1b- Gebiedsuitwerking (deel 2)
Tekst van het document
02 64
65
02 Meer landschap, meer stad: gebiedsuitwerkingen De volgende stap na de introductie van het verstedelijkingsconcept en de bouwstenen, is het maken van gebiedsuitwerkingen. In de gebiedsuitwerkingen wordt voor de deelgebieden uitgewerkt waar ruimte is voor woningen en werklocaties en welke randvoorwaarden voor de leefomgeving, mobiliteit, economie en wonen daarvoor moeten worden ingevuld. De integraal uit te werken gebieden zijn: Arnhem-Oost, Nijmegen-West, Foodvalley-Zuid, Foodvalley-Noord, Liemers, Middengebied ArnhemNijmegen, Rijk van Nijmegen en de Veluwe. Waarom gebiedsuitwerkingen?
ons om in het najaar in de aanloop naar het
tussen gebieden en locaties en randvoorwaarden
De gebiedsuitwerkingen spelen een belangrijke
verstedelijkingsakkoord scherp te krijgen waar
te onderzoeken. Dat is de stap naar een langjarige
rol in de verstedelijkingsstrategie. In deze acht
aanvullende afspraken of investeringen nodig zijn.
samenwerking in de deelgebieden.
concreet. Juist in een context van een specifiek
Wat we dit jaar nog doen in de gebiedsuit-
Voor de zomer van 2021 vinden voor alle 8 gebieden
gebied, kun je de opgaven in een logisch verband
werkingen is uitvinden hoe in deze gebieden de
eerste gesprekken plaats over de onderzoeksagenda
brengen met de aanwezige en gewenste kwaliteiten
ontwerpprincipes uit kunnen pakken en met welke
per gebied. In dit hoofdstuk is daar per gebied
en ambities.
onderzoeksagenda we verder willen bij de verdere
een eerste aanzet voor gedaan. De verdiepende
gebieden worden grote abstracte opgaven
66
uitwerking om de randvoorwaarden goed in beeld
uitwerkingen vinden in het najaar van 2021 of het
We maken de gebiedsuitwerkingen om
te krijgen. De conclusies daaruit nemen we mee in
voorjaar van 2022 plaats.
twee redenen. De eerste reden is dat uit
de afronding van de verstedelijkingsstrategie en in
deze uitwerkingen blijkt of het voorgestelde
het verstedelijkingsakkoord.
Om welke gebieden gaat het en wat leveren we op?
verstedelijkingsconcept en de generieke
Veel gemeenten werken voor het eerst op deze
We kiezen ervoor om acht gebiedsuitwerkingen
ontwerpprincipes ook werkbaar zijn op
manier integraal samen aan gebiedsontwikkeling
te maken. Het gaat om drie sleutelgebieden
gebiedsniveau. Een tweede reden om ze te
op regionale schaal en het is fijn om in deze
in de regio (Arnhem Oost, Foodvalley-Zuid en
onderzoeken is om uit te vinden waar in de regio
setting uit te proberen wat werkt. Een tweede stap
Nijmegen West) die hebben de naam sleutelproject
verschillende opgaven samen komen. Dat helpt
is om veel preciezer in de regio de samenhang
gekregen omdat hier grote opgaven op stapel
staan. Dit zijn de economische polen en hier
Dat is ook de insteek voor onze verstedelijkings-
De combinatie van bestaande stad gekoppeld aan
concurreren de bouwstenen volop met elkaar.
strategie. De investeringen die hier gedaan
(her)ontwikkeling en een inzet op vitaliteit in de
Naast deze sleutelgebieden worden nog vijf
(moeten) worden, zorgen voor versterking van
kernen zorgt voor een gezondere leefomgeving
gebiedsuitwerkingen gemaakt van Foodvalley-
de groene metropool. Zo leidt verstedelijking tot
en de gewenste differentiatie in de bestaande en
Noord, Liemers, Middengebied Arnhem-Nijmegen,
meer banen, betere toegankelijkheid tot groen,
nieuwe wijken.
Rijk van Nijmegen en de Veluwe. Ook hier komen
stimuleren van het OV, fietsen en wandelen.
De uitkomsten van de gebiedsuitwerkingen zijn
verschillende – soms botsende - opgaven samen.
Door te kiezen voor een fors programma in de
een belangrijk vertrekpunt voor vervolguitwerking
sleutelgebieden en in bestaande kernen en wijken,
in de komende jaren. Op de korte termijn zijn
De ronde met de gebiedsuitwerkingen geeft
blijft op veel andere plekken in de regio de natuur
ze het vertrekpunt voor het opstellen van een
een eerste indruk van hoe de principes werken
behouden en wordt de structuur versterkt.
regionale uitvoerings- en investeringsagenda en
en welke (noodzakelijke) afwegingen dat
het verstedelijkingsakkoord.
vraagt. Specifieke locaties en onder welke randvoorwaarden op die locaties gebouwd kan worden, rollen daar nog niet uit. Het gaat om een impressie van hoe de gebieden eruit kunnen gaan zien. Deze uitwerking is belangrijk om een goed beeld te krijgen van de samenhangende afwegingen en keuzes. Door opgaven en ontwerpprincipes te combineren, kunnen we meer rendement halen uit maatschappelijke investeringen en kunnen meerdere maatschappelijke doelen gelijktijdig worden gediend. Een mooi voorbeeld hiervan in de regio is het Ruimte voor de Rivier-programma: de veiligheidsopgave was de aanleiding, de vernieuwing van het rivierengebied is het resultaat. Wat begon als een waterveiligheidsmaatregel, heeft juist ook vanwege de opdracht om daarnaast ook ruimtelijke kwaliteit centraal te stellen geleid tot een mooier rivierengebied met hogere natuurwaarden en volop recreatiemogelijkheden. De acht deelgebieden van de Groene Metropool
67
Arnhem-Oost Gebiedsuitwerking volgt in juli.
Positionering van het sleutelgebied in de Groene
woningen. Dat zijn de woningen uit de planmonitor
Wonen
Metropool
en een aanvullend deel volgend uit dit
Arnhem-Oost biedt kansen om 8.000 tot 10.000
Arnhem en omgeving is één van de ‘polycentrische
verstedelijkingsconcept. Het genoemde aantal is
woningen toe te voegen aan de planvoorraad van
polen’ in de regio. Daarbinnen vormt Arnhem-
aanvullend op de lopende planontwikkeling: AKZO
Arnhem. Daarvan is 50% voorzien in de categorie
Oost (Arnhem Centraal - Spoorknoop - Station
en omgeving, Melkfabriek / Fluvium / Rijnwijk en
betaalbare woningen, waarvan 30% in de
Presikhaaf - Spooremplacement) de poort van de
verschillende locaties in Presikhaaf. Belangrijk
categorie sociale huur. De ontwikkeling van deze
Groene Metropool op de internationale corridor
hierbij is de ontwikkeling van station Arnhem-
gemengde wijken maakt het mogelijk om nieuwe
Randstad-Arnhem-RheinRuhr. De reden om
Oost, het spoorpark Arnhem-Oost als verbinding
doelgroepen in Arnhem-Oost aan te trekken,
binnen het verstedelijkingsconcept dieper op
tussen stadsdelen en de verdere ontwikkeling van
waaronder studenten, starters, stedelijke gezinnen
dit gebied in te zoomen heeft te maken met de
een sterk cluster rondom het energieprofiel met
en mogelijk ook senioren en expats. Met de pilot
stapeling van opgaven in dit gebied. Enerzijds
de Kenniscampus, de campus IPKW in samenhang
Flex/Tijdelijk Wonen wordt bovendien ingezet
ligt de spoorzone centraal op de internationale
met de Nieuwe haven en de kennisas op Het
op tijdelijke woonconcepten. Daarnaast heeft de
corridor en sluit dit aan op (inter)nationale
Broek. Dat draagt bij aan een kwaliteitsimpuls op
toevoeging aan de woningvoorraad als belangrijk
ambities, anderzijds beperkt het de stad ook
bestaande werkgebieden en de Arnhemse mix.
doel om doorstroming te bevorderen in de bestaande wijken in Arnhem-Oost, zodat er meer
om andere ambities waar te kunnen maken
68
die van groot belang zijn voor stad en regio. In
Leefomgeving
balans ontstaat tussen de vragers en dragers in de
potentie kan hier een fors woningbouwprogramma
In de verstedelijkingsstrategie streven we naar
wijk. Aanvullend op Arnhem-Oost is er een aanpak
gerealiseerd worden als de locatie vrijkomt
het ontwikkelen van een groen raamwerk met
gericht op leefbaarheid en veiligheid.
