2023-73 Regioplan Twentse Koers 2024-2026 (bijlage 1).pdf

Aanleiding Toenemende vraag, in combinatie met schaarste aan personeel, zet de ondersteuning en zorg aan mensen met psychische klachten vanuit het sociaal domein, de huisartsenzorg en de GGZ onder hoge druk. De instroom, doorstroom en uitstroom in de (specialistische) GGZ loopt niet soepel. Eén van de eerder genoemde effecten is dat er lange wachttijden bestaan voor de (specialistische) GGZ. Huisartsen zijn lang verantwoordelijk voor mensen met een complexe GGZ-hulpvraag. In lang niet alle gevallen is er sprake van de juiste zorg of ondersteuning op de juiste plek. Eén van de oorzaken is dat de samenwerking in de driehoek ‘sociaal domein – huisartsenzorg– GGZ’ nog niet altijd en overal optimaal verloopt.

Onze aanpak De teams in de gezondheids- en herstelcentra werken vanuit een locatie in een dorp of wijk, in nauwe samenwerking met alle partijen die daar actief zijn. Het team verkent de hulpvraag van en met de aangemelde inwoner van Twente en zijn naasten, vanuit het brede gedachtengoed van ‘positieve gezondheid’. Aan de hand van de verkenning wordt gekeken waar de inwoner mee is geholpen. Het uitgangspunt is dat de inwoner zoveel mogelijk zelf aan het herstel van zijn mentale gezondheid werkt, samen met zijn naasten. Indien professionele hulp nodig is, wordt deze zoveel mogelijk laagdrempelig in (de nabijheid van) het lokale team geboden. De hulpverlening, of deze nu fysiek, digitaal of een combinatie van beide is, is gericht op het herstel van de mentale gezondheid en duurt niet langer dan nodig. Samenwerking tussen alle partijen in het integraal team is noodzakelijk omdat de hulpvraag van de inwoner vaak over verschillende domeinen gaat. Op deze manier kunnen we gebruik maken van elkaars expertise. Het verkennend gesprek in het team zorgt voor een betere domein overstijgende samenwerking tussen huisartsenzorg, GGZ en sociaal domein, zodat de hulpvraag sneller op de juiste plek opgepakt wordt en onnodige instroom in de GGZ wordt voorkomen. Dit werkt dus ook normaliserend en demedicaliserend. Het voorliggend veld (huisarts, POH GGZ, welzijnswerk, etc.) wordt versterkt.

Dat leidt tot betere zorg op maat, het zoeken van oplossingen in het voorliggend veld of bij de inwoner en zijn/ haar netwerk, minder doorverwijzing naar specialistische (2e lijn) en kortere wachttijden door minder oneigenlijke doorverwijzing. Hierdoor wordt de inwoner passender, laagdrempelig en sneller geholpen. Op (sub)regionale en lokale schaal ondersteunen wij gemeenten en hun partners en zetten we initiatieven voort die al zijn begonnen en versterken deze. Deze passen ieder bij de kenmerken en cultuur van de eigen gemeente en inwoners. Voorbeelden die al actief zijn: •

Almelo bereidt een plan voor om met ondersteuning van de landelijk denktank GEM projectmatig te werken aan een nieuw ecosysteem mentale gezondheid (GEM). Dit ecosysteem vraagt een andere manier van (samen)werken en een betere verbinding tussen 29

twentsekoers.nl

• •

het sociaal- en (geestelijke) gezondheidsdomein. Naast de formele GGZ-behandelingen is in het ecosysteem mentale gezondheid veel meer plaats voor (online) zelfhulp, informele zorg en ervaringsdeskundigheid. Al deze vormen van ondersteuning hangen met elkaar samen en beïnvloeden elkaar. Net als een ecosysteem in de natuur, waarin alle organismen met elkaar verbonden zijn. Mentaal gezond worden en blijven zien we als een gedeelde verantwoordelijkheid van inwoners en professionals. Dit betreft nauwe samenwerking tussen lokaal werkende organisaties, gericht op een (lichtere) inzet van ervaringsdeskundigen via zelfregie- en herstelcentra. Een plek in de buurt waar je zonder ‘stempel’ kan werken aan je eigen herstel en je eigen talenten kunt ontwikkelen. Enschede werkt al met een pilot ‘Inlooppunten’ in de wijk en wil deze verder ontwikkelen. Hengelo heeft een initiatief voor lokale ontmoeting ‘Bij Mozart’ dat inmiddels enkele dagdelen is geopend. Deze willen zij graag verder verbreden.

Door met elkaar volgende stappen te zetten, kunnen we binnen Twente: •

• • • •

Fungeren als regionaal kennis- en expertisecentrum, waarbij we kunnen meehelpen in de coördinatie en ontwikkeling, waardoor niet iedereen (lokaal) het wiel opnieuw hoeft uit te vinden; Bestaande initiatieven ondersteunen, waarbij de opgedane ervaring vanuit de overige projecten wordt meegenomen bij de implementatie; Contacten onderhouden met verschillende kenniscentra in het land en regionale kennisdeling stimuleren en ondersteunen; De verbindende schakel zijn tussen gemeenten, zorgaanbieders, zorgkantoor, welzijnswerk, etc. en kunnen we ondersteunen bij het maken van onderlinge afspraken; Een ‘agile way of working’ ontwikkelen waarin we samen, stap voor stap, kunnen ontwerpen, verbeteren, testen en opschalen.

Inwonerparticipatie Opstart met behulp van inwoners, waarbij focusgroepen en ervaringsdeskundigheid worden ingezet bij de opzet, de monitoring van effecten en de evaluatie van de werking van de centra. Vanuit het leerproces willen we continu verbeteren om daarmee echt in te spelen op de behoefte van de inwoner zelf.

Effect voor de inwoner We streven naar laagdrempelige steunpunten, waar iedere inwoner in heel Twente toegang tot heeft. Deze betere toegankelijkheid tot zorg en welzijn kan leiden tot snellere interventie en behandeling van psychische problemen. Daarnaast kan de aanwezigheid van zichtbare mentale gezondheidscentra het stigma rondom geestelijke gezondheidsproblemen verminderen, waardoor inwoners zich comfortabeler voelen om hulp te zoeken en open en eerlijk te zijn over hun mentale welzijn. Dit bevordert ook het herstel.

Raakvlakken met andere regionale plannen Dit project raakt alle verschillende onderdelen van het regioplan.

30

twentsekoers.nl

Project | (Onafhankelijke) Cliëntondersteuning (OCO) Doel In Twente is de (Onafhankelijke) Cliëntondersteuning (OCO) succesvol geïmplementeerd en gepositioneerd, waardoor inwoners beter gesteund worden. Voor de doelgroep GGZ-cliënten, willen we de OCO nog beter positioneren. Een (onafhankelijk) cliëntondersteuner kan naast de inwoner gaan staan en, samen met zijn of haar netwerk, kijken wat de inwoner nodig heeft. Hierbij wordt gewerkt aan een vertrouwensband met de inwoner en breed gekeken naar alle levensgebieden. Vervolgens kan dit leiden tot een breed advies wat deze inwoner nodig heeft om te werken aan een zo optimaal mogelijk herstel.

Aanleiding Zowel vanuit de Wet Maatschappelijke Ondersteuning (Wmo) en de Wet langdurige zorg (Wlz) is de onafhankelijke cliëntondersteuning vanuit gemeente en zorgkantoor beschikbaar. We zien echter dat binnen de doelgroep (complexe) GGZ, weinig tot niet van deze onafhankelijke cliëntondersteuning gebruik wordt gemaakt, terwijl juist deze doelgroep hier veel belang bij kan hebben. Dit heeft verschillende redenen. Dit project is een vervolg op de projecten Integrale cliëntondersteuning in Twente (opgestart in 2019) en Regionale doorzettingsmacht en cliëntondersteuning (opgestart in 2022).

