Perspectiefnota 2025 Dinkelland.pdf
Tekst van het document
Perspectiefnota 2025
Inhoudsopgave Inleiding perspectiefnota 2025 ...................................................................................................................... 4 Leeswijzer ...................................................................................................................................................... 5 Van begroting 2024 naar perspectiefnota 2025 ............................................................................................ 6 Inleiding ...................................................................................................................................................... 6 1. Meerjarig saldo begroting 2024 .............................................................................................................. 6 2. Mutaties bestaand beleid ....................................................................................................................... 6 3. Herzien meerjarig saldo ....................................................................................................................... 15 4. Specifieke mutaties .............................................................................................................................. 16 5. Geactualiseerd herzien meerjarig saldo .............................................................................................. 22 6.
Incidenteel beschikbare middelen waaronder de (belangrijkste) reserves .......................................... 23 Inleiding ambitiebegroting............................................................................................................................ 26 Programma Buitengebied in Balans ............................................................................................................ 27 Actielijn 1
Naar een toekomstbestendige agrarische sector .............................................................. 27
Actielijn 2 Ons unieke landschap en natuur worden geborgd .................................................................. 29 Programma Iedereen Gezond ..................................................................................................................... 31 Actielijn 1 De zorg voor onze inwoners is op orde ................................................................................... 32 Actielijn 2 Gezond in je lijf en in je hoofd.................................................................................................. 33 Actielijn 3 Iedereen doet mee ................................................................................................................... 33 Actielijn 4 Iedereen is veilig ...................................................................................................................... 34 Programma Leefomgeving van de toekomst ............................................................................................... 35 Actielijn 1
Verduurzamen - Op weg naar energieneutraal en aardgasvrij wonen en werken ............ 39
Actielijn 2
Opwek - Duurzame energievoorziening ............................................................................ 40
Actielijn 3
Duurzame Mobiliteit ........................................................................................................... 41
Programma Leefbare kernen....................................................................................................................... 43 Actielijn 1
Voor iedereen een passende woning ................................................................................ 43
Actielijn 2
Voldoende ruimte voor de economie en voor maatschappelijk verantwoord ondernemen 45
Programma Gemeente en de samenleving................................................................................................. 47 Actielijn 1 Gemeente en inwoners staan dicht bij elkaar en werken samen ............................................ 47
2
Actielijn 2 Een sterk en toekomstbestendig Noaberkracht....................................................................... 49 Actielijn 3 Financieel gezond blijven ........................................................................................................ 50 Basisbegroting ............................................................................................................................................. 52 Programma Bestuur & middelen .............................................................................................................. 52 Programma Dienstverlening & burgerzaken ............................................................................................ 53 Programma Veiligheid .............................................................................................................................. 54 Programma Openbare ruimte & mobiliteit ................................................................................................ 55 Programma Economie.............................................................................................................................. 56 Programma Onderwijs..............................................................................................................................
57 Programma Sport & accommodaties ....................................................................................................... 57 Programma Cultuur & recreatie ............................................................................................................... 58 Programma Sociaal domein ..................................................................................................................... 59 Programma Milieu .................................................................................................................................... 62 Programma Volkshuisvesting & ruimtelijke ordening ............................................................................... 63
3
Inleiding perspectiefnota 2025 Voor u ligt de perspectiefnota 2025 van de gemeente Dinkelland die door het college van Dinkelland aan u als raad aangeboden wordt. Doel van deze perspectiefnota 2025 is tweeledig. 1. Actualisatie van de financiele stand van zaken 2. Stellen van kaders en geven van richting Ad. 1 Actualisatie van de financiele stand van zaken Om op een integrale manier te kunnen komen tot het stellen van kaders en het geven van richting is het van belang dat er beeld en gevoel is bij de financiele mogelijkheden en onmogelijkheden. Daarom beginnen we deze perspectiefnota met het actualiseren van ons herziene meerjarige saldo. Zeg maar het structurele meerjarige financiele plaatje. Dit doen we door mutaties bestaand beleid (veelal autonome ontwikkelingen of zaken waarover reeds besluitvorming heeft plaatsgevonden) meerjarig te vertalen. Over deze zaken wordt in deze perspectiefnota besluitvorming gevraagd. Daarna brengen we een aantal zogenaamde specifieke mutaties in beeld waarover in de perspectief ook besluitvorming wordt gevraagd. Dit leidt tot een geactualiseerd herzien meerjarig saldo dat we als uitgangspunt hebben genomen voor het vervolg. Daarnaast brengen we ook de laatste stand van zaken van onze reserve positie in beeld.
Hierbij houden we rekening met de bestendige gedragslijn om het voordelige saldo vanuit de jaarrekening 2023 en het saldo van de jaarschijf 2024 uit deze perspectiefnota 2025 te verrekenen met de algemene reserve. De, door uw raad vastgestelde ratio van 1,4 betreffende het weerstandsvermogen blijft voor ons het uitgangspunt om de noodzakelijke hoogte en het mogelijke surplus van de algemene reserve te bepalen. Het surplus op de algemene reserve wordt daarna toegevoegd aan Reserve Incidenteel Beschikbare Algemene Middelen. De geactualiseerde stand van deze reserve is door ons als uitgangspunt genomen voor het vervolg Ad. 2 Stellen van kaders en geven van richting De perspectiefnota bepaalt op hoofdlijnen de richting voor de komende vier jaren. De richtinggevende en kaderstellende uitspraken uit de perspectiefnota (zowel inhoudelijk als financieel) zijn een opdracht van de gemeenteraad aan het college om zaken nader uit te werken. Ze zijn uitgangspunt bij de begroting 2025 die later dit jaar wordt opgesteld en de perspectiefnota 2026 waar verdere besluitvorming plaatsvindt. Voordat het college de Perspectiefnota opstelt, is de raad via een informele bijeenkomst geinfomeerd over de financiele positie van de gemeente Dinkelland. Dit heeft plaatsgevonden op 28 mei 2024.
Tijdens deze informele bijeenkomst van 28 mei 2024 heeft het college aangegeven met mogelijke oplossingen te komen die moeten leiden tot een sluitende meerjarenbegroting en (financiele) ruimte voor nieuwe ambities, nieuw beleid. Een eerste uitwerking van mogelijke oplossingen wordt verwerkt in de begroting 2025. De raad heeft daarbij de keuze om de maatregelen die voldoende concreet zijn uitgewerkt al dan niet te verwerken, mede rekening houdend met de ontwikkelingen in het financieel meerjarenperspectief. Voor zover maatregelen niet worden ingeboekt kunnen deze achter de hand worden gehouden om op een later moment waar nodig te worden ingezet. Ook is het mogelijk dat bepaalde mogelijke oplossingen in de korte tijd tussen perspectiefnota 2025 en begroting 2025 nog onvoldoende uitgewerkt kunnen worden. Deze mogelijke oplossingen worden verder uitgewerkt richting de perspectiefnota 2026.
4
Leeswijzer In deze leeswijzer worden een aantal zaken toegelicht zodat u deze perspectiefnota makkelijker kunt lezen. Allereerst een korte toelichting op de opbouw van de perspectiefnota. Deze perspectiefnota heeft als basis het Collegeakkoord gemeente Dinkelland 2022-2026 met de naam "Vernieuwen, verbinden en versterken". Het zogenaamde ambitiedeel van deze begroting is gebaseerd op de volgende 5 opgaven uit dit collegeeakkoord: •
Leefbare kernen
•
Buitengebied in Balans
•
Leefomgeving van de toekomst
•
Iedereen gezond
•
Gemeente en de Samenleving
Na dit ambitiedeel (de ambitiebegroting) volgt de basisbegroting die bestaat uit de volgende 11 basisprogramma's 1. Programma Bestuur en Middelen 2. Programma Dienstverlening en Burgerzaken 3. Programma Veiligheid 4. Programma Openbare Ruimte en Mobiliteit 5. Programma Economie 6. Programma Onderwijs 7. Programma Sport en Accommodaties 8. Programma Cultuur en Recreatie 9. Programma Sociaal Domein 10. Programma Milieu 11. Programma Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening Er is een wederzijds relatie tussen de ambitiebegroting en de basisbegroting. Er zijn namelijk zaken vanuit de basisbegroting die een directe link met de ambitiebegroting hebben en vice versa. •
Projecten die voortkomen uit ambities kunnen na uitvoering en afronding structurele lasten met zich meebrengen in de beheerfase. De financiering van het project vindt plaats vanuit de ambitiebegroting (incidenteel), terwijl de structurele lasten afvloeien naar de basisbegroting en een plek krijgen onder een van de elf programma's.