en de randvoorwaarden op orde komen. Het
groen in en rond het stedelijk gebied. Met het
stadsdeel ligt dicht bij de binnenstad, er zijn
toevoegen van Spoorpark Arnhem-Oost (ca 70
Mobiliteit
mogelijkheden om het gebied beter te ontsluiten
ha) wordt een sterk versteend deel van de stad
De bereikbaarheid van Arnhem-Oost is in
en het landschap is binnen handbereik, zowel de
vergroend en wordt een parkverbinding gelegd
potentie goed, maar staat onder druk. Enkele
uitlopers van de Veluwe als de uiterwaarden van
tussen de Veluwe en de Rivierklimaatparken
randvoorwaarden moeten onderzocht worden
de IJssel en Stadsblokken Meinerswijk. Daarnaast
aan de IJssel en de Rijn. Met deze verbinding
op haalbaarheid in tijd, geld en volgordelijkheid.
liggen er twee belangrijke hotspots in het gebied:
bevorderen we de biodiversiteit in de stad, gaan
Ten eerste gaat het om het versterken van de
de Kenniscampus regio Arnhem en het IPKW.
we hittestress tegen (Hotspot Rijnpark/’t Broek)
internationale corridor Randstad-Arnhem-
en creëren we een gezonde en aantrekkelijk plek
RheinRuhr. ICE Duitsland met focus op snelheid,
Beoogd programma
voor sport, ontspanning en ontmoeting. Met groei
frequentie, en betrouwbaarheid in relatie tot
Het woningbouwprogramma voor dit gebied
en verdichting binnen de bestaande stad blijft
Arnhem Centraal en tracékeuze Arnhem. Een
heeft een potentie van circa 8.000 tot 10.000
het landschap rondom het stedelijk gebied zoveel
tweede randvoorwaarde is de doorontwikkeling van
mogelijk intact.
de opgave Spoorzone Arnhem-Oost (Spoorknoop
– station Presikhaaf – Spooremplacement station Arnhem-Oost). Daarbij moet voorkomen worden dat er afwenteling van de vervoersvraag voor de Spoorzone Arnhem-Oost op het hoofdwegennet (A12 / A50 / A15) plaatsvindt. Daarvoor wordt ingezet op optimale benutting en verbetering van het openbaar vervoer en het stedelijk netwerk (onder meer met hubs, Trolley 2.0, fietsen, deelconcepten en MaaS). Ten derde is het van belang dat de bestaande fiets- en looproutes die de Rijn kruisen worden verbeterd en dat er twee nieuwe routes worden onderzocht, onder andere Arnhem-Oost/Malburgen. Tot slot is het benutten van capaciteit op het hoofdspoor voor personenvervoer een randvoorwaarde. Economie Voor economie staat het versterken en uitbouwen van de HotSpotEnergy-strategie en de campusontwikkeling in Arnhem met Arnhems Buiten, de kennisas tussen Kenniscampus regio Arnhem en het Energiecluster op IPKW/Nieuwe Haven centraal. Daarmee versterkt Arnhem de unieke positie van de Groene Metropool op het thema Energy. Ook hier gelden meerdere randvoorwaarden. Voor het versterken van het ecosysteem is het allereerst van belang om ketens te sluiten tussen kennis en het MKB in het stedelijke innovatiemilieu op de kennisas en het verdichten van bestaande bedrijventerreinen Sleutelgebied Arnhem-Oost. Voor de legenda, zie p. 17
69
te onderzoeken. Ten tweede is het opgave om
Ambitieagenda Spoorzone Arnhem-Oost
maken van duurzame vormen van mobiliteit. De
schuifruimte voor milieuhinderlijke bedrijvigheid
We werken samen met het Rijk aan het versterken
maatschappelijke functies groeien zo mee met de
waar mogelijk op te lossen binnen de bestaande
van de leefbaarheid, veiligheid en duurzaamheid
demografische ontwikkeling van het gebied.
stad en anders in te zetten op slimme clustering
in Arnhem-Oost. Daarbij streven we naar het
Tot slot zorgen we voor ruimte voor flexwonen en
met geschikte locaties in de regio. Daarnaast is
vergroten van de ruimtelijke samenhang tussen
tijdelijke woonconcepten.
het ook van belang om het vestigingsklimaat voor
de wijken door zoveel mogelijk bestaande
zakelijke dienstverlening (ICE Duitsland), toerisme,
infrastructurele barrières op te heffen.
cultuur en creatieve industrie uit te bouwen. Tot
Tegelijkertijd leiden we het onderzoek naar de
slot is het randvoorwaardelijk dat er wordt ingezet
‘spoorse’ opgave in de Spoorzone Arnhem-Oost,
Arnhem bouwt tot 2030 ca. 7.000 woningen in
op voldoende aanbod van banen, passend bij de
waarbij Station Presikhaaf, de spoorknoop, een
de verschillende versnellingslocaties zoals in
sociaaleconomische structuur van de stad en
nieuw station Arnhem-Oost en de herontwikkeling
Arnhem-West, Centrum-Oost met het Coberco-
Arnhem-Oost in het bijzonder.
van het spooremplacement worden meegenomen.
terrein en Schuytgraaf. Met o.a. de ontwikkeling
Tijdlijn tot 2040
Niet alleen de bereikbaarheid maar ook de
rondom Kronenburg wordt aan de gewenste
Dilemma’s, kansen en risico’s
kwalitatieve inpassing in de leefomgeving
overprogrammering van de planvoorraad gewerkt.
Om deze ontwikkeling voor Arnhem én voor de
betrekken we hierbij. Zo wordt ook het nieuwe
In kader van de Woondeal wordt samengewerkt
regio voor elkaar te krijgen, worden de volgende
spoorpark Arnhem-Oost gerealiseerd, dat de
op de verschillende locaties om de realisatie
onderdelen onderzocht en in de tijd gezet. Het
verschillende deelgebieden met elkaar verbindt
te versnellen. Voor de periode na 2030 heeft
gaat hier uitdrukkelijk om een onderzoeksagenda
en bijdraagt aan een gezonde ontwikkeling van dit
Arnhem de opgave nog 7.000 tot 9.000 woningen
en nog niet om keuzes van wat kan en nodig is:
stadsdeel.
te programmeren tot 2040. De Spoorzone in Arnhem-Oost geeft in belangrijke mate invulling
• Kan de goederencorridor over Arnhem aangepast worden? Dat is nu een (regionaal)
Samen met onderzoeksinstellingen wordt
aan deze behoefte. Om deze ambitie waar te
knelpunt voor de groei van economisch
gewerkt aan de Kenniscampus regio Arnhem
maken moet al op korte termijn begonnen worden
personenvervoer en ICE internationaal.
als vitaal, levendig en gemengd cluster van
met de planvorming om te komen tot de gewenste
onderwijs en innovatie. We zorgen samen met de
aanvulling in kader van de verstedelijkingsstrategie
worden? Aanpak van het spoor levert middenin
Kenniscampus, de campus IPKW in samenhang
Groene Metropool.
de stad ontwikkelruimte op voor wonen,
met de Nieuwe Haven en de kennisas op Het Broek
sociaal programma, klimaat en economie in de
voor een sterk cluster rondom het energieprofiel.
Korte termijn: versterken van Arnhem-Oost
spoorzone. Die ruimte is gewenst, maar wat is
Hiermee werken we aan de kwaliteitsimpuls op
De strategie op korte termijn is gericht op
de volgordelijkheid en wie staat hiervoor aan
de bestaande werkgebieden en geven ruimte
het versterken van het vestigingsklimaat en
de lat? Het verwijderen van het binnenstedelijk
aan de Arnhemse mix. Daarnaast ontwikkelen we
leefbaarheid van Arnhem-Oost. In kader van de
spooremplacement kan een substantieel
multifunctionele stedenbouwkundige concepten,
nationale aanpak leefbaarheid en veiligheid wordt
aandeel woningen in de versnelling brengen.
die tevens bijdragen aan de gewenste Arnhemse
gestart met een wijkgericht programma voor vijf
mix (wonen/ werken/voorzieningen) en die gebruik
wijken in Arnhem-Oost (Geitenkamp, Klarenbeek,
• Kan de aanpak van het spoordossier versneld
Presikhaaf, ’t Broek en Malburgen).
