1.4 - Analyse diersoorten en duurzaamheidsmaatregelen

DUURZAAMHEID

WEMMERSWEERD DOESBURG

OPDRACHTGEVER: Roosdom Tijhuis

PROJECTNUMMER: 41179233

DATUM: 6 december 2023

Bezoekadres Kroezenhoek 8 7683 PM Den Ham Postadres Postbus 12 7683 ZG Den Ham T +31 (0) 546 67 88 88 E info@roelofsgroep.nl Tevens vestigingen in

PROJECTGEGEVENS: Naam: Wemmersweerd Doesburg Nummer: 41179233 Documentnr: R01-D01-41179233-Duurzaamheid Status: Definitief Datum: 6 december 2023 Auteur: Ilse Ramaker

OPDRACHTGEVER: Roosdom Tijhuis

I

AUTORISATIE Naam: Handtekening:

Marcel Grit

Datum:

6-12-2023

R01-D01-41179233-Duurzaamheid

Stadskanaal Sneek Steenwijk Veenendaal Spijkenisse Weesp

INHOUDSOPGAVE 1.

Inleiding 1 1.1 Aanleiding .............................................................................................................................................................1 1.2 Methode ................................................................................................................................................................2

2.

Analyse 4 2.1 SWOT analyse .....................................................................................................................................................4 Aandachtspunten en tips ................................................................................................................................5 2.2 Gebiedsanalyse ecologie ................................................................................................................................5

3.

Klimaat en energie 6 3.1.1 Ambitie ....................................................................................................................................................6 3.1.2 Uitgangspunten ...................................................................................................................................6 3.1.3 Maatregelen ..........................................................................................................................................6

4.

Circulaire economie 7 4.1.1 Ambitie ....................................................................................................................................................7 4.1.2 Uitgangspunten ...................................................................................................................................7 4.1.3 Maatregelen ..........................................................................................................................................7

5.

Klimaatadaptatie 8 5.1.1 Ambitie ....................................................................................................................................................8 5.1.2 Uitgangspunten ...................................................................................................................................8 5.1.3 Maatregelen ..........................................................................................................................................8

6.

Natuur en biodiversiteit 9 6.1.1 Ambitie ....................................................................................................................................................9 6.1.2 Uitgangspunten ...................................................................................................................................9 6.1.3 Maatregelen ..........................................................................................................................................9

7.

Leefbaarheid 10 7.1.1 Ambitie ................................................................................................................................................. 10 7.1.2 Uitgangspunten ................................................................................................................................ 10 7.1.3 Maatregelen ....................................................................................................................................... 10

8.

Conclusie 12 8.1 Ambitie................................................................................................................................................................ 12 8.2 Duurzaamheidsmaatregelen in stedenbouwkundig ontwerp ...................................................... 12

BIJLAGEN

II

I.

Notulen sessie 1

II.

Notulen sessie 2

III.

Analyse diersoorten

IV.

Lijst duurzaamheidsmaatregelen

V.

Duurzaamheidsmaatregelen stedenbouwkundig ontwerp

R01-D01-41179233-Duurzaamheid

1. INLEIDING 1.1

AANLEIDING

Aan de rand van Beinum, achter Koldeweij en Wemmersweerd, grenzende aan de Bingerdenseweg ligt 5,5 hectare bouwland (zie figuur 1). Dit is in eigendom van projectontwikkelaar Roosdom Tijhuis. Deze locatie biedt een uitstekende locatie voor de bouw van woningen. De gemeente Doesburg verleent hieraan medewerking en werkt samen met de ontwikkelaar aan een passend nieuwbouwplan voor dit gebied. Gezamenlijk wordt gesproken over een te realiseren woonprogramma van zo'n 200 woningen voor gezinnen en starters. Het woonprogramma zal bestaan uit zowel koop- als huurwoningen in het middensegment. Het doel is om verspreid over meerdere jaren gefaseerd woningen te bouwen. Op dit moment wordt gewerkt aan de voorbereidingen tot het opstellen van het omgevingsplan. Het nieuwbouwplan moet toekomstbestendig worden ingericht. Roosdom Tijhuis heeft Roelofs gevraagd hierin te ondersteunen. Op basis van de projectstappen die al afgerond zijn en welke nog doorlopen moeten worden heeft Roelofs een proces op maat samengesteld,. Middels dit proces wordt het begrip duurzaamheid concreet gemaakt tot op maatregelniveau. Dit proces is ook begeleid door Roelofs.

Figuur 1: Ontwikkelgebied 'Wemmersweerd'

1

R01-D01-41179233-Duurzaamheid

1.2

METHODE

Om het containerbegrip duurzaamheid concreet te maken, behandelen we vijf duurzaamheidsthema’s: 1. Klimaat en energie 2. Circulaire economie 3. Klimaatadaptatie 4. Natuur en biodiversiteit 5. Leefbaarheid Door de thema’s te prioriteren (het ambitieniveau weer te geven), brengen we onderscheid aan in de thema’s die we belangrijk of minder belangrijk vinden. Op basis van deze prioritering worden uitgangspunten geformuleerd welke gehanteerd worden bij de verdere uitwerking van het stedenbouwkundig ontwerp en worden daadwerkelijke maatregelen gekozen. Om tot concrete ambities, uitgangspunten en maatregelen te komen, zijn er drie stappen doorlopen: • Stap 1: Aanvullen van de gebiedsanalyse. • Stap 2 (door middel van een sessie): Ambitieniveau per thema bepalen en bijhorende uitgangspunten formuleren. • Stap 3 (door middel van een sessie): aanreiken van passende en haalbare maatregelen. Met deze methodiek ligt de focus op de openbare ruimte en het particulier terrein. Ook wordt in de keuze van ambities, uitgangspunten en maatregelen rekening gehouden met de gebruiksfase en de beheerfase. Verticale bouw en woningen, vallen in principe buiten de methodiek (indien enkele duurzaamheidsmaatregelen op vastgoedniveau al zijn besloten, worden deze benoemd). Ook wordt niet gekeken naar de realisatiefase/uitvoering. De notulen van de sessies zijn terug te lezen in bijlage I en II. 1.2.1

Analyse

Door het stedenbouwkundig bureau, Urban Jazz, is een gebiedsanalyse uitgevoerd. Specialisten vanuit Roelofs hebben deze analyse verder aangevuld, met o.a. gebiedseigen kenmerken, aandachtspunten of kansen. Met de opdrachtgever is besproken dat de aanwezige analyse nader wordt uitgewerkt en getoetst wordt vanuit vier vakgebieden: ecologie, mobiliteit, water/klimaatadaptatie en civiele techniek. Als basis hiervoor wordt de SWOT-methode gehanteerd (Sterkte, Zwaktes, Kansen en Bedreigingen). Voor het onderdeel ecologie is een verdiepingsslag gemaakt. 1.2.2

Ambitieniveau

Het prioriteren van de duurzaamheidthema’s doen we door het ambitieniveau te bepalen per thema. Het ambitieniveau kan 1, 2 of 3 sterren zijn. Hieronder staat weergegeven wat de ambitieniveaus inhouden.

Drie sterren is de hoogste waardering. We zien veel kansen als het gaat om dit thema en willen hier extra aandacht aan schenken en zijn bereid hier in te investeren. We zetten in op realistische en haalbare maatregelen in het ontwerp, welke een positieve bijdrage leveren aan dit thema. Ook in het verdere proces (bijv. keuzes die gemaakt moeten worden) nemen we het thema mee in ons achterhoofd.

2

R01-D01-41179233-Duurzaamheid

Twee sterren houdt in dat we willen kijken naar de mogelijkheden om het thema mee te nemen in ons ontwerp. We onderzoeken de mogelijkheden in het gebied, maar er ligt geen hoge ambitie. Hier gaat het om het integreren van (meekoppel)kansen of ‘laaghangend fruit’.

Eén ster houdt in dat er een lage ambitie ligt. We houden in de basis rekening met het thema, maar gaan hier geen extra maatregelen treffen naast hetgeen wat we al doen. 1.2.3

Uitgangspunten

Op basis van de ambities zijn er uitgangspunten geformuleerd. Deze uitgangspunten zijn gehanteerd voor de verdere uitwerking van het stedenbouwkundig plan en worden meegenomen in de verdere technische uitwerking. Op deze manier wordt duurzaamheid geïntegreerd in het ontwerpproces. 1.2.4

Maatregelen

Er kan op diverse manier invulling worden gegeven aan de geformuleerde uitgangspunten. Gezamenlijk worden er maatregelen op papier gezet, passend bij het gebied en de ambities. Ook wordt direct gecheckt of deze maatregelen (technisch) haalbaar zijn. gezamenlijk met de opdrachtgever is er een keuze gemaakt in de maatregelen. De gekozen maatregelen zijn visueel weergegeven op tekening.