•
Activiteiten en inspanningen (reguliere capaciteit en middelen) vanuit de basisbegroting kunnen bijdragen aan het bereiken van de doelen in de ambitiebegroting. Daarnaast kan ook (reguliere) capaciteit aan de basisbegroting worden onttrokken om te worden ingezet voor de ambities (projecten en processen).
We beginnen deze perspectiefnota 2025 echter met een actualisatie van onze financiele stand van zaken om redenen zoals reeds is aangegeven in de inleiding.
5
Van begroting 2024 naar perspectiefnota 2025 Inleiding Om een gestructureerd beeld te geven van de opbouw en het verloop van het meerjarige saldo volgen we onderstaande opzet: Allereerst ziet u in paragraaf 1 het beginsaldo van deze begroting 2024 weergegeven. Dit saldo vindt zijn oorsprong in de begroting 2024 zoals vastgesteld in de raadsvergadering van november 2023 en vormt de basis waarmee verder wordt gewerkt. In paragraaf 2 schetsen we het beeld van het ontstaan van het begrotingssaldo aan de hand van de zogenaamde mutaties op de uitvoering van het bestaande (dus vastgestelde) beleid. Het herzien meerjarig saldo na mutaties bestaand beleid is vervolgens weergegeven in paragraaf 3. In paragraaf 4 staan we stil bij een aantal specifieke mutaties. Deze specifieke mutaties hebben niet in alle gevallen financiële consequenties, maar ze herbergen wel een aantal mogelijke risico’s of zijn in politiek-bestuurlijke zin zo relevant dat een nadere toelichting nodig is. Het geactualiseerde herziene meerjarig saldo na specifieke mutaties is vervolgens weergegeven in paragraaf 5. Tot slot geven we in paragraaf 6 een overzicht van de beschikbare incidentele middelen waaronder de stand van zaken van de (belangrijkste) reserves.
1. Meerjarig saldo begroting 2024 Zoals u van ons gewend bent, zoeken we in elk van de P&C-documenten in financiële zin aansluiting bij het laatst vastgestelde document. Voor de perspectiefnota 2025 betekent dit dat we aansluiting zoeken bij het saldo van de begroting 2024. Gemeente Dinkelland
2024
2025
2026
2027
2028
Herzien meerjarig saldo begroting 2024
2.215
3.492
55
122
150
Storting in algemene reserve
-2.215
-
-
-
-
0
3.492
55
122
150
Herzien meerjarig saldo begroting 2024
2. Mutaties bestaand beleid In deze paragraaf treft u een overzicht aan van de verschillende mutaties op basis van bestaand beleid. Dit kunnen autonome ontwikkelingen zijn of zaken waarover reeds besluitvorming heeft plaatsgevonden. Mutaties bestaand beleid
2024
2025
2026
2027
2028
415
115
-77
476
709
Septembercirculaire 2023 - hogere algemene uitkering
6
- totaal te ramen (stel)posten
-418
-516
-574
-572
-570
- totaal te ramen taakmutaties
-55
-22
-18
-11
-1
- lagere algemene uitkering
-249
-344
-325
-336
-345
Aanvulling prijscompensatie
-150
-150
-150
-150
-150
Stelpost kapitaallasten Samen Scholen
450
Proceskosten WOZ bezwaren
-25
OZB
160
160
160
160
160
Taakstelling verkoop gemeentelijk vastgoed
-25
-25
-25
-25
-25
-330
-150
-150
-150
-150
150
150
150
150
0
-118
-118
-118
-118
-195
-30
-30
-30
-30
-22
-22
-22
-22
Decembercirculaire
Onderhoud wegen - prijsindexatie - inzet stelpost prijscompensatie Sociaal Domein - kostprijsonderzoek reeele tarieven en impact inkoop - doorwerking vanuit het jaar 2023 startersleningen Dividenden - Twence
126
126
126
126
126
- Cogas
0
0
8
8
-225
7
Noaberkracht
68
-201
-176
-176
-176
- Samen Twente
-173
-163
-144
-144
- VeiligheidRegio Twente (VRT)
-130
-130
-130
-130
-8
-8
-8
-8
-124
-124
-124
-124
-64
-68
-73
-81
180
180
180
180
Verbonden partijen
- Recreatieschap Twente - Omgevingsdienst Twente (ODT) - Stadsbank
-44
- inzet geraamde stelpost Kleine(re) verschillen
-16
1
1
3
Totaal mutaties bestaand beleid
288
1.345
1.533
966
974
Toelichtingen op mutaties bestaand beleid Septembercirculaire 2023 Meestal verschijnen jaarlijks drie circulaires die de ontwikkeling en de omvang van het gemeentefonds en de verdeling daarvan in de vorm van de Algemene Uitkering naar gemeenten weergeven . In mei, september en december. Mei geeft de vertaling van de Voorjaarsnota van de rijksoverheid, september van de vertaling van de Miljoenennota, december rondt het uitkeringsjaar zoveel mogelijk af. De septembercirculaire bevat informatie over de actualisatie van het accres op basis van de Miljoenennota. De algemene uitkering zoals die blijkt uit september- en de decembercirculaire nemen we mee in de perspectiefnota en de algemene uitkering volgens de meicirculaire is de basis voor de begroting. Deze bestendige gedragslijn is afgestemd en akkoord bevonden door onze toezichthouder, de provincie Overijssel. De hoogte en omvang van de algemene uitkering uit de septembercirculaire 2023 laat het volgende meerjarige verloop zien: gemeente Dinkelland
2024
2025
2026
2027
2028
Stand meicirculaire 2023
46.474
48.990
46.548
47.542
48.622
Stand septembercirculaire 2023
46.889
49.105
46.471
48.018
49.331
8
Saldo -> hogere algemene uitkering
415
115
-77
476
709
Sinds de meicirculaire 2022 is het volume deel bevroren, vastgezet dus, tot en met 2025. Vooruitlopend op een nieuwe financieringssystematiek is er in de septembercirculaire 2022 eenmalig 1 miljard extra beschikbaar gesteld in 2026. Hierdoor staat het volumedeel vast tot en met 2026. Bij de voorjaarsnota is dit bedrag vanaf 2027 structureel gemaakt en is besloten de volumeontwikkeling vanaf 2027 te indexeren op basis van een historisch gemiddelde van de ontwikkeling van het bruto binnenlands product (bbp). Dit verklaart ook verschil tussen het jaar 2026 en de jaren daarna. Deze hogere algemene uitkering is naast een aantal taakmutaties vooral een gevolg van compensatie voor loon- en prijsaanpassingen. Verderop in deze toelichting komen we daar op terug. Loon- en prijsdeel Voor de jaren tot en met 2026 bepaalt de CPB raming van de loonvoet sector overheid, de index voor materiele overheidsconsumptie en overheidsinvesteringen de index voor loon- en prijsontwikkeling. Vanaf 2027 volgt de indexatie voor inflatie de prijs bbp van het lopend jaar. In de septembercirculaire 2023 zijn de LPO accressen voor de jaren 2024 tot en met 2028 bijgewerkt. te ramen (stel)posten
2024
2025
2026
2027
2028
- stelpost looncompensatie
-340
-460
-550
-550
-550
- stelpost prijscompensatie
0
0
0
0
0
- loon- en prijsbijstelling jeugdzorg
-50
-30
0
0
0
- participatie
-28
-26
-24
-22
-20
Totaal te ramen (stel)posten
-418
-516
-574
-572
-570
De cijfers voor de loonontwikkeling zoals opgenomen in de septembercirculaire 2023 zijn hoger dan de cijfers uit de meicirculaire 2023. Wij hebben onze stelpost looncompensatie hierop aangepast. Daarnaast zitten er in de septembercirculaire 2023 een tweetal specifieke mutaties op het gebied van loon- en prijsbijstelling (jeugd en participatie). Hiervoor ramen wij in eerste instantie stelposten die in de loop van het jaar 2024 worden omgezet naar functionele ramingen. Taakmutaties De taakmutaties die in de septembercirculaire 2023 zijn benoemd en die van toepassing zijn op de gemeente Dinkelland zijn: te ramen taakmutaties Europese richtlijn energieprestatie gebouwen
2024
2025
2026
2027
2028
-7
-8
-8
-8
-8
9
Handhaving energielabel C kantoren
-2
-2
2
2
0
Bijzondere Bijstand en vroegsinalering
-34
0
0
0
0
Rijksvaccinatieprogramma
-5
-5
-5
-5
-5
Veilig wonen
-7
-7
-7
0
0
Re-integratie
0
0
0
0
12
-55
-22
-18
-11
-1
Totaal te ramen taakmutaties
Europese richtlijn energieprestatie gebouwen De algemene uitkering wordt vanaf 2023 structureel met circa € 1,8 miljoen verhoogd in verband met de tweede herziening van de Europese richtlijn energieprestatie van gebouwen (EPBD III). De regeling heeft als doel om de energie-efficiëntie van gebouwen te verbeteren. Naar aanleiding van EPBD III is er een verplichting geïntroduceerd voor het documenteren van de energieprestatie van een installatie, voor het installeren van zelfregulerende apparatuur per verblijfsruimte en voor laadinfrastructuur voor elektrische auto’s. Ook zijn de eisen voor de energieprestatie van technische bouwsystemen en de keuring van verwarmingsinstallaties en airconditioningssystemen aangepast. Gemeenten zijn verantwoordelijk voor het toezicht en de handhaving. Dit betekent voor de gemeente Dinkelland een structureel bedrag van € 8.000. Handhaving energielabel C kantoren In het Bouwbesluit is vastgelegd dat per 1 januari 2023 een kantoor energielabel C of beter moet hebben om nog als kantoor gebruikt te mogen worden. De gemeente is het bevoegde gezag en handhaaft de wetgeving. Via de algemene uitkering ontvangen gemeenten compensatie voor de handhavingslasten voor de periode 2021 tot en met 2029. De VNG en het ministerie van BZK vinden dat toezicht en handhaving van deze maatregel voortvarend moet worden opgepakt.