Onze aanpak De Onafhankelijke cliëntondersteuning is een functie waarvoor je veel kennis moet hebben, namelijk van het sociaal domein (inclusief de lokale en regionale sociale kaart), de zorg en alle bijbehorende wet- en regelgeving. We zien dat binnen de GGZ nog weinig gebruik wordt gemaakt van de OCO en willen daarom deze mogelijkheid beter positioneren bij de doelgroep. Om voor de doelgroep GGZ als onafhankelijk cliëntondersteuner op te treden, dient de OCO bekend te zijn met het omgaan met complexe psychosociale problemen. We gaan hier met de OCO organisaties over in gesprek, zodat we dit binnen Twente goed te regelen. Daarnaast moeten de GGZ hulpverleners goed op de hoogte zijn dat hun cliënten van de mogelijkheid gebruik kunnen maken om een OCO in te schakelen. Ook zullen we de inzet van de specialistische OCO met de OCO organisaties bekijken. Naast de mogelijkheid voor iedere inwoner om een OCO in te zetten, is cliëntondersteuning in de breedste zin ontzettend belangrijk. In de meeste gevallen is een OCO niet nodig omdat de hulpvraag en benodigde ondersteuning al helder zijn en kan de inwoner prima ondersteund worden middels andersoortige ondersteuning bij vragen over bijvoorbeeld schuldhulpverlening, huisvesting en andere dagelijkse leefproblemen.

Door deze ondersteuning breed in de maatschappij en laagdrempelig aan te bieden, is de verwachting dat het stressniveau daalt en de mentale weerbaarheid en welbevinden van de inwoner stijgen. Dit komt doordat de inwoner sneller en duidelijk geholpen worden naar passende zorg- en ondersteuning. Het is daarom van belang dat er cliëntondersteuning beschikbaar is die domein overstijgend kijkt en werkt. We willen deze advies- en ondersteuningsfunctie steeds beter vervullen, waarbij we extra aandacht willen hebben voor de ontwikkeling van kennis en vaardigheden van de cliëntondersteuners. Een brede, goed opgeleide en ontwikkelde voorkant van cliëntondersteuners in Twente helpt ons de inwoners door te verwijzen naar het juiste loket. Oftewel: ondersteuning op de juiste plek!

Inwonerparticipatie Binnen het project ‘Onafhankelijke cliëntondersteuning’ hebben we nauw contact met organisaties op het gebied van ervaringsdeskundigheid (zoals IxtaNoa) en met cliëntondersteuningsorganisaties (Zorgbelang Overijssel, SCOT, MEE Samen, Wijkracht en andere welzijnsorganisaties). Deze partijen staan in nauw contact met de inwoners zelf. 31

twentsekoers.nl

Effect voor de inwoner Kwalitatief goed opgeleide cliëntondersteuners, die verbinding en het contact kunnen leggen met de hulpverlener(s) waar de inwoner behoefte aan heeft, staan dichtbij de inwoner zelf. In die gevallen waarbij onafhankelijkheid gewenst is, wordt de inwoner doorverwezen naar de OCO. De OCO is in de regio Twente straks zo georganiseerd dat ook voor de complexe GGZ doelgroep passende onafhankelijke cliëntondersteuning beschikbaar is.

Raakvlakken met andere regionale plannen Het project ‘Onafhankelijke cliëntondersteuning’ heeft raakvlakken met de themalijnen ‘Preventie en gezondheid’, ‘Ouderen’ en ‘Bestaanszekerheid’ van Twentse Koers. Dit project is het vervolg vanuit het project ‘regionale doorzettingsmacht en cliëntondersteuning’ die in 2022 is gestart binnen Twentse Koers.

32

twentsekoers.nl

Project | Terugdringen instroom Wlz GGZ Doel Het doel van het project ‘Terugdringen instroom Wlz GGZ’ is om gezamenlijk de meest passende zorg en ondersteuning te bepalen voor personen met langdurige geestelijke gezondheidsproblemen, die zich bevinden op het grensvlak van de Wet langdurige zorg (Wlz) en beschermd wonen vanuit de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo). Voor de komende jaren is de landelijke ambitie om de instroom in de Wlz te reduceren met minimaal 20%.

Aanleiding Vanaf 1 januari 2021 is de Wlz opengesteld voor mensen met een psychische stoornis die voldoen aan de hiervoor geldende zorginhoudelijke toegangscriteria, onafhankelijk beoordeeld door het CIZ. Dit heeft geresulteerd in een aanhoudend hoge instroom van mensen met een psychische stoornis in de Wlz, met als gevolg dat de houdbaarheid van de zorg (zowel in personele inzet als financieel) onder druk komt te staan.

Onze aanpak De landelijk afgesproken regioaanpak houdt in dat de betrokken partijen in de regio (zorgkantoor, gemeente, zorgaanbieders) met elkaar in gesprek gaan over de wijze waarop de langdurige zorg en ondersteuning aan mensen met een psychische aandoening is georganiseerd en bekijken wat nodig is om de beweging te maken naar (beter) passende zorg en ondersteuning voor deze doelgroep. De Nederlandse koepelorganisaties Valente, de Nederlandse GGZ, MIND, ZN, VNG en VWS hebben de landelijke opdracht voor de regioaanpak in het voorjaar van 2023 vastgesteld. Hierin staan de verschillende onderdelen en doelstellingen verder toegelicht. De eerste afspraak in de regio is georganiseerd en de beelden vanuit de verschillende organisaties zijn opgehaald. We hebben nog vragen over de gepubliceerde data. Een afspraak wordt op korte termijn ingepland om hier duiding aan te kunnen geven, waarna een regionaal vervolggesprek wordt ingepland. Binnen Twente zijn we gemotiveerd te kijken naar wat beter kan. Het belangrijkste uitgangspunt voor ons blijft dat de cliënt de best passende zorg moet krijgen!

Inwonerparticipatie Op het moment dat we meer duiding aan het project kunnen geven, kijken we ook of en hoe we de inwonerparticipatie gaan vormgeven.

Effect voor de inwoner In Twente streven we ernaar om de best passende zorg voor inwoners, met langdurige geestelijke gezondheidsproblemen die zich bevinden op de grens van de Wlz en Wmo, te realiseren. Belangrijk is daarbij uiteraard dat deze zorg voor de doelgroep ook in de toekomst betaalbaar moet blijven.

Raakvlakken met andere regionale plannen Het project heeft raakvlakken met het project ‘aanpak wachttijden’ en de themalijn ‘Ouderen’ (project doorstroom Wlz) van Twentse Koers.

33

twentsekoers.nl

Project | Mentale gezondheid jongeren Doel In Twente streven we ernaar het welbevinden van de Twentse jongeren (12-25 jaar) te verbeteren. Daarnaast willen we de Twentse jongeren weerbaarder maken tegen invloeden van buitenaf en leren hoe ze beter met tegenslagen om kunnen gaan. Op dit moment zijn er nog niet veel kansrijke/effectieve interventies, zeker niet voor de doelgroep 18 jaar en ouder. Het is van belang nu te experimenteren met en het evalueren van interventies, zodat beter bekend wordt wat werkt. De kennis hierover willen we op regionaal niveau beschikbaar maken.

Aanleiding Het regiobeeld (Twentse Koers, 2023) en de meest recente GGD monitor geven de noodzaak weer om ons in Twente te richten op kinderen tussen de 12 en 16 jaar en jongeren tussen de 16 en 25 jaar. Deze groepen scoren significant slechter op allerlei aspecten van mentale gezondheid, dan andere leeftijdsgroepen. Het aantal jongeren in de leeftijd van 12 tot 16 jaar met een groot risico op psychosociale problemen is opnieuw gestegen. Dat zijn emotionele problemen (zoals zenuwachtig, snel angstig of depressieve gevoelens) en gedragsproblemen (zoals driftbuien of ernstig opstandig gedrag). Dit is een zorgelijke ontwikkeling. Eén op de vijf jongeren in Twente heeft een hoog risico op psychosociale problematiek. De zorgen over de psychosociale gezondheid van jongeren namen vóór de coronaperiode al toe. Tijdens de coronaperiode is dit verder verslechterd.

Ook de mentale gezondheid van de jongvolwassenen (16-25 jaar) staat onder druk. Velen hebben licht psychische klanten en ervaren (regelmatig) stress. Daarbij valt in de grote steden op dat er een relatief lage score (35%) van jongeren is op ‘hoge veerkracht bij het omgaan met uitdagingen en stressvolle gebeurtenissen’.