3

R01-D01-41179233-Duurzaamheid

2. ANALYSE 2.1

SWOT ANALYSE

Extern

Diverse specialisten hebben de gebiedsanalyse en gebiedsvisie van Wemmersweerd aangevuld vanuit hun eigen expertise. Op basis hiervan is er een SWOT-analyse opgesteld ook wel sterkte-zwakteanalyse genoemd. Deze analyse laat in een oogopslag zien waar kansen liggen voor het project en wat extra aandacht vraagt. SWOT staat voor strengths, weaknesses, opportunities en threats. Positief

Negatief

Kansen Het is mogelijk de parkeernorm flexibel in te vullen op basis van vooronderzoek. Natuurlijk afwateren en infiltreren is mogelijk. Door het waterschap worden grasbetontegels (halfverharding) als 70% verharding gerekend. Sleedoornpage en rugstreeppad zijn gesignaleerd rondom het gebied. Kans om deze naar het gebied te trekken. Gebied is geschikt voor WKO systemen. Infiltratie in het gebied is mogelijk.

Bedreigingen Eisen en beperkingen rondom de dijkzone. Plangebied functioneert als opvang hemelwater bij extreme neerslag. Bingerdenseweg ligt hoger dan het plangebied. Fluctuerend grondwater van de IJssel. Toekomstige dijkverhoging staat gepland en brengt risico’s met zich mee. Geen (extra) plekken wenselijk met open water / vijvers.

-

-

Steenuil en vleermuis zijn gesignaleerd in het gebied en brengt risico’s met zich mee. Door het waterschap dient de oppervlakte van woonkavels als 70% verharding gerekend te worden t.b.v. compensatie van waterbergende

intern

capaciteit (80 mm berging).

4

Sterktes Bomen aan de noordzijde van de wegen plaatsen is positief t.o.v. klimaatadaptatie. Groene afscheidingen. Behoud van huidige bomen in plangebied. Verkeersvoorzieningen voor elke verkeersdeelnemer. Bovengrondse afwatering.

R01-D01-41179233-Duurzaamheid

Zwaktes Bodem bestaat uit een kleilaag. Woningen zijn met achterkanten naar de hofjes/rijbaan gecentreerd. Voordeur niet aan de weg. Niet alle achterzijden van de woning zijn op dit moment toegankelijk ingericht (fietsgebruik). Binnenhofjes vragen om nauwkeurige inrichting (verkeer, parkeren, spelen en sociale veiligheid). Bomen aan de noordzijde van de wegen plaatsen is negatief t.o.v. zonnepanelen op daken. Veel voorzieningen gesitueerd in het gebied. Negatieve invloed op de ecologie.

Aandachtspunten en tips • •

Houd binnen het gebied rekening met toegankelijkheid, dus ook ouderen, mindervaliden, e.d. Betrek vroegtijdig de afvalinzamelingsdiensten voor een passende inrichting en route, en denk na over waar de inzamelpunten moeten komen.

•

Het ecosysteem moet kloppen in het gebied. Zet in op de vijf V’s van biodiversiteit, kijkend naar de diersoorten die je wilt stimuleren in het gebied.

•

Neem toekomstige bewoners mee in het thema duurzaamheid en de daarbij horende inrichting.

•

Met de oppervlakkige afwatering, moet er goed gekeken worden naar het afschot en de hoogte.

•

Kijk voornamelijk naar de noodzaak van de verharding. Door andere keuzes te maken in het ontwerp, kun je besparen in materialen en verharding.

•

Houd rekening met de positionering van de woningen en de energieopwek van zonnepanelen.

•

Er is een toename in het gebruik van elektrische auto’s. Houd er rekening mee dat er ook laadpalen in de openbare ruimte gerealiseerd moeten worden.

•

Zorg er voor dat je de afdeling beheer al vroegtijdig bij het proces betrekt. Neem ze mee in de keuzes om discussie later in het traject te voorkomen. Je kunt ook al vroegtijdig een globale raming maken van de beheerskosten.

• 2.2

Pas het groen op een dusdanige in, zodat er geen kleine, losse ‘plukjes’ ontstaan. GEBIEDSANALYSE ECOLOGIE

In het gebied is een inventarisatie uitgevoerd welke diersoorten er zich in/rondom het gebied bevinden.

Figuur 2: Inventarisatie diersoorten Wemmersweerd

Voor elke diersoort is een analyse uitgevoerd, waarbij gekeken is of deze diersoort beschermd is en hoe de leefomgeving van deze diersoort versterkt kan worden. De uitgebreide analyse is te vinden in bijlage III.

5

R01-D01-41179233-Duurzaamheid

3. KLIMAAT EN ENERGIE Het thema klimaat en energie gaat over het type en de hoeveelheid energie wat we in Nederland gebruiken. In Nederland hebben we de ambitie om de overstap te maken van fossiele brandstoffen naar energiebronnen die geen broeikasgassen uitstoten en niet uitputtend zijn. We willen in Nederland hernieuwbare energie opwekken en zetten in op energiebesparing. 3.1

AMBITIE

Voor de ontwikkeling van Wemmersweerd ligt niet de focus op klimaat en energie. We passen, naast de wettelijke normen en eisen, geen extra maatregelen toe. Daarom prioriteren we dit thema met 1 ster.

3.2

UITGANGSPUNTEN

✓

✓

Wemmersweerd wordt gasloos ingericht Op locatie wordt hernieuwbare energie opgewekt Er wordt energie / CO2 bespaard tijdens de gebruiksfase

3.3

MAATREGELEN

•

Zonnepanelen op woningen Openbare LED verlichting Ecologisch bermbeheer toepassen Materialen toepassen met lage beheerfrequentie Laadpunten voor de auto in combinatie met lantaarnpalen Dimbare en gekleurde openbare verlichting WKO systeem met individuele bodemwarmtepompen Stroompunten in bijgebouwen voor o.a. opladen elektrische fietsen Ruimte reserveren in woningen voor toekomstige accu’s Verbod op houtkachels in woningen BENG 2= 0 woningen

✓

• • • • • • • • • •

6

R01-D01-41179233-Duurzaamheid

4. CIRCULAIRE ECONOMIE Een belangrijke nationale doelstelling is een volledig circulaire economie. Circulariteit gaat ervan uit dat ons afval de grondstof is voor nieuwe producten. Grondstoffen, onderdelen en producten worden na hun levensduur opnieuw ingezet, waardoor de waarde behouden blijft. Bij het ontwikkelen van locaties, kijken we naar drie pijlers: reduce (grondstof- en materiaalgebruik minimaliseren), reuse (hergebruiken van producten en onderdelen) en recycle (hoogwaardig hergebruik van grondstoffen). 4.1

AMBITIE

Circulariteit is een thema waar we extra aandacht aan willen schenken. Met name op het gebied van materialisatie zien we (meekoppel)kansen. In het ontwerpproces willen daarom een bijdrage leveren aan de circulaire doelstellingen van de Groene Metropoolregio. Maatregelen en keuze in materialisatie moet wel realistisch, passend en (technisch) haalbaar blijven binnen Wemmersweerd. Daarom wordt dit thema met twee sterren geprioriteerd.

4.2

UITGANGSPUNTEN

✓

✓

Materialen en grondstoffen die niet noodzakelijk zijn, worden niet toegepast Type verharding wordt gekozen op basis van circulariteit/duurzaamheid Circulariteit wordt gestimuleerd bij zelfbouw/vrije kavels Afvalinzameling kan op een passende manier plaatvinden tijdens de gebruiksfase

4.3

MAATREGELEN

•

Eénzijdig trottoir Geen HWA riolering Materialen toepassen met een lage MKI Materialen toepassen met lange levensduur Toepassen Puccini methode voor keuze in verharding/materialen Smaller inrichten van minder belangrijke wegen (en brede groenstroken) Ondiepe voortuinen toepassen, waardoor verharden van voortuinen zo veel mogelijk wordt voorkomen. Toepassen van halfverharding Gebruik van cementloze betonklinkers, -banden, etc. Demontabele woningen Gesloten grondbalans onderzoeken Gebruik van biobased materialen Hergebruik van boom in het plan

✓ ✓

• • • • • • • • • • • •

7

R01-D01-41179233-Duurzaamheid

5. KLIMAATADAPTATIE Nederland moet zich voorbereiden op de risico's van het veranderende klimaat en hierop de omgeving aanpassen. Dit heet klimaatadaptatie. Gevolgen die kunnen optreden als het gevolg van klimaatverandering zijn onder te verdelen in vier thema’s, namelijk: wateroverlast, hitte, droogte en overstromingen. Locaties die bestand zijn tegen de gevolgen van klimaatverandering, zijn klimaatadaptief. 5.1

AMBITIE

In de nieuwe buurt is water een belangrijk aspect waar we veel aandacht aan schenken in het waterhuishoudkundige plan. We zullen hiervoor diverse maatregelen moeten treffen. Naast het onderdeel water zijn ook hitte en droogte onderdelen die onder klimaatadaptatie vallen. We vinden het belangrijk dat hemelwater zo veel mogelijk infiltreert op de plek waar het valt (om droogte te beperken) Ook willen we in Wemmersweerd ruimte we creëren voor koelte(plekken). Klimaatadaptatie is een thema waar we prioriteit aan geven.