Zo wordt een duidelijk signaal afgegeven dat normerende maatregelen opgevolgd dienen te worden. De spreiding van het budget voor toezicht en handhaving over een lange periode, zoals oorspronkelijk gepland, is ongewenst. Daarom worden middelen naar voren gehaald, zodat het zwaartepunt van de financiering ligt in de jaren 2023 tot en met 2025. Over deze periode ontvangt de gemeente Dinkelland een bedrag van € 2.000 per jaar. In de meicirculaire 2024 zullen de jaren 2026 tot en met 2029 worden verwerkt. Bijzondere bijstand en vroegsignalering Het kabinet stelt in totaal € 200 miljoen voor de jaren 2022 tot en met 2024 beschikbaar om een stapeling van sociale en maatschappelijke problemen als gevolg van de hoge inflatie te voorkomen. Van dit bedrag is er in 2023 in totaal € 50 miljoen via het gemeentefonds aan gemeenten beschikbaar gesteld (meicirculaire). Voor 2024 wordt ook in totaal € 50 miljoen via het gemeentefonds aan gemeenten beschikbaar gesteld (cluster Participatie). Dit betekent voor de gemeente Dinkelland een incidentele bijdrage van € 34.000.
10
Rijksvaccinatieprogramma Vanaf december 2019 krijgen zwangere vrouwen een maternale kinkhoestvaccinatie aangeboden door de Rijksoverheid. Vanaf 1 januari 2024 wordt de uitvoering van deze maternale kinkhoestvaccinatie formeel overgedragen aan de gemeenten. De maternale kinkhoestvaccinatie wordt dan toegevoegd aan de opsomming van vaccinaties in het Rijksvaccinatieprogramma (RVP) zoals genoemd in artikel 11, tweede lid, in het Besluit publieke gezondheid. Bij deze septembercirculaire worden de bijbehorende middelen (circa € 4 miljoen per jaar) aan het gemeentefonds toegevoegd aan het cluster Sociale basisvoorzieningen. Dit betekent voor de gemeente Dinkelland een structureel hogere algemene uitkering van € 5.000. Veilig wonen De veiligheid van decentrale bestuurders is een vereiste voor het goed functioneren van het openbaar bestuur. Per 1 oktober 2023 wordt de werkgeversverantwoordelijkheid voor hun veiligheid daarom geëxpliciteerd met een wijziging van de Regeling rechtspositie decentrale politieke ambtsdragers. Ten behoeve van een veilige woonplek krijgen decentrale bestuurders een beveiligingsadvies op maat aangeboden. Bij de advisering zal een breder pakket van preventieve maatregelen worden gehanteerd, waaronder fysieke, elektronische en digitale maatregelen.
Gemeenten dienen op basis van de nieuwe regeling het beveiligingsadvies altijd over te nemen en de uitvoering van de veiligheidsmaatregelen te bekostigen. Vanuit het programma Weerbaar Bestuur wordt hier een tegemoetkoming van € 2,4 miljoen per jaar tegenover gesteld voor de periode 2023-2026. Over deze periode ontvangt de gemeente Dinkelland een bedrag van € 7.000 per jaar extra. Samenvatting Septembercirculaire 2023
2024
2025
2026
2027
2028
Hogere algemeen uitkering
415
115
-77
476
709
Totaal te ramen (stel)posten
-418
-516
-574
-572
-570
Totaal te ramen taakmutaties
-55
-22
-18
-11
-1
Totaal
-58
-423
-669
-107
138
Decembercirculaire Meestal verschijnen jaarlijks drie circulaires die de ontwikkeling en de omvang van het gemeentefonds en de verdeling daarvan in de vorm van de Algemene Uitkering naar gemeenten weergeven. In mei, september en december. Mei geeft de vertaling van de Voorjaarsnota van de rijksoverheid, september van de vertaling van de Miljoenennota, december rondt het uitkeringsjaar zoveel mogelijk af. Dit is dus de laatste van dit jaar. De algemene uitkering zoals die blijkt uit september- en de decembercirculaire nemen we mee in de perspectiefnota en de algemene uitkering volgens de meicirculaire is de basis voor de begroting. Deze bestendige gedragslijn is afgestemd en akkoord bevonden door onze toezichthouder, de provincie Overijssel. De hoogte en omvang van de algemene uitkering uit de decembercirculaire 2023 laat het volgende meerjarige verloop zien:
11
Decembercirculaire 2023
2024
2025
2026
2027
2028
Hogere algemeen uitkering
-249
-
-
-
-
Meerjarig te ramen stelpost
0
-344
-325
-336
-345
-249
-344
-325
-336
-345
Totaal
In de decembercirculaire 2023 heeft een actualisatie plaatsgevonden van de maatstaf huishoudens met een laag inkomen met drempel. Waar we tijdens het analyseren en berekenen van decembercirculaire 2023 nog uitgingen van alleen een incidenteel effect in het jaar 2024 heeft het rijk inmiddels laten weten dat deze actualisatie een structureel karakter heeft en dus meerjarig doorwerkt. De daadwerkelijke verwerking en aanpassing vindt plaats in de meicirculaire 2024. Vooruitlopend daarop houden wij al rekening met deze tegenvaller en ramen daarom een stelpost Aanvulling prijscompensatie De (hoge) inflatie blijft doorwerken in de verschillende ramingen van onze gemeentelijke (meerjaren)begroting. Vooral op het gebied van de openbare ruimte en het Sociaal Domein. De compensatie die we krijgen via het rijk ( de algemene uitkering) en de indexatie van onze eigen inkomsten bieden onvoldoende ruimte om de totale kosten van de inflatie te dekken. Wel verwachten we dat de inflatie op termijn weer zal afvlakken vandaar dat ook de ramingen vanaf 2026 wat lager zijn. De (hoge) inflatie en de compensatie daarvoor blijft echter een erg onzekere factor die de nodige risico's met zich meebrengt Stelpost kapitaallasten samen Scholen In de perspectiefnota 2024 en parallel daaraan ook via separaat raadsvoorstel heeft (financiele) besluitvorming plaatsgevonden over het plan Samen Scholen. Denekamp.
