1b- Gebiedsuitwerking (deel 2)

en fietsverbindingen vanuit de regiokernen

van watergebonden bedrijvigheid. Hier ligt een

uitdaging rondom de toenemende ruimtevraag richting 2030. Daarvoor zijn kansrijke potentiële ontwikkellocaties voor watergebonden bedrijvigheid geïdentificeerd, die nader onderzocht dienen te worden: het ENGIE-terrein in Nijmegen en de locatie Druten (Drutensche Waarden buitendijks en een potentiële nieuwe ontwikkellocatie). Wonen Het Rijk van Nijmegen kenmerkt zich door vitaliteit van de kleinere kernen, de betaalbaarheid van woningen, de transformatiemogelijkheden in deze kernen (Beuningen, Heumen, Berg en Dal, Wijchen en Mook & Middelaar) én de kansen om woningen in te passen in bestaande kernen met behoud en versterking van groenblauwe, landschappelijke structuren. Dat geeft nog wel uitdagingen met betrekking tot fasering en snelheid.

Deelgebied Rijk van Nijmegen. Voor de legenda, zie p. 17

89

Veluwe

Voor dit deelgebied hebben nog geen ambtelijke / bestuurlijke sessies plaatsgevonden. Dit betreft een voorzet, die tijdens de sessies aangevuld en bevestigd kan worden. Positionering van de Veluwe in de Groene

Leefomgeving

infrastructuur in verband met het behouden en

Metropool

De natuur op de Veluwe staat onder grote

versterken van ecologische verbindingen.

De Veluwe is één van de grootste natuurgebieden

druk. Hier liggen meerdere oorzaken aan ten

van Nederland en zelfs het grootste Natura2000-

grondslag, zoals vermesting en verzuring door

Economie

gebied op land van Noordwest-Europa. Een deel

stikstofneerslag, verdroging, versnippering,

De Veluwe is van grote economische waarde

van dit gebied valt binnen de Groene Metropool.

en verstoring door recreatie. Partners zetten

voor de Groene Metropool. Dat gaat verder

De gemeenten Arnhem, Barneveld, Ede, Renkum,

zich momenteel in om de natuur op de

dan inkomsten door toerisme en recreatie.

Rheden, Wageningen en Rozendaal grenzen aan de

Veluwe te versterken; provincie Gelderland

Ook voor het vestigingsklimaat van de Groene

west- en zuidkant van de Veluwe(zoom). Noord-

, gemeenten, waterschappen ondernemers,

Metropool is de instandhouding en versterking

Veluwe valt buiten de Groene Metropool. Voor

grondeigenaren, wetenschappelijke organisaties

van landschappen als de Veluwe van groot belang.

enkele van deze gemeenten beslaat de Veluwe

en natuurbeschermingsorganisaties. De opgaven

Het afwegen van deze economische waarde en de

zelfs het grootste deel van het grondgebied en

beperken zich niet tot de Veluwe zelf, maar

natuurwaarden van de Veluwe is een belangrijke

is het daarmee een belangrijke identiteitsdrager.

ook de randen van het gebied: bijvoorbeeld de

opgave. Om het toerisme op de Veluwe in balans

Naast het landschap zelf gaat het hier nadrukkelijk

relatie met de landbouw, het creëren van buffers

te houden met de natuur, ruimte te bieden aan

ook om randen van dit landschap, grenzend

langs de randen van de Veluwe en het behouden

recreanten en een gezonde recreatiesector, is een

aan woongebieden, rivierengebied, vallei,

en versterken van verbindingen met andere

opgave.

infrastructuur en/of landbouwgebieden. Dit is ook

landschappen. De stikstofopgave in Gelderland

van invloed op de toegankelijkheid van de Veluwe

is in sterke mate gerelateerd aan de natuur op de

Wonen

en de verbindingen tussen de Veluwe en andere

Veluwe.

De Veluwe biedt kansen om te wonen in een groen raamwerk. Wel vraagt dat om zorgvuldige

landschappen, zoals de Utrechtse Heuvelrug via het Binnenveld.