5.2

UITGANGSPUNTEN

✓

✓

In het gebied wordt hemelwater zo veel mogelijk geïnfiltreerd Wemmersweerd bevat schaduwrijke plekken Op particulier terrein wordt ook een steentje bijgedragen aan klimaatadaptatie Het gebied is zodanig ingericht, dat er geen schade optreed bij een extreme bui van 70 mm/h.

5.3

MAATREGELEN

•

Groene daken op schuurtjes/berging Aanleg waterberging in groenzones Aanbrengen van halfverharding Integreren van waterberging en infiltratie in speeltuinen Realiseren van schaduwrijke ontmoetingsplekken Verlagen van plantenvakken/groenperkjes voor hemelwaterinfiltratie Toepassen van planten en boomsoorten die passen bij het type landschap en bodem. verticale infiltratie toepassen Een omgekeerd dakprofiel toepassen in de rijbaan, zodat er voldoende waterberging in het straatprofiel aanwezig is Verhogen van woningen ten opzichte van de straat Maken van tuinboekje voor de nieuwe bewoners

✓ ✓

• • • • • • • • • •

8

R01-D01-41179233-Duurzaamheid

6. NATUUR EN BIODIVERSITEIT Nederland wil zo veel mogelijk natuur behouden en versterken door middel van diverse vormen van natuurbeleid en vormen van beheer. Op die manier wil de overheid de natuur beschermen maar ook de kwaliteit verbeteren. Een ander aspect wat we in Nederland in stand willen houden is de biodiversiteit. Hiermee wordt de totale diversiteit en verscheidenheid van alle planten en dieren bedoeld. 6.1

AMBITIE

We zien kansen als het gaat om natuur en biodiversiteit. We zijn van mening dat er voldoende ruimte is om natuur, groen en het landschap in te passen in het gebied, omdat er sprake is van een brede zone langs de dijk. Ook is er ruimte gereserveerd tussen en in de bouwblokken om extra groen te realiseren, middels groenzones en hoven. We willen flora en fauna de ruimte geven en een ‘boost’ geven. Daarom kiezen we voor ambitieniveau 3.

6.2

UITGANGSPUNTEN

✓

✓

Er is voedsel aanwezig voor diverse diersoorten Dieren kunnen zich verschuilen in het gebied Er wordt ingezet op een goede kwaliteit van beplanting Op particulier terrein wordt ook een steentje bijgedragen aan biodiversiteit

6.3

MAATREGELEN

•

Voorlichting toekomstige bewoners (i.s.m. tuinarchitect). Een stedenbouwkundig paspoort opstellen om latere verkoop van de openbare ruimte als ‘snippergroen’ te voorkomen. Aanleggen wormenhotel en/of gezamenlijke composthoop Groen toepassen met een robuuste inrichting Realiseren van pluktuinen Geven van bomen naar keuze aan bewoners Creëren van bijenheuvel nest- en rustplaatsen voor vogels en vleermuizen Aanleggen van weidebloemen en kruiden Planten van struiken voor insecten en vogels Behouden en aanplanten van grote vrijstaande bomen Gebruik maken van sinusbeheer Behouden en aanleggen van landschapselementen Creëren van natuurlijke afscheiding van percelen Betrekken van vogelwerk groep in voor traject Bomen en ondergrondse infrastructuur op elkaar afstemmen

✓ ✓

• • • • • • • • • • • • • •

9

R01-D01-41179233-Duurzaamheid

7. LEEFBAARHEID Het begrip leefbaarheid gaat over de aantrekkelijkheid van een gebied om er te wonen, leven, sporten, elkaar te ontmoeten, te spelen, elkaar hulp te vragen en meer. Het containerbegrip leefbaarheid is onder te verdelen in vier pijlers: de fysieke leefomgeving (o.a. type woningen, voorzieningen en functies), het sociale aspect (mogelijkheid tot interactie tussen bewoners), gezondheid (bijv. stimuleren om te bewegen en een groene omgeving) en veiligheid (o.a. verkeersveiligheid en het minimaliseren van overlast en criminaliteit).

7.1

AMBITIE

We willen een aantrekkelijke en leefbare omgeving creëren, waardoor bewoners zich niet alleen achter de voordeur bevinden maar gestimuleerd worden om naar buiten gaan en elkaar opzoeken. Door groenbeleving in de wijk te versterken en ruimte te creëren voor ontmoetingsplekken moet de buurt aantrekkelijk worden om te wonen. We zijn van mening dat er voldoende ruimte en kansen liggen om hier een goede invulling aan te geven en de wijk ook betaalbaar te houden voor diverse gezinssamenstellingen (starters, ouderen en gezinnen). We prioriteren daarom het thema leefbaarheid met 3 sterren.

7.2

UITGANGSPUNTEN

✓

✓

Er zijn voldoende voorzieningen aanwezig, passend bij de schaal van de buurt. Het dorpse karakter wordt teruggebracht Er wordt ingezet op verkeersveiligheid in deze buurt. Er wordt voldoende parkeergelegenheid gecreëerd, passend bij het type buurt Onderscheid maken in type weg (functie) en desbetreffende inrichting. Noodzakelijke voorzieningen mee ontwerpen in stedenbouwkundig plan. Er wordt ingezet op toegankelijkheid in deze buurt.

7.3

MAATREGELEN

•

Hybride/flexibele parkeerplekken Toekomstige bewoners worden betrokken bij de keuze van de voorzieningen Fruitbomen (i.s.m. museumtuin Doesburg) Er worden voorzieningen toegepast op buurtschaal Ondergrondse containers Ingepaste elektriciteitskasten Shared space Onderscheid in inrichting in type wegen/straten. Toegankelijke speelplekken Aanwezigheid van bankjes en speelaanleidingen Afvalinzameling door bewoners/partij voor netheid op centrale plekken

✓ ✓ ✓ ✓ ✓

• • • • • • • • • •

10

R01-D01-41179233-Duurzaamheid

• • • • • • •

11

Aanleggen van wandelpaden naar de dijk (ommetje) Inclusiviteit en toegankelijkheid voor iedereen (mindervaliden) Plaatsen van afvalbakken op logische plekken Parkeerkoffers integreren met ontmoetingsplekken Voorzieningen voor jongeren Ruimte voor loslopende honden Lage openbare verlichting (bijv. richting de dijk)

R01-D01-41179233-Duurzaamheid

8. CONCLUSIE 8.1

AMBITIE

In Wemmersweerd willen gemeente en ontwikkelaar zich actief inzetten op het gebied van Natuur en biodiversiteit. Daarnaast worden er kansen en mogelijkheden gezien om klimaatadaptatie, circulaire economie en leefbaarheid te integreren in het plan. Klimaat en energie is het thema wat minder van toepassing is, maar waar we het ‘laaghangend fruit’ meenemen. Dit resulteert in de volgende ambitieniveaus per thema:

Ambitieniveau Klimaat en energie 3 2 Leefbaarheid

1

Circulaire economie

0

Natuur en biodiversiteit

Klimaatadaptatie

Figuur 3: Ambitieniveaus per thema

8.2

DUURZAAMHEIDSMAATREGELEN IN STEDENBOUWKUNDIG ONTWERP

Gezamenlijk is er een lijst opgesteld met duurzaamheidsmaatregelen. Een gedeelte hiervan is verwerkt in het stedenbouwkundig ontwerp, maar ook een gedeelte zal nader uitgezocht of uitgewerkt moeten worden in het vervolgtraject. Een overzicht van deze maatregelen is te vinden in bijlage IV. De duurzaamheidsmaatregelen die zijn meegenomen in het stedenbouwkundig ontwerp zijn weergegeven in het figuur op de volgende pagina (en is als bijlage V toegevoegd).

12

R01-D01-41179233-Duurzaamheid

Figuur 4: Overzicht duurzaamheidsmaatregelen

13

R01-D01-41179233-Duurzaamheid

I.

14

NOTULEN SESSIE 1

R01-D01-41179233-Duurzaamheid

II. NOTULEN SESSIE 2

15

R01-D01-41179233-Duurzaamheid

III. ANALYSE DIERSOORTEN

16

R01-D01-41179233-Duurzaamheid

IV. LIJST DUURZAAMHEIDSMAATREGELEN

R01-D01-41179233-Duurzaamheid

V.