Onze aanpak In Twente streven we ernaar dat jongeren bewust worden dat ‘even niet lekker in je vel zitten’ hoort bij het leven: we willen dit normaliseren. Daarnaast zetten we in op preventie, in samenwerking met GGD, welzijn en schoolmaatschappelijk werk, zodat we jongeren in Twente weerbaar en veerkrachtig maken/houden. We gaan de komende periode gebruiken om de reeds bestaande interventies te bundelen en met elkaar voor de komende jaren een strategie te bepalen hoe we alle kennis in kunnen zetten om de mentale gezondheid van onze jongeren te verbeteren. Samen willen wij dit vervolgens tot uitvoering brengen.

Inwonerparticipatie We streven naar het inzetten van ervaringsdeskundigen en het betrekken van jongeren in dit project.

Effect voor de inwoner Vroegtijdige identificatie vergroot de kans op een succesvolle, laagdrempelige ondersteuning. Daarbij kan vroege interventie ernstigere problemen later voorkomen. Het vergroot de kans op het probleemloos doorlopen van de schoolcarrière en het behalen van een startkwalificatie zodat instroom in de arbeidsmarkt soepeler verloopt. Gelukkige jongeren zijn de voedingsbron van iedere Twentse Gemeente. Uit onderzoek blijkt dat veel jongeren in de kern waarin ze zijn opgegroeid willen blijven wonen. Mentaal gezonde jongeren creëren een goede leefomgeving wat bijdraagt aan een fijne samenleving, niet alleen voor de jongere zelf, maar in evenwicht voor iedere inwoner van de gemeenschap. 34

twentsekoers.nl

Raakvlakken met andere regionale plannen Het project ‘Mentale Gezondheid Jongeren’ heeft raakvlakken met de themalijnen ‘Preventie en gezondheid’ en ‘Bestaanszekerheid’ van Twentse Koers. Daarnaast wordt er ook verbinding gelegd met de Samenwerkingsagenda Jeugd in Twente.

35

twentsekoers.nl

Themalijn preventie en gezondheid

36

twentsekoers.nl

Themalijn preventie en gezondheid Mensen leven langer en chronische ziekten nemen toe. Daarnaast zien we in de Twentse steden relatief meer inwoners met een lagere sociaal economische status in vergelijking met de rest van Nederland. Om de zorg en ondersteuning beschikbaar en toegankelijk te houden, moeten we ziekte en zorg zoveel mogelijk voorkomen. In Twente zetten we daarom in op preventie en het versterken van de gezondheid van onze inwoners. Vanuit de brede visie van positieve gezondheid dragen we bij aan het vermogen van mensen om eigen regie te voeren en om met de fysieke, emotionele en sociale uitdagingen in het leven om te gaan. De onderwerpen uit het landelijke Preventieakkoord, het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA), het Integraal Zorgakkoord (IZA), het Sportakkoord 2.0 en de speerpunten vanuit de regionale agenda Publieke Gezondheid, zijn de uitgangspunten voor de projecten binnen deze themalijn. Als we over ‘we’ spreken, bedoelen we ook ‘we’: Twentse Koers, GGD Twente en de vele andere partners. Want samen koersen we op het voorkomen van ziekte en zorg.

Overkoepelend doel We streven naar een gezondere Twentse bevolking. We doen dit door middel van samenwerking, kennisdeling en specifieke interventies, gericht op het verminderen van overgewicht, alcoholgebruik, de rookvrije generatie, het bevorderen van een goede start voor kinderen, versterken van zelfredzaamheid en valpreventie. We meten ons succes aan de hand van indicatoren, zoals betrokkenheid bij interventies, ervaren kwaliteit van leven, afname van overgewicht en middelengebruik, kinderwelzijn en verminderde valincidenten. Deze initiatieven worden regionaal ondersteund en worden door lokale professionals uitgevoerd.

Onze aanpak In Twente bevorderen we een gezondere levensstijl, met de nadruk op beweging, gezonde voeding, en het verminderen van middelengebruik. Dit benaderen wij integraal vanuit het principe ‘health in all policies’. We faciliteren vroegtijdige signalering en ondersteunen kwetsbare individuen, inclusief die met beperkte gezondheidsvaardigheden en/of een psychische kwetsbaarheid. We benutten regionale kansen voor professionele ondersteuning via kennisdeling en gezamenlijke initiatieven, terwijl de uitvoering op lokaal niveau blijft, uitgevoerd door en afgestemd op elke gemeente en hun partners. We versterken de regionale samenwerking met alle partners in het brede sociaal domein en het zorgdomein. Dit doen we door samen ambities op te stellen en samen te bepalen hoe we onze doelen gaan bereiken. Het verbinden van vindplekken, de partijen die interventies uitvoeren en inwoners ondersteunen én alle andere betrokken partners (regionaal en lokaal) zorgen voor de borging van de behaalde resultaten. In Twente willen we dat alle kinderen gelijke kansen krijgen in het leven. Door het inzetten van de ketenaanpak ‘Kansrijke Start’, gaan we hiermee aan de slag. Het regiobeeld laat zien dat er in Twente meer overgewicht is dan de landelijke gemiddeldes, tegelijkertijd zien we een dalende trend in het aantal mensen dat voldoet aan de beweegrichtlijnen.

Door uitvoering te geven aan de aanpakken ‘Gezonde koers voor kinderen’ en ‘Volwassenen naar Gezond(er) gewicht’ gaan we hiermee aan de slag. Ook loopt er regionaal een project om de ketenaanpak Valpreventie efficiënt en effectief in te zetten. Naast deze ketenaanpakken zetten we ook in op het opzetten van diverse leefstijl/beweeginterventies. Meer bewegen in een groep draagt bij aan meer vitaliteit voor de inwoners van Twente. Hetgeen veel doet met gezondheid van mensen: denk aan mentaal welbevinden, meer zelfredzaamheid, meer sociale contacten en een gezond(er) gewicht. 37

twentsekoers.nl In Twente is alcoholgebruik een groot probleem. Zowel het aantal jongeren onder de 18 jaar dat drinkt, als de hoeveelheid overmatige en zware drinkers boven de 18 jaar liggen ver boven de landelijke gemiddeldes. Er zijn al diverse projecten en toolkits ontwikkeld om gemeenten te ondersteunen met het nemen van concrete maatregelen. Dit willen wij samen verder doorontwikkelen en implementeren. Voor het verder terugdringen van roken gaan we door op de ingezette weg. Ten aanzien van drugsgebruik gaan we met elkaar in overleg wat we hier regionaal mee willen. Diverse gemeenten geven aan zorgen te hebben over (toenemend) drugsgebruik/overlast door drugsgebruik. Ook gaan we aan de slag met het versterken van zelfredzaamheid voor inwoners met een licht verstandelijke beperking en daarmee het terugdringen van de hoeveelheid ambulante ondersteuning voor deze doelgroep. We zetten in op korte interventies en (digitale) hulpmiddelen passend bij de mogelijkheden van de deelnemer. We zorgen voor verbinding tussen de projecten binnen en buiten deze lijn. Hierbij hebben we specifiek aandacht voor de ketenaanpakken uit GALA (Overgewicht en Obesitas Volwassenen, Overgewicht en obesitas Kinderen, Valpreventie, Kansrijke Start en Welzijn op recept). In elke ketenaanpak wordt gewerkt vanuit dezelfde principes.

Denk hierbij aan het voeren van het brede gesprek, gebruik maken van de vindplekken en doorgeleiding naar passende ondersteuning na afloop van een interventie. Voor een deel zijn steeds dezelfde ketenpartners betrokken, voor een deel wisselende ketenaanpakken. Elke ketenaanpak vraagt om coördinatie. Een integrale werkwijze zal winst opleveren voor de gemeenten, ketenpartners en inwoners.

Betrokken partners en stakeholders Zorgverzekeraar en Zorgkantoor Menzis, alle 14 gemeenten, GGD Twente, Provincie Overijssel, Federatie Eerstelijnszorg Almelo (FEA) (huisartsen Twente), SHT-THOON (THOON) (huisartsen Twente), Twentse Apothekers Organisatie (TAO-UA), Twentse Fysiotherapeuten Organisatie (TFO), Verloskundig Samenwerkings Verband Twente (VSV Twente) Hogeschool Saxion, Twentse werkgevers, Kennispunt Twente, Bas van de Goor Foundation (BvdGF), Twentse zorg en welzijnsaanbieders en inwoners.