Mobiliteit

omgang met de randen van de Veluwe en het

De Veluwe speelt een grote rol als uitloopgebied

voorkomen van verdere versnippering op de

Per bouwsteen is een voorzet voor de

voor inwoners van de Groene Metropool. De

Veluwe zelf. Het behouden van de ‘groene vingers’

onderzoeksagenda gegeven als input voor een

stations aan de randen van de Veluwe en het

tussen de kernen draagt bij aan de identiteit en de

eerste sessie over de gebiedsuitwerking.

fiets- en wandelnetwerk kunnen daarin een

biodiversiteit. Daarbij hoort ook het afwegen van

grote rol spelen als dragers voor schone en

passende woonmilieus, dichtheden en mate van

slimme mobiliteit en het toegankelijk maken

verharding. In de kernen rond de Veluwe worden

van het gebied voor alle inwoners. Zo kan de

ook extra woningen toegevoegd.

recreatiedruk verlicht worden. Ook ligt er een opgave met betrekking tot de barrièrewerking van

90

Deelgebied Veluwe. Voor de legenda, zie p. 17

91

03 Werken met de verstedelijkingsstrategie Van verstedelijkingsconcept naar een strategie

Een modelmatige doorrekening van dit concept

Wat moet de verstedelijkingsstrategie doen?

om langjarig samen te werken

laat zien wat de effecten zijn van het toevoegen

Nu we een verstedelijkingsconcept en

In de eerste hoofdstukken is uitgebreid besproken

van 100.000 woningen en 700 hectare

ontwerpprincipes hebben en een eerste

hoe in een intensieve samenwerking tussen

werkgebied in onze regio. De conclusie is dat

opgaveformulering hebben van de

de twee regio’s, de 26 gemeenten, het Rijk,

het gevraagde in principe op deze manier is in

gebiedsuitwerkingen, is het goed om scherp te

de provincies Gelderland en Utrecht en de

te passen op een manier die recht doet aan de

maken wat de verstedelijkingsstrategie voor ons

waterschappen ontwerpend onderzoek uitgevoerd.

uitgangspunten om het groene raamwerk van

moet doen. Dat geeft immers ook aan waarover we

Er is een analyse gemaakt van prognoses voor

de regio te versterken. De echte test daarvan

in het vervolgtraject afspraken met elkaar willen

wonen en werken. Op basis van de uitkomsten is

gebeurt in de gebiedsuitwerkingen en natuurlijk

maken.

het verstedelijkingsconcept ontwikkeld.

straks in de praktijk als we te maken krijgen met

• Voorop staat dat de verstedelijkingsstrategie de

Dit concept laat het kostbare groene raamwerk

technische en programmatische vraagstukken,

verstedelijking die zich voordoet in onze regio,

van de regio zien: de landschappen, de fijne

met conjunctuurgolven, et cetera.

zo goed mogelijk faciliteert. Er staat niet voor

uitloopgebieden en de groene dorpen en steden.

niets ‘als die zich voordoet’. Dat kan stoppen

De versterking (en waar nodig bescherming)

Wat is dan nu de volgende stap?

bij bijvoorbeeld 80.000 woningen en 500.000

van het groene raamwerk staat voorop. Over die

In dit hoofdstuk geven we een doorkijk naar de

m2 aan werklocaties; dat kan ook doorgaan

‘groene laag’ heen zijn de lagen van economie

samenwerking en de gezamenlijke werkwijze in de

tot 125.000 woningen en 750.000 m2 aan

en economische ontwikkeling gelegd, van

komende jaren. Dat begint met een schets van de

werklocaties.

de mobiliteitsstructuur zowel bestaand als

route die tot het eind van dit jaar gemaakt wordt:

• We doen het dus adaptief en reageren adequaat

gewenst (noodzakelijk) en tot slot de laag van

naar een definitieve verstedelijkingsstrategie met

op wat er gebeurt: we durven te stoppen met

het woonprogramma en de werkgebieden. Het

een verstedelijkingsakkoord en een (aanzet tot

bouwen en we durven ook een been bij te

verstedelijkingsconcept is opgesteld vanuit de

een) regionale investeringsagenda. Vervolgens

trekken om extra groei te faciliteren als dat

intentie dat alle regiopartners en het Rijk met

wordt beschreven op welke manier de uitwerking

moet.

elkaar van mening zijn dat dit de manier is waarop

en afweging later in het traject op gebiedsniveau

de Groene Metropool tot groei kan komen.

gemaakt wordt.

• We maken regionale afspraken over de realisatie van een minimaal aantal betaalbare woningen gedurende de hele looptijd van de strategie. • We maken afspraken over een regionale

92

investeringsstrategie: met elkaar en het Rijk

in vervolg daarop de uitvoeringsagenda.