DUURZAAMHEIDSMAATREGELEN ONTWERP

R01-D01-41179233-Duurzaamheid

STEDENBOUWKUNDIG

Behoud en aanleggen van landschapselementen

P

Parkeren combineren met ontmoeten

Sedumdaken op schuren/ bijgebouwen

Geef groen de ruimte

Minimaliseren van verharding

Natuurlijke erfafscheidingen

P

Toepassen van Halfverharding

Schaduwrijke ontmoetingsplekken

Demontabele woningen

Verticale infiltratie

WKO systemen Verbindingen creeëren voor ommetjes

Zonnepanelen op daken

Natuur & biodiversiteit Klimaatadaptatie Klimaat & Energie Circulaire economie Leefbaarheid, gezondheid en veiligheid

Verlagen van plantenvakken voor hemelwaterinfiltratie

Duurzaamheidsmaatregelen Wemmerweerd N URBAN JAZZ 20 60 m. stedenbouw & landschap 0 5 10

maatregel Klimaat en energie Laadpunten voor de auto in combinatie met lantaarnpalen

Toepassen JA, NEE, N.T.B.

Stedenbouwkundig plan/ beeldkwaliteitsplan/ Inrichtingsplan/ omgevingsplan matenplan/ civiel SO

Civiel DO / UO

Na realisatie / Beheer en onderhoud

opmerking

actie:

nee

Laadpalen en lantaarnpalen combineren kan niet i.v.m. de concessie met Vattenval.

n.t.b.

Vanuit beheer is reactie binnengekomen: geen verlichting heeft de voorkeur en geen gekleurde verlichting. Verlichten tenzij, dimmen tot 5%, Navragen bij gemeente/afdeling beheer wat zij energiebesparing. hiermee bedoelen.

Dimbare en gekleurde openbare verlichting

WKO systeem met individuele bodemwarmtepompen Zonnepanelen op woningen Openbare ledverlichting Standaard wordt één stroompunt in de kasten van de huizen voorzien, maar overwogen wordt om er twee te plaatsen. Dit wordt op 'groen' gezet, met nader onderzoek naar de benodigde Uitzoeken of meer stroompunten gewenst zijn en voorzieningen. wat de consequenties/eisen zijn t.b.v. de functie.

Stroompunten in bijgebouwen voor o.a. opladen elektrische fietsen

We weten nog niet hoe deze er in de toekomst uit gaan zien. De woningen hebben op dit moment voldoende ruimte voor toekomstige accu's (bijv. op zolder).

Ruimte reserveren in woningen voor toekomstige accu’s

Houtkachels zitten niet standaard in de woningen van de ontwikkelaar. Je kan het gemakkelijk opnemen in het omgevingsplan, maar dan moet de gemeente handhaven.

Verbod op houtkachels in woningen

Navragen bij gemeente of zij hieraan willen meewerken.

BENG 2= 0 woningen Circulaire economie n.t.b.

Toepassen Puccini methode voor verharding/materialen

Materialen met een lange levensduur Smaller inrichten van minder belangrijke wegen Brede groenstroken

De gemeente is momenteel aan de slag met het opstellen van een handboek. We weten nog niet welke materialen hierin worden opgenomen en welke consequenties dit met zich meebrengt. Wanneer hierover meer helderheid is, kunnen we gezamenlijk een keuze maken. Daarom staat deze maatregel voor nu nog op oranje.

Materialen moeten duurzaam, betaalbaar en een lange levensduur hebben. Keuze kan later in het proces worden In later Smallere wegen en gemaakt. meer ruimte voorstadium groen. Hierin houden we rekening met de wegencategorisering. Smallere wegen en meer ruimte voor groen.

Navragen stand van zaken m.b.t. het handboek. Gezamenlijk een keuze maken of we een pilot gaan draaien in dit gebied.

nee

(Voorkeur) ondiepe voortuinen

Dit gaan we toepassen, er zijn mooie praktijkvoorbeelden. Het is nog wel afwachten of de gemeente dit onderdeel meeneemt in het handboek wat zij opstellen.

Toepassen van halfverharding

Materialen moeten duurzaam, betaalbaar en een lange levensduur hebben. Keuze kan later in het proces worden gemaakt. In later stadium inzicht creëren in MKI, TCO en aankoopprijs.

Gebruik van cementloze betonklinkers, banden, etc.

Demontabele woningen Gesloten grondbalans onderzoeken

Gebruik van biobased materialen

Hergebruik van boom in het plan

Kkijkend naar de hoogtes van de woningen, toegankelijkheid en waterafvoer, kiezen we er voor deze maatregel niet toe te passen. Een korte voortuin betekent een te steile helling.

nee

veel onderdelen zijn opzich al demontabel. Welke mate van demontable je gaat hanteren is hoete je behalen er zelf invulling aangeeft. lastig het gebied zou dan opgehoogd moeten worden. Materialen moeten duurzaam, betaalbaar en een lange levensduur hebben. Keuze kan later in het proces worden gemaakt. In later stadium inzicht creëren in MKI, TCO en aankoopprijs. Ook weten we nog niet of en in hoeverre dit terugkomt in het handboek van de gemeente.

Afhankelijk van de status van de boom, maken we een keuze hoe we de boom opnieuw inzetten in het gebied.Of behouden, of het hout hergebruiken. BEA uitvoeren, zodat we weten of en hoe we de boom opnieuw inzetten in het plangebied.

klimaatadaptatie Integreren van waterberging en infiltratie in speeltuinen

Houd hierbij wel rekening met de waterkwaliteit in combinatie met het spelen van kinderen (gezondheid).

Realiseren van schaduwrijke ontmoetingsplekken Verlagen van plantenvakken/groenperkjes voor hemelwaterinfiltratie

In het profiel van vrije ruimte (van het waterschap) mogen geen wadi’s gerealiseerd worden. Wel kunnen we de plantenvakken verlagen.

Toepassen van planten en boomsoorten die passen bij het type landschap en bodem.

verticale infiltratie toepassen

Om water te infiltreren in het gebied (en ivm de kleilaag) wordt verticale infiltratie toegepast.

Een omgekeerd dakprofiel toepassen in de rijbaan zodat er voldoende waterberging in het straatprofiel aanwezig is

nee

Geen voorstander van dit straatprofiel, omdat je op deze manier het hemelwater niet richting de groenperkjes krijgt en ook minder water kunt bergen op straat.

Toepassen van groene daken op schuurtjes/bijgebouwen Verhogen van woningen t.o.v. straat

Maken van tuinboekje

Willen we toepassen in het kader van waterrobuust en toekomstbestendig ontwerpen/ontwikkelen.

Hoeveel cm hoger bouwen we de woningen?

We willen niet verbieden of verplichten om te vergoenen in de achtertuinen, maar juist stimuleren. D.m.v. het boekje willen we nieuwe inwoners inspireren hoe ze een tuin kunnen inrichten en welke beplanting zij kunnen toepassen. Dit kan door middel van een boekje, maar ook met een bijeenkomst oid. Kans om ook lokale natuur partijen/verenigingen hierbij aan te laten haken.

Natuur en biodivesiteit

Aanleggen wormenhotel en/of gezamenlijke composthoop

Groen toepassen met een robuuste inrichting

Realiseren van pluktuinen

(cadeau doen) Geven van bomen naar keuze aan bewoners

Wormenhotel, pluktuinen, gezamenlijke composthoop kunnen we prima toepassen in het gebied, maar het moet geen lokale afvalberg worden. Het is iets voor de verdere uitwerking, zoals bijvoorbeeld bij de intrichting van de hofjes. er zijn groen stroken aangegeven. Invulling volgt in verdere uitwerking Wormenhotel, pluktuinen, gezamenlijke composthoop kunnen we prima toepassen in het gebied, maar het moet geen lokale afvalberg worden. Het is iets voor de verdere uitwerking, zoals bijvoorbeeld bij de intrichting van de hofjes. Wormenhotel, pluktuinen, gezamenlijke composthoop kunnen we prima toepassen in het gebied, maar het moet geen lokale afvalberg worden. Het is iets voor de verdere uitwerking, zoals bijvoorbeeld bij de intrichting van de hofjes. afstemmen hoe de gemeente staat tegenover dit initiatief

Creëren van bijenheuvel nest- en rustplaatsen voor vogels en vleermuizen

Aanleggen van weidebloemen en kruiden

De gemeente beheert geen vogel- of vleermuiskasten, maar het kan wel op particulier terrein (implementeren in de woning of toepassen in de tuin). Kunnen we meenemen in het ontwerp van de woning en in het 'tuinboekje'.

