburg heeft zich de afgelopen jaren kritisch gebogen over
groepen: zelfredzame inwoners, kwetsbare inwoners en inwo-
de huidige staat van het onderhoud van de openbare ruimte.
ners met complexe problemen.101)
Het gaat hierbij dan voornamelijk om de wijken buiten de binnenstad en in het bijzonder de wijk Beinum.96) Dit doet
Doesburg wil de diversiteit van het woningaanbod vergroten
de gemeente bijvoorbeeld door het centrum van Beinum een
Doesburg heeft de ambitie aantrekkelijke woonlocaties te rea-
kwaliteitsimpuls te geven, zodat het voor een groot aantal jaren
liseren. Dit doet de gemeente onder andere door de diversiteit
kan blijven functioneren als belangrijk ontmoetingspunt voor
van het woningaanbod te vergroten en door minder strikt vast
jong en oud.97)
te houden aan het woningbouwcontingent.102) Doesburg heeft in de Woonvisie 2017-2022 doelen en beleidskeuzes geformu-
Doesburg wil de zorg verfijnen en verbeteren
leerd ten aanzien van:
Doesburg heeft in algemene zin de ambitie mensen die geen werk hebben te helpen aan een reguliere baan, de jeugdzorg zo dicht mogelijk bij huis organiseren en oneigenlijk gebruik van sociale voorzieningen aan te pakken.98)
91) Programmabegroting 2020 92) Coalitieakkoord 2018-2022 93) Meerjaren Investeringsagenda 2017-2022; Woonvisie 2017-2022 94) Programmabegroting 2020 95) Cultuurnota Doesburg 2017-2020 96) Coalitieakkoord 2018-2022 97) Programmabegroting 2020 98) Coalitieakkoord 2018-2022
99) Programmabegroting 2020 100) Minimabeleid gemeente Doesburg 2017-2020 101) Beleidsplan Wet maatschappelijke ondersteuning 2017-2020 102) Programmabegroting 2020
Nota van Bevindingen ten behoeve van de Toekomstvisie Doesburg
77
•
Beschikbaarheid en betaalbaarheid.
dienstverlening, rechtspraak en zorg. Ook Health, HighTech en
•
Wonen met zorg.
Energy ontwikkelen zich op dit moment tot toonaangevende
•
Duurzaamheid.
clusters, in nationaal en internationaal perspectief. De regio
•
De woningbouwopgave in regionaal perspectief.
profiteert daarbij van kennis van onder andere de Universiteit Wageningen (WUR). De regio grenst bovendien direct aan
Doesburg wil een gezonde financiële positie houden
Duitsland en is hierdoor een belangrijkste handelspartner.
De gemeente Doesburg staat er financieel goed voor en dat wil
De regio heeft veruit de meeste vestigingen in zakelijke dien-
Doesburg ook zo houden.
103)
De begroting is in evenwicht en
de reservepositie is gezond. Doesburg is bovendien schuldenvrij.
sten.107) De regio Arnhem-Nijmegen vertegenwoordigd 3,7% van de totale Nederlandse economie.
De gemeente heeft wel de ambitie de belastingdruk voor inwoners en bedrijven zo laag mogelijk te doen. Dit wil zij realiseren
De regio Achterhoek focust zich sterk op de maakindustrie en
door de afvalstoffenheffing, de rioolheffingen en de OZB niet
de agrosector. De regio wil 3% groei van de arbeidsproducti-
meer te laten stijgen dan de reguliere inflatiecorrectie; waar
viteit in deze sectoren realiseren.108) De regio wil daarbij veel
mogelijk wil Doesburg de lasten verlichten. Dit geldt met name
gebruik maken van digitalisering en nieuwe technologieën.
voor de afvalstoffenheffing.
De Achterhoek heeft relatief veel vestigingen in de landbouw.109)
104)
De regio Achterhoek vertegenwoordigd 1,7% van de totale
6.2.2 Regionale beleidsambities
Nederlandse economie110).
Regionale ambities gaan over ambities die de regio’s rondom Doesburg willen of moeten realiseren en waar zij gezamenlijk
Ten aanzien van de regio Arnhem-Nijmegen en de Achterhoek
afspraken over hebben gemaakt.
worden verschillende economische ontwikkelingen verwacht (zie kader).