Rol van de gebiedsuitwerkingen

(publiek- publiek) en liefst in vervolg daarop ook

Partijen maken in het verstedelijkingsakkoord

Ter voorbereiding op het akkoord en

met de marktpartijen (publiek – privaat). Het

afspraken met elkaar over:

de investeringsagenda wordt in de

gaat om het maken van langjarige afspraken met

• De gedeelde ambitie en urgentie (herbevestiging

gebiedsuitwerkingen uitgewerkt en getest

elkaar door conjunctuurgolven heen. Het zoet en het zuur zitten er allebei in.

gezamenlijk doel); • Rolneming en rolverdeling (waar zijn we van en

hoe ontwerpprincipes uitpakken in vlekken of deelgebieden en welke randvoorwaarden ingevuld

• Het naar voren durven halen en naar achteren

waar willen we van zijn);

moeten worden. Dat begint in de eerste fase met

durven schuiven van capaciteit: doel is om op

• Verantwoordelijkheden;

het opstellen van een onderzoeksagenda om vast

tempo te blijven met aantallen. Soms moet je

• Planning en fasering;

te stellen wat hier de urgentie en ambitie is. In

ook gewoon tegen elkaar zeggen ‘op deze plek

• De gebiedsgerichte uitwerkingen (hoe en

een tweede fase worden de deelgebieden verder

lukt het (nu) niet’. • Bespreken wat de ‘aorta’ van de strategie is

wanneer);

uitgewerkt en wordt gekeken naar de beschikbare

• Harde randvoorwaarden en ‘showstoppers’;

locaties, naar waar het wringt in de ambities en

(zoals bij Dominoday); we willen ervoor zorgen

• Samenwerking (uitwerking en monitoring);

wat dat zegt over de randvoorwaarden.

dat de strategie en de benodigde productie

• Een investeringsagenda die vervolgens per

en ontwikkeling steeds doorloopt ook als zich

partner nader uitgewerkt en vastgelegd kan

Deze acht gebieden (de drie sleutelgebieden en

meerdere tegenvallers voordoen.

worden.

de vijf overige gebieden) zullen ook in de komende

• In de gebiedsuitwerkingen benoemen wat we

jaren met elkaar een eenheid vormen in de

met elkaar de goede gebieden en locaties

Als het gaat om de regionale investeringsstrategie

uitwerking en dus ook samen sturen op aantallen,

vinden. De vitaliteit per deelregio staat daarin

zal het gaan om het maken van afspraken over het

locaties en knelpunten. De gemeenten in deze

voorop: wat is nodig?

realiseren van een doorgaande bouwstroom. Daar

deelregio’s verkennen met elkaar de beweegruimte

komen afspraken bij kijken over programma, over

binnen het gebied en zorgen voor uitwisselingen

Waar leggen we de afspraken vast?

snelheid en betaalbaarheid. Het gaat er om dat

van programma tussen locaties in die gebieden.

Een vervolg op de verstedelijkingsstrategie is het

partijen met elkaar vaststellen wat nodig is om

Bij de verdere uitwerkingen (na stap 2) zullen

sluiten van het verstedelijkingsakkoord

binnen de kaders ontwikkelruimte vrij te spelen.

uiteraard ook de colleges en raden in die gebieden

Het verstedelijkingsakkoord is een set van

Dan gaat het om OV, om stikstof en/of natuur om

zorgvuldig betrokken worden. Immers, die

afspraken tussen rijk, regio en provincies waarin de

de integratie economie en stad, om schuifruimte’

uitwerking komt ook terecht in de (gemeentelijke)

gezamenlijke ambitie om tot groene verstedelijking

en logistiek, om de meervoudigheid van energie,

omgevingsplannen.

te komen (conform het verstedelijkingsconcept)

enzovoort. Dat is complex, dus daar moeten ook

is uitgewerkt. Een aantal van bovengenoemde

de rol en verantwoordelijkheden in genoemd

Hoe werkt het ‘samen sturen’?

doelen wordt verwerkt tot een afspraak in het

worden. Afgesproken wordt wie wat doet om

Vertrekpunt

akkoord. Andere doelstellingen worden verankerd

gezamenlijk de opgave te realiseren.

In onze regio zijn voor de periode 2020 – 2040

in de op te stellen regionale investeringsagenda en

zo blijkt uit de prognoses zo’n 100.000 extra

93

woningen en zo’n 700 hectare voor werklocaties

basis fungeren voor deze strategie actueel te

Voor de periode 2025 – 2029 geldt dat er

nodig. Een flink deel van deze woningen en een

houden, is goed te zien waar eventuele knelpunten

in Foodvalley plancapaciteit kan worden

deel van de werklocaties en is nu al opgenomen

ontstaan of waar het nodig is om te temporiseren.

doorgeschoven uit de periode 2024-2029 om de woonbehoefte voor deze periode op te vullen. Ook

in bestemmingsplannen en visies. Dat gaat om zo’n 40% van de opgave. Onze aandacht in de