Planten van struiken voor insecten en vogels n.t.b. Behouden en aanplanten van grote vrijstaande bomen

Liever 1 boom minder en een goede standplaats dan andersom. Nog nader uitzoeken wat wenselijk m.b.t. afwisseling in de bomen: plant je alleen jonge opschot of plant je grotere bomen? Nader onderzoek naar de kosten en hoe we dit kunnen inzetten. Afstemmen met afdeling beheer met name voor de lanen is het even van belang dat niet alleen dezelfde soorten worden toegepast, maar dat er afwisseling in zit in het kader van biodiversiteit. De stedenbouwkundigen houden rekening met landschappelijk inpassing.

Gebruik maken van sinusbeheer

Behouden en aanleggen van landschapselementen

nee

Voorkeur om deze niet toe te passen. Lichthinderkappen zijn duur in kosten, bij voorkeur kleur of dimmen. Mogelijk toepassen van lage verlichting (bollards).

nee

Niet wenselijk vanuit waterschappen

Gebruiken van buitenverlichting met lichthinderkappen

Creëren van natuurlijke afscheiding van percelen Aanleggen van vijver/poel als waterhabitat

Later in het traject betrekken hoe we de vogelwerkgroep betrekken.

Betrekken van vogelwerk groep in voor traject Bomen en ondergrondse infrastructuur op elkaar afstemmen Leefbaarheid, gezondheid en veiligheid Betrokkenheid van toekomstige bewoners inrichting openbare ruimte (voorzieningen) Aanwezigheid van bankjes en speelaanleidingen Afvalinzameling door bewoners/partij voor netheid op centrale plekken

Aanleggen van wandelpaden naar de dijk (ommetje)

Inclusiviteit en toegankelijkheid voor iedereen (mindervaliden)

n.t.b

Er zijn al 3 speelplekken in de nabije omgeving. Daarom geen wens voor grote speeltuinen. Ook is er beleid dat er minder speeltoetstellen moeten komen. Daarom keuze gemaakt om wel kunnen we landschappelijk. dit ligt bij de gemeente. Afstemming met gemeente hoe zij dit voor ogen zien. Eventueel wandelroutes aansluiten met naar “buiten in beinum”. Waterschap staat hier positief tegenover. Grote bouwwerken in de vrije zone mag niet. Toepassen van inclusiviteitsagenda. Betrekken van een lokale partij, zij kunnen helpen bij het vinden van een balans voor wat wel en niet mogelijk is voor inclusiviteit.

wat is het beleid van de gemeente iedereen een eigen afvalbak of ondergrondse containers uitzoeken welke containers er nu al zijn. Wat zijn de afstanden voor de gebruik van afvalinzameling? Mogelijkheid is om landschappelijk/ruimtelijk de afvalplekken in te passen, dit stimuleert het schoonhouden van de omgeving.

Plaatsen van afvalbakken op logische plekken

Navraag beleid afvalbakken/ondergrondse containers. Voorbeeld in Borne van Roosdom Tijhuis

parkeerkoffers integreren met ontmoetingsplekken Voorzieningen voor jongeren

n.t.b. n.t.b.

te passen, navragen aan de gemeente of of ze dit willen. In de naast gelegen buurt ligt een route voor losloopgebied, is dit voldoende of kan je dit uitbreiden? Afstemming met gemeente hoe zij dit voor ogen

Reserveren van ruimte voor loslopende honden

Inzetten op onderhoud door de buurt zelf

Dit hangt samen met de behoefte die er in de Afstemming met gemeente hoe zij dit voor ogen wijk is. Dit kan je later bespreken met de zien. bewoners en de keuze in voorzieningen. Ruimte voor loslopende honden is makkelijk toe

n.t.b.

Lage openbare verlichting

Dit ligt met name bij de gemeente. Mogelijk toepassen van lage verlichting (bollards).

zien. Afstemming met gemeente hoe zij dit voor ogen zien. Nader uit te zoeken, en afstemmen met gemeente.

voor het vervolg (voornamenlijk vanuit afdeling beheer)

- Verzoek om tekening van ondergrondse infrastructuur. Bijvoorbeeld om te kijken of de ondergrond overeenkomt met de - Bomen en verlichting niet in dezelfde lijn. - Bomen en ondergrondse infrastructuur op elkaar afstemmen - Rekening houden met beheer in materialisatie en groen - Graag tekening ondergrondse infrastructuur. - Gebruik handboek AVOI Doesburg. In principe geen kabels en leidingen onder asfalt. - Bomen en ondergrondse infrastructuur op elkaar afstemmen. - Houd rekening met de komgrens

nemen we mee Volgt bij nadere uitwerking ontwerp nemen we mee Volgt bij nadere uitwerking ontwerp Volgt bij nadere uitwerking ontwerp n.v.t. er wordt geen asfalt toegepast. nemen we mee

- Houd rekening met de GOW 30 die aansluit op de Bingerdenseweg (andere verhouding). - Zo veel mogelijk schaduw op de weg, dus kies de plaatsingskant t.o.v. goed - Denk aan bermbeheerplan. Moet goed bereikbaar zijn voor beheermaterieel - Check de lozingscapaciteit. Wat is de capaciteit van Broekhuizen en Panoven.

nemen we mee Volgt bij nadere uitwerking ontwerp Volgt bij nadere uitwerking ontwerp Nadere uitwerking Waterstructuurplan/waterhuishoudkundigpl an Nadere uitwerking Waterstructuurplan/waterhuishoudkundigpl an Nadere uitwerking Waterstructuurplan/waterhuishoudkundigpl an Nadere uitwerking Waterstructuurplan/waterhuishoudkundigpl an

- Hoeveel vervuilingseenheden komen erbij en past dit op het huidige netwerk?

- Hoe sluit de uitbreiding van de riolering aan op de huidige situatie.

- In hoeverre kan het water infiltreren gezien de ondergrond (klei) i.c.m. de invloed van de IJssel.

Uitzoeken of de komgrens moet worden verplaatst. Zo ja: waar naartoe? En wat is daarvoor nodig?

- Werken met een ecologisch werkprotocol: Het plangebied ligt in het verspreidingsgebied van de rugstreeppad, die houdt van braakliggende terreinen/bouwplaatsen. - Monitoren effectiviteit maatregelen : Nodig als we willen weten of de maatregelen effectief waren. Zo kunnen we later ook nog aanpassingen doorvoeren in het

Volgt later, richting uitvoering volgt later, na inrichting gebied

INSECTEN Insecten zijn relatief makkelijk in het ontwerp mee te nemen door het aanplanten van waardplanten. Het is belangrijk dat er het hele jaar voedsel beschikbaar is en dat de voortplanting in de waardplanten kan worden voltooid. Het is dus belangrijk dat er een gefaseerd maaibeleid wordt toegepast met kennis van deze soorten.

SLEEDOORNPAGE Beschermingsstatus: Wet natuurbescherming De sleedoornpage komt veel in het gebied voor en is beschermd. Ook hebben omwonenden hier hun zorgen over geuit. Voedsel: honingdauw, planten (o.a. guldenroede, koninginnenkruid/leverkruid) Veiligheid: kruinen van vrijstaande bomen Voortplanting: planten (sleedoorn) Vocht: water jaarrond beschikbaar in het hele gebied Verbinding: op meerdere plekken vrijstaande bomen en sleedoorn

BLAUWE METSELBIJ Beschermingsstatus: geen, wel Rode Lijst (niet wettelijk) Voedsel: planten (vlinderbloemen (gewone rolklaver), lipbloemen (witte dovenetel) Veiligheid: n.v.t. Voortplanting: bovengrondse holtes (stengels, dood hout, insectenhotels) Vocht: water jaarrond beschikbaar in het hele gebied Verbinding: op meerdere plekken voedsellocaties

BRUIN BLAUWTJE Beschermingsstatus: geen, wel Rode Lijst (niet wettelijk) Voedsel: planten (boerenwormkruid, duizendblad, jacobskruiskruid) Veiligheid: overwintering in strooisellaag Voortplanting: planten (kleine ooievaarsbek, gewone reigersbek, zonneroosje) Vocht: water jaarrond beschikbaar in het hele gebied Verbinding: op meerdere plekken voedsel- en voortplantingslocaties

GROTE VOS Beschermingsstatus: Wet natuurbescherming Voedsel: sap van bloedende bomen, rottend fruit, honingdauw Veiligheid: overwintering in plaatsen met oud hout (stapels hout, holle bomen, oude houten schuurtjes) Voortplanting: hoge vrijstaande bomen (iep, zoete kers, populier en wilgen) Vocht: water jaarrond beschikbaar in het hele gebied Verbinding: op meerdere plekken voedsel- en voortplantingslocaties