Doesburg werkt binnen de regio Arnhem-Nijmegen aan het versnellen van de energietransitie De regio Arnhem-Nijmegen, waar Doesburg onderdeel vanuit maakt, werkt aan het versnellen van de energietransitie. De regio heeft tot doel gesteld in 2050 energieneutraal te zijn. In dit kader werken gemeenten in de regio samen aan een Regionale Energiestrategie (RES). Net als vele gemeenten, drie Gelderse waterschappen, de provincie en meer Gelderse stakeholders heeft Doesburg het Gelders Energieakkoord getekend. Daarin zijn de volgende doelstellingen opgenomen:105) •
Energie besparing van 1,5% per jaar.
•
Toename van het aandeel hernieuwbare energieopwekking naar 14% in 2020.
•
Stijging van dat aandeel naar 16% in 2023.
•
Met ten minste de realisatie van 1800 banen in de komende jaren.
De regio’s rondom Doesburg focussen zich op verschillende
Provinciale Economische Verkenning 2018-2022 Voor Arnhem-Nijmegen geldt dat de ontwikkelingen sterk in lijn lopen met het Gelders gemiddelde. Bij de bevolkingsontwikkeling is de groei 0,1% lager in zowel de afgelopen jaren als in de prognoseperiode. De beroepsbevolkingsontwikkeling wordt in de prognose juist iets hoger geschat door de leeftijdsopbouw van de bevolking en het aantrekken van jonge mensen naar de stedelijke regio’s. Qua werkgelegenheidsgroei wordt een even hoge groei verwacht als voor Gelderland als geheel. De (beroeps)bevolking in de Achterhoek is door de perifere ligging binnen Gelderland al jaren aan het krimpen en deze trend zal zich doorzetten in de periode 2018-2022. De werkgelegenheid is de afgelopen jaren ook gekrompen, maar de afgelopen 2 jaar was er toch weer sprake van voorzichtige groei. Voor de prognoseperiode wordt een stagnatie van de werkgelegenheid verwacht. De krimp zal stoppen, maar de groei zal zich niet doorzetten. Qua werkloosheid blijft de Achterhoek nog wel iets onder het provinciale gemiddelde.
economische gebieden106) De regio Arnhem-Nijmegen focust zich sterk op de economische gebieden logistiek, maakindustrie, zakelijke
103) Coalitieakkoord 2018-2022; Programmabegroting 2020 104) Programmabegroting 2020 105) Routekaart Energieneutraal Doesburg (2017). 106) Provinciale Economische Verkenning 2018-2022 van de provincie Gelderland.
107) ING.nl, 2019. 108) Achterhoek Visie 2030. 109) ING.nl, 2019. 110) ING.nl, 2019.
B
B
78
Doesburg werkt in het kader van de woonruimteverdeling samen met de Liemerse gemeenten Binnen de regio Arnhem-Nijmegen werken 18 gemeenten samen in het kader van de woonruimteverdeling. Om de regionale woonambities te realiseren zijn er drie subregio’s gevormd: Arnhem e.o., Nijmegen e.o. en De Liemers. Doesburg heeft samen met de gemeenten Duiven, Montferland, Westervoort em Zevenaar een Liemerse Woonagenda 2017-2027 opgesteld. Deze woonagenda is onderdeel van de regionale Woonagenda Arnhem-Nijmegen. In de Liemerse Woonagenda staan de volgende zeven uitgangspunten: •
Nadruk leggen op transformatie.
•
Prioriteit leggen bij inbreiding en capaciteit bouwen op uitleglocaties verder af.
•
Inzetten op verduurzaming en vernieuwing van de woningvoorraad.
•
Inzetten op flexibiliteit en kleinschalige invullingen.
•
Kiezen voor maatwerk per kern bij het aanvullend woningaanbod.
•
Inspelen op veranderingen met flexibel en tijdelijk woningaanbod.
•
Ruimte bieden aan goede woningbouwplannen.
Doesburg werkt binnen regio Arnhem-Nijmegen aan duurzame mobiliteit en bereikbaarheid Regio Arnhem-Nijmegen heeft een stevige opgave voor mobiliteit en bereikbaarheid. Arnhem-Nijmegen werkt in dit kader aan duurzame mobiliteit en bereikbaarheid. De regio gaat door met de aanpak om bestaande mobiliteitsnetwerken beter te benutten en richt zich daarbij specifiek op ‘zero emission’ mobiliteit (fiets, openbaar vervoer, elektrisch vervoer etc.).111) De 6 werksporen voor duurzame mobiliteit en bereikbaarheid zijn:112) •
Robuust wegennet.
•
Betrouwbaar spoor.
•
(H)OV voor iedereen.
•
Aantrekkelijk fietsnetwerk.
•
Schoon onderweg.