38

twentsekoers.nl

Project | Kansrijke start en kansrijk opgroeien Doel Met het programma Kansrijke Start willen we meer kinderen een optimale start in het leven geven en het aantal levendgeboren kinderen in Twente naar het landelijke niveau verhogen. De doelstellingen omvatten het voorbereiden van kwetsbare ouders op de zwangerschap, het beter signaleren van problemen bij kwetsbare gezinnen, het bieden van de juiste ondersteuning aan toekomstige kwetsbare ouders en het toerusten van ouders voor het ouderschap. Met dit project streven we naar een gezonde en kansrijke start voor alle kinderen in Twente en zetten we ons gezamenlijk in voor normaliseren en kansengelijkheid.

Aanleiding Ieder kind verdient een optimale start in het leven en de best mogelijke kans op een gezonde toekomst. De eerste 1000 dagen van een kind spelen hierbij een cruciale rol. De gezondheid van een kind vóór, tijdens en na de geboorte blijkt een belangrijke voorspeller te zijn van latere problemen, zowel fysiek als mentaal. In Twente willen we echter verder gaan dan deze eerste 1000 dagen en streven we ernaar kinderen kansrijk te laten opgroeien. We onderzoeken hoe we, vanuit het idee van normalisatie, de opvoedvaardigheden van en het netwerk rondom ouders kunnen versterken. Ook zien we in Twente een daling van het percentage levendgeboren kinderen. Deze daling is sterker dan de landelijke trend. Het tijdig signaleren van aanstaande ouders is daarom extra belangrijk.

Onze aanpak Momenteel werken veel partners in de geboortezorgketen samen in het Verloskundig Samenwerkingsverband Twente (VSV Twente). Deelnemers aan de VSV Twente (waaronder gemeenten) geven aan behoefte te hebben aan meer regionale verbinding. Het is bijvoorbeeld voor de ziekenhuizen lastig om eerst te kijken waar een zwangere woont, voordat ze een passend advies kunnen geven over beschikbare ondersteuning. We streven ernaar alle gemeenten te ondersteunen bij het opzetten en uitbouwen van lokale coalities Kansrijke Start en de lokale uitvoering. Sommige Twentse gemeenten werken reeds met een coalitie Kansrijke Start en hebben lokaal ook al lopende interventies, zoals de interventie ‘Nu niet Zwanger’. Andere gemeenten moeten nog starten met het opzetten van een coalitie. In alle Twentse gemeenten is het prenatale huisbezoek bij kwetsbare gezinnen, door de jeugdgezondheidszorg van GGD Twente (huisbezoek bij zwangerschap) geïmplementeerd. Om regionale samenwerking effectief te implementeren en een goed doordacht projectplan op te stellen, is de betrokkenheid van Twentse Koers van essentieel belang. We gaan in gesprek met gemeenten om gemeenschappelijke doelstellingen te identificeren en kansen te zoeken om de aanpak te versnellen en te versterken via regionale samenwerking. Hierbij streven we naar een samenhangende aanpak binnen de zorg en het sociaal domein.

We kijken verder dan de eerste twee levensjaren en de specifieke interventies die binnen Kansrijke Start vallen, zodat we de geboortezorgketen integraal goed in kunnen richten. Vandaar dat ook wordt gesproken over kansrijk opgroeien. Om het project te laten slagen is het belangrijk dat we naast ouders staan. Als Twentse Koers willen we professionals verbinden op kennis. We betrekken regionale organisaties en samenwerkingsverbanden, organiseren regionale bijeenkomsten, kennisdeling en trainingen en bieden lokale ondersteuning om het project ‘Kansrijke start en kansrijk opgroeien’ succesvol uit te voeren.

Inwonerparticipatie Er zijn reeds (lokaal) focusgroepen beschikbaar voor Kansrijke Start. We willen deze focusgroepen in te zetten om de inhoud van het project goed op de doelgroep aan te laten sluiten. 39

twentsekoers.nl

Effect voor de inwoner Kansrijke Start heeft positieve effecten voor de inwoners van Twente die (nog niet) zwanger zijn en/of (jonge) kinderen hebben. Ouders die deelnemen aan deze aanpak bieden kun kinderen een stabielere start in het leven, met minder risico op problemen in latere levensfasen. Dit doorbreekt de vicieuze cirkel van opgroeien met achterstanden, lage opleidingsniveaus, slechtere gezondheid en meer. Daarnaast verbetert het welbevinden van kinderen, net als kun toekomstperspectieven. Ouders ontwikkelen betere opvoedvaardigheden en ervaren minder stress. Kortom, dit project draagt bij aan een gezondere, evenwichtigere en kansrijke toekomst voor de inwoners van Twente. We dragen met dit project bij aan een gezonde generatie in 2040.

Raakvlakken met andere regionale plannen Het project heeft raakvlakken met de projecten ‘Kinderarmoede’ (themalijn bestaanszekerheid), ‘Versterken zelfstandigheid bij LVB’ en ‘Gezonde koers voor kinderen’. Daarnaast raakt dit project in brede zin de taken van GGD Jeugdgezondheid en zoeken we de verbinding met de Samenwerkingsagenda Jeugd.

40

twentsekoers.nl

Project | Gezonde koers voor kinderen Doel In Twente willen we de gezondheid en kwaliteit van leven van kinderen en jongeren verbeteren. In dit project focussen we daarbij op een gezond(er) gewicht van kinderen. Dit bereiken we door op twee subprojecten in te zetten: •

•

Een gezonde omgeving: Bij sportverenigingen, op scholen en in de kinderopvang werken we aan een gezonde omgeving. Deze aanpak is gebaseerd op het landelijke initiatief ‘Gezonde jeugd, gezonde toekomst’ (JOGG); Inzetten van de ketenaanpak ‘Kind naar Gezond Gewicht’ (KnGG).

Dit alles doen we met aandacht voor het verkleinen van gezondheidsverschillen. We streven naar een gezondere en meer kansrijke toekomst voor de jonge generatie in onze regio.

Aanleiding In Twente heeft 21% van de kinderen in jaar 2 van de middelbare school overgewicht (2019). Kinderen die opgroeien met een gezond gewicht bewegen makkelijker dan kinderen die overgewicht hebben en hebben minder kans op klachten en ziekten die aan overgewicht gerelateerd zijn. Ook hebben kinderen met een gezond gewicht minder kans op overgewicht op latere leeftijd.

Onze aanpak Binnen dit project zetten we in op twee subprojecten, zodat Twentse kinderen en jongeren gezond op kunnen groeien, namelijk de aanpak ‘Gezonde jeugd, gezonde toekomst’ (JOGG) en de ketenaanpak ‘Kinderen naar Gezond(er) Gewicht’ (KnGG). JOGG is een lokale, integrale aanpak om de omgeving waarin kinderen en jongeren opgroeien samen structureel gezonder te maken. We richten ons op leefomgevingen waar kinderen en jongeren (0 t/m 23 jaar) veel komen: thuis, school en kinderopvang, buurt, sport en bewegen, vrije tijd, werk en media. Want 'It takes a village to raise a child'. Deze aanpak loopt al (bij 10 gemeenten) in Twente. De landelijke JOGG-organisatie ondersteunt samen met GGD Twente, gemeenten en professionals met de inzet van adviseurs, experts, middelen en kennis. De ketenaanpak overgewicht bij kinderen is één van de ketenaanpakken uit GALA. In Twente kiezen we voor de methode KnGG om deze ketenaanpak te realiseren. Bij KnGG staan het kind en de samenwerking tussen het zorg- en sociaal domein centraal. Overgewicht of obesitas is aanleiding om in gesprek te gaan. Vanuit daar kijken we naar achterliggende oorzaken, de huidige situatie en ondersteuning van het kind en gezin. Vaak staan onderliggende problemen een gezonde leefstijl in de weg. Denk bijvoorbeeld aan psychische en psychosociale factoren of problemen in het gezin als gevolg van schulden of werkloosheid.

Voor een duurzame verandering is daarom meer nodig dan alleen ondersteuning gericht op voeding, beweging en slaap. Het project ‘Gezonde koers voor kinderen’ streeft naar een bredere uitrol van JOGG, om zoveel mogelijk kinderen en jongeren te ondersteunen bij het ontwikkelen van een gezondere leefstijl. Daarnaast ondersteunen we gemeenten met KnGG bij het implementeren van deze ketenaanpak, waar mogelijk in combinatie met bestaande initiatieven. De meerwaarde van de regionale aanpak is onder andere het leren van elkaar, het samenwerken met regionale partners en monitoring.