KLEINE IJSVOGELVLINDER Beschermingsstatus: Wet natuurbescherming Voedsel: mest, rottend fruit Veiligheid: hoge bomen Voortplanting: planten (wilde kamperfoelie, soms ook rode kamperfoelie, gecultiveerde kamperfoelie, sneeuwbes) Vocht: water jaarrond beschikbaar in het hele gebied Verbinding: op meerdere plekken voortplantingslocaties en hoge bomen

Ontwerpsuggesties Maatregel

Beschrijving

Soort(en)

Weidebloemen

Guldenroede, koninginnenkruid/leverkruid, gewone rolklaver, witte dovenetel, boerenwormkruid, duizendblad, jacobskruiskruid, kleine ooievaarsbek, gewone reigersbek, zonneroosje,

Sleedoornpage, blauwe metselbij, bruin blauwtje

Bomen/struiken

Sleedoorn, grote vrijstaande Sleedoornpage, grote vos bomen (iep, zoete kers, populier, wilg), wilde kamperfoelie

Strooisellaag

Dikke strooisellaag in plantvakken

Bruin blauwtje

Fruitboomgaard/fruitbomen

Waarin rijp fruit (af en toe) zal rotten

Grote vos, kleine ijsvogelvlinder

Insectenhotels

Met o.a. stengels en houtblokken Blauwe metselbij, grote vos met holtes

Gefaseerd maaibeheer

Sinus maaibeheer, geen pesticiden

Sleedoornpage, blauwe metselbij, bruin blauwtje, grote vos

Vijver

Een vijver waar jaarrond water in aanwezig is met ondiepe oevers

Sleedoornpage, blauwe metselbij, bruin blauwtje, grote vos, kleine ijsvogelvlinder

VOGELS Alle vogels zijn beschermd volgens de Wet natuurbescherming. De beschermingsstatus van de nesten van soorten kan wel verschillen, afhankelijk van het gebruik van de soort.

STEENUIL Jaarrond beschermd nest volgens de Wet natuurbescherming. Iets ten zuiden van plangebied is een nest aanwezig. Het is aannemelijk dat de steenuil het plangebied als foerageergebied gebruikt. Voedsel: veldmuizen, kleine zoogdieren (open terrein met korte vegetatie, houtwallen, heggen, knoestige bomen, zitplaatsen van 1-1,5 meter zoals paaltjes) Veiligheid: zie voortplanting Voortplanting: nest ten zuiden van plangebied, in holtes van bomen (knotwilgen, oude (hoogstam) fruitbomen), hoekjes van gebouwen/schuren, nestkasten Vocht: water jaarrond beschikbaar in het hele gebied Verbinding: n.v.t.

HUISMUS Jaarrond beschermd nest volgens de Wet natuurbescherming. Voedsel: insecten, zaden, granen, bloemknoppen, brood, bessen, pinda’s, vetbollen Veiligheid: ‘rommelige’ menselijke omgeving (struikgewas) Voortplanting: nest onder dakpannen, gaten/kieren van gebouwen, mussenkasten Vocht: water jaarrond beschikbaar in het hele gebied Verbinding: lage bomen/struiken verspreid door gebied HUISZWALUW Jaarrond beschermd nest volgens de Wet natuurbescherming. Voedsel: insecten (vooral muggen) op waterrijke gebieden (IJssel) Veiligheid: n.v.t. Voortplanting: nest tegen gevel gebouwen, nestkasten Vocht: water jaarrond beschikbaar in het hele gebied Verbinding: n.v.t.

KOOLMEES Geen jaarrond beschermd nest (maakt elk jaar een nieuwe) Voedsel: rupsen, insecten, noten en zaden (voedertafels) Veiligheid: bomen, dicht struikgewas Voortplanting: nest in dicht struikgewas, nestkasten Vocht: water jaarrond beschikbaar in het hele gebied Verbinding: lage bomen/struiken verspreid door gebied

MEREL Geen jaarrond beschermd nest (maakt elk jaar een nieuwe) Voedsel: wormen, insecten, bodemdiertjes, bessen, fruit (“rommelhoekjes”) Veiligheid: bomen, dicht struikgewas Voortplanting: nest in dichte struiken of lage bomen, houtwallen, lage beplantingen Vocht: water jaarrond beschikbaar in het hele gebied Verbinding: lage bomen/struiken verspreid door gebied ROODBORST Geen jaarrond beschermd nest (maakt elk jaar een nieuwe) Voedsel: wormen, insecten, bodemdiertjes, bessen, fruit (“rommelhoekjes”), voedertafels Veiligheid: bomen, dicht struikgewas Voortplanting: nest in lage boom, holte in muur of dichte klimplanten Vocht: water jaarrond beschikbaar in het hele gebied Verbinding: lage bomen/struiken verspreid door gebied

Ontwerpsuggesties Maatregel

Beschrijving

Soort(en)

Strooisellaag

Dikke strooisellaag in plantvakken, ter bevordering van aanbod insecten en bodemdiertjes

Huismus, koolmees, merel

Lage bomen/struiken

Lage bomen, dicht struikgewas en heggen verspreid door het gebied

Huismus, koolmees, merel, roodborst

Nestkasten

Soortspecifieke nestkasten op geschikte locaties

Steenuil, huismus, huiszwaluw, koolmees

Open terrein

Delen van plangebied indelen als Steenuil open terrein met goed zicht en lage vegetatie

Landschapselementen

Houtwallen, heggen, hekjes (met Steenuil, huismus, merel paaltjes), dood hout

Voedertafels

Ter bevordering van voeden door bewoners in de winter

Huismus, koolmees, roodborst

Vijver

Een vijver waar jaarrond water in aanwezig is met ondiepe oevers

Steenuil, huismus, huiszwaluw, koolmees, merel, roodborst

VLEERMUIZEN Alle vleermuizen zijn beschermd volgens de Wet natuurbescherming.

GEWONE DWERGVLEERMUIS Voedsel: insecten, jachtgebied in beschutting van diverse opgaande vegetatie, waterpartijen en beschutte oevers Veiligheid: gebouwen, vleermuiskasten Voortplanting: zie veiligheid Vocht: waterpartijen om te drinken of te foerageren Verbinding: lijnvormige structuren zoals bomenrijen

GEWONE GROOTOORVLEERMUIS Voedsel: insecten, jachtgebied in beschutting van diverse opgaande vegetatie Veiligheid: gebouwen, vleermuiskasten Voortplanting: zie veiligheid Vocht: waterpartijen om te drinken Verbinding: lijnvormige structuren zoals bomenrijen

RUIGE DWERGVLEERMUIS Voedsel: insecten, jachtgebied in beschutting van diverse opgaande vegetatie, waterpartijen en beschutte oevers Veiligheid: bomen, gebouwen, vleermuiskasten Voortplanting: zie veiligheid Vocht: waterpartijen om te drinken of te foerageren Verbinding: lijnvormige structuren zoals bomenrijen

Ontwerpsuggesties Maatregel

Beschrijving

Soort(en)

Bomen/struiken

Opgaande vegetatie zoals bosranden, lanen, houtwallen

Gewone dwergvleermuis, gewone grootoorvleermuis, ruige dwergvleermuis

Kasten

Vleermuiskasten op geschikte locaties

Gewone dwergvleermuis, gewone grootoorvleermuis, ruige dwergvleermuis

Vijver

Een vijver met opgaande vegetatie langs een of meerdere oevers

Gewone dwergvleermuis, gewone grootoorvleermuis, ruige dwergvleermuis

Buitenverlichting

Buitenverlichting met Gewone dwergvleermuis, lichthinderkappen zodat het licht gewone grootoorvleermuis, ruige alleen naar beneden en richting dwergvleermuis de weg schijnt

ZOOGDIEREN: ROSSE WOELMUIS Beschermingsstatus: Wet natuurbescherming, maar met vrijstelling Voedsel: zaden, vruchten, kruiden, insecten Veiligheid: dichte ondergroei (houtwallen, heggen, bosranden) Voortplanting: holte, zie veiligheid Vocht: water jaarrond beschikbaar in het hele gebied Verbinding: op meerdere plekken veiligheidslocaties

EGEL Beschermingsstatus: Wet natuurbescherming, maar met vrijstelling Voedsel: insecten Veiligheid: dichte ondergroei (houtwallen, heggen, bosranden) Voortplanting: zie veiligheid Vocht: water jaarrond beschikbaar in het hele gebied Verbinding: op meerdere plekken veiligheidslocaties, minimale beperking door schuttingen etc BOSMUIS Beschermingsstatus: Wet natuurbescherming, maar met vrijstelling Voedsel: zaden, vruchten, kruiden, insecten Veiligheid: lage begroeiing, verspreid liggende stenen Voortplanting: holte waar dekking is Vocht: water jaarrond beschikbaar in het hele gebied Verbinding: op meerdere plekken veiligheidslocaties