70
• Vergroenen en verbinden van Arnhem-Oost met
internationaal economisch netwerk. Het vormt hiermee
Met de HotSpot-Energy strategie worden
de Veluwezoom en de verschillende (klimaat-)
een belangrijke bouwsteen voor het vestigingsklimaat
wordt in samenwerking met de partners van
parken door o.a. barrières op te heffen en
van de regio. Belangrijke samenhangende opgaven
de KennisCampus regio Arnhem enerzijds en
de ontwikkelstrategie voor het Spoorpark
hierbij zijn de noodzakelijke upgrade van (campus-)
IPKW anderzijds om tot de versterking van deze
op te stellen. Investeringen in een gezonde
station Presikhaaf, het gewenste station Arnhem-Oost
campussen te komen. O.a. met Connectr Energy
leefomgeving (beperken en voorkomen van
als toekomstige hub in het hart van Arnhem-Oost, de
Innovation Lab wordt een plek gecreëerd waar
milieuhinder en in Rijnkruisende verbindingen
kwalitatieve inpassing van spoorknoop en -tracé zodat
studenten, onderzoekers, ondernemers en
voor de fiets- en loopverbindingen van en naar
de barrièrewerking verminderd en een spoorpark kan
beleidsmakers samenwerken om innovaties in de
dit stadsdeel zijn cruciaal.
worden gerealiseerd en het komen tot een duurzame
duurzame energiesector te versnellen. Ook de
• Verdichting versnelt de vergroeningsopgave;
oplossing ten aanzien van het binnenstedelijk gelegen
Nieuwe Haven biedt ruimte voor watergebonden
de verschillende verstedelijkingslocaties in
spooremplacement Arnhem-Oost. Dit samenhangende
bedrijvigheid passend bij het Energy-profiel,
de spoorzone kunnen worden ontwikkeld mits
pakket geeft een boost aan de leefbaarheid, vitaliteit en
en de verstedelijkingsambities van de stad.
knelpunten t.a.v. milieuhinder, duurzame
trots in Arnhem-Oost en biedt de markt het vertrouwen
Met de vervoerspartijen wordt samengewerkt
mobiliteit en betaalbaarheid (onrendable
om te komen tot de gewenste investeringen in de
om de bereikbaarheid van de campussen te
toppen) worden opgelost. Hiermee worden ook
verschillende deelgebieden. Dat vergt een lange adem
optimaliseren en de hub-functie van station
de klimaat- en vergroeningsdoelen meegenomen
en een gemeenschappelijke aanpak van Rijk en regio
Presikhaaf te versterken.
in de gebiedsontwikkeling.
door de verschillende domeinen heen. Dit betekent
Op het voormalige AKZO-terrein wordt een
• Strategische aanpak voor verdichting van
niet wachten, maar juist versnellen in de aanpak. Met
ROC-campus ontwikkeld in combinatie met
binnenstedelijke bedrijventerreinen zoals Het
de verkenning Randstad-Arnhem-RheinRuhr (A12-)
herontwikkeling naar woningbouw. In Presikhaaf
Broek gericht op efficiënt en aantrekkelijk
corridor, de werkafspraak Spoorzone Arnhem-Oost
wordt, in samenwerking met de corporaties,
ruimtegebruik, het ontwikkelen van ketens
en de gewenste verkenning duurzame toekomst
gewerkt aan een ambitieagenda om te komen
tussen de campussen en het MKB, creëren
spooremplacement is een begin gemaakt.
tot een aanpak om de fysieke leefomgeving,
van plekken van interactie en ontmoeting en
renovatie en verdichtingskansen. Ook het
draagvlak voor andere vormen van mobiliteit.
Samenwerkingspartners (eerste concept)
Gashouderskwartier aan de Westervoortse dijk
Verdichting biedt de mogelijkheid om ruimte te
Rijk en provincie: ministerie van BZK, IenW, EZK
wordt op korte termijn gerealiseerd. En op het
maken voor bedrijfsverplaatsing binnen de stad.
en LNV vanwege de Arnhem-Oost aanpak, de verkenningen mobiliteit en bereikbaarheid in Arnhem-
Merwede-terrein is de pilot Flex-wonen gestart om tijdelijk bijzondere doelgroepen te huisvesten.
Lange termijn: transformeren
Oost, de campus- en bedrijventerreinen aanpak
Een belangrijke randvoorwaarde om de potentie
Energy HotSpot Arnhem en biodiversiteit, stikstof en
Middellange termijn: versnellen verstedelijking
van de spoorzone en de kans om opnieuw trots te
klimaatproblematiek.
Naast het versterken van de leefbaarheid en
zijn op Arnhem-Oost vormt de integrale aanpak
Met provincie, Economic Board en groene
vitaliteit van Arnhem-Oost zijn er verschillende
van het spoor. Door de positie van Arnhem op het
metropoolregio AN i.s.m. KennisCampus regio
versnellingsopgaves in kader van de
ICE-netwerk te versterken vormt Arnhem-Centraal
Arnhem en IPKW werken aan de doorontwikkeling
verstedelijkingsstrategie Groene Metropool.
de poort van de Groene Metropool van en naar het
van EnergyHotspot Arnhem; en de verschillende deelthema’s.
71
Foodvalley-Zuid
Eerste sessies hebben plaatsgevonden met ambtenaren en bestuurders.
Positionering van het sleutelgebied in de Groene
ring van Veenendaal, Ede-Stad, Bennekom,
omliggende landschappen en natuurwaarden. Ook
Metropool
Wageningen en Rhenen. Tot en met 2040 is er
bodemdaling is een aandachtspunt in dit gebied.
Het sleutelgebied Foodvalley-Zuid heeft een
een vraag naar 40.000 woningen in Foodvalley,
Voor de aanwezige landbouw ligt er een opgave
bijzondere positie binnen de Groene Metropool.
waarvan een aanzienlijk deel zal landen in dit
om te verduurzamen en meer te richten op
Foodvalley-Zuid is een polycentrisch stedelijk
sleutelgebied. Concreet betekent dit er vier
in- en omliggende natuurwaarden. Dat geldt
gebied met een grote verscheidenheid aan
gemeenten en twee provincies zijn betrokken. Er
meer specifiek voor de stikstofdepositie. Voor
woonmilieus rondom het Binnenveld1. De vijf,
is op alle bouwstenen een schaalsprong nodig.
het realiseren van bovenstaande ambities is
nagenoeg aaneengesloten, kernen rondom dit
Hiervoor is een integrale ruimtelijke aanpak van dit
het opstellen van een gezamenlijke visie op het
gebied hebben nu ruim 200.000 inwoners. Er is
gebied en een stevige bestuurlijke samenwerking
Binnenveld en de randen de eerste stap.
een aantrekkelijke, beginnende stedelijkheid te
een voorwaarde voor succes.
Tot slot is voor het voor de bouwsteen
zien die verder vorm gaat krijgen. De Foodsector Leefomgeving
raamwerk in de bestaande stad – van belang dat
innovatieve en kennisgerichte instellingen en
De contramal van het bestaand stedelijk gebied
vergroening naast het toevoegen van woon- en
bedrijven rondom Wageningen Universiteit &
(inclusief het Binnenveld) kent een belangrijke
werklocaties een belangrijk doel vormt.
Research. Bovenal is Foodvalley-Zuid omzoomd
natuur en landbouwidentiteit. Het gebied is
door drie grote landschappen: de Veluwe, de
daarnaast een belangrijk uitloopgebied voor
Wonen
Utrechtse Heuvelrug en het Rivierengebied.
de kernen rondom. Hiervoor kan het gebied,
De bouwsteen wonen is de drijvende kracht
In dit gebied liggen grote kansen en uitdagingen
direct nabij de te realiseren woningen, nog meer
achter de verstedelijkingsstrategie. De vraag naar
om een schaalsprong te maken. Meer
toegankelijk en doorgankelijk worden gemaakt
40.000 nieuwe woningen in Foodvalley met de
landschap, meer economische impact en meer
om zo te gaan functioneren als landschapspark.
ambitie om zoveel mogelijk binnenstedelijk te
stad, waarbij maximaal gebruik kan worden
Ook de randen van het Binnenveld spelen
realiseren betekent dat er ingezet moet worden
gemaakt van de ligging aan de A12-corridor
een rol in het beter verbinden van stad en
op verdichting. Rondom stations en centra
met twee intercitystations. De nabijheid van de
buitengebied, waarvoor de aantrekkelijkheid
en transformatie van bestaande verouderde
Randstad heeft daarbij een grote impact op het
van de randen nog wel een randvoorwaarde is.
bedrijventerreinen. De huidige opzet van de
sleutelgebied.
Daarnaast zijn de randen van belang voor het
kernen biedt hiervoor goede kansen. Het
verminderen van recreatiedruk op de centraal
toevoegen van nieuwe woningen draagt bij aan
Beoogd programma
gelegen natuur, met name wanneer dagrecreatie
een kwalitatief en kwantitatief evenwicht op de
Het gebied bevat in fysieke zin de groene
wordt toegevoegd. Voor de natuur, specifiek voor
woningmarkt, waarbij de primaire focus ligt op
binnenruimte (het Binnenveld) en de stedelijke
de uitwisseling van soorten, heeft het gebied
woningzoekenden die een binding hebben met
versterking nodig op stevige verbindingen met het
onze regio.
De groene binnenruimte omvat onder andere de Natura2000-gebieden de Hel, de Blauwe Hel, de hooilanden, de agrarische gebieden en de groene wiggen tussen de kernen. In dit concept wordt dit gehele gebied ‘Het Binnenveld’ genoemd.