Inwonerparticipatie Voor dit project vindt inwonerparticipatie vooral plaats binnen de gemeenten. Waar wenselijk zal Twentse Koers de reguliere contacten die de gemeenten al hebben met inwoners inzetten om te toetsen of aan te scherpen. 41

twentsekoers.nl

Effect voor de inwoner Het bevorderen van een gezond gewicht bij kinderen heeft heel veel voordelen voor hun algehele welzijn, zowel op korte als lange termijn. Enkele van de belangrijkste voordelen zijn: betere fysieke gezondheid, verbeterde groei en ontwikkeling, een beter zelfbeeld en zelfvertrouwen en een betere mentale gezondheid. Ook heeft een gezond gewicht bij kinderen effect op de langere termijn. Door gezonde gewoonten aan te leren op jonge leeftijd, kunnen kinderen het risico op chronische gezondheidsproblemen op latere leeftijd verminderen. Kortom, het bereiken en behouden van een gezond gewicht heeft niet alleen fysieke voordelen, maar ook positieve effecten op het emotionele, mentale en sociale welzijn van kinderen en op langere termijn die van adolescenten en volwassenen. We dragen met dit project bij aan een gezonde generatie in 2040.

Raakvlakken met andere regionale plannen De projecten ‘Kansrijke start en kansrijk opgroeien’, ‘kinderarmoede’ (themalijn bestaanszekerheid) en ‘mentale gezondheid jongeren’ (themalijn mentale gezondheid) van Twentse Koers hebben de meest directe link met dit project. Daarnaast raakt dit project in brede zin de taken van GGD Jeugdgezondheid.

42

twentsekoers.nl

Project | Volwassenen naar gezond(er) gewicht Doel Het project ‘Volwassenen naar gezond(er) gewicht heeft twee belangrijke doelen die bijdragen aan het terugdringen van volwassenen met overgewicht in Twente. 1. We streven met dit project naar een duurzame leefstijlverandering die bijdraagt aan een gezonder gewicht. Dit vraagt om een gedragsverandering die ook doorloopt na een interventie. 2. We streven ernaar om het overwichtspercentage binnen vijf jaar terug te brengen naar minstens het landelijk niveau. Dit draagt bij aan de algemene gezondheid en het welzijn van onze inwoners.

Aanleiding Overgewicht is een groeiend probleem in Twente, 56% van de volwassenen in Twente heeft overgewicht (2023). Dit is hoger dan in de meeste andere regio's in Nederland. Zonder ingrijpende veranderingen, wordt verwacht dat dit probleem blijft toenemen (Regiobeeld, 2023). Mensen met overgewicht hebben een verhoogde kans op chronische ziekten.

Onze aanpak In Twente zijn we in 2021 gestart met een ketenaanpak voor leefstijlverbetering en het terugdringen van overgewicht onder de noemer ‘Gecombineerde Leefstijl Interventies (GLI)’. De aanpak richt zich op het bevorderen en behouden van een gezonde leefstijl bij mensen met overgewicht en gezondheidsrisico's. We hebben reeds geleerd dat een effectieve aanpak maatwerk vereist. Dit doen we door te werken met een zorgvuldige doorverwijzing en brede intake. Binnen onze aanpak staat de behoefte van de individuele inwoner centraal. We besteden aandacht aan het identificeren en aanpakken van de onderliggende problemen (medisch, sociaaleconomisch en psychologisch). Dit vereist nauwe samenwerking tussen verschillende domeinen en disciplines, zodat we een allesomvattende en effectieve benadering kunnen realiseren. De komende jaren werken we aan het versterken van de samenwerking in de keten. Hierbij worden specifiek de ‘vindplekken’ betrokken. Ook kijken we naar het aanbod van de interventies: zijn de interventies passend bij de diverse doelgroepen in de gemeente of wijk? Daarnaast is het cruciaal om de behaalde resultaten van inwoners te borgen. Dit doen we door in te zetten op het doorgeleiden naar reguliere beweeginterventies en andere doorlopende ondersteuning. Het succesvol aanpakken van overgewicht gaat namelijk verder dan alleen het initiële gewichtsverlies.

We werken zowel regionaal als lokaal aan het versterken van de aanpak. In 2023 ontvangen de gemeenten een Twentse handreiking, waarmee we gemeenten ondersteunen bij het neerzetten van de lokale uitvoering. We blijven inzetten op kennisdeling en samenwerking. Hiervoor betrekken we verschillende regionale organisaties in het werkveld en organiseren we regionale bijeenkomsten en trainingen. We monitoren op Twentse schaal de voortgang en het succes, we evalueren en zoeken actief naar verbeterpunten. Tot slot adviseren we ook op lokaal niveau. Door deze inzet helpen we mee aan een succesvolle uitvoering van de ketenaanpak.

Inwonerparticipatie In dit project vindt inwonerparticipatie voornamelijk plaats binnen de gemeenten zelf. Gemeenten pakken dit verschillend op. Wel neemt Twentse Koers initiatieven om de gemeenten te helpen de inwoners te informeren. Denk hierbij bijvoorbeeld aan een communicatiecampagne.

43

twentsekoers.nl

Effect voor de inwoner De ketenaanpak voor overgewicht en obesitas bij volwassenen in Twente bevordert een gezondere leefstijl onder de inwoners van Twente. Met deze aanpak definiëren we rollen en verantwoordelijkheden van professionals. Dat leidt tot een betere samenwerking en daarmee tot een groter aantal geholpen inwoners. Op de lange termijn zorgt dit voor een verbeterde kwaliteit van leven en welzijn. Daarnaast draagt de ketenaanpak bij aan een snellere identificatie en aanpak van onderliggende problemen, waardoor het ontstaan van overgewicht bij de inwoners van Twente kan worden voorkomen.

Raakvlakken met andere regionale plannen Het project ‘Volwassenen naar gezond(er) gewicht’ heeft raakvlakken met het project ‘In beweging met’ van Twentse Koers. Daarnaast zijn er raakvlakken met het project ‘Gezonde koers voor kinderen’ van Twentse Koers. De leefomgeving, ook onderdeel van GALA, heeft invloed en dus raakvlakken. Een goed ingerichte leefomgeving maakt het makkelijker om gezonde keuzes te maken. Er is een relatie met het project ‘Welzijn op recept’ (themalijn bestaanszekerheid), om de toeleiding te verbeteren. Het verbeteren van de leefstijl heeft ook een relatie met het project ‘aanpak middelengebruik’ en ten slotte de ketenaanpak valpreventie. Mensen met een gezond(er) gewicht zijn vaak actiever en fitter. Dit verkleint de kans op een val.

44

twentsekoers.nl

Project | Valpreventie Doel We streven naar vroegtijdige signalering van valrisico's bij ouderen, in zowel de zorg als het sociaal domein. Dit doen we door het stimuleren van laagdrempelige toegang tot valpreventieprogramma’s. Ons doel is jaarlijks een afname van ouderen (65+) op de spoedeisende hulp (SEH) na valincidenten te realiseren, zorgen dat ouderen meer gaan bewegen en het percentage ouderen dat in de afgelopen 3 maanden is gevallen te verlagen. Daarnaast streven we naar een daling van het aantal inwoners van 65+ met een verhoogd valrisico.

Aanleiding Vallen vormt een groot gezondheidsrisico voor ouderen. Veiligheid.nl heeft onderzocht dat bij gelijkblijvend beleid het aantal SEH-opnamen ten gevolge van een val met 50% gaat stijgen. In Twente zijn in 2023 maar liefst 43.134 inwoners met een valrisico. Een derde van de 65-plussers heeft een verhoogd valrisico. 10% van het aantal mensen dat jaarlijks valt, belandt op de spoedeisende hulp. Voor 75- plussers is het valrisico rond de 50% en voor 85-plussers rond de 60%. Vaak zijn er lange revalidatietrajecten en is er na de spoedeisende hulp ook in de thuissituatie nog hulp nodig van thuiszorg, fysiotherapie, etc. Bovendien kan angst op vallen ervoor zorgen dat inwoners minder gaan bewegen en minder deelnemen aan sociale activiteiten. Dit draagt bij aan vermindering van de gezondheid en verhoogt het risico op eenzaamheid.