Onderdeel van deze besluitvorming was ook het ophogen van de stelpost kapitaallasten onderwijshuisvesting. Deze stelpost loop gefaseerd op naar een structureel bedrag van € 650.000 vanaf 2026. Voor het jaar 2024 bedraagt de raming € 450.000. Deze post wordt in 2024 niet aangesproken om de simpele reden dat de daadwerkelijke bouw nog niet is gestart en er dus ook geen kosten, en dus ook geen kapitaallasten zijn. Dit levert een incidentele meevaller op in 2024. Proceskosten WOZ bezwaren Het aantal binnengekomen beroepszaken in 2024 tegen de uitspraken op de WOZ-bezwaren van belastingjaar 2023 is vervijfvoudigd. Waar het gemiddelde de afgelopen jaren rond de 20 beroepszaken lag, zijn er de afgelopen tijd ruim 100 beroepszaken binnengekomen. Ongeveer 95% van de beroepszaken is ingediend door no cure no pay bureaus. De hoge aantallen zijn te verklaren door de wetswijziging met betrekking tot de verlaagde proceskosten voor de no cure no pay-bureaus. Per 1 januari 2024 krijgen deze bureaus een veel lagere vergoeding. Echter, voor de uitspraken op bezwaren die in 2023 zijn gedaan, ontvangen zij nog het volledige bedrag aan proceskosten. Het is een landelijke trend dat deze bureaus proberen om nog zo veel mogelijk proceskosten te verkrijgen door middel van het indienen van beroepszaken.
Vooralsnog gaan we uit van een kostenpost in 2024 van € 55.000 waarvan een bedrag van € 30.000 reeds was geraamd.
12
Onroerende Zaak Belasting (OZB) Uit de opgelegde aanslagen in het jaar 2024 blijkt dat de groei van het aantal (gereed gemelde) woningen hoger was dan de raming. Dit betekent een structureel hogere opbrengst omdat onze meerjarige raming achteraf wat te voorzichtig blijkt te zijn geweest. Dat passen we nu structureel aan. Prijsindexatie onderhoud wegen In de afgelopen P&C documenten (perspectiefnota 2024 en de begrotingen 2023 en 2024) hebben we onze ramingen aangepast aan de gevolgen van de gestegen prijzen (inflatie). Hierbij hebben we ook melding gemaakt van de uitzonderlijk hoge indexcijfers voor het onderhoud aan de elementen- en asfaltverhardingen. Waar we uitgingen van een afvlakking van deze uitzonderlijk hoge indexcijfers blijkt deze situatie toch voort te duren en zelfs een structureel karakter te vertonen. Vandaar dat wij de ramingen voor de onderhoudsbudgetten wegen structureel verhogen met € 150.000. Dekking hiervoor kan gevonden worden in de stelpost prijscompensatie. De eenmalige verhoging in 2024 van € 330.000 brengen we ten laste van het begrotingssaldo voor het jaar 2024. Dit verklaart voor een deel het tekort over de jaarschijf 2024. Sociaal Domein Kostprijsonderzoek reële tarieven & inkoop jeugd en Wmo In 2023 zijn de contracten voor jeugdzorg en Wmo nogmaals verlengd. Ook is in 2023 een start gemaakt met de inkoop voor 2025.
Om deze reden is er een kostprijsonderzoek uitgevoerd om te bekijken of de tarieven die betaald worden aan aanbieders voor geleverde zorgproducten nog wel reëel zijn. Voor een aantal producten is geconcludeerd dat de prijs te laag is. Hiervoor zijn nieuwe, reële tarieven vastgesteld. Over 2023 heeft er over deze producten een nabetaling plaatsgevonden aan aanbieders. Dit zal in 2024 ook weer gebeuren. Voor de jeugdzorg en de Wmo is er in 2023 € 246.500 nabetaald. Voor de nieuwe inkoop per 2025 is er regionaal een impactanalyse opgesteld. Volgens deze impactanalyse zullen de meerkosten van de inkoop jeugdzorg en Wmo voor Dinkelland per 2025 € 347.000 per jaar bedragen. Dit zijn de meerkosten ten opzichte van de tarieven inclusief het kostprijsonderzoek reele tarieven. Dat betekent dat de totale extra kosten voor Dinkelland per 2025 € 593.500 zijn. In onze begroting hadden we al een stelpost opgenomen van € 475.000 in verband met de verwachte hogere kosten, dat betekent nog een tekort van € 118.500. Doorwerking vanuit 2023 Sociaal Domein
2024
2025
2026
2027
2028
Vervoer
130
130
130
130
130
WMO
-100
-100
-100
-100
-100
jeugd
110
275
275
275
275
Participatie
-335
-335
-335
-335
-335
Totaal
-195
-30
-30
-30
-30
13
Vervoer Uit de jaarstukken 2023 bleek een voordeel van €134.000 op vervoer (regiotaxi en vervoer dagbesteding). Na de nieuwe inkoop vervoer is een inschatting gemaakt van het aantal ritten en het gemiddeld aantal kilometers. Aan het eind van het jaar bleek zowel het aantal ritten als het aantal kilometers lager dan begroot. De verwachting is dat dit een structureel voordeel is. Om deze reden worden de budgetten voor vervoer structureel afgeraamd met €130.000. Wmo Uit de jaarstukken 2023 bleek een nadeel van €142.000 op het product ondersteuning individueel. Uit analyse bleek dat er meer cliënten waren met een indicatie en dat de indicaties per client hoger waren dan begroot. De verwachting is dat dit structureel doorwerkt. Om deze reden wordt het budget voor Wmo ondersteuning individueel opgehoogd met €100.000. Jeugd Uit de jaarstukken 2023 bleek dat er in 2023 verschillende voor- en nadelen op de jeugdzorgbudgetten waren. Zo ontstond er een nadeel van €329.000 op het product ondersteuning individueel, een voordeel van €76.000 op verblijf en een voordeel van €80.000 op pleegzorg en gezinshuizen. Gedurende het jaar 2023 waren de budgetten voor verblijf en pleegzorg en gezinshuizen al naar beneden bijgesteld voor het jaar 2023. Voor de jaren 2024 en verder waren deze budgetten nog niet naar beneden bijgesteld.
Nu de verwachting is dat het voordeel op verblijf en pleegzorg en gezinshuizen structureel is, levert dit een voordeel op van €475.000. Anderzijds is de verwachting dat het nadeel op ondersteuning individueel ook (deels) structureel is. Dit levert een nadeel op van €200.000. Per saldo worden de budgetten voor jeugdzorg structureel met een bedrag van €275.000 naar beneden bijgesteld. Participatie Uit de jaarstukken 2023 bleek een nadeel van €58.000 op het minimabeleid en een nadeel van €324.000 op de bijstandsuitkeringen. Het nadeel op het minimabeleid ontstond doordat in 2023 meer mensen een beroep hebben gedaan op de minimaregeling, bijzondere bijstand en individuele inkomenstoeslag dan we vooraf begroot hadden. De verwachting is dat dit nadeel structureel is. Daarom wordt het minimabudget opgehoogd met €60.000. Het nadeel op de bijstandsuitkeringen bestond enerzijds uit meer kosten voor loonkostensubsidie en anderzijds uit hogere lasten op de bijstandsuitkering (participatie). Het nadeel op de loonkostensubsidie krijgen we de komende jaren gecompenseerd. De hogere bijstandsuitkeringen (participatie) kregen we al structureel gecompenseerd, maar in 2023 was op basis van ervaringscijfers de inschatting dat de kostenkant niet zo sterk zou stijgen. Een deel van de inkomsten van het Rijk zijn daarom in de algemene middelen gestort.