1
72
leefomgeving – in het kader van een groen
in dit sleutelgebied is vooral zichtbaar door
Dit sleutelgebied is bijzonder omdat het bestaat uit vijf kernen die heel verschillend zijn qua omvang en ook omdat er in dit sleutelgebied geen grote stad aanwezig is. Een aantal van deze kernen zal nog flink gaan doorgroeien en met elkaar zullen deze kernen straks bieden wat je op andere plekken juist in grote steden vindt. Dat betekent dat er een schaalsprong nodig is, maar ook dat er eerder moet worden overgestapt op uitbreiding. Ook buiten de bestaande kernen zullen locaties in aanmerking komen om te groeien. Hierbij is het de opgave deze zo goed mogelijk binnen de principes van de strategie te ontwikkelen. De vraag die voorligt is hoe de voorbereiding op een schaalsprong zo goed mogelijk kan plaats vinden en hoe je met een aantal kernen samen ‘stad’ kunt zijn. Wat is daar voor nodig? Mobiliteit Een cultuuromslag in onze mobiliteit is randvoorwaardelijk voor de ambities zoals opgenomen in het verstedelijkingsconcept. Inwoners van Foodvalley-Zuid zullen nog vaker dan nu gebruik gaan maken van de fiets, het openbaar vervoer of andere vormen van slimme en schone mobiliteit. Dat elke woning een auto voor de deur heeft, is zeker bij inbreiding niet langer realistisch. Vanuit de huidige situatie, die sterk gebaseerd is op automobiliteit, is dit een forse opgave. We zetten in op het vasthouden Sleutelgebied Foodvalley-Zuid. Voor de legenda, zie p. 17
73
en waar mogelijk versterken van onze goede
(Veenendaal) benut en versterkt te worden voor
noodzakelijk om deze opgave prioriteit te geven
positie op diverse landelijke netwerken (spoor en
het realiseren van een goed vestigingsklimaat
en regionaal afspraken te maken. Hierdoor
snelweg). Bij een aantrekkelijk vestigingsklimaat
voor zowel (nieuwe) inwoners als bedrijven/
ontstaat schuifruimte die nodig is voor de
hoort een hoogwaardige OV-ontsluiting rondom
organisaties. Het primaire ontwikkelgebied voor
benodigde bedrijfsverplaatsingen. Op dit moment
het Binnenveld. Dat is nodig voor zowel wonen,
de innovatieve Foodsector zien we als een bredere
zijn enkele industriële vestigingslocaties van
werken als recreëren. Dit vraagt om een nadere
strook langs de Kennisas. De regio Foodvalley richt
regionaal belang. Deze locaties zorgen echter
verkenning, maar bovenal grensontkennende
zich hierbij vooral op innovaties en verduurzaming
ook regelmatig voor overlast en beperken de
samenwerking tussen concessiehouders.
van de Foodsector. We versterken de innovatieve
inbreidingsmogelijkheden. Per locatie moet
Ter illustratie: op dit moment zijn er drie
Foodsector zowel met kennis als praktijk. Voor
een afweging gemaakt worden hoe hiermee
concessiehouders actief in dit sleutelgebied.
de versterking van de praktijk kan bijvoorbeeld
omgegaan kan worden (uitplaatsen kan lokaal een
gedacht worden aan de inzet van vrijkomende
positieve impact hebben, maar regionaal juist een
agrarische bebouwing.
groot negatief effect). Hierbij is ook de inzet op
Voor toekomstige ontwikkelingen is het
transformatie naar circulaire bedrijfsprocessen
verkennen van nieuwe stationslocaties / haltes (mobiliteitshubs) vereist. Ook is het nodig te
Ter versterking van het ecosysteem is er een
nodig, waardoor overlast hoe dan ook beperkt
verkennen welke hoogwaardige fietsverbindingen
onderzoeksvraag naar nieuwe werklocaties,
wordt.
en OV noodzakelijk zijn om toe te voegen op de
optimale benutting van bestaande werklocaties
beschikbare auto-infrastructuur. De ontsluiting
en het uitvinden van nieuwe vormen van
Dilemma’s en afwegingen
tussen de verschillende kernen leidt tot een
woon-werkmilieus, die relevant zijn voor dit
• Zoeken naar lokale kracht (kennis van gebied
minder stijgende of zelfs lagere automobiliteit en
sleutelgebied.
aan te kunnen, met behoud van lokaal niveau.
als qua gezondheid. Ongewenste mobiliteit in het
Gezien de ruimtevraag voor woon- en werklocaties
Binnenveld terugdringen!
zijn er opgaven en randvoorwaarden voor
Tot slot is de uitvoering van reeds geplande
het intensiveren en transformeren. Zowel
samenwerking is nodig? Werken over grenzen
infrastructurele projecten, zoals de verbreding van
voor het regionale ondernemerschap als de
en werken met integrale budgetten in plaats van
de Rijnbrug, randvoorwaardelijk.
onderscheidende Foodsector gaan we op zoek naar oplossingen voor het intensiveren op
74
en opgave) die gesteund moet worden om schaalsprong te koppelen en omvang opgave
een hogere omgevingskwaliteit, zowel ruimtelijk
• Welke nieuwe vorm van (bestuurlijke)
sectorale c.q. lokale budgetten. • Onderdeel hierbij is ook welke instrumenten
Economie
bestaande bedrijventerreinen. Hierbij wordt meer
en ondersteuning er nodig zijn. Capaciteit
De economische focus van Foodvalley-Zuid ligt bij
gewerkt met een stevig profiel per bedrijventerrein
en expertise is zeker in dit sleutelgebied
Foodsector en ICT-sector. Bij locatieontwikkeling
(bijvoorbeeld de WUR-campus, Business &
een knelpunt, maar ook het kunnen
dient de kracht van de Kennisas en de campussen
Sciencepark Wageningen en de ontwikkeling van
beschikken over voldoende middelen.
WUR (Wageningen), Business & Science Park
het Business & Foodpark en de ICT-campus).
Het maken van samenwerkingsafspraken,
(Wageningen), WFC (Ede) en ICT Campus
Om transformatie mogelijk te maken is het
zoals bij economie, is cruciaal. Inzet van
het juridisch grondinstrumentarium kan
dit gebied op te voeren en afspraken om de
Middellange termijn
binnen het sleutelgebied nog versterkt
contouren gezamenlijk te definiëren en te
Op de middellange termijn is er volop inzet
worden. Tot slot kunnen door samen te
bewaken. Hierbij is het balanceren tussen de
op inbreiding, conform de ambitie om de
werken tussen de gemeenten en andere
verschillende opgaven, zoals verduurzaming
nieuw te realiseren woningen zoveel mogelijk
organisaties schaalvoordelen en daarmee
van landbouw, natuurversterking, de
binnenstedelijk in te passen. Ook de intensivering
versnellingsmogelijkheden worden gecreëerd.
energietransitie, ruimte voor klimaatadaptatie,
op bestaande bedrijventerreinen moet vorm
recreatie, et cetera.
krijgen. Tot slot zal de modaliteitsshift gemaakt
• De Regio Foodvalley heeft eigen ambities als een kennisregio. Centraal staat de groei van
• Klimaatadaptatie en het goed omgaan met
worden door onder andere het realiseren van
kennisecosystemen op een aantal hotspots. Dit
de natuurlijke watersystemen vraagt in dit
ontsluitingen voor duurzame mobiliteit (fiets- en
krijgt ook prioriteit in RPW’s.
sleutelgebied op veel locaties maatwerk. Dit
OV-infrastructuur).
• Ander belangrijk aandachtsveld is om de
komt door de relatief lage ligging van het hele
ontwikkeling van de werklocaties (RPW) te
gebied en de grote lokale verschillen in het
Langere termijn - maar na de korte termijn wel
verduurzamen, klimaat neutraal, bio-divers en
watersysteem. De Veluwe en de Utrechtse
mee starten
toekomstbestendig te maken. Ook dit wordt
Heuvelrug hebben veel impact. Concreet
Deze regio heeft ook behoefte aan
vastgelegd in de RPW’s.
betekent dit dat met name uitbreidingen op
uitbreidingsplekken voor verstedelijking. De
een goede manier in het natuurlijk systeem
beschikbare ruimte is beperkt. Daarom is het
financiering dilemma’s, maar ook welke
moeten worden ingepast. De eerste stap is dan
wel van belang om zo snel mogelijk te starten
woonkwaliteit willen we realiseren? In
ook om vanuit dit systeem de randvoorwaarden
met de eerste voorbereidingen. Met name het
gezamenlijk te bepalen.
neerzetten van randvoorwaarden, zoals de visie
• Inbreiden versus uitbreiden: snelheid en
Foodvalley-Zuid moet sprake blijven van een ontspannen groene leefomgeving met een menselijke maat, waar door nieuwe stedelijkheid
• Een nog te maken afweging is de mate van te
op het Binnenveld, is belangrijk. Juist ook om de
delen voorzieningen binnen dit sleutelgebied.
aanwezige kwaliteit te bewaken en waar nodig te versterken.
meer mensen van kunnen genieten. Ook de betaalbaarheid staat onder druk, juist
Tijdlijn tot 2040 Samenwerkingspartners
bij inbreidingslocaties. Hiervoor is gerichte Korte termijn
Gemeente Veenendaal, Gemeente Ede, Gemeente
De korte termijn is gericht op het verder
Wageningen, Gemeente Rhenen
mogelijk kansen om specifieke stedelijke
verkennen van onderzoeksvragen, het verder in
Provincie Gelderland, Provincie Utrecht
voorzieningen (onderwijs, sport/recreatie,
beeld brengen van afhankelijkheden en waar nodig
Waterschap Vallei en Veluwe
cultuur) toe te voegen, welke voorzieningen zich
oplossingsrichtingen. Daarnaast zal de bereidheid
Min LNV, Min BZK, Min EZK, Min I&W
hiervoor lenen moet onderzocht worden;
tot samenwerking en vervolgens het opzetten van
Onderwijsinstelling WUR, CHE, AERES groep
• Gezamenlijk beeld voor het Binnenveld. Dit
deze samenwerking meer vorm moeten krijgen.