Ontwerpsuggesties Maatregel

Beschrijving

Soort(en)

Landschapselementen

Houtwallen, heggen, dichte struiken, stenen, dood hout

Rosse woelmuis, egel, bosmuis

Strooisellaag

Dikke strooisellaag in plantvakken, ter bevordering van aanbod insecten en bodemdiertjes

Rosse woelmuis, egel, bosmuis

Fruitboomgaard/fruitbomen

Waarin rijp fruit als voedsel kan dienen

Rosse woelmuis, bosmuis

Natuurlijke afscheiding percelen

Afscheiding van percelen door heggen (of schuttingen met doorgangen)

Egel

AMFIBIEËN RUGTREEPPAD Beschermingsstatus: Wet natuurbescherming Voedsel: insecten Veiligheid: objecten (stenen, dood hout) Voortplanting: ondiepe wateren (die snel opwarmen) Vocht: zie voortplanting Verbinding: op meerdere plekken voortplantings- en veiligheidslocaties KAMSALAMANDER Beschermingsstatus: Wet natuurbescherming Voedsel: insecten Veiligheid: houtwallen en/of struweel in directe omgeving van voortplantingswater Voortplanting: stilstaande wateren met onderwatervegetatie Vocht: zie voortplanting, permanente wateren Verbinding: op meerdere plekken voortplantings- en veiligheidslocaties BRUINE KIKKER Beschermingsstatus: Wet natuurbescherming, maar met vrijstelling Voedsel: insecten Veiligheid: houtwallen en/of struweel Voortplanting: ondiepe wateren (die snel opwarmen) Vocht: zie voortplanting, voorkeur voor kleine geïsoleerde wateren en kleine lijnvormige wateren Verbinding: op meerdere plekken voortplantings- en veiligheidslocaties KLEINE WATERSALAMANDER Beschermingsstatus: Wet natuurbescherming, maar met vrijstelling Voedsel: insecten Veiligheid: zie voortplanting Voortplanting: ondiep stilstaand en zwak stromend water met onderwatervegetatie Vocht: zie voortplanting Verbinding: op meerdere plekken voortplantings- en veiligheidslocaties Ontwerpsuggesties Maatregel

Beschrijving

Soort(en)

Ondiepe wateren (paddenpoel)

(Tijdelijke) ondiepe poeltjes of plassen, slootjes en/of vennen

Rugstreeppad, bruine kikker

Vijver

Permanente (kleine) vijver met onderwatervegetatie, ondiepe oevers en houtwallen/struwelen in de directe omgeving

Kamsalamander, bruine kikker, kleine watersalamander

Landschapselementen

Houtwallen, heggen, dichte struiken, stenen, dood hout

Rugstreeppad, kamsalamander, bruine kikker

Wemmersweerd Doesburg Notulen Integrale sessie duurzame maatregelen 21 september 2023 Aanwezigen Harmen van de Maat

Roosdom Tijhuis

ontwikkelmanager Wemmersweerd

Wouter van Drie

Roosdom Tijhuis

hoofd gebiedsontwikkeling

Erik Makkinga

BPD

locatiemanager

Roos van Buren

gemeente Doesburg

medewerker milieu en duurzaamheid

Harm Schuiling

gemeente Doesburg

projectleider gebiedsontwikkeling

Antoon van Buren

gemeente Doesburg

projectleider Wemmersweerd

Kasper Melis

Urban Jazz

stedenbouwkundig ontwerper

Sander Boon

Urban Jazz

stedenbouwkundig ontwerper

Marcel Aben

Roelofs

ontwerpleider (civiel)

Mariska Hooijer

Roelofs

adviseur mobiliteit

Erine de Man

Roelofs

adviseur ecologie en biodiversiteit

Rutger Eeftink

Roelofs

adviseur water en klimaatadaptatie

Anouk Kuipers

Roelofs

stagiair gebiedsontwikkeling

Patrick Slotman

Roelofs

stagiair advies en ontwerp

Ilse Ramaker

Roelofs

adviseur duurzame gebiedsontwikkeling

André Kersten

gemeente Doesburg

medewerker water en klimaatadaptatie

Mario Groot Kormelink

gemeente Doesburg

medewerker energie en grondstoffen

Marieke Okhuysen

Waterschap Rijn en IJssel

medewerker ruimtelijke plannen

Afwezig

1.1

WAT GAAN WE DOEN?

Brainstormen over duurzaamheidsmaatregelen in de openbare ruimte. Dit doen we op basis van de uitgangspunten die zijn geformuleerd tijdens de 1 e sessie. Terugblik

1.2

ANALYSE

Kansen in het gebied -

Het is mogelijk parkeernorm flexibel in te vullen op basis van vooronderzoek.

-

Natuurlijk afwateren en infiltreren is mogelijk.

-

Door het waterschap worden grasbetontegels (halfverharding) als 70% verharding gerekend.

-

Sleedoornpage en rugstreeppad zijn gesignaleerd rondom het gebied. kans om deze naar het gebied te trekken.

-

Gebied is geschikt voor WKO systemen.

-

Infiltratie in het gebied is mogelijk.

Aandachtspunten in het gebied -

Eisen en beperkingen rondom de dijkzone.

-

Plangebied functioneert als opvang hemelwater bij extreme neerslag.

-

Bingerdenseweg ligt hoger dan het plangebied.

-

Bodem bestaat uit een kleilaag.

-

Fluctuerend grondwater van de IJssel.

-

Toekomstige dijkverhoging staat gepland en brengt risico’s met zich mee (documenten waterschap).

-

Geen (extra) plekken wenselijk met open water / vijvers.

-

Steenuil en vleermuis zijn gesignaleerd in het gebied en brengt risico’s met zich mee (advies maatregelen noodzakelijk).

-

Door het waterschap dient de oppervlakte van woonkavels als 70% verharding gerekend te worden t.b.v. compensatie van waterbergende capaciteit (80 mm berging).

Kwaliteiten stedenbouwkundige schets -

Bomen aan de noordzijde van de wegen plaatsen is positief t.o.v. klimaatadaptatie.

-

Groene afscheidingen.

-

Behoud van huidige bomen in plangebied.

-

Verkeersvoorzieningen voor elke verkeersdeelnemer.

-

Bovengrondse afwatering.

Aandachtspunten stedenbouwkundige schets -

Woningen zijn met achterkanten naar de hofjes/rijbaan gecentreerd. Voordeur niet aan de weg.

-

Niet alle achterzijden van de woning zijn op dit moment toegankelijk ingericht (fietsgebruik).

-

Binnenhofjes vragen om nauwkeurige inrichting (verkeer, parkeren, spelen en sociale veiligheid).

-

Bomen aan de noordzijde van de wegen plaatsen is negatief t.o.v. zonnepanelen op daken.

-

Veel voorzieningen gesitueerd in het gebied. Negatieve invloed op de ecologie.

Aanvulling ecologie

1.3

UITGANSPUNTEN VORIGE SESSIE

Klimaat en energie •

Wemmersweerd wordt gasloos ingericht.

•

Op locatie wordt hernieuwbare energie opgewekt.

•

Er wordt energie / CO2 bespaard tijdens de gebruiksfase.

Circulaire economie •

Materialen en grondstoffen die niet noodzakelijk zijn, worden niet toegepast.

•

Type verharding wordt gekozen op basis van circulariteit/duurzaamheid.

•

Circulariteit wordt gestimuleerd bij zelfbouw/vrije kavels.

•

Afvalinzameling kan op een juiste manier plaatvinden tijdens de gebruiksfase .

Klimaatadaptatie •

In het gebied wordt hemelwater zo veel mogelijk geïnfiltreerd.

•

Wemmersweerd bevat schaduwrijke plekken.

•

Op particulier terrein wordt ook een steentje bijgedragen aan klimaatadaptatie.

•

Het gebied is zodanig ingericht, dat er geen schade optreed bij een extreme bui. Er wordt 80 mm berging gerealiseerd.

Natuur en biodiversiteit •

Er is water/vocht aanwezig in het gebied.

•

Er is voedsel aanwezig voor diverse diersoorten.

•

Dieren kunnen zich verschuilen in het gebied.

•

Er wordt ingezet op een goede kwaliteit van beplanting.

•

Op particulier terrein wordt ook een steentje bijgedragen aan biodiversiteit.

Leefbaarheid •

Er zijn voldoende voorzieningen aanwezig, passend bij de schaal van de buurt.

•

Het dorpse karakter wordt teruggebracht.

•

Er wordt ingezet op verkeersveiligheid in deze buurt.

•

Er wordt voldoende parkeergelegenheid gecreëerd, passend bij het type buurt en woningtypologie.

1.4

•

Onderscheid maken in type weg (functie) en desbetreffende inrichting.