Dat wordt in deze perspectiefnota deels gerepareerd waardoor het bijstandsbudget opgehoogd wordt met €275.000. Startersleningen Er blijkt een blijvende behoefte te aan en starterslening bij de bouw/ aankoop van een woning door starters. Het voor de uitvoering va de Verordening Starterslening gemeente Dinkelland beschikbaar gestelde fonds is inmiddels voor meer dan de helft besteed. Het college stelt voor om in het kader van het voortzetten van van de uitvoering van de Verordening starterlening gemeente Dinkelland (bestaand beleid) een aanvullende storting te doen in het fonds van € 750.000. De rente lasten hiervan bedragen € 22.500 per jaar en komen voor rekening van de gemeente Dinkelland. Dividenden Met Twence is de afspraak gemaakt dat er jaarlijks een basisdividend van € 7 miljoen wordt uitgekeerd indien het resultaat het toelaat. De laatste jaren is dat inderdaad gelukt vandaar dat wij ruimte zien om ons gemeentelijk aandeel in dit basisdividend structureel op te nemen in onze (meerjaren)begroting.
14
De uitkering van het dividend van Cogas zal tot en met het jaar 2027 verlopen conform de eerdere toezeggingen aan de Algemene vergadering van Aandeelhouders (AvA). Met ingang van het jaar 2028 wordt een resultaatafhankelljk dividend uitgekeerd op basis van het netto resultaat van het jaar ervoor (2027). Door de AvA is besloten dat het resultaatafhankelijke dividend de volgende progressieve staffel volgt •
50% over de eerste € 4 miljoen nettoresultaat
•
70% over de volgende € 2 miljoenresultaat
•
80% over het meerdere netto resultaat
Voor 2028 gaat de Ava uit van een dividenduitkering van € 2.5 miljoen en voor het jaar 2029 van een dividend uitkering van € 2 miljoen. Dit betekent dat het dividend afloopt van een bedrag van € 455.000 in 2026 en 2027 naar € 230.000 in 2028 om daarna uit te komen op een structureel dividend van € 182.000 vanaf 2029. Noaberkracht - begroting 2025 In de raadsvergadering van juni 2024 is de begroting 2025 van Noaberkracht behandeld. De financiële consequenties van deze begroting 2025 zijn doorvertaald in het meerjarige perspectief van de gemeente Dinkelland. Meest in het oog springend zijn de kosten van de nieuwe CAO voor het ambtelijk personeel en een aantal reguliere kosten binnen Noaberkracht die hoger uit te pakken als gevolg van de inflatie. Deze (doorbelaste) kosten dekken wij uit onze stelposten. Dit levert voor het jaar 2024 een voordeel op van € 68.000 omdat we niet de gehele geraamde stelpost voor looncompensatie nodig hebben om de kosten te dekken. Verbonden partijen - begrotingen 2025 In de raadsvergadering van 30 mei zijn de begrotingen van de verschillende verbonden partijen behandeld. De financiële effecten hiervan nemen we in meerjarig perspectief mee in deze perspectiefnota 2025. Overige kleine verschillen Het betreft hier meerder kleine(re)verschillen.
Voorgesteld wordt in te stemmen met de aangegeven mutaties op basis van bestaand beleid en deze te verwerken in het herziene meerjarige saldo.
3. Herzien meerjarig saldo Rekening houdend met de mutaties op basis van bestaand beleid uit de volgende paragraaf ontstaat het volgende herziene meerjarige saldo: Herzien meerjarig saldo Dinkelland
2024
2025
2026
2027
2028
0
3.492
55
122
150
Totaal mutaties bestaand beleid
-288
-1.345
-1.533
-966
-974
Herzien meerjarig saldo na mutaties bestaand beleid
-288
2.147
-1.478
-844
-824
Herzien meerjarig saldo begroting 2024
15
Uit dit herziene meerjarige saldo na mutaties bestaand beleid blijkt een forse verslechtering van ons meerjarige saldo vanaf 2026. Het zogenaamde "ravijnjaar 2026" lijkt inderdaad waarheid te worden. In de volgende paragrafen treft u onze richtinggevende voorstellen aan hoe wij hier mee denken te moeten omgaan. Eerst staan we echter in de paragraaf specifieke mutaties nog stil bij het voorstel van het demissionaire kabinet om gemeenten enigszins tegemoet te komen in de meerjarige financiele uitdaging.
4. Specifieke mutaties In deze paragraaf staan we stil bij ontwikkelingen die verder gaan dan het bestaande (dus vastgestelde) beleid maar wel degelijk omvangrijke financiële consequenties (kunnen) hebben en ook zeker gezien de politiek bestuurlijke impact de nodige toelichting behoeven. De volgende specifieke mutaties worden in deze paragraaf behandeld: •
Onontkoombare intensiveringen van beleid
•
Deal met het Rijk
•
Stand van zaken Moties
•
Lokale lasten
Onontkoombare intensiveringen van beleid Ter voorbereiding op het opstellen van de perspectiefnota brengen we ieder jaar trends en ontwikkelingen en overige zaken die op ons komen in beeld. Onder de ambities en de basisprogramma's informeren wij u hierover en indien nodig doen wij voorstellen. Tijdens de inventarisatie van dit jaar liepen we tegen een aantal zaken aan die naar onze mening onontkoombaar zijn en waarover we in deze perspectiefnota 2025 besluitvorming van de gemeenteraad vragen. het betreft hier de volgende onontkoombare intensiveringen van beleid:
Onontkoombare intensiveringen van beleid
2024
Groen blauwe diensten
-461
Groen blauwe diensten - t.l.v. RIBAM
461
Natura Docet
-75
2025
2026
2027
-75
-75
-75
Verkiezingen
-5
-5
-5
Doorontwikkeling VTH samenwerking in Twente
-15
-15
-15
(groot) onderhoud half verharde fiets/wandelpaden
-150
-150
-150
2028
-5
-150
16
Vervanging en onderhoud kunstwerken
-100
-100
-100
-100
Onderhoud en vervanging stroomkasten
-130
-7
-7
-7
-7
Totaal onontkoombare intensivering van beleid
-205
-352
-352
-352
-262
Groen Blauwe diensten De Stichting Groene Blauwe Diensten Overijssel beheert voor de gemeente Dinkelland het fonds met gelden voor langjarige beheervergoedingen voor aanleg, beheer en onderhoud van landschapselementen. Het fonds is in het verleden gevuld met geld afkomstig van gemeenten en provincie. Beheercontracten worden afgesloten conform de dienstenbundel Noordoost Twente, voor een langjarige periode (21 jaar). Het fonds draagt bij aan de ambities en opgaven voor landschapsherstel- en behoud, vergroting van biodiversiteit en natuurwaarde. Ook draagt het bij aan verdienmodellen voor grondeigenaren en indirect aan de ruimtelijke kwaliteit van ons buitengebied. Naast het beheer van de fondsen verzorgt de stichting ook advisering en scholing aan hun contractanten/deelnemers. Met deze eenmalige extra storting vanuit de gemeente kunnen we voldoen aan onze verplichtingen en toezeggingen, kan de bestaande wachtlijst worden weggewerkt en kunnen de verwachte aanvragen over de periode januari 2025 -juli 2025 worden opgevangen. . Vanaf medio 2025 wellicht financiering via de provincie (PPLG). Natura Docet Er is met Natura Docet een traject overeengekomen waarin het museum op basis van drie kwartaalrapportages en een geactualiseerde businesscase heeft laten zien welke vorderingen er zijn geboekt. Deze businesscase is recent door Natura Docet aangeleverd.
Op basis van deze businesscase stelt het college voor om de raad te verzoeken de volgende financiële bijdragen beschikbaar te stellen: •
Structurele subsidie van € 100.000 per jaar voor een periode van 4 jaar ingaande 2024
•
Eenmalige bijdrage in de investering in de museale inrichting € 265.000
•
Eenmalige bijdrage in duurzaamheidsinvesteringen € 270.000
De structurele subsidie van € 100.000 per jaar (voor een periode van 4 jaar) komt ten laste van de algemene middelen en wordt opgenomen onder de onontkoombare intensiveringen in de perspectiefnota 2025. Rekening houdend met de bestaande structurele subsidie van € 25.000 per jaar betekent dit een ophoging van de raming met € 75.000 voor de jaren 2024,2025,2026 en 2027 (totaal € 300.000) De beide eenmalige bijdragen voor een totaal bedrag van € 535.000 (€ 265.000 +/+ 270.000) komen ten laste van de reserve incidenteel Beschikbare algemene Middelen De besluitvorming over deze subsidiering loopt via een separaat raadsvoorstel. Om een zo volledig beeld te schetsen van de financiele positie van de gemeente Dinkelland nemen wij de betreffende voorstellen al wel mee in deze perspectiefnota 2025. Verkiezingen Bij het organiseren van de verkiezingen moeten verkiezingsborden worden geplaatst in de gemeente. Deze verkiezingsborden zijn toe aan vernieuwing. De houtenborden en palen willen wij vervangen door aluminium frames met daarin een spandoek met de politieke partijen.