Onze aanpak In Twente zetten we in op ketensamenwerking. Dit met als doel een zo groot mogelijk deel van de doelgroep te bereiken. Het liefst in een vroeg stadium. We zetten effectieve programma’s in die helpen het risico op vallen te verminderen en streven naar een variëteit in het aanbod, waardoor er voor verschillende doelgroepen een passend aanbod is. We verbinden de keten met o.a. sportbedrijven, buurtsportcoaches en welzijnsorganisaties. Op deze manier motiveren we deelnemers door te stromen naar het reguliere sport en beweegaanbod. Daarmee bereiken we ook op langere termijn een vermindering van het risico op vallen. Vanuit Twentse Koers is in 2023 een handreiking ‘Ketenaanpak valpreventie’ geschreven. Daarnaast zorgen we voor kennisdeling en betrekken we organisaties als de Twentse Fysiotherapeuten organisatie (TFO), Twentse Huisartsen Onderneming Oost Nederland (THOON), Federatie Eerstelijnzorg Almelo (FEA) en Twentse Apothekers Organisatie (TAO-UA). Ook organiseren we regionale bijeenkomsten en trainingen en zijn we beschikbaar om lokaal mee te helpen aan een succesvolle uitvoering van de ketenaanpak.

Inwonerparticipatie Inwonerparticipatie vindt voor dit project voornamelijk plaats bij de gemeenten. Wel neemt Twentse Koers initiatieven om de gemeenten te helpen de inwoners te informeren. Denk hierbij bijvoorbeeld aan een toolkit of een communicatiecampagne. Waar wenselijk zal Twentse Koers de reguliere contacten die de gemeenten al hebben met inwoners inzetten om te toetsen of aan te scherpen.

Effect voor de inwoner Een inwoner die niet valt blijft langer (fysiek en mentaal) gezond en zelfredzaam. Dit heeft een positief effect op de ervaren kwaliteit van leven en de benodigde zorg en ondersteuning. Daarnaast blijft een inwoner die minder bang is om te vallen, langer deelnemen aan de maatschappij en is daarmee mentaal gezond(er). Ook kunnen fittere ouderen langer voor elkaar zorgen.

45

twentsekoers.nl

Raakvlakken met andere projecten Dit project heeft raakvlakken met de themalijn ‘Ouderen’ van Twentse Koers. Ook heeft het project raakvlakken met de projecten ‘Volwassenen naar gezond(er) gewicht’ en ‘In beweging met’.

46

twentsekoers.nl

Project | Aanpak middelengebruik Doel Met het project ‘Aanpak middelengebruik’ bevorderen we een gezondere en meer bewuste levensstijl onder de inwoners van Twente. De belangrijkste doelen zijn: • • •

Overmatig alcoholgebruik terugdringen tot het landelijk gemiddelde; Een daling van het aantal rokers (inclusief e-sigarettengebruik) en het voorzetten van de inzet voor een Rookvrije Generatie; Bewustwording creëren over de negatieve effecten van drugs, vapen en alcohol.

Dit doen we door in te zetten op de omgeving, normbeïnvloeding en ontmoediging.

Aanleiding Middelengebruik begint meestal met experimenteren, bijvoorbeeld met alcohol, tabak of cannabis. Experimenteel gebruik kan overgaan in geregeld gebruik. Dit kan schadelijke gevolgen voor de gezondheid met zich meebrengen. Ook in Twente is middelengebruik een groot probleem. Het percentage inwoners van Twente dat overmatig alcohol drinkt, ligt ruim boven het landelijk gemiddelde. Ook ligt de leeftijd waarop jongeren beginnen met het drinken van alcohol ver onder het landelijk gemiddelde (Regiobeeld, 2023). Daarnaast geven verschillende Twentse gemeenten aan zich zorgen te maken over (toenemend) drugsgebruik.

Onze aanpak In het project ‘Aanpak middelengebruik’ richten we ons op het ontmoedigen en verminderen van het gebruik van middelen (alcohol, roken, drugs). In een latere fase kan er een aanpak voor het terugdringen van overmatig medicijngebruik aan toegevoegd worden. In Twente werken we aan het creëren van een kansrijke en positieve omgeving, waarin onderwijs, gezondheid, sociale betrokkenheid en cultuur centraal staan. Met dit project gaan we regionaal door op de ingezette weg en streven we naar het versterken van een aantal onderdelen. Denk hierbij aan het steviger benutten van de samenwerking tussen onder andere de gemeenten, Tactus Verslavingszorg, huisartsenzorg, GGZ, het welzijnswerk en GGD Twente. Ook willen we de komende jaren met gemeenten aan de slag om de preventieve verslavingszorg goed in te bedden in de Twentse gemeenten. •

•

Alcohol: Het percentage inwoners dat in Twente overmatig alcohol drinkt (30%) ligt momenteel ruim boven het landelijke gemiddelde (20%). Het lijkt in Twente ‘normaal’ te zijn om ‘vaak en veel’ te drinken. Vaak begint dat al op jonge leeftijd (48% van de jongeren onder de 18 drinkt al alcohol, 39 % zelfs al vijf glazen of meer bij één gelegenheid) (GGD gezondheidsmonitor, 2023). In Twente zijn al diverse initiatieven om het alcoholgebruik te verminderen en ontmoedigen, want ‘niet drinken’ is ook normaal. Zo is er een pilot ‘vroegsignalering alcoholgebruik 18+’ waarvoor een regionale werkgroep met diverse partijen is opgericht. De werkgroep zet zich in voor vroegsignalering en normbeïnvloeding. Ook is een toolkit alcoholontmoediging beschikbaar voor gemeenten. De komende periode onderzoeken we of het regionale netwerk nog verder kunnen uitbreiden en verstevigen. Daarnaast onderzoeken we of er andere trajecten zijn die kunnen bijdragen aan het gewenste doel. Roken: De afgelopen jaren is het aantal rokers in Twente afgenomen (naar 17%, gelijk met het landelijk gemiddelde). Het regiobeeld laat zien dat deze trend de komende periode lijkt te stabiliseren. Roken is een belangrijke oorzaak van gezondheidsverschillen, echter is stoppen met roken moeilijk. Maar liefst 80% van de rokers geeft aan te willen stoppen.

In Twente is behoefte aan inspanningen om de afname toch voort te zetten en om te blijven streven naar 47

twentsekoers.nl

•

een rookvrije generatie. Want iemand die niet start met roken, hoeft ook niet te stoppen. In Twente is al een toolkit ‘rookvrij’ beschikbaar. Daarnaast zijn er diverse ondersteuningsprogramma’s voor hulp bij stoppen met roken beschikbaar. De toeleiding naar hulp bij stoppen met roken en het bereiken van de kwetsbare groepen zijn nog aandachtspunten. Het is noodzakelijk daar in een netwerk met diverse (zorg)partijen samen aan te werken. Drugs: Verschillende Twente gemeenten geven aan dat ze een toename van drugsgebruik zien. Gemeenten maken zich hier zorgen over. In de komende periode onderzoeken we of er voldoende draagvlak is in Twente om hiermee aan de slag te gaan.

Daarnaast wordt op scholen in Twente op diverse manieren en verschillende momenten aandacht gegeven aan de gevaren van drugs, alcohol en roken. Ook worden spreekuren georganiseerd. Tot slot sluiten we in Twente aan bij meerdere landelijke initiatieven, waaronder Stoptober en Dry January. Uit het regiobeeld komt ook naar voren dat er in Twente een hoger dan gemiddeld medicijngebruik is bij fysieke ziekten. Hier wordt al op ingezet, door onder andere Twentse Apothekers Organisatie (TAO-UA), in samenwerking met SHT-THOON en FEA. Mocht blijken dat hier aanvullende inzet op nodig is, waar Twentse Koers op regionale schaal van toegevoegde waarde kan zijn, kan dit in de loop van de uitvoering van het regioplan toegevoegd worden.

Inwonerparticipatie In dit project vindt inwonerparticipatie voornamelijk plaats via de betrokken en uitvoerende partners. Daarnaast gaan we nog onderzoeken op welk niveau we inwoners kunnen betrekken, bijvoorbeeld via een cliënten-/adviesraad of het organiseren van een focusgroep.