•

Noodzakelijke voorzieningen mee ontwerpen in stedenbouwkundig plan.

•

Er wordt ingezet op toegankelijkheid/ inclusiviteit in deze buurt.

•

Er wordt rekening gehouden met sociale veiligheid in het gebied.

BRAINSTORM MAATREGELEN

Groep 1

Groep 2

Erine de Man

Marcel Aben

Mariska Hooijer

Rutger Eeftink

Sander Boon

Antoon van Buren

Roos van Buren

Erik Makkinga

Harmen Schuiling

Harmen van der Maat

Wouter van Drie

Kasper Melis

Anouk Kuipers

Ilse Ramaker Patrick Slotman

Overzicht maatregelen groep 1 en 2 Klimaat en Energie: •

Laadpunten voor de auto in combinatie met lantaarnpalen.

•

Experimenteren met het verlichten van de openbare ruimte, denk aan dimbare verlichting langs o.a. de dijk, maar ook gekleurde verlichting i.h.k.v. ecologie. Bij toepassing in de wijk moet er rekening gehouden worden met sociale veiligheid.

•

Het gebied is geschikt voor een WKO systeem. Er worden individuele bodemwarmtepompen geïnstalleerd. Deze kunnen zowel verwarmen in de winter als koelen in de zomer.

•

Er worden zonnepanelen geplaatst op woningen.

•

Er wordt openbare ledverlichting toegepast.

•

Voldoende stroompunten in de bijgebouwen, voor o.a. het opladen van de elektrische fietsen.

•

Ruimte reserveren in de woningen, voor toekomstige accu’s om stroom op te slaan.

•

Houtkachels in de woningen verbieden. Tuinhaarden zijn lastig te weren.

•

In materialisatie en groen in de openbare ruimte rekening houden met beheer. Momenteel is gemeente Doesburg ook bezig met beleid hierover.

•

In materialisatie van de woning rekening houden met beheer (hout heeft bijv. meer onderhoud nodig).

•

Woningen zijn BENG 0.

Circulaire economie: •

Gemeente Doesburg is bezig met het ontwikkelen van een handboek voor standaard type verharding/ materiaal, waarbij de Puccini methode wordt gehanteerd (Puccini methode = een kwalitatief goede, fysieke inrichting is gebruiksvriendelijk, veilig, beheerbaar, duurzaam, betaalbaar, samenhangend én mooi). Wemmersweerd kan een pilot worden om met deze methode aan de slag te gaan.

•

Balans in levensduur en behoefte (speeltuin kan nu modern zijn, maar is dat over 5 of 10 jaar nog zo?).

•

Minder belangrijke wegen, smaller inrichten (mogelijk éénrichting).

•

Groen tussen de weg en trottoir realiseren.

•

Groenstroken zo breed mogelijk houden.

•

Voorkeur voor ondiepe voortuinen. Hierdoor is er meer ruimte voor een grotere achtertuin en/of openbare ruimte. Wel rekening houden met de hoogtes van de woningen (korte voortuinen betekent een te steile helling).

•

Een tuinboekje met ideeën voor het aanleggen van de tuin meegeven aan de toekomstige bewoners. Om verharding te minimaliseren.

•

Halfverharding toepassen. Er zijn veel mooie voorbeelden (Karrenspoor richting inritten, of parkeervakken). Halfverharding is minder materialisatie en heeft een positieve bijdrage voor klimaatadaptatie (door het waterschap wordt dit als 70% verharding gerekend, misschien nog wel meer met de juiste materialen als je dit kunt aantonen).

•

Cementloze betonklinkers, -banden, e.d. toepassen.

•

Woningen zijn demontabel

•

Kijken of een gesloten grondbalans mogelijk is

•

MPG van de woningen is 0,5

•

Eenzijdig trottoir, maar wel 180 cm breed in het kader van inclusiviteit

•

Elementenverharding toepassen in de gehele openbare ruimte (demontabel)

•

Biobased materialen toepassen (o.a. meubilair).

•

Voldoende prullenbakken toepassen

•

Hergebruik van de boom die midden in het plan staat (eventueel speelaanleidingen of meubilair).

Klimaatadaptatie: •

Groenstroken zo breed mogelijk houden.

•

Groenstroken niet begaanbaar maken, zodat verkeer niet over de onbedoelde plekken rijdt of gaat parkeren.

•

Waterberging- en -infiltratie integreren in speeltuinen (aandachtspunt is gezondheid en informeren)

•

Schaduwrijke (ontmoetings)plekken realiseren

•

Verlagen van plantenvakken zodat hemelwater hier in kan stromen en infiltreren.

•

Verkoeling in de woningen door bodemwarmtepomop

•

Soorten toepassen die passen bij het gebied, en ook tegen wat droogte kunnen (minimaal sproeien)

•

Kleur in materialisatie. Ook kijken naar woningen. Noord/zuid zijde en kleur van gevel bijvoorbeeld

•

Verticale infiltratie toepassen

•

Groene daken op schuurtjes/bijgebouwen

•

Woningen verhogen t.o.v. straat

Natuur en Biodiversiteit: •

Wormenhotel en/of gezamenlijke composthoop.

•

Groen met een robuuste inrichting.

•

Tuinboekje voor toekomstige bewoners

•

Geen oppervlaktewater en/of plas-dras

•

Liever 1 boom minder en een goed stamplaats dan andersom.

•

Diverse beplanting

•

Pluktuinen

•

Groene afscheidingen

•

Boom naar keuze cadeau doen aan bewoners. Dit zou je kunnen waarborgen in het huur- of koopcontract.

•

Nest en rustplaatsen voor vogels en vleermuizen (wel of effectieve plaatsen).

Aanvullingen (niet besproken bij de sessie maar aangereikt door ecologisch deskundige): Maatregel

Beschrijving

Soortgroep(en)

Weidebloemen

Bloeiende inheemse weidebloemen

Insecten, vogels

Gefaseerd maaibeheer (sinusbeheer), geen pesticiden Soorten: guldenroede, koninginnenkruid/ leverkruid, gewone rolklaver, witte dovenetel, boerenwormkruid, duizendblad, jacobskruiskruid, kleine ooievaarsbek, gewone reigersbek, zonneroosje Struiken

Dicht struikgewas en heggen verspreid door het

Insecten, vogels

gebied Soorten: sleedoorn, wilde kamperfoelie Bomen

Grote vrijstaande bomen (iep, zoete kers, populier, wilg) Opgaande vegetatie zoals bosranden, lanen, houtwallen

Insecten, vleermuizen

Strooisellaag

Dikke strooisellaag in plantvakken, ter bevordering

Insecten, vogels, zoogdieren

van aanbod insecten en bodemdiertjes Fruitboomgaard/fruitbomen

Fruit als voedsel in het gebied

Insecten, zoogdieren

Vijver/poel

Een ondiepe vijver of poel waar jaarrond water in

Insecten, vogels,

aanwezig is met ondiepe oevers, opgaande vegetatie vleermuizen, amfibieën langs een of meerdere oevers, en houtwallen/struwelen in de directe omgeving Kasten

Soortspecifieke kasten op geschikte locaties

Insecten, vogels, vleermuizen

- Insectenhotels met stengels en houtblokken met holtes - Nestkasten - Vleermuiskasten - Voedertafels Open terrein

Delen van plangebied indelen als open terrein met

Vogels

goed zicht en lage vegetatie Landschapselementen Buitenverlichting

Houtwallen, heggen, hekjes (met paaltjes), dood

Vogels, zoogdieren,

hout, stenen

amfibieën

Buitenverlichting met lichthinderkappen zodat het

Vleermuizen

licht alleen naar beneden en richting de weg schijnt Natuurlijke afscheiding

Afscheiding van percelen door heggen (of

percelen

schuttingen met doorgangen)

Zoogdieren

Leefbaarheid, Gezondheid en Veiligheid: •

Toekomstige bewoners betrekken keuze voorzieningen (speeltoestellen, speeltuinen, bankjes etc.)

•

Voldoende bankjes en speeltoestellen voor jong en oud.

•

Afvalinzameling door een bewoner of partij om de wijk netjes te houden

•

Wandelpaden naar de dijk aanleggen. In overleg met waterschap welke alternatieven er zijn.

•

Toegankelijkheid en inclusiviteit voor iedereen in de wijk

•

Afvalbakken plaatsen op ‘logische’ plekken.

•

Nadenken over afvalinzameling afvalcontainers in de wijk. Mogelijkheid voor centrale plekken.

•

Parkeerkoffers in combinatie met ontmoetingsplekken.

•

Voorzieningen voor jongeren

•

Creëren van een route als ‘ommetje’.

•

Openbare ruimte zo inrichten dat bewoners de openbare ruimte gaan zien als hun voortuin, zodat ook zij dit gaan onderhouden.