Grondeigenaren institutioneel en particulier
financiële ondersteuning nodig. • In dit polycentrische stedelijk gebied zijn
vraagt keuzes om de druk niet te veel op
75
Nijmegen-West
Eerste sessie heeft plaatsgevonden met Nijmegen en omliggende gemeenten.
Positionering van het sleutelgebied in de Groene
moet daar verandering in komen en het tekort
Leefomgeving
Metropool
worden ingelopen. In Nijmegen-West vindt een
In de verstedelijkingsstrategie streven we ernaar
Nijmegen en omgeving is één van
groei wonen en van werkgelegenheid plaats tot
om deze groei binnen de huidige stad te laten
de ‘polycentrische polen’ in het
2040.
plaatsvinden. Zo blijft het mooie landschap
verstedelijkingsconcept. De opgave die Nijmegen-
rondom het stedelijk gebied intact. Bovendien
West heeft in de Groene Metropool is om nog
De ruimte die nodig is voor de extra woningen en
blijft met groei en verdichting het draagvlak voor
meer dan nu al het geval is, aanjager te zijn van
banen wordt gevonden in de gebieden Waalsprong,
een goed voorzieningenniveau in de stad in stand.
economische groei. De verwevenheid van wonen,
Waalfront, Centrum / Stationsomgeving,
Door functiemenging en slimme combinaties blijft
werken en voorzieningen (o.a. kennisinstellingen)
Kanaalzone-Zuid en Heyendaal en als het om
de stad (en de omliggende regio) aantrekkelijk
moet zorgen voor een ondernemend ecosysteem
werk gaat in de sectoren Health en Hightech.
om te wonen en te verblijven. Het groen komt
op Health/High Tech/MKB dat versterkend werkt
Cruciaal is de verbinding met campus Heyendaal
van buiten de stad als aders de stad in. Daarmee
in de regio. Door de goede verbinding met de
en de transformatie van de gebieden Centrum /
is er ruimte voor biodiversiteit en kunnen we de
andere polen en met de kernen om Nijmegen
Stationsomgeving en Kanaalzone-Zuid. Hier zal
gevolgen van de klimaatverandering opvangen.
heen ontstaat een stevig netwerk. Binnen het
een transformatie plaatsvinden naar wonen en
Tussen de verstedelijkingsopgaven ligt er een
sleutelgebied bevinden zich de belangrijke
werken en wordt een vitaal stadsdeel gebouwd
opgave om een aantrekkelijke groene verbinding
gebiedsontwikkelingen in het kader van de
dat zorgt dat aanwezige barrières worden geslecht
te realiseren die zich uitstrekt van de Overasseltse
NOVI en de Woondeal: Stationsomgeving en
zoals die er zijn bij het station en de Kanaalzone.
en Haterse vennen in Heumen tot aan de
de Kanaalzone-Zuid (inclusief Winkelsteeg) en
Samenwerking tussen de gemeenten Heumen,
Waaluiterwaarden tussen Weurt en Beuningen.
de verstedelijkingscorridor naar Beuningen,
Wijchen, Beuningen en Nijmegen kan in de zone
Deze groene corridor vormt het uitloopgebied
Wijchen en Malden. Het studiegebied voor
ten westen van de A73 leiden tot versterking
van de te intensiveren gebieden in Nijmegen,
het sleutelgebied Nijmegen-West omhelst
van het landschap en biedt bewoners een
Beuningen en Wijchen en Heumen.
de ontwikkelingen in de stad Nijmegen en de
aantrekkelijk uitloopgebied. Het versterken van de
omliggende kernen Weurt-Beuningen, Wijchen,
HOV-verbindingen en de realisatie van hubs aan
Wonen
Malden.
de randen van de stad op het grensvlak van de
Binnen de groeiopgave wordt gewerkt aan
gemeenten en Nijmegen met Nijmegen Centraal
gemengde wijken met een goede mix van
Beoogd programma
leidt tot een betere bereikbaarheid en de gehele
woningtypen en woonvormen die passen bij
Nijmegen staat landelijk in de top drie regio’s
regio.
de leefwijzen en behoeften van mensen. De
met het hoogste percentage woningtekort. Met
Kanaalzone-Zuid biedt naast een flinke toevoeging
de ontwikkeling van onder andere Nijmegen-West
aan de woningvoorraad van zo’n 3.000 woningen ook kansen om een stap te zetten naar een
76
meer vitaal en verbonden Nijmegen-West. In totaal realiseren we rondom het station 2.000 nieuwe woningen. Naast de nieuwe plekken voor woningbouw versterken we de wijken rondom het kanaal met woningbouw en meer functiemenging (Neerbosch-Oost, Lindenholt, Dukenburg, Hatert). In Beuningen staan tot 2040 nog eens 2.000 woningen gepland, o.a. in de randen van Weurt en Beuningen. In Heumen worden aan het kanaal 650 woningen gepland en in het centrum van Malden circa 150 woningen tot 2030. Ook Wijchen blijft groeien. In de kernen rondom Nijmegen ligt het accent meer op compact wonen. Aan de randen van het landschap ligt het accent juist op nieuwe woonvormen, zoals nieuwe woonboerderijen en landgoederen. Hier wordt tegelijkertijd gewerkt aan landschapsversterking en het woningbouwvraagstuk. We maken deze toekomstbestendig en maken de koppeling met vraagstukken op het terrein van welzijn, zorg, inkomen, werk, gezondheid, leefbaarheid en veiligheid. Mobiliteit Nijmegen-West biedt volop ruimte aan voetgangers en fietsers. Met een sterk openbaar vervoer en fietsnetwerk houden we de stad en de regio leefbaar en bereikbaar. Daarnaast willen we Sleutelgebied Nijmegen-West. Voor de legenda, zie p. 17
77
hubs ontwikkelen aan de stadsranden, zoals onder
of te transformeren. In de stationsomgeving
mogelijke saneringsrisico’s samenhangend met
andere in de Gelderse Bereikbaarheidsvisie staat.
creëren we ca. 15.000-20.000 m2 aan ruimte
eerdere economische activiteiten en eventuele
Stedelijke verdichting met hoogbouw plannen
voor kantoren, hotels, winkels, maatschappelijke
hindercontouren met betrekking tot onder andere
we vooral rond de openbaar vervoersknopen.
voorzieningen en een congrescentrum. Aan de
veiligheid, geluid en geur.
Nijmegen Centraal en station Heyendaal worden
westkant van station wijkt het oude UWV-kantoor
De opgaven op het gebied van duurzame
gerenoveerd en station Dukenburg is in beeld voor
voor duurzame hoogbouw met woningen en
mobiliteit, duurzaamheid, klimaatadaptatie en
vernieuwing. Op deze stationslocaties streven we
economische functies. Winkelsteeg zal als een
circulair, natuurinclusief en aardgasvrij bouwen
naar verdichting van wonen, werken, onderwijs
van de belangrijke werklocaties in Nijmegen als
zijn aanzienlijk. Het vergt nader onderzoek
en dienstverlening in combinatie met een
derde brandpunt gaan functioneren. Economisch
hoe deze ambities haalbaar gemaakt kunnen
multimodaal vervoersknooppunt, waarbij we de
kan Winkelsteeg meer van zijn centrale ligging
worden. Ook de voorzieningen die nodig zijn
nadruk leggen op fiets- en OV-gebruik. Onderzocht
profiteren met een nieuwe profilering, meer gericht
voor sociaaleconomische versterking van de
moet worden of de HOV-corridor naar Druten via
op functies voor én in de regio. Winkelsteeg
leefbaarheid vragen om extra investeringsruimte
Beuningen, Cuijk – Wijchen – Nijmegen en Malden
versterkt daarmee het voorzieningenniveau in
en om het slim koppelen van opgaven. Er wordt
– Nijmegen een belangrijke rol kan spelen in de
dit deel van de stad. Er wordt ingezet op meer
ingezet op betere verbindingen en prettigere
verstedelijkingsopgave.
arbeidsintensieve bedrijvigheid wat meer banen
routes voor voetgangers en fietsers. Om de wijken
betekent voor de omliggende wijken, de stad en
en het landschap beter met elkaar te verbinden
Economie
regio. Hierbij is het behouden en versterken van
zijn deze routes essentieel.