De opgave in cijfers

moeten plannen nog hard worden gemaakt. Voor

uitwerking van deze verstedelijkingsstrategie gaat

De conclusie van de modelmatige doorrekening

Arnhem-Nijmegen geldt dat met name het hard

uit naar die werklocaties en woonlocaties die nu

van het verstedelijkingsconcept, is dat we met

maken van plannen van belang is.

nog niet vastliggen in bestemmingplannen of

dit concept de aantallen kunnen halen, op de

contracten. Dat gaat om zo’n 60% van de opgave.

gewenste plekken (effect wat we beogen), in de

Voor de periode na 2030 geldt dat nog 20.000 –

Die komt dus nadrukkelijk aan de orde in de

juiste snelheid en in de juiste categorieën. In het

35.000 woningen gevonden moeten worden in de

gebiedsuitwerking. Uiteraard in samenhang met

schema op pagina 57 is te zien is hoe de verdeling

strategie. Dat is opgave die meegegeven wordt in

dat wat al in de pijplijn zit, maar we concentreren

van woningen over de regio eruitziet en ook hoe

de gebiedsuitwerkingen en dat kan ook omdat het

ons op (de aansluiting van) de 60% die nog niet

de verschillende woningtypes en woonmilieus

verstedelijkingsconcept en de ontwerpprincipes

vastligt.

verdeeld zijn over de regio. Die verdeling sluit aan

handvatten geven om ook bestaande locaties nog

bij de keuze voor een Groene Metropool met drie

eens te verkennen op mogelijkheden.

Of het lukt om gebieden tot ontwikkeling te

gebieden waar grotere concentraties voor wonen

brengen, hangt vaak ook samen met andere

en werken zijn.

stikstofruimte? Moet er nog bestaande functies

Maar dat dat is de theorie. In de tabel op pagina

voor 20 tot 25 jaar. Dat is een lange periode

verhuizen of aangepast worden? Zijn er andere

59 is de bestaande planvoorraad (openbaar

waarvan we nu al weten dat er van alles gaat

belemmerende factoren? De fasering van

en niet-openbaar) opgenomen zoals die op

gebeuren. Er zullen zich veranderingen voordoen

gebieden wordt bepaald door de samenhang

dit moment bekend is. Daaruit zijn een aantal

in de economie en in de politiek, maar ook in de

en afhankelijkheid tussen de verschillende

conclusies te trekken: voor de periode tot 2024

woonbehoeften van inwoners, de manier waarop

bouwstenen.

is er overall ruim voldoende plancapaciteit in de

we reizen en waarop bedrijven zich organiseren.

regio, maar een deel van die plannen moet nog

Wat er precies verandert kunnen we nu niet

In de komende maanden (en in de jaren daarna) is

‘hard’ gemaakt worden en in Foodvalley is nog

voorspellen, maar we weten wel dát het zal

dat waar de gesprekken in de regio en met het Rijk

versnelling nodig op een aantal locaties.

veranderen. Door vooraf afspraken te maken over

over zullen gaan: over het tempo en de volgorde

Vanuit de strategie zijn voor deze periode geen

hoe we om (willen) gaan met die veranderingen en

om locaties op een goede en samenhangende

woningen nodig. Wel is voor de periode 2020-

op welke manier we dan met elkaar bijsturen zijn

manier tot ontwikkeling te brengen. Door met

2024 en 2025-2029 uitgegaan van eenzelfde

we met elkaar in staat om op tijd te reageren.

elkaar de ontwikkelingen goed te volgen via de

woonbehoefte.

We monitoren met elkaar (generiek en specifiek

planmonitor en de ‘moederbestanden’ die als

94

Monitoren en bijsturen De verstedelijkingsstrategie maken we met elkaar

facetten: zijn locaties bereikbaar? Is er voldoende

in de deelgebieden) en kijken steeds naar wat er

op (middel)lange termijn nodig is om integrale

kan het een optie zijn om te werken met een

doelen te halen. Dat gaat over de inhoud, maar

beslisboom. Dat gebeurt ook op andere plekken

ook over timing. Dat gaat over het regionale beeld

waar verstedelijkingsconcepten zijn gemaakt.

(halen we de aantallen en het tempo) en over gebiedsgerichte invulling (wat is op deze plek

Dat zou er voor woongebieden als volgt uit kunnen

nodig?). Alleen als we steeds vanuit die twee

zien:

perspectieven sturen kunnen we komen tot een aanpak die onze regio versterkt en vergroent. Zo

Stap 1: Is er (in dit gebied) voldoende

komen we ook tot de continue bouwstroom.

plancapaciteit?