17
Doorontwikkeling VTH samenwerking In Twente hebben we al geruime tijd de handen ineengeslagen om beleidsmatig samen te werken op het gebied van Uitvoering & Handhaving Omgevingsrecht. In regionaal verband is afgesproken dat deze bestuurlijke en ambtelijke samenwerking in Twente wordt versterkt. Hierdoor kan invulling worden gegeven aan de door de bestuurders genoemde relevante thema’s, zoals de beleids- en uitvoeringscyclus Uitvoering & Handhaving, Ondermijning, Energiebesparing, Omgevingswet en Biogas-opgaven. Ter dekking van de onkosten betalen de samenwerkende partijen op jaarbasis een fixed bijdrage van 0,1 fte per deelnemer aan de gastheerorganisatie (gemeente Borne). De bijdrage per deelnemer ten bedrage van € 15.000 is in eerste instantie voor een periode van drie jaar met de intentie van een structurele bijdrage (afhankelijk van de uitkomsten van de evaluatie in 2026). (groot) onderhoud half verharde fiets- en wandelpaden Onze fiets- en wandelpaden zijn een belangrijk onderdeel van onze fysieke infrastructuur in het kader van de bereikbaarheid maar zijn ook een belangrijk onderdeel van onze toeristische en recreatieve "aantrekkelijkheid". Het is van belang dat deze beide zaken voor nu en de langere termijn worden geborgd en dat we een blijvende veilige omgeving creeren voor de fietsers en wandelaars.
Vervangen en onderhoud kunstwerken In de begroting 2024 hebben we een eenmalig budget van € 1 ,7 miljoen beschikbaar gesteld voor het vervangen en onderhouden van onze kunstwerken (bruggen). Daarbij hebben we ook aangegeven dat dit een eerste aanzet is en dat we op termijn komen met een MeerarenOnderhoudsPlan (MJOP) voor onze kunstwerken waarvoor structurele dekking nodig is. Nu is het MJOP (nog) niet gereed maar hebben we al wel de beschikking over een deelrapportage instandhoudigsinspectie. De bedragen die we daaruit afleiden heeft ons doen besluiten om reeds nu aanvullende structurele middelen beschikbaar te stellen. Onderhoud en vervanging stroomkasten Volgens de ARBO voorschriften moeten de stroomkasten periodiek worden gekeurd. Na de keuring wordt duidelijk welke stroomkasten voldoen en welke stroomkasten worden afgekeurd voor gebruik. Uit deze periodieke keuring is gebleken dat de stroomkasten niet allemaal voldoen aan de wettelijke veiligheidseisen. Van de 30 stroomkasten zijn er inmiddels 25 gekeurd waaruit blijkt dat er 6 verwijderd kunnen worden en 19 moeten worden vernieuwd / aangepast. 5 stroomkasten moeten nog gekeurd worden. Voorgesteld wordt in te stemmen met de aangegeven en toegelichte onontkoombare intensiveringen van beleid en deze te verwerken in het herziene meerjarige saldo
Deal met het Rijk De gemeenten hebben de afgelopen jaren op verschillende manieren aandacht gevraagd voor de meerjarige financiele problematiek en onzekerheid over de financiele verhouding met het Rijk. Dit heeft geleid tot meerdere resoluties en oproepen (amendementen) via de de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG). In de maanden maart en april heeft de VNG in meerdere intensieve gesprekken met het demissionaire kabinet gestreden voor de goede financiële positie voor gemeenten, in lijn met de resolutie en moties van de leden. Die gesprekken hebben resultaat opgeleverd. Het demissionaire kabinet zet een stap en neemt de volgende punten (landelijke cijfers) op in de Voorjaarsnota van het rijk zoals deze inmiddels is aangeboden aan de Tweede Kamer: •
De oploop van de opschalingskorting van € 675 miljoen wordt structureel geschrapt.
•
Rechtvaardige risicoverdeling Wmo door heldere afspraken over objectieve indexering en aparte fondsvorming
18
•
Indexering zorgkosten: € 75 miljoen in 2026 oplopend tot 300 miljoen in 2029.
•
Een opschoonactie voor specifieke uitkeringen.
Het kabinet vraagt hiervoor helaas wel een prijs: in 2025 wordt het gemeentefonds eenmalig € 675 miljoen lager vastgesteld. Deze "deal met het Rijk" heeft voor de gemeente Dinkelland de volgende financiele gevolgen: Specifieke mutaties Dinkelland
2024
2025
2026
2027
2028
800
800
800
Deal met het rijk - Schrappen oploop opschalingskorting - € 675 miljoen - Bijdrage voor het jaar 2025 - € 675 miljoen
-800
- Compensatie rijk € 75 miljoen in 2026 naar € 300 in 2029
80
160
240
320
- Stijgende zorgkosten a.g.v. vergrijzing ramen stelpost
-80
-160
-240
-320
-800
800
800
800
Totaal specifieke mutaties
0
De compensatie die we ontvangen voor de stijgende zorgkosten als gevolg van de vergrijzing verwerken we vooralsnog budgettair neutraal in onze (meerjaren) begroting door een stelpost te ramen tegenover de compensatie van het rijk. Dit doen we omdat we op dit moment nog niet goed in kunnen schatten wat de daadwerkelijke gevolgen van de vergrijzing zijn op onze zorgkosten. Bij het opstellen van de komende jaarbegrotingen verwachten we deze gevolgen beter te kunnen inschatten en kunnen we ook aangeven of de geraamde stelpost daadwerkelijk nodig is.
Voorgesteld wordt in te stemmen met de aangegeven en toegelichte punten uit de deal met het Rijk en deze te verwerken in het herziene meerjarige saldo
Stand van zaken moties Inleiding In deze paragraaf treft u de stand van zaken aan van de verschillende moties die de afgelopen tijd door uw raad zijn vastgesteld. Bij een aantal van deze moties doen wij ook een voorstel hoe om te gaan met deze motie. De volgende moties komen achtereenvolgens aan de orde •
Motie isolatiesubsidie van 28 november 2023
19
•
Overige moties
Motie isolatiesubsidie van 28 november 2023 Tijdens de raadsvergadering van 28 november 2023 heeft de raad aan motie aangenomen waarin het college wordt verzocht: 1. de subsidieregeling isolatie tot het subsidieplafond van 70.133 euro aan te vullen; 2. de middelen hiervoor te dekken uit de Reserve Incidenteel Beschikbare Middelen; 3. de subsidieregeling isolatie zo spoedig mogelijk, doch uiterlijk 31 december 2023 aan te vullen; 4. duidelijk naar inwoners van de gemeente te communiceren dat de subsidieregeling isolatie is aangevuld; en 5. zodra de middelen op dreigen te raken het college dit tijdig bij de raad kenbaar maakt De uitwerking van deze motie is opgenomen in de besluitvorming over de Aanpak Nationaal Isolatieprogramma, De volgende beslispunten hebben betrekking op de betreffende motie en luiden als volgt: •
Aanvullend aan de SPUK, de bestaande subsidieregeling Isolatiesubsidie voor het isoleren van woningen met een subsidiebedrag van maximaal € 750,- voort te zetten met een subsidieplafond van €140.000 te dekken vanuit de Reserve Incidenteel Beschikbare Middelen via het eerstvolgende programmajournaal, en zo uitvoering te geven aan de motie ‘Subsidieregeling Isolatie’ van 28 november 2023.