Door de verstedelijkingsopgave worden
bedrijventerreinen in nabijheid van de woonwijken
economische kansen beter benut. De regio vormt
een belangrijke opgave. In het sleutelgebied
Kansen
de motor van de economische groei. We hebben
willen we onderzoeken waar en hoeveel
De bevolkingssamenstelling in Nijmegen-West zal
economisch sterke sectoren in de stedelijke
bedrijventerreinen er nog kunnen landen.
meer divers worden. Zo zal bijvoorbeeld een groot aandeel van de woningen uit het betaalbare en
knooppunten, maar we hebben ook dringend
78
behoefte aan meer werkgelegenheid, zowel voor
Dilemma’s, kansen en risico’s
sociale segment bestaan. Dat is belangrijk voor de
hooggeschoolden als voor praktisch werkenden.
De binnenstedelijke ontwikkeling is complex
stad. Voor de binnenstedelijke inbreidingslocaties
Nijmegen–West investeert in uitstraling, kwaliteit
door de vaak relatief kleine plots met hoge
is het niet nodig om geheel nieuwe infrastructuur
en groei van de campussen, omdat de campus
dichtheden, complexiteit in infrastructuur,
en voorzieningen aan te brengen. Bestaande
dé plek is voor innovatie en de plek waar
hoge tijdelijke kosten voor o.a. bouwlogistiek en
infrastructuur en voorzieningen kunnen beter
nieuwe bedrijvigheid in Health en Hightech en
de gewenste kwalitatieve parkeeroplossingen
worden benut en mensen kunnen op fietsafstand
MKB ontstaat. De benodigde ruimte voor een
in combinatie met het aandeel betaalbare
alle voorzieningen in de stad bereiken. In de
goed vestigingsklimaat vinden we door nieuwe
woningen. Bij binnenstedelijke ontwikkeling zijn
binnenstedelijke gebieden kan worden ingezet op
werklocaties te ontwikkelen en bestaande
er vaak relatief hoge verwervingskosten, omdat
leer-werkinitiatieven die mensen met afstand tot
locaties te herstructureren, te intensiveren
veel gronden al een stedelijke functie kennen,
de arbeidsmarkt een kans bieden om aan het werk
Het Programma Hoogfrequent Spoorvervoer
Nijmegen als partners optrekken. Zo komen we
te gaan. Aan de randen van de kernen rondom
(PHS) gaat de lijn Schiphol-Nijmegen verstevigen.
tegemoet aan de opgaven waar we samen voor
Nijmegen liggen kansen voor andere woonmilieus.
Daardoor rijden er meer treinen, wordt de
staan in de verstedelijkingsstrategie.
Daarmee bieden we met elkaar een divers
dienstregeling betrouwbaarder en lossen
Op stedelijk en (inter)nationaal schaalniveau
woonprogramma aan.
we knelpunten op het spoor op. Om dit te
zijn ook de Novio Tech Campus en de
accommoderen is een volledige renovatie van het
universiteitscampus Heyendaal belangrijke
station Nijmegen Centraal noodzakelijk naar een
economische dragers en bieden ze kansen
Tijdlijn tot 2040
innovatieve hub met een hoge verblijfskwaliteit.
voor versterking van een triple helix model
Doorlooptijd woningbouwplannen
Vooruitlopend op de verdere verstedelijking
(samenwerking tussen bedrijfsleven, overheid en
Nijmegen bouwt tot 2030 in de Waalsprong
moet onderzocht worden of er een hoogwaardige
onderwijs) gericht op innovatie.
nog 6.000 woningen en in het Waalfront 1.500
openbaar vervoerverbinding naar Druten/
woningen. Beuningen, Wijchen en Heumen
Beuningen gerealiseerd kan worden en wat dat
bouwen in die periode nog bijna 4.500 woningen.
oplevert. Ook andere HOV-corridors verdienen aandacht net als fietsroutes en een aantal andere
Doorlooptijd aanvullend deel strategie
regionale bereikbaarheidsopgaven. Tegelijkertijd
In totaal realiseren we rondom het station 2.000
zorgen de elektrificatie van de Maaslijn Nijmegen-
nieuwe woningen. In de Kanaalzone-Zuid is ruimte
Roermond en de renovatie van station Heyendaal
voor 3.000 woningen waar zeker 15 jaar voor nodig
voor een betere toestroom naar campus
is om tot realisatie te komen. In de wijken rondom
Heyendaal.
het kanaal en in de rest van de stad is er nog capaciteit van ongeveer 4.500-7.000 woningen.
Versnellingsmogelijkheden
De grootte van de ontwikkelgebieden biedt kansen
Versnellingsmogelijkheden zijn er in de NOVI-
voor verschillende woon-werkmilieus met ieder
Woondealprojecten Stationsomgeving en
zijn eigen karakteristieken. Beuningen, Wijchen en
Kanaalzone en in Beuningen.
Heumen bouwen in de periode na 2030 nog bijna 1.200 woningen.
Welke samenwerkingspartners zijn hiervoor nodig?
Wat is er nodig?
Om de plannen te realiseren, is het nodig dat
In de gebiedsuitwerking van Nijmegen-West
het Rijk, Provincie Gelderland, NS, ProRail,
onderzoeken we de volgende keuzes als het gaat
het bedrijfsleven, de onderwijsinstellingen en
om ingrepen en investeringen.
gemeente Beuningen, Wijchen, Heumen en
79
Foodvalley-Noord
Tekst onder voorbehoud. Nieuwe versie volgt na verwerking uitkomsten van de eerste ambtelijke sessie (22/6)
Positionering van Foodvalley-Noord in de Groene
met duurzaam beekbeheer. Hier, maar ook
railterminal en een verkenning naar een ringweg
Metropool
in de flanklandbouwgebieden, speelt de
voor Barneveld. Tot slot zijn er nog knelpunten die
Foodvalley-Noord omvat de gemeenten
landbouwtransitie. Het ontwikkelen van
moeten worden opgelost, zoals de aansluiting A1-
Barneveld, Nijkerk, Renswoude, Scherpenzeel en
circulaire, natuurinclusieve landbouw binnen
A30 en knooppunt Hoevelaken.
het noordelijke deel van de gemeente Ede. De
de randvoorwaarden van een duurzaam bodem-
gemeenten Barneveld en Nijkerk overlappen met
en watersysteem moet verder verkend worden.
Economie
de regio Amersfoort, waar nu het Ontwikkelbeeld
Ook de stikstofdepositie, nabij (Natura2000-)
Landbouw, specifiek de intensieve veehouderij, is
Amersfoort voor wordt opgesteld. Foodvalley-
natuurgebieden is een aandachtspunt. Dichterbij
een belangrijke economische drager in dit gebied
Noord kenmerkt zich door de aanwezigheid van
de kernen speelt het belang van behoud en
en leidt tot complexe ruimtelijke opgaven. Op
de Gelderse Vallei met het Groene Valleilint en
versterking van groene buffers, zodat kernen niet
meerdere niveaus wordt er gewerkt aan dit thema,
grootschalige landbouwgebieden. Ten westen
aan elkaar groeien. De ruimte tussen Nijkerk,
zoals het nationaal programma Landelijk Gebied
ligt de stad Amersfoort, waarmee de gemeente
Nijkerkerveen, Hoevelaken en Amersfoort
(NP LG), de Landelijke beëindigingsregeling
Nijkerk sterke relaties heeft, en ten oosten grenst
is een kwetsbaar gebied, gezien de huidige
veehouderij (Lbv) en de Startnotitie voor het
het gebied aan de Veluwe. Met de A1-corridor,
versnippering. Tot slot is er ruimte nodig voor
Landbouwperspectief in de Foodvalley. Met
de Valleilijn, de A30 en de A28 is Foodvalley-
energieopwekking, waarvoor zones langs de A1 en
name de Lbv gaat grote gevolgen hebben voor
Noord goed verbonden in noord-zuidelijke en
A28 in beeld komen.
de landbouwstructuur en vitaliteit van veedichte
oost-westelijke richting. Economisch gezien heeft
80
gebieden als Foodvalley-Noord.
Foodvalley-Noord een sterke band met Foodvalley-
Mobiliteit
Ten tweede speelt de ruimte voor
Zuid, gezien het belang van de sector ‘Food’.
Met de A1-corridor, de A28, de A30 en de Valleilijn
bedrijventerreinen een vraagstuk. Het deelgebied
zijn de grotere kernen goed verbonden. Met
levert al een fors aandeel met Harselaar en
Per bouwsteen is een voorzet voor de
name de verbindingen richting Amersfoort en
bedrijventerreinen in Nijkerk en Hoevelaken. De
onderzoeksagenda gegeven.