Effect voor de inwoner Met het project ‘Aanpak middelengebruik’ kunnen alle inwoners van Twente profiteren van een gezondere en veiligere omgeving. We verminderen de negatieve gevolgen van middelengebruik, waardoor de kwaliteit van leven en het welzijn van de inwoners van Twente worden verbeterd. Door overmatig alcoholgebruik aan te pakken, worden de gezondheid en ontwikkeling van de jongeren verbeterd. Zo krijgen zij meer kansen in het leven. Tegelijkertijd zorgt een daling van het aantal rokers voor een betere algehele gezondheid van de inwoners van Twente, waardoor zij langer en gezonder kunnen leven.

Raakvlakken met andere regionale plannen Alcoholgebruik kan ook bijdragen aan overgewicht. Dit betekent dat er raakvlakken zijn met het project ‘Aanpak Overgewicht Volwassenen’. Middelengebruik kan bijdragen aan het risico om te vallen, welke opgepakt wordt in het project ‘Ketenaanpak Valpreventie’. Ook raakt dit het mentaal welbevinden en de ketenaanpak ‘Welzijn op Recept’(themalijn bestaanszekerheid). Daarnaast zijn er raakvlakken met verschillende projecten binnen GGD Twente, zoals ‘LOES in Twente’, de aanpak ‘Gezonde school’ en een gezonde leefomgeving in het algemeen.

48

twentsekoers.nl

Project | In beweging met Doel In het project ‘In beweging met’ streven we naar het verbeteren van het fysieke en mentale welzijn en de sociale interactie van onze inwoners. We willen het percentage inwoners in Twente dat aan de beweegnorm voldoet verhogen en het percentage inwoners dat zich eenzaam voelt verlagen. Dit doen we door het stimuleren van regelmatige lichaamsbeweging en sociale interactie.

Aanleiding Het regiobeeld Twente laat zien dat het percentage mensen dat aan de beweegnorm voldoet afneemt (50% 2022). Het percentage eenzaamheid onder inwoners van 20 jaar en ouder laat een lichte stijging zien (45% van volwassenen 2021). Het percentage van inwoners met overgewicht in Twente is hoger dan het landelijk gemiddelde (56% van de volwassenen heeft overgewicht in 2023), vooral onder de 65+’ers.

Onze aanpak We stimuleren de inwoners van Twente om een actievere leefstijl aan te nemen, door regelmatig te bewegen. Dit draagt bij aan hun fysieke gezondheid, het mentale welzijn en daarmee de algehele levenskwaliteit en ervaren gezondheid. De gecombineerde en laagdrempelige aanpak van beweging, sociale interactie en het bevorderen van een gezondere leefstijl brengt positieve veranderingen teweeg. In Twente zijn al veel beweeg- en wandelinterventies actief. Twee hiervan worden regionaal georganiseerd, in samenwerking met Twentse Koers: de Nationale Diabetes Challenge (NDC) en de Special Friends Walk (voor inwoners met een( licht) verstandelijke beperking). Deze initiatieven hebben al positieve resultaten opgeleverd en dragen bij aan een gezondere en meer verbonden Twentse samenleving. De komende periode worden de interventies verder uitgebreid. Daarnaast blijven we ontwikkelen en implementeren van mogelijke andere beweeginterventies.

Inwonerparticipatie We communiceren en werven altijd breed en openbaar voor de verschillende interventies. Dit doen wij ook via de kanalen van de verschillende partners. De uitvoerende organisatoren van de wandelinterventies vragen regelmatig aan de deelnemers waar zij behoefte aan hebben en hoe ze de beweeginterventies ervaren. Deze gegevens nemen we mee in de keuzes die we maken voor het (vervolg van) het project.

Effect voor de inwoner Wanneer een inwoner voldoet aan de beweegnorm, resulteert dit in een betere conditie, een verhoging van de ervaren gezondheid en minder eenzaamheid. Daarnaast dienen de beweeginterventies als een positieve eerste stap naar een gezondere levensstijl. Hierdoor worden een gezond(er) gewicht, mentale gezondheid en andere gevolgen van een gezonde levensstijl versterkt.

Raakvlakken met andere regionale plannen Het project ‘In beweging met’ heeft raakvlakken met de projecten ‘Volwassenen naar een gezond(er) gewicht’, ‘Gezonde koers voor kinderen’, ‘Ketenaanpak valpreventie’ en ‘Ketenaanpak Welzijn op Recept’ (themalijn bestaanszekerheid) en de Themalijn ‘Mentale gezondheid’ van Twentse Koers.

49

twentsekoers.nl

Project | Versterken zelfstandigheid bij licht verstandelijke beperking Doel Met het project ‘Versterken zelfstandigheid bij licht verstandelijke beperking (LVB)’ streven we naar het vergroten van de zelfstandigheid van de deelnemende inwoner. We zetten in op het aanleren van vaardigheden, het bieden van (digitale) hulpmiddelen en het stellen van een hulpvraag aan het eigen netwerk, waardoor de inwoner meer regie heeft over zijn of haar eigen leven en minder afhankelijk wordt van zorg. We richten ons op zelfstandig wonende inwoners met een licht verstandelijke beperking (LVB) die ambulant zorg ontvangen.

Aanleiding Inwoners met LVB, die ambulante ondersteuning ontvangen, hebben vaak op meerdere vlakken hulp en ondersteuning nodig. Denk hierbij aan huishoudelijke taken, het beheren van geld en plannen voor de dag. Voor deze groep is het prettig zo zelfstandig mogelijk te zijn, net als voor alle andere inwoners. Het aanleren van vaardigheden kost voor deze doelgroep meer tijd. Tijd die niet altijd beschikbaar is voor de zorgverlener of een interventie die niet door de reguliere zorgverlener uitgevoerd kan worden.

Onze aanpak Binnen dit project ondersteunen we inwoners van Twente met LVB middels een (korte) interventie die gericht is op het versterken van de zelfredzaamheid. Hierbij werken we vanuit het gedachtegoed van ‘Reablement’. Betrokken professionals (denk hierbij bijvoorbeeld aan individuele begeleiders, fysiotherapeuten, ergotherapeuten, gedragstherapeuten, beweegagogen en verpleegkundigen) maken gezamenlijk een plan voor de betrokken cliënt of een groep cliënten. Door middel van een kortdurende interventie wordt de deelnemer geholpen bij het aanleren van vaardigheden om zelfstandig(er) taken uit te voeren en zo nodig leren hoe ze een beroep kunnen doen op informele zorg. Hierbij wordt ook gekeken naar samenredzaamheid: wat lukt wel als je het samen doet? Daarnaast kijken we naar (digitale) hulpmiddelen die mogelijk de benodigde zorg en ondersteuning kunnen vervangen of verminderen. Uiteraard kijken we vanuit de brede blik van positieve gezondheid naar de interesses en talenten van de inwoner. Ook streven we naar wederkerigheid, waarbij we kijken of en hoe ze waarde kunnen toevoegen aan hun omgeving en de maatschappij. Er wordt hierbij rekening gehouden met de doelgroep, wat betekent dat het aanleren van nieuwe vaardigheden relatief meer tijd en herhaling vraagt. Kortdurend is soms dus toch iets langer.

Vaardigheden moeten wel goed aangeleerd zijn om een gedragsverandering teweeg te brengen. Dit project moet nog verder worden opgezet. Hierin werken we onder andere nauw samen met verschillende aanbieders van gehandicaptenzorg in Twente.

Inwonerparticipatie De partners in de projectorganisatie dragen zorg voor voldoende betrokkenheid van de doelgroep.

Effect voor de inwoner Inwoners die deelnemen aan de interventie, ervaren na afloop meer zelfredzaamheid. Dit draagt bij aan het welzijn en de eigen regie van de deelnemer, zodat de deelnemer minder afhankelijk is van zorg en ondersteuning.