•
Verkeersveilige omgeving.
111) Regioan.nl (mobiliteit), z.d. 112) Ambitiedocument Duurzame Mobiliteit en Bereikbaarheid, 2018.
Profiel van Doesburg
Nota van Bevindingen ten behoeve van de Toekomstvisie Doesburg
79
B
B
80
De rode draden van Doesburg
Hoofdstuk 7 In deze Nota van Bevindingen is getoond wat de feiten zijn, wat een aantal belangrijke stakeholders vinden en welke trends en ontwikkelingen relevant zijn voor Doesburg. In dit afsluitende hoofdstuk geven we inzicht in de rode draden die door al die trends en ontwikkelingen, feiten en opinies te trekken zijn. Zonder daar nog betekenis aan te geven. De rode draden schetsen eigenlijk in een nutshell en samenvattend wat alle bronnen meegeven.
Nota van Bevindingen ten behoeve van de Toekomstvisie Doesburg
7.1
81
Inleiding
Vanuit alle feiten en opinies zien wij Doesburg als een stad waar
die relevantie hebben voor beleidskeuzes, op centrale thema’s
gemeenschap en ook bestuurders uit omliggende gemeenten
die te maken hebben met de publieke waarde die in Doesburg
trots op zijn en graag op voortbouwen. Maar we zien ook een
wordt nagestreefd en gerealiseerd (in groen weergegeven).
stad met een aantal serieuze uitdagingen naar de toekomst toe.
En op consequenties voor bestuur en organisatie en regionale
In dit hoofdstuk schetsen we deze krachten en uitdagingen aan
oriëntatie. Deze hebben vorm gekregen in twee sets van rode
de hand van ‘rode draden’. De rode draden bevatten de centrale
draden die betrekking op de inhoudelijke opgaves en op bestuur
thema’s die naar aanleiding van het feitenonderzoek (hoofdstuk
en organisatie (in blauw weergegeven), die – samen met de
3 en 4), trends en ontwikkelingen (hoofdstuk 5) en de opinies
gemeenschap, ondernemers, het maatschappelijk middenveld
van betrokken partijen (hoofdstuk 6) voor Doesburg naar voren
en medeoverheden – het vermogen aan geeft om publieke
zijn gekomen. Deze rode draden vormen de inhoudelijke basis
waarde voor Doesburg te realiseren Deze twee sets vragen echter
voor de toekomstvisie die in de volgende fase wordt opgesteld.
om het begrijpen van de maatschappelijke setting in Doesburg, evenals de randvoorwaardelijke setting. Die bepaalt of er een
Dit hoofdstuk geven we vorm langs vier invalshoeken. In de
sterke mate van urgentie aanwezig is om stappen te maken.
kern gaat het om de bestuurlijke en ambtelijke rode draden,
Specifiek gaat het over de financiële situatie van Doesburg.
MAATSCHAPPELIJKE SETTING
Doesburg: Historische Hanzestad, omsloten door groen met betrokken gemeenschap. Kwetsbaar sociaal en demografisch profiel. Grote verschillen tussen binnenstad en andere wijken Inhoudelijke rode draden A
Kwetsbare én kansrijke economie
B
Bereikbaarheid en mobiliteit: auto goed, OV matig
C
Wonen; veel dure koop- en goedkope sociale huurwoningen
D
Duurzaam in doelen; resultaten blijven achter
Rode draden organisatie en bestuur E
Politiek en maatschappelijke gehechtheid aan zelfstandigheid
F
Kwetsbare ambtelijke organisatie
G
Complexe regionale oriëntatie
Doesburg is financieel gezond
RANDVOORWAARDELIJKE SETTING
B
B
Profiel van Doesburg
82
7.2
Maatschappelijke setting
Bij de maatschappelijke setting komen drie elementen krachtig
De bevolking in Doesburg is relatief oververtegenwoordigd in
naar voren, namelijk:
extra kwetsbare en afhankelijke inwoners (op sociaalmaat-
•
Doesburg is een historische Hanzestad, omsloten
schappelijk en sociaaleconomisch vlak). Met name in de wijken
door groen en met een betrokken gemeenschap.