Ede worden veel gebruikt. Barneveld heeft een
ruimtevraag richting 2040 moet nog verdeeld
grote inkomende pendel, vanwege Harselaar.
worden tussen Foodvalley-Noord en Zuid, waarbij
Leefomgeving
Aandachtspunt is het aandeel van openbaar
de balans tussen woningen en banen en de
In de Gelderse Vallei, als stroomgebied tussen
vervoer en (elektrische) fietsen, zowel voor
clustering van bedrijventerreinen langs de A1
de Veluwe en de Utrechtse Heuvelrug, kunnen
bestaande kernen als potentiële nieuwe
onderzocht moeten worden.
waterberging (sponswerking), recreatie en
ontwikkellocaties. Een aanpak voor sluipverkeer
natuur gecombineerd worden. Hier ligt de
door kernen hoort daar ook bij. Daarnaast lopen
Wonen
uitdaging om dit te ontwikkelen tot een robuust
er meerdere initiatieven, zoals de verbreding van
De belangrijkste uitdaging voor de
beekdallandschap in een landbouwgebied
de A1, nieuwe stations als Stroe, een mogelijke
gebiedsuitwerking is de afstemming tussen de
verstedelijkingsstrategie en het Ontwikkelbeeld Amersfoort. Hier is sprake van een nauwe vervlechting, onder meer vanwege de gezamenlijke Woondeal en afstemming over de te beleggen opgave. Daarnaast is het van belang om bij het kiezen van potentiële ontwikkellocaties de potentie van de stations en nog beschikbare ruimte in de regiokernen goed te benutten, terwijl ook de vitaliteit van lokale kernen een belangrijk aandachtspunt is.
Deelgebied Foodvalley-Noord. Voor de legenda, zie p. 17
81
De Liemers
Voor dit deelgebied hebben nog geen ambtelijke / bestuurlijke sessies plaatsgevonden. Dit betreft een voorzet, die tijdens de sessies aangevuld en bevestigd kan worden. Positionering van de Liemers in de Groene
rond Westervoort en Duiven zijn groene buffers
Economie
Metropool
van groot (lokaal) belang. Deze moeten behouden
De verdere ontwikkeling van Logistics Valley is
De Liemers omvat de gemeenten Doesburg,
en versterkt worden om lineaire ontwikkelingen
onderdeel van het economisch profiel van de
Duiven, Montferland, Westervoort, omgeven door
langs de A12 te voorkomen. Langs de rivieren kan
Liemers. Hier spelen kwesties rondom de ruimte
de rivieren de Nederrijn en de IJssel. Via de A12-
waterveiligheid, natuurontwikkeling, duurzame
voor bedrijventerreinen, verduurzaming van
corridor zijn de gemeenten Duiven, Montferland,
landbouw en (extensieve) recreatie gecombineerd
transport in combinatie met energieopwekking
Westervoort en Zevenaar goed verbonden met
worden, waar al aan gewerkt wordt in het
en de hoeveelheid banen. Ten tweede speelt
Arnhem, waardoor de woningmarkten van deze
Rivierklimaatpark IJsselpoort en de Gelderse
de landbouwtransitie een grote rol, waarbij
regiokernen ook een sterke relatie hebben met
Poort. Ook liggen hier kansen voor de inpassing
landbouwers deels op zoek moeten naar nieuwe
Arnhem als polycentrische pool. De verdere
van woongebieden en bedrijvigheid. Tot slot gaat
verdienmodellen bij de transitie naar duurzame
ontwikkeling van Arnhem-Oost zal hier ook een
de landbouwtransitie hier een grote rol spelen.
landbouw.
kernen in de overige gemeenten liggen meer
Mobiliteit
Wonen
afgelegen in open landbouwgebieden en de
In oost-westelijke richting is de A12-corridor
Waterveiligheid bij potentiële nieuwe locaties
Gelderse Poort.
belangrijk, waarbij de stations mogelijkheden
is een belangrijk aandachtspunt. De bestaande
bieden voor de ontsluiting van nieuwe
kernen liggen immers op de hogere oeverwallen
Per bouwsteen is een voorzet voor de
woon- en werkgebieden. De A12-corridor als
en het gebied kent veel watergangen. Daarnaast
onderzoeksagenda gegeven.
Goederencorridor-Oost speelt tevens een
hebben enkele gemeenten weinig ruimte,
impact op hebben. Zowel Doesburg als lokale
82
belangrijke rol voor Liemers als Logistics Valley.
zoals Westervoort, waardoor de nadruk op
Leefomgeving
Hier ligt bij Arnhem een knelpunt voor de
binnenstedelijk bouwen komt te liggen. Hier ligt de
Het watersysteem speelt een grote rol in de
capaciteit voor personen- en goederenvervoer.
uitdaging om het bouwtempo te versnellen voor de
Liemers. Het systeem van de weteringen biedt
Voor de oost-westelijke verbinding is ook de MIRT-
komende vijf à tien jaar. In de lokale kernen speelt
kansen voor een ecologische en hydrologische
verkenning ViA15 van groot belang om de wegen
vitaliteit een grote rol, vanwege vergrijzing (o.a. in
impuls. Langs de rivieren kan waterveiligheid,
rondom Arnhem te ontlasten en zo de regionale
Doesburg).
natuurontwikkeling, duurzame landbouw en
bereikbaarheid te verbeteren. Momenteel
(extensieve) recreatie gecombineerd worden,
moet het tracébesluit beter gemotiveerd of
waar al aan gewerkt wordt in het Rivierklimaatpark
aangepast worden, vanwege de stikstofuitstoot
IJsselpoort en de Gelderse Poort. Ook liggen hier
nabij beschermde natuurgebieden. Tot slot is
kansen voor de inpassing van woongebieden en
de bereikbaarheid van lokale kernen zonder
bedrijvigheid. Met name langs de A12-corridor
treinstation een aandachtspunt.
Deelgebied De Liemers. Voor de legenda, zie p. 17
83
Middengebied Arnhem-Nijmegen
Tekst onder voorbehoud. Nieuwe versie volgt na verwerking uitkomsten van de eerste ambtelijke sessie (23/6)
Positionering van het Middengebied Arnhem-
balans tussen alle vormen van verstedelijking. Te
natuur en recreatie, houden het gebied leefbaar.
Nijmegen in de Groene Metropool
midden van de drie stedelijke gebieden van de
Voor de landbouw in zowel de open kommen
Het Middengebied Arnhem-Nijmegen beslaat
Groene Metropool biedt de kwaliteit en positie van
als op de oeverwallen ligt daarbij het vraagstuk
de gemeenten Lingewaard en Overbetuwe,
het Middengebied mogelijkheden voor de regio,
voor de ontwikkeling naar meer natuurinclusieve
gelegen tussen de stedelijke gebieden van
zeker als er integrale regie en flankerend beleid
landbouw en een duurzaam water- en bodembeleid
Arnhem en Nijmegen. Ook het stedelijk gebied
toegepast wordt.
en landschapsbeheer (ook als kans om
van Wageningen en Ede is nabij. In het hart van
toekomstbestendig om te gaan met stikstof).
de Groene Metropoolregio vertegenwoordigt het
Per bouwsteen is een voorzet voor de
Middengebied waarden die van belang zijn voor
onderzoeksagenda gegeven, op basis van de
Grootschalige energieopwekking wordt geclusterd
deze steden en voor de hele regio. De ligging in
eerste verkennende sessie, met consultatie van
langs de A15 als energiecorridor. We lossen dit
de Groene Metropool is enerzijds strategisch en
strategische agenda en Omgevingsvisies.
meervoudig op; langs deze corridor ontstaat een
anderzijds kwetsbaar, aangezien de stedelijke gebieden uitbreiden en intensiveren.
afwisselend beeld van energielandschappen, Leefomgeving
natuurgebieden en woon- of werkgebieden.
Het karakter van het Middengebied is gevormd
84
Het Middengebied biedt mogelijkheden om deze
door ligging in het rivierenlandschap, waarbij
Mobiliteit
positie te benutten en bij te dragen aan regionale
oost-west structuren als ruggengraat functioneren.
De Betuweroute en de A15 (straks doorgetrokken
ontwikkeling met een goede leefkwaliteit, voor nu
De Linge is een belangrijke ‘backbone’ met
naar A12) maken deel uit van een belangrijke
én duurzaam voor de toekomst. Sterk vanwege het
kansen om waterberging, waterkwaliteit, recreatie
Europese corridor van Rotterdam naar Ruhrgebied.
dorpse vitale karakter en de groene buffer met o.a.
en natuur te combineren. Daarnaast zijn de
De A50, A325 en het spoor Arnhem-Elst-Nijmegen
Park Lingezegen en de uiterwaarden.