Raakvlakken met andere regionale plannen Het project heeft raakvlakken met het project ‘Gezond en zelfredzaam ouder worden’ van Twentse Koers. Binnen het subproject ‘Bennie Oud’, wordt ook vanuit het gedachtegoed van Reablement gewerkt. 50

twentsekoers.nl

Themalijn bestaanszekerheid

51

twentsekoers.nl

Themalijn bestaanszekerheid In Nederland is anno 2023 de bestaanszekerheid onvoldoende geborgd in onze samenleving: te veel mensen in Nederland kampen met (ernstige) geldzorgen, problematische schulden of leven rondom de armoedegrens. Dit heeft enorme consequenties. Er gaat veel leed en verdriet achter schuil en het zorgt voor problemen rondom huisvesting, gezondheid en welbevinden en toegang en deelname aan onderwijs, sport en vrijetijdsactiviteiten. De stress, eenzaamheid en uitsluiting die geldzorgen met zich meebrengen, belemmeren mensen om volwaardig deel te nemen aan de samenleving. Veel van deze problemen hangen met elkaar samen. In de regio Twente zijn veel inwoners die te maken hebben met bestaansonzekerheid. Uit het regiobeeld blijkt dat de welvaart in de Twentse regio achterblijft bij het landelijke gemiddelde. Vooral inwoners in de gemeenten Enschede, Almelo en Hengelo hebben een relatief lagere sociaal economische status dan het landelijk gemiddelde. Dit heeft tot gevolg dat veel inwoners moeite hebben om rond te komen. 18% van de huishoudens ervaart moeilijkheden om financieel rond te komen (Regiobeeld, 2023). Dit vertaalt zich bovendien naar hogere zorg- en jeugdhulpkosten. Het integraal inzetten op bestaanszekerheid is daarmee een cruciale sleutel voor de komende jaren en daarmee een belangrijk thema binnen de Twentse Koers.

In Twente hebben we nadrukkelijk aandacht voor bestaanszekerheid, maar we realiseren ons ook dat onze invloed wordt beperkt door landelijke kaders. We zijn mede afhankelijk van maatregelen van de Rijksoverheid tegen armoede, zoals het verhogen van het inkomen (minimumloon en uitkeringen) en de hoogte van toeslagen. We volgen de ontwikkelingen van de Commissie sociaal minimum, het programma vereenvoudiging inkomensondersteuning en we vragen vanuit Twente aandacht in Den Haag voor knelpunten die we signaleren.

Overkoepelend doel In Twente streven we naar een veerkrachtige regio, waarin inwoners minder schulden en een verhoogd welzijn hebben. We willen het percentage (18%) inwoners dat moeite heeft om rond te komen van het huishoudinkomen verminderen. We willen op z’n minst onder het percentage van 2016 uitkomen (<17%). Dit doen we door vroegtijdige signalering en preventie te versterken voor inwoners van Twente. We bieden gerichte hulp en regelingen aan mensen in beginnende schuldensituaties en geven jongeren een beter financieel vooruitzicht. Dit vraagt ook om een bredere en andere blik op bestaanszekerheid, met aandacht voor het effect van bestaansonzekerheid op andere leefgebieden en multiproblematiek.

Onze aanpak In Twente werken we al de nodige jaren regionaal en lokaal samen op het thema bestaanszekerheid. We hebben al veel goede stappen gezet. We hebben bijvoorbeeld Twentebreed de regeling uitstroom bijstandsgerechtigden (RUB) opgezet, waarmee ruim 1500 inwoners uit de schulden bij de zorgverzekeraar zijn geholpen, en we zijn vooruitlopend op de gewijzigde Wet gemeentelijke schuldhulpverlening in Twente succesvol gestart met vroegsignalering van schulden. De komende jaren zetten we ons gezamenlijk verder in om inwoners tijdig beschikbare inkomensondersteuning aan te reiken en zoveel mogelijk te voorkomen dat geldzorgen ontstaan of hen hier zo snel en goed mogelijk uit te helpen. Deze uitdagingen gaan vaak hand in hand met andere complexe vraagstukken, waardoor een integrale aanpak essentieel is. Denk hierbij aan het inzetten op laaggeletterdheid, passend werk, gezondheid, een gezonde leefomgeving en scholing. Hierbij hebben we aandacht voor verschillende achtergronden van inwoners, zoals mensen met een licht verstandelijke beperking of

52

twentsekoers.nl een migratie achtergrond. Als we de bestaanszekerheid van onze (kwetsbare) inwoners verbeteren, zijn maatschappelijke baten veel groter dan enkel minder geldproblemen. Twentse Koers ondersteunt gemeenten en partners bij het integraal aanpakken van uiteenlopende achterstanden en problematieken rondom het thema bestaanszekerheid. Ook stimuleren en creëren we kansengelijkheid. Dit doen we door te investeren in samenwerking, tussen bijvoorbeeld huisartsen en het sociaal domein. Daarnaast zetten we in op tijdig en laagdrempelig ingrijpen met passende ondersteuning, wanneer inwoners niet langer in staat zijn om rond te komen. We ondersteunen jongeren met voorlichting en bij het omgaan met schulden en we bieden gerichte begeleiding. Daarnaast hebben we in Twente aandacht voor het bestrijden van kinderarmoede, het zo goed mogelijk inzetten van een collectieve zorgverzekering en het uitvoeren van een aanpak voor huishoudens met multiproblematiek. We streven ernaar de slagkracht in de regio te vergroten.

Twentse Koers ondersteunt de gemeenten in planvorming, ontwikkelt handreikingen, stimuleert kruisbestuiving tussen gemeenten met vergelijkbare vraagstukken, signaleert, jaagt aan, stemt regionaal zaken onderling af, faciliteert dat gemeenten en partners van elkaar kunnen leren en afspraken kunnen maken, is in de lead bij de communicatie met de zorgverzekeraar, zorgt waar mogelijk voor een vertaalslag van landelijke ontwikkelingen naar regionale/lokale plannen en voert mede een lobby richting Den Haag. Daarbij houden we natuurlijk rekening met de lokale structuren, inspanningen en initiatieven. Naast dat we kijken naar het handelen vanuit organisaties, willen we meer inzicht in het gedrag van onze inwoners. Dit doen we door het oprichten van een inwoners klankbordgroep (net zoals bij verschillende andere themalijnen) en inwoners gericht te bevragen op hun ervaringen in diverse projecten. Zo kunnen we bepalen op welke manier we kunnen bijdragen aan dat inwoners met geldzorgen hun problemen begrijpen, accepteren, bespreekbaar maken en zelf actief bijdragen aan het vinden van oplossingen.

Betrokken stakeholders en partners Binnen het thema ‘Bestaanszekerheid’ werken we nauw samen met alle 14 gemeenten, zorgverzekeraar Menzis, Provincie Overijssel, GGD Twente, Federatie Eerstelijnszorg Almelo, SHTTHOON, Hogeschool Saxion, Kennispunt Twente, ROC van Twente, Stadsbank Oost Nederland, Rabobank, VNG, welzijnsstichtingen, samenwerkingsverband Twentse Belofte, Expertisenetwerk LVB Twente, Twentse bibliotheken, verschillende jeugdhulp en GGZ instellingen.

53

twentsekoers.nl

Project | Welzijn op recept Doel Met ‘Welzijn op recept’ (voorheen ook SamSam genoemd) willen we inwoners met een vermoeden op psychosociale, leefstijl gerelateerde of financiële problematiek sneller toe leiden naar passende voorzieningen in het sociaal domein van de gemeente. Op deze manier kunnen we de gezondheid en het welzijn van inwoners vergroten, het achterliggende probleem aanpakken, de druk op de huisartsenzorg verlagen en medicalisering (hogere zorgkosten) voorkomen. Dit doen we door een vaste medewerker vanuit het sociaal domein te koppelen aan een huisartsenpraktijk. Tot slot streven we naar het vergroten van de toegankelijkheid van de huisartsenzorg voor kwetsbare groepen, zoals statushouders.

Aanleiding In Twente richt de stuurgroep ‘toekomst huisartsenzorg Twente’ (voorheen stuurgroep continuïteit huisartsenzorg) zich op projecten en initiatieven die bijdragen aan het oplossen van de tekorten in de huisartsenzorg. In de stuurgroep zijn Huisartsenzorg Twente (HZT, met daarbinnen afvaardiging vanuit o.a. Thoon en FEA), de huisartsenopleiding (VU locatie Hengelo), Roset, Menzis en Twentse gemeenten vertegenwoordigd. Om de continuïteit van huisartsenzorg voor nu en de toekomst te waarborgen, wordt in toenemende mate ook gekeken naar samenwerking met het sociaal domein. In het voorjaar van 2021 heeft de stuurgroep kennissessies tussen alle Twentse gemeente en huisartsen georganiseerd. Een aantal uitkomsten waren: • •