Natuurlijk is het geen spreadsheet planologie. Het gaat om integrale opgaven omdat de behoefte om meer woningen te realiseren in een goede kwaliteit

Stap 2: Is er sprake van een ‘hard’ plan?

samen gaat met aanzienlijke (transformatie) opgaven in het (bestaande) stedelijk netwerk zoals wateropvang, vergroening, energietransitie, mobiliteit en stadsdistributie. Dit heeft ook

JA >> heeft het enige omvang?

NEE >> locatie nog te bepalen?

(van invloed op de werking van het concept)

te maken met adaptiviteit en veerkracht. Ook daar helpen de gebiedsuitwerkingen ons bij die

JA >> Is de locatie in lijn met

brengen op subregionale schaal de opgaven en

de ontwerpprincipes en het

kansen voor ontwikkeling in beeld. En vervolgens

verstedelijkingsconcept?

JA >> In lijn brengen met het verstedelijkingsconcept

zal ook op lokaal gebiedsontwikkelingsniveau en projectuitwerking de afweging voor ontwikkelingen plaats vinden. Afwegen in gebiedsuitwerking

NEE >> Is het schadelijk / bijsturen mogelijk? Voldoet het aan de ontwerpprincipes?

NEE >> Is de locatiekeuze in lijn met het verstedelijkingsconcept?

En hoe werkt dat dan op lokaal niveau bij het maken van een afweging over locaties? Daar

JA >> beperkte omvang?

JA >> locatie van strategisch

hebben we het u nog niet over in de strategie,

dan doorzetten zoals gepland

belang?

maar het zal een vraag zijn die wel speelt bij de individuele gemeente. Om te sturen op tempo, programma en hardheid van woon- of werklocaties

NEE >> is het te verantwoorden vanwege lokale vraag of beperkt in omvang?

etc.

95

Ook voor werklocaties moeten we hier nog een

Het proces voor de periode tot ondertekening

denklijn in uitwerken. Dat vraagt om goede

verstedelijkingsakkoord:

samenwerking met de collega’s in regio’s die sturen vanuit de RPW’s. Het RPW van zowel Foodvalley als Arnhem-Nijmegen is nog niet expliciet over een andere manier van omgaan met bestaande locaties en de manier waarop daar verdicht of uitgebreid kan worden. Net als bij de woonlocaties gaat het om maatwerk in de afweging. Want wanneer draagt een werkterrein bij aan het ecosysteem? Of wanneer vinden we een (tijdelijke) locaties voor een proef of experiment gewenst? Een belangrijke vraag in uitgifteprotocollen kan zijn: leidt dit tot meerwaarde? Met bovenstaande uitwerking en vragen zitten we al midden in de projectuitwerkingen. Dat is ook het moment dat het verstedelijkingsstrategie, vanuit de gebiedsuitwerkingen het lokale omgevingsbeleid raakt. De wens is om de uitgangspunten van het verstedelijkingsconcept daar te laten landen in omgevingsvisies en omgevingsplannen. Dat maakt het mogelijk om een integrale afweging te maken met een beslisboom en afwegingskader zoals hierboven beschreven.

96

De strategie bestaat uit drie pijlers: verstedelijkingsconcept, gebiedsuitwerkingen en (de opzet voor) een verstedelijkingsakkoord Planning

VERSTEDELIJKINGSCONCEPT

GEBIEDSUITWERKINGEN

bouwstenen, ontwerpprincipes voor

ruimtelijk toetsing ontwerpprincipes

regio én positionering in Stedelijk

om te komen tot gebiedsagenda

Netwerk Nederland (NOVI). 2021

Juli

VERSTEDELIJKINGSSTRATEGIE + VERSTEDELIJKINGSAKKOORD werk-, onderzoeks- en investeringsafspraken voor uitvoering strategie.

Week 26: verstedelijkingsstrategie

Juni / juli: atelier 1 per deelgebied

(VS) gereed, incl. voorzet voor B&W-

(testen of principes ook gebieds-

advies en raadsvoorstel.

gericht doen wat we beogen én formuleren positionering, kwesties

Augustus

Juli / augustus: instemmen Colleges

en opgaven).

September

September / oktober: vaststellen

September: atelier 2 per deelgebied

raden en staten

(concretiseren, incl. afhankelijkheden en/of randvoorwaarden)

Oktober

Resultaat: perspectief, bouwstenen,

Resultaat: gebiedsagenda met

Resultaat: voorstel voor afspraken

principes en vervolgproces in beeld

daarin o.a. acties, samenwerking

met het Rijk

en gewenste afspraken in beeld. Koppeling aan investeringsagenda. November

Week 47: BO MIRT: vaststellen verstedelijkingsstrategie, bespreking verstedelijkingsakkoord.