Nederrijn, het Pannerdensch Kanaal en de
zijn de belangrijkste noord-zuidverbindingen. De
Waal belangrijke structurerende elementen.
bereikbaarheid van het Middengebied staat onder
Integrale groei is dé kans om het gebied te
De dijkzones en uiterwaarden zijn van belang
druk, dit kan negatieve effecten hebben op de
versterken en tevens te functioneren als een
vanwege waterveiligheid, natuur, recreatie en
vitaliteit en leefbaarheid in de kernen. Voorkomen
‘dynamische contramal’ voor intensivering van
mobiliteit. Voor Park Lingezegen liggen er kansen
moet daarom worden dat er (op lange termijn)
de nabije steden, mits randvoorwaarden omtrent
om het landschapspark uit te breiden. De
knelpunten blijven bestaan in het netwerk van fiets,
landschap, mobiliteit, vitaliteit en economie op
aangrenzende nieuwe landschapszones (Knoop
ov en auto, o.a. door het overbelast raken van A325
orde zijn. Al deze thema’s hangen immers met
38 en Danenberg) kunnen de verstedelijking
en spoor én het vooralsnog niet doortrekken van
elkaar samen en komen in het Middengebied
inbedden. Dergelijke landschappelijke zones met
de A15. Vanwege de noodzaak om Middengebied
vlak bij elkaar. Om synergie te bereiken en
ecologische corridors richting de uiterwaarden,
bereikbaar en leefbaar te houden, zoeken we naar
afwenteleffecten te voorkomen vereist dit een
waarbij ook ruimte wordt gecreëerd voor o.a.
manieren om dergelijke verbindingen te versterken.
Tevens moet inrichting van de leefomgeving een gedragsverandering stimuleren, zodat de hoge autoafhankelijkheid wordt aangepakt en bereikbaarheid verbetert. Denk bijvoorbeeld aan: • Nieuwe woon- en werklocaties rondom de Betuwelijn die duurzaam ontsloten kunnen worden, via bestaande stations (Zetten-Andelst), mogelijk ook potentie voor nieuwe stations (Valburg); • Het creëren van nieuwe (snel)fietsroutes naar de drie steden, inclusief het versterken van goede oost-west-verbindingen, o.a. in de Linge-zone (incl. Lingekruising bij de A325); • Het behoud van busverbindingen met de (kleinere) dorpen. Economie Het Middengebied biedt ruimte voor het versterken en behouden van een sterk ondernemers- en vestigingsklimaat. Zodat het huidige bedrijfsleven optimaal kan ondernemen en innoveren. En nieuwe bedrijvigheid wordt aangetrokken die passend en versterkend is voor het Middengebied. Deze ruimte voor economie zoeken we op en aansluitend op bedrijventerreinen, met o.a. de logistieke hotspot bij Knoop 38 en het agribusiness-cluster rondom NEXTgarden (tevens energiehub). Naast werkgelegenheid op bedrijventerreinen, willen we de economie versterken en verbreden naar de Deelgebied Middengebied Arnhem-Nijmegen. Voor de legenda, zie p. 17
85
kernen. Door in te zetten op het versterken van
versterken van) duurzame mobiliteitsoplossingen
dorpscentra en voorzieningen (vitale kernen),
om de relatie met Foodvalley en Rivierenland
vanwege het belang dat deze centra (met veel
verder te versterken.
detailhandel, horeca, dienstverlening en andere
In Lingewaard kan woningbouw in Gendt
voorzieningen) hebben voor de leefbaarheid van
bijdragen aan het op peil houden van vitaliteit en
het gebied. Tevens door extra inzet te plegen op
voorzieningenniveau in de eigen en de omliggende
gemengde gebieden (rondom OV-knooppunten)
kleinere kernen.
en de recreatieve en toeristische potentie van de Betuwe. Wonen Vitale steden en kernen is een kwaliteit en kans in het Middengebied. Het vraagt dat bestaande wijken meer toekomstbestendig en duurzaam worden en woningen op sommige plekken nog beter gaan voldoen aan actuele woonwensen. Groei in de intermediaire zone tussen Arnhem en Nijmegen (in en rondom Elst, Huissen en Bemmel), kan ook bijdragen aan het versterken van landschappelijke buffers. Buiten deze zone zijn er meerdere kleine kernen waar de vitaliteit op het spel staat. Verbeteren bereikbaarheid en lokale organische groei zijn daar belangrijke thema’s. In Overbetuwe is het kansrijk om grotere kernen aan de westzijde, Heteren en Zetten, ook voor de regionale behoefte in de Groene Metropool (Arnhem-Nijmegen-Foodvalley) te laten groeien. Zo dragen we bij aan behoud en versterking van voorzieningen in leefbare kernen met een dorps karakter. Dit in combinatie met (benutten of
86
87
Rijk van Nijmegen
Voor dit deelgebied hebben nog geen ambtelijke / bestuurlijke sessies plaatsgevonden. Dit betreft een voorzet, die tijdens de sessies aangevuld en bevestigd kan worden. Positionering van het Rijk van Nijmegen in de
tracé Ewijk – Nijmegen – Millingen in combinatie
naar Nijmegen zijn van belang voor een goede
Groene Metropool
met een fietsroute – maar veroorzaakt ook
bereikbaarheid en een transitie naar schone
Tot het Rijk van Nijmegen behoren de gemeenten
druk op het landschap, met name vanwege de
en slimme mobiliteit. Onderzocht moet worden
Berg en Dal, Beuningen, Druten, Heumen,
recreatiebehoefte.
in hoeverre een uitrol/verbetering van het
Nijmegen, Mook en Middelaar en Wijchen. De
HOV-netwerk (inclusief hubs) mogelijk is en
ligging tussen de rivieren Waal en Maas en
Een tweede onderzoeksvraagstuk betreft het
een oplossing vormt, bijvoorbeeld de Rijksweg
de aanwezigheid van de stuwwal zorgen voor
watersysteem: verdroging van natuur en landbouw
Heumen en de corridor Druten. Ook wordt verkend
een verscheidenheid aan landschappen: van
vraagt om een duurzame watervoorziening
welke snelfietspaden gerealiseerd zouden kunnen
uiterwaarden tot een heuvelachtig bosgebied.
met aandacht voor bediening van functies
worden. Daarnaast is er een wens voor HOV tussen
Het landschap biedt mogelijkheden voor een
(bijvoorbeeld landbouw in combinatie met
Nijmegen, Beek en Duitsland. In de regio wordt al
functiecombinatie van woningbouw, landbouw,
fruitteelt) en mogelijkheden om water langer
werk gemaakt van snelfietspaden (bijvoorbeeld
klimaatadaptatie, biodiversiteit en recreatie
vast te houden. Ten westen van Nijmegen
tussen Mook en Nijmegen), maar ook hier dient
(uitloopgebied voor o.a. Nijmegenaren). Als meest
spelen de weteringen een belangrijke rol in de
nog een verdere uitrol gerealiseerd te worden.
zuidelijk gelegen deelgebied heeft het Rijk van
waterhuishouding in de polders. In de kernen is
Zowel de uitrol van (H)OV als snelfietspaden biedt
Nijmegen – naast de sterke band met Nijmegen
de hoeveelheid verharding een aandachtspunt in
kansen voor duurzame ontsluiting van potentiële
– ook economisch belang bij verbindingen met
verband met hittestress.
ontwikkellocaties.
Tot slot is er ruimte nodig voor de energietransitie.
Economie
gebieden ten zuiden van de Maas, zoals het Land van Cuijk.
De zoekgebieden voor zon en wind uit de
De diversiteit aan landbouwgebieden en de
Per bouwsteen is een voorzet voor de
RES kunnen gecombineerd worden met
aanwezigheid van de Waal biedt kansen voor
onderzoeksagenda gegeven, op basis van de
andere thema’s, zoals de landbouwtransitie,
de economie. In de komgebieden ten westen
eerste verkennende sessie.
natuurontwikkeling en leefbaarheid.
van Nijmegen is grootschalige landbouw, op
Zandwinplassen kunnen mogelijk gebruikt worden
de oeverwallen is tuinbouw en fruitteelt, op
voor drijvende zonnevelden.
de stuwwal bij Groesbeek akkerbouw en in de
Leefomgeving Het uitgangspunt is het versterken van
88
Ooijpolder is een eerste ontwikkeling zichtbaar
de natuurwaarden en het watersysteem
Mobiliteit
richting kringlooplandbouw. Voor al deze gebieden
in combinatie met energieopwekking en
Het Rijk van Nijmegen is sterk gericht op
speelt de landbouwtransitie. De Waal, specifiek
recreatie, in de uiterwaarden en polders. De
de stad Nijmegen als werkgebied en als
voor de gemeenten Druten en Nijmegen, biedt
functiecombinatie biedt veel kansen – onder
voorzieningencentrum. Goede openbaar vervoer-
kansen voor de circulaire economie in de vorm
meer bij de dijkversterkingsopgave voor het