De Ooi en Zuidelijk Molenveld hebben een bovengemiddeld
Doesburg heeft een kwetsbaar sociaal
aantal inwoners een laag inkomen en zitten een bovengemid-
en demografisch profiel.
deld aantal inwoners in de bijstand. Ook voor de jeugd in het
Er zijn grote verschillen tussen verschillende wijken.
bijzonder valt op dat de problematiek in Doesburg groter is dan
• •
gemiddeld. Doesburg: historische Hanzestad, omsloten door groen en met betrokken gemeenschap
Gegeven deze ontwikkelingen en omstandigheden kan gesteld
Doesburg heeft ontegenzeggelijk veel te bieden. Uit de feiten,
worden dat Doesburg te maken heeft met een gemeenschap die
cijfers en opinies komt een beeld naar voren van een oude
gekenmerkt wordt door een kwetsbaar sociaal en demografisch
Hanzestad met een rijke geschiedenis. In Doesburg genie-
profiel. Die kwetsbaarheid zet op termijn druk op de draag-
ten niet alleen inwoners maar ook bezoekers uit de regio en
kracht van de Doesburgse gemeenschap. Enerzijds omdat de
daarbuiten van een fraai centrum waar er een groot en divers
(zorg)vraag toeneemt, anderzijds omdat er een steeds minder
cultureel aanbod is. Van musea zoals LaLique, de culturele zon-
grote groep draagkrachtig is.
dagen, de kleinere ateliers en galeries tot aan de culturele manifestaties en festivals. Naast cultuur en historie heeft Doesburg
Grote verschillen tussen verschillende wijken
een bijzondere landschappelijke ligging aan de IJssel en nabij
Alhoewel Doesburg een kleine en compacte stad is, zijn er
de Veluwe. De gemeente en de gemeenschap van Doesburg
op wijkniveau grote verschillen in onder meer de leeftijd, het
koesteren het historische en monumentale karakter van de
inkomen, de huishoudsituatie, de beschikbare voorzieningen en
stad en zijn overwegend trots op hetgene dat de stad te bieden
het woningaanbod. Gegeven de verschillen is het niet mogelijk
heeft. Inwoners en bezoekers ervaren de stad als knus, compact
om één eenduidig beeld voor Doesburg te schetsen. Dat vraagt
en gezellig. Bovenop deze kwaliteiten kan Doesburg bouwen op
om aandacht voor de andersoortige krachten en vraagstukken
een betrokken bevolking, met een groot aantal vrijwilligers en
per wijk.
mantelzorgers die zich inzetten voor de stad en voor elkaar. De verschillen in inkomen en woonvoorzieningen tussen Kwetsbaar sociaal en demografisch profiel
enerzijds de Binnenstad en Beinum II en anderzijds Zuidelijk
Doesburg kan bouwen op een betrokken gemeenschap met veel
Molenveld en de Ooi springen het meest in het oog. In de
vrijwilligers, verenigingen en stichtingen, actieve ondernemers
Binnenstad en Beinum II wonen over het algemeen de kapitaal-
die zich inzetten voor elkaar en voor een levendig Doesburg.
krachtigere inwoners van Doesburg113). In Zuidelijk Molenveld
Tegelijkertijd wordt geconstateerd dat die gemeenschap kwets-
en de Ooi leeft een groot deel van de inwoners onder of rond
baar is en ook op verschillende vlakken steeds kwetsbaarder
het sociaal minimum, zitten veel inwoners in de bijstand en zijn
wordt. Zo wordt de relatief oude bevolking van Doesburg steeds
er weinig inwoners met een hoog inkomen114). De vele sociale
ouder. Met de toename van het aantal ouderen stijgt niet alleen
huurwoningen in Zuidelijk Molenveld (85%) en De Ooi (64%)
de relatief hoge zorgvraag maar verkleint ook de toch al kleine
zorgen dat deze wijken aantrekkelijk zijn en blijven voor inwo-
beroepsbevolking in Doesburg. Het lukt daarnaast onvoldoende
ners met een lage sociaaleconomische status. In de Binnenstad
om jongeren en jonge gezinnen in Doesburg te houden of te
(23%) en Beinum II (14%) is er slechts een beperkt deel van
binden, wat op den duur gevolgen kan hebben voor belangrijke
de woningvoorraad sociale huur en staan er meer (duurdere)
voorzieningen zoals kinderopvang, onderwijs en sport.
koopwoningen.
113) Meer dan 20% van die inwoners behoren tot de groep Nederlanders met het 20% hoogste inkomen en slechts 7,8% van de huishoudens uit de Binnenstad en 1,4% van de huishoudens uit Beinum II leeft onder of rond het sociaal minimum. 114) respectievelijk 16,3% en 12,7% van de inwoners leeft van een inkomen onder of rond het sociaal minimum, een relatief groot deel zit in de bijstand slechts 4% en 8% tot inwoners heeft een hoog inkomen.