•
de bijbehorende subsidieregeling "subsidieregeling voor isolatie van eigen woningen Dinkelland verlenging bestaande regeling" vast te stellen.
•
De gemeenteraad over dit besluit te informeren door middel van een raadsbrief .
Deze onttrekking aan de Reserve Incidenteel Beschikbare Algemene Middelen van € 140.000 betrekken we bij de herziene stand van de reserves, waaronder ook de RIBAM, verderop in deze perspectiefnota 2025 Overige moties De stand van zaken van de overige moties wordt periodiek geactualiseerd en met de raad gedeeld. Zodra deze actualisatie leidt tot financiele gevolgen betrekken we deze uiteraard bij het eerstvolgende P&C document. Op dit moment is dat volges ons niet het geval zodat we volstaan met een verwijzing naar de actualisatie die binnenkort weer aan de raad zal worden verstrekt.
Lokale lasten In dit onderdeel 'Lokale lasten' geven we in het kort een overzicht van de lokale lasten(druk). Hiervoor maken we gebruik van de "Atlas van de Lokale Lasten" zoals die jaarlijks door het Centrum voor Onderzoek van de Economie van de Lagere Overheden (COELO) wordt opgesteld.
20
Lokale lasten gemeente Dinkelland volgens COELO 2016
2017
2018
2019
2020
2021
2022
2023
2024
woonlasten meerpersoons huishouden
855
859
774
769
776
797
883
890
931
plek op landelijke ranglijst
355
356
252
215
154
143
140
117
100
De stijging van de lokale lastendruk van het jaar 2023 naar het jaar 2024 wordt vooral veroorzaakt door de hogere tarieven voor afval en riool. Oorzaak van deze stijging is vooral terug te leiden naar de hogere kosten op deze beide onderdelen die we op grond van bestaand beleid (100% kostendekkendheid) doorvertalen in de tarieven. Daarnaast heeft de gemeenteraad bij amendement besloten om de eenmalige lastenverlichting uit 2023 ten bedrage van € 26 ook in 2024 door te voeren. Vergelijkende cijfers volgens COELO 2016
2017
2018
2019
2020
2021
2022
2023
2024
goedkoopste gemeente
539
487
505
511
573
598
667
652
675
duurste gemeente
1215
1211
1234
1446
1440
1517
1736
1874
1988
gemiddeld landelijk
723
723
721
740
767
813
904
944
994
gemiddeld Overijssel
745
752
755
743
766
796
868
896
934
Wanneer we kijken naar de lokale lastendruk (OZB, afvalvalstoffenheffing en rioolrecht) dan blijkt volgens de atlas van de lokale lasten zoals die jaarlijks door het Coelo wordt opgesteld dat Dinkelland met de lokale lasten onder het landelijk gemiddelde zit. Met een 100e plek op de ranglijst (waarbij de nummer 1 het goedkoopst is en nummer 342 het duurst) blijkt Dinkelland qua lokale lastendruk € 60 onder het landelijkgemiddelde te zitten. Wel zit Dinkelland nagenoeg op het gemiddelde in Overijssel.
21
5. Geactualiseerd herzien meerjarig saldo Rekening houdend met de de aangegeven en toegelichte specifieke mutaties uit de vorige paragraaf ontstaat het volgende herziene meerjarige saldo: Herzien meerjarig saldo Dinkelland
2024
2025
2026
2027
2028
0
3.492
55
122
150
Totaal mutaties bestaand beleid
-288
-1.345
-1.533
-966
-974
Totaal onontkoombare intensivering van beleid
-205
-352
-352
-352
-262
0
-800
800
800
800
-493
995
-1.030
-396
-286
Herzien meerjarig saldo begroting 2024
Totaal specifieke mutaties Herzien meerjarig saldo na specifieke mutaties
Het geactualiseerde herziene meerjarig saldo na specifieke mutaties laat meerjarig een verbetering zien ten opzichte van het herziene meerjarige saldo na mutaties bestaand beleid. Dit is vooral een gevolg van de zogenaamde "deal met het Rijk" die is opgenomen in de voorjaarsnota van het demissionaire kabinet. Deze deal geeft meerjarig een stuk zekerheid voor de financiele toekomst. Dat is mooi maar om nu te zeggen dat er sprake is van een goede deal gaat te ver. De totale korting op de omvang van het gemeentefonds was immers € 3 miljard waarvan nu een bedrag van ongeveer 1 miljard wordt opgelost. De overige 2 miljard aan korting(en) laat het demissionaire kabinet een het nieuwe kabinet. In het hoofdlijnenakkoord van het nieuwe kabinet staat deze korting op het gemeentefonds nog gewoon ingeboekt. Dat geeft dus niet echt hoop en het college is dan ook van mening dat samen met de VNG blijvend aandacht moet worden gevraagd voor een financieringssystematiek die recht doet aan het takenpakket van gemeenten. Tijdens de Algemene Leden Vergadering van de VNG zal hier blijvend aandacht voor worden gevraagd. Er gaan zelfs geluiden op dat het aantal taken van gemeenten verminderd moeten worden als er geen geld bijkomt en zullen de ambities van het rijk op bijvoorbeeld woningbouw en duurzaamheid omlaag moeten.
Ondanks de blijvende lobby via de VNG voor meer geld ontkomen we er niet aan om ook na te denken over en ons voor te bereiden op oplossingen om onze meerjarenbegroting weer sluitend te krijgen. Het advies van de VNG hierin is "hope for the best, prepare for the worst". Dit nadenken over en voorbereiden op kunnen we op een zorgvuldige manier doen omdat de jaarschijf 2025 van onze meerjarenbegroting nog keurig sluit. In het geactualiseerde herziene meerjarige saldo zoals dat met de kennis van nu kan worden weergegeven is geen (financiele) ruimte opgenomen voor nieuwe ambities, nieuw beleid of verdere intensiveringen van beleid, Mogelijke ruimte hiervoor zal, als een oplossing vanuit Den Haag uitblijft, gevonden moeten worden door bestaand beleid te schrappen of te extensiveren. Dus er is pas ruimte voor nieuw beleid als oud beleid wordt geschrapt / geextensiveerd (nieuw voor oud). Feitelijk spreken we dus over de volgende twee meerjarige uitdagingen waar oplossingen voor gevonden moeten worden: •
Sluitende meerjarenbegroting
•
Ruimte creeren voor nieuwe ambities, nieuw beleid, verdere intensivering van bestaand beleid
22
Zoals eerder gezegd hebben we tijd en ruimte omdat de jaarschijf 2025 sluitend is maar benutten we de tijd wel om alternatieve scenario's uit te werken. Een eerste uitwerking van mogelijke oplossingen wordt verwerkt in de begroting 2025. De raad heeft daarbij de keuze om de maatregelen die voldoende concreet zijn uitgewerkt al dan niet te verwerken, mede rekening houdend met de ontwikkelingen in het financieel meerjarenperspectief. Voor zover maatregelen niet worden ingeboekt kunnen deze achter de hand worden gehouden om op een later moment waar nodig te worden ingezet. Ook is het mogelijk dat bepaalde mogelijke oplossingen in de korte tijd tussen perspectiefnota 2025 en begroting 2025 nog onvoldoende uitgewerkt kunnen worden. Deze mogelijke oplossingen worden verder uitgewerkt richting de perspectiefnota 2026. We willen regie houden door wel oplossingen uit te werken maar dat te doen vanuit rust en (verdiepende) inzichten na eigen analyses vanuit het relatieve comfort van een sluitend 2025. Intern urgentiebesef is daarbij gecreëerd zonder dat dit verlammend hoeft te werken voor een organisatie dia dagelijks onze inwoners op passende wijze ten dienste wil staan. Voorgesteld wordt in te stemmen met het herziene meerjarige saldo na specifieke mutaties en het nadelige saldo over het boekjaar 2024 ten bedrage van € 493.000 te onttrekken aan de algemene reserve.