December

2022

Januari

Januari: Ondertekening

(en verder)

verstedelijkingsakkoord

‘Werken met’: Strategie biedt basis van proces van (adaptief) programmeren van verstedelijking. De nu al geprogrammeerde ontwikkeling worden verder integraal uitgewerkt in gebiedsprocessen en projectuitwerkingen.

04 Bijlagen Begrippen en definities

98

99

Begrippen en definities Nationale Omgevingsvisie (NOVI)

Stedelijk Netwerk Nederland

Het verstedelijkingsconcept bestaat uit het

Het kabinet heeft een aantal NOVI-gebieden

De NOVI stuurt op de ontwikkeling van het

perspectief voor de Groene Metropool en

uitgekozen. Het Rijk is van plan om hier samen

Stedelijk Netwerk Nederland; een goed

de ontwerpprincipes voor de bouwstenen

met de regio, met aandacht voor de brede

bereikbaar netwerk van steden en regio’s met

leefomgeving, mobiliteit, economie en wonen.

ruimtelijk-fysieke opgaven:

een aantrekkelijk vestigingsklimaat. Niet alleen

Samen met de verhaallijnen leiden deze

• een extra impuls te geven aan grote transities,

gericht op de Randstad, maar op het potentieel

ontwerpprincipes tot het gepresenteerde

van heel Nederland. Uitgaande van de ambities en

concept. De integraal te ontwikkelen gebieden

mogelijkheden van onze steden en regio’s.

zijn opgenomen in het concept om te laten zien

passend bij NOVI-prioriteiten. • extra steun te geven aan de aanpak van grote, integrale fysieke opgaven, die heel belangrijk zijn voor Nederland.

hoe de ontwerpprincipes er in de praktijk uit MIRT-onderzoek

zouden kunnen zien. De keuzes voor waar precies

MIRT staat voor Meerjarenprogramma

te bouwen en wat daarvoor nodig is, zijn in het

NOVI-gebieden zijn, voortbouwend op bestaande

Infrastructuur, Ruimte en Transport. Het MIRT

verstedelijkingsconcept nog niet gemaakt. Het

interbestuurlijke samenwerkingstrajecten,

bestaat uit projecten en programma’s die zich

concept geeft wel nadrukkelijk richting voor de

instrumenten waarbij overheden meerdere jaren

in het fysieke, ruimtelijke domein afspelen.

volgende stappen. ”Dit is hoe het moet als we

verbonden zijn en toewerken naar de echte

Hiermee werken Rijk en regio samen aan de

de groene metropool willen zijn.” Het onderzoek

gezamenlijke uitvoering van de verschillende

concurrentiekracht, de bereikbaarheid en de

naar de bouwstenen, de onderliggende cijfers

opgaven. Deze gebieden zijn onderdeel van de

leefbaarheid van Nederland. Als de opgave nog

en plannen hebben geleid tot de ruimtelijke

Omgevingsagenda’s die per landsdeel worden

niet helder genoeg is om een of meerdere MIRT-

uitgangspunten en ontwerpprincipes. Die zijn

opgesteld. Bij de NOVI-gebieden zoomen we met

verkenningen op te starten, kunnen de partijen

omgezet in schetsen en een ruimtelijk raamwerk.

prioriteit in op de relatief concrete transities in de

eerst een (vormvrij) MIRT-onderzoek uitvoeren. Gebiedsuitwerkingen

acht gebieden.

100

Verstedelijkingsconcept

In de gebiedsuitwerkingen wordt voor de

De Nationale Omgevingsvisie (NOVI) is de

Het verstedelijkingsconcept is de

deelgebieden uitgewerkt waar ruimte is

langetermijnvisie van het Rijk op de toekomstige

ruimtelijke vertaling van de vastgestelde

voor woningen en werklocaties en welke

inrichting en ontwikkeling van de leefomgeving

contourennotitie en het resultaat van het

randvoorwaarden voor de leefomgeving, mobiliteit,

in Nederland. De gebiedsgerichte uitwerking

daaruit voorkomende ontwerpend onderzoek.

economie en wonen daarvoor moeten worden

van de NOVI vindt plaats via onder meer

ingevuld. De integraal uit te werken gebieden zijn:

Omgevingsagenda’s en NOVI-gebieden.