6. Incidenteel beschikbare middelen waaronder de (belangrijkste) reserves In deze paragraaf zoeken we aansluiting bij de gepresenteerde cijfers uit de begroting 2024. Met deze cijfers als uitgangspunt gaan we daarna de mutaties benoemen en toelichten zodat het meest recente beeld van de incidenteel beschikbare algemene middelen waaronder de (belangrijkste) reserves ontstaat. Zoals aangegeven nemen we cijfers uit de begroting 2024 als vertrekpunt. Beschikbare algemene incidentele middelen
€
Algemene reserve - weerstandscapaciteit 1,4
6.440.000
Reserve Incidenteel Beschikbare Algemene Middelen
6.101.000
Reserve collegeakkoord 2022-2026
4.856.000
Totaal Beschikbare algemene incidentele middelen begroting 2024
17.397.000
Algemene reserve Rekening houdend met een aantal mutaties op grond van bestaand beleid (grondexploitaties) en een aantal specifieke raadsbesluiten ontstaat het volgende beeld van de algemeen reserve: Algemene reserve
€
Stand uit begroting 2024
6.440.000
Resultaten grondbedrijf 2023
-491.000
23
Saldo jaarverantwoording 2023
1.960.000
Saldo jaarschijf 2024 uit perspectiefnota
-493.000
Afwaarderen aangekochte gronden Ootmarsum
-1.011.000
Herziene stand
6.405.000
Het voordelige saldo van de jaarverantwoording 2023 en de resultaten vanuit de grondcomplexen over het jaar 2023 worden op grond van bestaand beleid verrekenen met de algemene reserve. In april 2024 heeft een grondaankoop nabij de Dusinksweg in Ootmarsum plaatsgevonden. Het gaat hier om de aankoop van strategische gronden met een oppervlakte van circa 90.663 m2 ten behoeve van toekomstige woningbouwontwikkeling in Ootmarsum. Een deel van de aangekochte moet op grond van de geldende wetgeving worden gewaardeerd tegen agrarische waarde en dus worden afgewaardeerd.. Daarnaast blijkt dat de getaxeerde waarde wat lager ligt dan de verwervingswaarde waardoor een afboeking heeft moeten plaatsvinden. In totaliteit moet een beroep worden gedaan op de algemene reserve voor een bedrag van € 1.011.000. Uitgaande van de, in deze begroting bepaalde, weerstandscapaciteit en de daaraan gekoppelde ratio van 1,4 moet de stand van de algemene reserve ten minste € 6.440.000 zijn. Conform bestaand beleid wordt het verschil verrekend met de reserve incidenteel beschikbare algemene middelen (RIBAM). Dat betekent gezien de herziene stand van de algemene reserve ten bedrage van € 6.405.000 een tekort van € 35.000 wat aangevuld dient te worden via de RIBAM.
Voorgesteld wordt in te stemmen met het verloop en de opzet van de algemene reserve en het tekort op de algemene reserve ten bedrage van € 35.000 “aan te zuiveren” via een onttrekking aan de reserve incidenteel beschikbare algemene middelen.
Reserve Incidenteel Beschikbare Algemene Middelen (RIBAM) In begroting 2024 is weergegeven dat de vrije ruimte in deze reserve € 6.101.000 bedraagt. Inmiddels zijn een aantal besluiten genomen en hebben een aantal autonome ontwikkelingen plaatsgevonden wat maakt dat de reserve incidenteel beschikbare algemene middelen op dit moment het volgende beeld laat zien: RIBAM Stand uit begroting 2024
€ 6.101.000
Voorstellen uit de perspectiefnota 2025 - tekort algemene reserve
-35.000
24
- aanpak nationaal isolatieprogramma / motie isolatiesubsidie
-140.000
- groen / blauwe diensten
-461.000
Voorbereidingskrediet fietsverbinding Bornsestraat
-200.000
Herziene stand RIBAM
5.265.000
Het tekort op de algemene reserve is hiervoor toegelicht en de daarop volgende mutaties onder de noemer voorstellen uit de perspectiefnota 2025 zijn eerder in deze perspectiefnota 2025 benoemd en toegelicht. De onttrekking betreffende het voorbereidingskrediet fietsverbinding Bornsestraat vloeit voort uit een separaat raadsvoorstel. In dit raadsvoorstel is ook melding gemaakt van een mogelijke investering van ongeveer € 3 miljoen (Jaarlijkse kapitaallast van € 165.000) indien inderdaad wordt besloten tot de aanleg van de betreffende fietsverbinding. Met deze claim is (nog) geen rekening gehouden in de gepresenteerde herziene stand van de RBAM. Ook met mogelijke incidentele bijdragen aan Natura Docet voor museale inrichting ten bedrage van € 265.000 en een mogelijke incidentele bijdrage van € 270.000 voor investeringen in verduurzaming is (nog) geen rekening gehouden. Tot slot verwachten we ook nog een mogelijke incidentele bijdrage te moeten doen in het kader van groot onderhoud en verduurzaming van de Schalm in Ootmarsum en de privatisering en de verbouwing van het Hoge Vonder. Voorgesteld wordt in te stemmen met de aangegeven mutaties op de reserve incidenteel beschikbare algemene middelen.
Herziene stand algemene incidentele middelen Rekening houdend met de aangegeven en toegelichte mutaties op de genoemde reserves ontstaat het volgende beeld van de algemeen incidentele middelen: Beschikbare algemene incidentele middelen
€
Algemene reserve - weerstandscapaciteit 1,4
6.440.000
Reserve Incidenteel Beschikbare Algemene Middelen
5.265.000
Reserve collegeakkoord 2022-2026
4.856.000
Totaal Beschikbare algemene incidentele middelen begroting 2024
16.561.000
25
Inleiding ambitiebegroting Ambitiebegroting Zoals reeds is aangegeven in de algemene inleiding heeft deze perspectiefnota het collegeakkoord gemeente Dinkelland 2022-2026 met de naam "Vernieuwen, verbinden en versterken" als basis. Het zogenaamde ambitiedeel van deze perspectiefnota is gebaseerd op de volgende 5 opgaven uit dit collegeakkoord: •
Buitengebied in Balans
•
Iedereen gezond
•
Leefomgeving van de toekomst
•
Leefbare kernen
•
Gemeente en de Samenleving
Deze 5 opgaven zijn in eerste instantie verder beschreven en uitgewerkt in actielijnen en doelen waarna op hoofdlijnen wordt aangegeven hoe we hier een bijdrage aan denken te gaan leveren. In deze perspectiefnota staan we onder deze opgaven vooral stil bij actuele ontwikkelingen die wellicht van invloed kunnen zijn op de doelen en de inspanningen. Hierbij is uiteraard ook stilgestaan bij de uitwerking en analyse van het hoofdlijnenakkoord van het nieuwe kabinet. Er is dit jaar geen specifiek financieel overzicht opgenomen onder de ambities. De werkelijke stand van zaken van de verschillende werkbudgetten is opgenomen in de jaarverantwoording 2023. Bij het programmajournaal 2024 doen we, zoals toegezegd weer verslag van de bestemming en besteding van de werkbudgetten zodat weer een actueel beeld ontstaat.
26
Programma Buitengebied in Balans Inleiding Buitengebied in balans Dinkelland We zetten in op een economisch sterk buitengebied vanuit de balans tussen agrarisch landgebruik, de kwaliteit van onze natuur en landschap, de groeimogelijkheden van de toeristische sector, de mogelijkheden voor economische activiteiten en de kwaliteit van leef- en werkomgeving voor onze inwoners. Dit in verbinding met bodem, water en lucht. Dat maakt ons buitengebied voor de toekomst sterker en is gunstig voor de leefbaarheid. Onze ambitie is uitdagend maar realistisch als het een samenspel is met onze inwoners, de partners en de gebruikers. We voorzien de ambitie en de hieraan verbonden Gebiedsgerichte Aanpak (GGA) van een dynamische agenda. Frequent leiden nieuwe inzichten en regelgeving tot aanvullingen en wijzigingen op deze agenda. Indien noodzakelijk worden deze ook financieel vertaald. We realiseren ons dat de transitie van het buitengebied vele jaren, en dus meerdere raadsperioden, in beslag zal nemen. In de huidige 4 jaar zal vooral de veranderrichting worden bepaald en een start worden gemaakt met de concrete Uitvoeringsagenda. We vertalen onze ambities naar twee actielijnen: •