• De sleutelgebieden Arnhem-Oost, Foodvalley-

Zuid, Nijmegen-West • De gebiedsuitwerkingen Foodvalley-Noord, Land van Maas en Waal, Liemers, Middengebied Arnhem-Nijmegen, Rijk van Nijmegen en Veluwe Verstedelijkingsstrategie en akkoord De resultaten van de gebiedsuitwerkingen vertalen we in een verstedelijkingsstrategie. Dit is het verder uitgewerkte verstedelijkingsconcept waarin we laten zien waar op de korte (2025), middellange (2030) en lange termijn (2040) de extra woon-en werklocaties voor de komende jaren in dit gebied een plek kunnen krijgen (fasering) en onder welke voorwaarde (gekoppeld aan de andere opgaven die van belang zijn). De combinatie van het concept met deze voorwaarden, is de strategie. De strategie geeft aan wat de randvoorwaarden zijn, hoe de fasering en rolverdeling is, welke investeringen nodig zijn en hoe gewerkt gaat worden met de strategie. Hierover wordt eind 2021 een verstedelijkingsakkoord gesloten. Het is vervolgens aan de gemeenten en de provincies om deze uitgangspunten te onderstrepen en vervolgens over te nemen in het lokale omgevingsbeleid. Dat is waar de rol van de raden ligt: beoordelen waar het lokale en regionale omgevingsbeleid aangepast kan of moet worden om als gemeente binnen deze regionale ambitie je eigen programma en ambities vorm te geven.

Nationale keuzes sterke en gezonde steden en regio’s Stedelijk netwerk Nederland (Bk 3.1) Versterken Stedelijk Netwerk Nederland en koppelen van richting verstedelijking aan ontwikkeling (OV-)infrastructuur Stedelijke regio’s (Bk 3.2) Medeformuleren van een regionale strategie voor een samenhangende aanpak van wonen, werken, mobiliteit, gezondheid, veiligheid en leefomgevingskwaliteit in regio’s Gezonde leefomgeving (Bk 3.5) Verbeteren luchtkwaliteit PM2,5 > advieswaarde WHO

PM10 > advieswaarde WHO

Mobiliteitssysteem (voor personen én goederen) in, rondom en tussen de steden (Bk 3.8) Leveren van goede bereikbaarheid, optimaal benutten van bestaande netwerken en modaliteiten onderling verknopen en benutten op hun specifieke kwaliteiten Gebieden met een voorspelde daling in de woningbehoefte 2030 t/m 2039 (Bk 3.9) Gezamenlijk ontwikkelen van een integrale gebiedsgerichte ontwikkelingsstrategie

101 134 | Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties

De opzet van het verstedelijkingsconcept sluit

Meer informatie: www.regioan.nl

zoveel mogelijk aan op staand beleid in de

Plancapaciteit De regio beschikt over woningbouwplannen,

regio en op de visies die tegelijkertijd met deze

Regio Foodvalley

die voor 2030 gerealiseerd moeten worden: de

verstedelijkingsstrategie ontwikkeld worden. Het

De regio Foodvalley bestaat uit acht gemeenten.

plancapaciteit. Deze plannen zijn opgenomen in

concept en de afspraken in de strategie helpen

Deze gemeenten werken samen met twee

de planmonitoren van de regio Arnhem Nijmegen

om in de komende dertig jaar de keuzes te maken

provincies, onderwijs- en kennisinstellingen en

en van de regio Foodvalley. Binnen de strategie

bij het aanwijzen van nieuwe, duurzame plekken

ondernemers in de regio.

zoeken we naar het aanvullende benodigde aantal

voor wonen en werken in de groene en ontspannen

• Gemeenten in de provincie Gelderland:

woningen om 100.000 woningen voor 2040 te

regio.

Barneveld, Ede, Nijkerk, Scherpenzeel,

realiseren.

Wageningen De uiteindelijke gefaseerde en adaptieve keuzes voor woon- en werklocaties locaties vinden plaats

• Gemeenten in de provincie Utrecht: Renswoude, Rhenen, Veenendaal

Voor de strategie zijn mogelijke

binnen gebiedsprocessen/projectuitwerkingen,

De gemeenten Wageningen, Ede, Rhenen en

verstedelijkingslocaties aangewezen, die

met het verstedelijkingsakkoord als leidraad.

Veenendaal vormen samen het WERV-gebied.

een bandbreedte concentratie - spreiding

Meer informatie: www.regiofoodvalley.nl

vertegenwoordigen. Deze locaties zijn opgenomen

Regio Arnhem Nijmegen

in drie toekomstvarianten, die zijn doorgerekend

De regio Arnhem Nijmegen is een

Omgevingsvisie gemeente

met het Dashboard Verstedelijking. Vervolgens

samenwerkingsverband tussen 18 gemeenten.

In een gemeentelijke omgevings­visie legt de

hebben ingrediënten uit alle varianten geleid tot

De gemeenten gaan vanaf april 2021 over in

gemeente haar langetermijnbeleid vast. De

een voorkeursvariant. Dit vormt de basis voor het

een nieuwe organisatiestructuur: de Groene

gemeente stelt één omgevingsvisie voor het hele

verstedelijkingsconcept.

Metropoolregio Arnhem Nijmegen

grondgebied vast.

• Gemeenten in de regio Arnhem en Omgeving:

De verstedelijkingslocaties vertegenwoordigen een

Arnhem, Lingewaard, Overbetuwe, Renkum,

Woondeal regio Arnhem-Nijmegen

aantal woningen en werklocaties. Iedere locatie

Rheden, Rozendaal

Samenwerkingsagenda voor de woningbouwopgave

vormt een ‘leefomgeving’, waar naast woningen en

in de Groene Metropoolregio Arnhem-Nijmegen

werkplekken ook rekening wordt gehouden met

Duiven, Montferland, Westervoort, Zevenaar

tussen het Rijk, de provincie Gelderland en

het toevoegen van voorzieningen.

• Gemeenten in de regio Nijmegen en Omgeving:

de 18 gemeenten. Voor de Woondeal zijn

• Gemeenten in de regio Liemers: Doesburg,

versnellingslocaties aangewezen.

Dashboard Verstedelijking

Mook en Middelaar (provincie Zuid-Limburg),

rekening wordt gehouden met het toevoegen van

Het Dashboard Verstedelijking is een instrument

Nijmegen, Wijchen.

voorzieningen .

dat inzicht biedt in hoe de woningbouwopgave

Berg en Dal, Beuningen, Druten, Heumen,

102

Toekomstvarianten

Met uitzondering van de gemeente Mook en

maatschappelijke meerwaarde oplevert. In oktober

Middelaar behoren alle gemeenten tot de

2018 presenteerde het College van Rijksadviseurs

provincie Gelderland.

het Dashboard Verstedelijking, waarna het

oplossingen voor het netwerk of geven we aan

instrument door het Ministerie van Binnenlandse

onder welke (mobiliteits)voorwaarden uitbreiding

Zaken en Koninkrijksrelaties is geadopteerd. In

woningbouw op deze locaties kan plaatsvinden.

deze strategie is het Dashboard Verstedelijking gebruikt om de drie toekomstvarianten te kunnen

Polycentrische pool

beoordelen.

Arnhem, Nijmegen en FoodValley-Zuid worden ontwikkeld als polycentrische polen, als onderdeel

Bouwstenen

van Stedelijk Netwerk Nederland. De centra van

Om de integraliteit en meerwaarde van de

iedere ‘pool’ worden goed met elkaar én met

verstedelijkingsstrategie te waarborgen, wordt

het omliggende gebied verbonden, zodat de

de strategie opgebouwd met thematische

netwerkkracht versterkt wordt. In de centra komt

‘bouwstenen’: leefomgeving, wonen, economie

een groot deel van de woningbouwopgave terecht.

en bereikbaarheid. Voor deze bouwstenen zijn uitgangspunten opgesteld.

Sleutelgebieden In sleutelgebieden komen vele opgaven samen, ligt

Hoogwaardig Openbaar Vervoer (HOV)

er een hoog complexiteitsgehalte, is versnelling

Openbaar vervoer dat voldoet aan hoge eisen

van de woonopgave mogelijk én is behoefte aan

voor de frequentie, snelheid en betrouwbaarheid.

samenwerking. Enkele sleutelgebieden kunnen

Met de term HOV worden geen uitspraken gedaan

op regionaal niveau worden opgepakt; andere

over de vorm van het OV. De keuze daarvoor

sleutelgebieden vragen om een samenwerking

(bijvoorbeeld bus of rail) is afhankelijk van de

tussen gemeenten, regio, provincies en het

vervoersplanning.

Rijk. Binnen de sleutelgebieden kunnen sleutelprojecten worden aangewezen, zoals het

Mobiliteitsscan

uitbreiden van capaciteit op het spoor.

De Mobiliteitsscan is een instrument voor (brede) analyses ten aanzien van ruimtelijke

Regionale Energiestrategieën (RES)

planvorming en effecten daarvan op mobiliteit en

Eén van de afspraken uit het Klimaatakkoord is

duurzaamheid. De tool bevat data uit verschillende

dat 30 energieregio’s in Nederland onderzoeken

verkeersmodellen. De mobiliteitsscan is een soort

waar en hoe het beste duurzame energie opgewekt

stresstest voor het mobiliteitsnetwerk en geeft

kan worden, welke warmtebronnen bruikbaar zijn

aan waar problemen te verwachten zijn, binnen

en de haalbaarheid hiervan. In een Regionale

een bepaalde bandbreedte. Ook gaan we in op

Energiestrategie (RES) beschrijft elke energieregio zijn eigen keuzes.

103

104